शिवतेजसः समुद्रे बालरूपप्रादुर्भावः (Śiva’s Tejas Manifesting as a Child in the Ocean)

Verse 1

व्यास उवाच । सनत्कुमार सर्वज्ञ ब्रह्मपुत्र नमोस्तु ते । श्रुतेयमद्भुता मेऽद्य कथा शंभोर्महात्मनः

Dijo Vyāsa: «Oh Sanatkumāra, omnisciente hijo de Brahmā, sean para ti mis salutaciones. Hoy he escuchado este relato maravilloso del magnánimo Señor Śaṃbhu (Śiva)».

Verse 2

क्षिप्ते स्वतेजसि ब्रह्मन्भालनेत्रसमुद्भवे । लवणांभसि किं ताताभवत्तत्र वदाशु तत्

Oh Brahmán, cuando aquel fuego—nacido del ojo de la frente del Señor y cargado con su propio fulgor—fue arrojado al océano salado, ¿qué sucedió allí, querido? Dímelo pronto.

Verse 3

सनत्कुमार उवाच । शृणु तात महाप्राज्ञ शिवलीलां महाद्भुताम् । यच्छ्रुत्वा श्रद्धया भक्तो योगिनां गतिमाप्नुयात्

Dijo Sanatkumāra: «Escucha, oh querido de gran sabiduría, la maravillosísima līlā divina de Śiva. Quien la oye con śraddhā, como devoto, alcanza el estado excelso: el camino y la meta espiritual realizados por los yoguis».

Verse 4

अथो शिवस्य तत्तेजो भालनेत्रसमुद्भवम् । क्षिप्तं च लवणाम्भोधौ सद्यो बालत्वमाप ह

Entonces aquel fulgor ígneo de Śiva—nacido del ojo de su frente—fue arrojado al océano salado; y al instante tomó la forma de un niño.

Verse 5

तत्र वै सिंधुगंगायाः सागरस्य च संगमे । रुरोदोच्चैस्स वै बाल सर्वलोक भयंकरः

Allí, en la confluencia del Sindhu y el Gaṅgā con el océano, aquel niño lloró a gran voz, causando espanto a todos los mundos.

Verse 6

रुदतस्तस्य शब्देन प्राकंपद्धरणी मुहुः । स्वर्गश्च सत्यलोकश्च तत्स्वनाद्बधिरीकृतः

Por el sonido de su llanto, la tierra tembló una y otra vez; y por aquel bramido, incluso Svarga y Satyaloka quedaron como si hubiesen sido ensordecidos.

Verse 7

बालस्य रोदनेनैव सर्वे लोकाश्च तत्रसुः । सर्वतो लोकपालाश्च विह्वलीकृतमानसाः

Con el solo llanto de aquel niño divino, todos los mundos quedaron sacudidos; y los guardianes de los mundos, en todas direcciones, se turbaron por dentro y quedaron confundidos de mente.

Verse 8

किं बहूक्तेन विप्रेन्द्र चचाल सचराचरम् । भुवनं निखिलं तात रोदनात्तच्छिशोर्विभो

¿Qué más hace falta decir, oh el mejor de los brahmanes? Al llanto de aquel niño poderoso, el universo entero—todo lo móvil e inmóvil—tembló, oh querido.

Verse 9

अथ ते व्याकुलास्सर्वे देवास्समुनयो द्रुतम् । पितामहं लोकगुरुं ब्रह्माणं शरणं ययुः

Entonces, todos aquellos Devas, junto con los sabios, se turbaron y, con presteza, fueron a buscar refugio en Brahmā, el Abuelo y Maestro de los mundos.

Verse 10

तत्र गत्वा च ते देवा सुनयश्च सवासवाः । प्रणम्य च सुसंस्तुत्य प्रोचुस्तं परमेष्ठिनम्

Al llegar allí, aquellos dioses, junto con los de recta intención y con Indra, se postraron y lo alabaron debidamente; luego se dirigieron a Parameṣṭhin, el Supremo, el Creador.

Verse 11

देवा ऊचुः । लोकाधीश सुराधीश भयन्नस्समुपस्थितम् । तन्नाशय महायोगिञ्जातोयं ह्यद्भुतो रवः

Dijeron los Devas: «Oh Señor de los mundos, oh Señor de los dioses, el temor ha venido sobre nosotros y se yergue ante nosotros. Oh gran Yogui, disípalo: en verdad ha surgido este rugido maravilloso».

Verse 12

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तेषां ब्रह्मा लोकपितामहः । गंतुमैच्छत्ततस्तत्र किमेतदिति विस्मितः

Dijo Sanatkumāra: Al oír sus palabras, Brahmā, el Abuelo y Padre de los mundos, quedó asombrado y deseó ir allí, preguntándose: «¿Qué es esto, en verdad?»

Verse 13

ततो ब्रह्मा सुरैस्तातावतरत्सत्यलोकतः । रसां तज्ज्ञातुमिच्छन्स समुद्रमगमत्तदा

Entonces Brahmā, acompañado por los dioses, descendió de Satyaloka. Deseando conocer el “rasa”, la esencia verdadera de aquel asunto, se dirigió entonces al océano.

Verse 14

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे जलं धरवधोपाख्याने जलंधरोत्पत्तिविवाहवर्णनं नाम चतुर्दशोऽध्यायः

Así, en el Śrī Śiva Mahāpurāṇa—en la segunda Saṃhitā, la Rudra-saṃhitā, en la quinta sección llamada Yuddha-khaṇḍa, dentro del relato sobre la muerte de Jalandhara—concluye el Capítulo decimocuarto, titulado «Descripción del nacimiento y del matrimonio de Jalandhara».

Verse 15

आगतं विधिमालोक्य देवरूप्यथ सागरः । प्रणम्य शिरसा बालं तस्योत्संगे न्यवेशयत्

Al ver llegar a Brahmā en forma divina, Sāgara inclinó la cabeza con reverencia y, tomando al niño, lo colocó suavemente en el regazo de Brahmā.

Verse 16

ततो ब्रह्माब्रवीद्वाक्यं सागरं विस्मयान्वितः । जलराशे द्रुतं ब्रूहि कस्यायं शिशुरद्भुतः

Entonces Brahmā, colmado de asombro, dijo al Océano: «Oh inmensa masa de aguas, dime pronto: ¿de quién es este niño extraordinario?»

Verse 17

सनत्कुमार उवाच । ब्रह्मणो वाक्यमाकर्ण्य मुदितस्सागरस्तदा । प्रत्युवाच प्रजेशं स नत्वा स्तुत्वा कृतांजलिः

Dijo Sanatkumāra: Al oír las palabras de Brahmā, Sāgara se llenó de gozo. Luego, tras inclinarse y alabar al Señor de las criaturas, respondió con las manos juntas en añjali.

Verse 18

समुद्र उवाच । भो भो ब्रह्मन्मया प्राप्तो बालकोऽयमजानता । प्रभवं सिंधुगंगायामकस्मात्सर्वलोकप

Dijo el Océano: «¡Oh venerable brahmán! Este niño ha venido a mi custodia sin que yo sepa cómo. Ha aparecido de improviso en la confluencia del mar y del Gaṅgā—¡oh protector de todos los mundos!»

Verse 19

जातकर्मादिसंस्कारान्कुरुष्वास्य जगद्गुरो । जातकोक्तफलं सर्वं विधातर्वक्तुमर्हसि

«Oh preceptor de los mundos, realiza para él los saṃskāra del nacimiento, comenzando con el Jātakarma. Y tú, oh Ordenador (Brahmā), dígnate declarar por completo todos los frutos que se dicen nacer de estos ritos realizados para un recién nacido.»

Verse 20

सनत्कुमार उवाच । एवं वदति पाथोधौ स बालस्सागरात्मजः । ब्रह्माणमग्रहीत्कण्ठे विधुन्वंतं मुहुर्मुहुः

Sanatkumāra dijo: Mientras el Océano hablaba así, aquel joven, hijo del Mar, asió a Brahmā por el cuello y lo sacudió una y otra vez, repetidamente.

Verse 21

विधूननं च तस्यैवं सर्वलोककृतो विधेः । पीडितस्य च कालेय नेत्राभ्यामगमज्जलम्

Así, Brahmā, el Creador que hace surgir todos los mundos, fue sacudido y agitado. Y el demonio Kāleya, atormentado, dejó correr agua (lágrimas) de ambos ojos.

Verse 22

कराभ्यामब्धिजातस्य तत्सुतस्य महौजसः । कथंचिन्मुक्तकण्ठस्तु ब्रह्मा प्रोवाच सादरम्

Con ambas manos, Brahmā logró de algún modo liberar su garganta del poderoso hijo nacido del océano. Ya suelto de aquel ahogo, Brahmā habló con reverente cuidado.

Verse 23

ब्रह्मोवाच । शृणु सागर वक्ष्यामि तवास्य तनयस्य हि । जातकोक्तफलं सर्वं समाधानरतः खलु

Brahmā dijo: «Escucha, oh Sāgara. Te declararé, en verdad, todos los frutos anunciados por los presagios del nacimiento acerca de este tu hijo, con la mente dispuesta a dar una explicación clara y bien asentada».

Verse 24

नेत्राभ्यां विधृतं यस्मादनेनैव जलं मम । तस्माज्जलंधरेतीह ख्यातो नाम्ना भवत्वसौ

«Porque éste ha contenido mi agua con sus propios ojos, que aquí sea conocido y célebre con el nombre de “Jalaṁdhara”.»

Verse 25

अधुनैवैष तरुणस्सर्वशास्त्रार्थपारगः । महापराक्रमो धीरो योद्धा च रणदुर्मदः

Aun ahora, este joven es versado en el sentido de todas las śāstras. Posee gran valentía: firme, intrépido y verdadero guerrero, sin desfallecer y con fiera confianza en medio del combate.

Verse 26

भविष्यति च गंभीरस्त्वं यथा समरे गुहः । सर्वजेता च संग्रामे सर्वसंपद्विराजितः

Te volverás firme y de honda determinación, como Guha (Kārttikeya) en la batalla. En la guerra serás vencedor de todos, y resplandecerás adornado con toda prosperidad y excelencia.

Verse 27

दैत्यानामधिपो बालः सर्वेषां च भविष्यति । विष्णोरपि भवेज्जेता न कुत श्चित्पराभवः

Aquel Bāla llegará a ser señor de los Daityas y, en verdad, el primero entre todos. Vencerá incluso a Viṣṇu; para él no habrá derrota desde ningún lado.

Verse 28

अवध्यस्सर्वभूतानां विना रुद्रं भविष्यति । यत एष समुद्भूतस्तत्रेदानीं गमिष्यति

Sin Rudra, será invencible para todos los seres. Puesto que ha surgido de esa misma fuente, ahora volverá allí de nuevo.

Verse 29

पतिव्रतास्य भविता पत्नी सौभाग्यवर्द्धिनी । सर्वाङ्गसुन्दरी रम्या प्रियवाक्छीलसागरा

Ella será una esposa fiel y casta, que acrecienta la buena fortuna de su esposo. Hermosa en cada miembro y verdaderamente encantadora, será un océano de palabras gratas y de conducta noble.

Verse 30

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा शुक्रमाहूय राज्ये तं चाभ्यषेचयत् । आमंत्र्य सरितान्नाथं ब्रह्मांतर्द्धानमन्वगात्

Dijo Sanatkumāra: Tras hablar así, Brahmā llamó a Śukra y lo ungió con la consagración, otorgándole la soberanía. Luego, tras despedirse del Señor de los ríos, Brahmā se desvaneció de la vista.

Verse 31

अथ तद्दर्शनोत्फुल्लनयनस्सागरस्तदा । तमात्मजं समादाय स्वगेहमगमन्मुदा

Entonces Sāgara, con los ojos florecidos de gozo al verlo, tomó en brazos a su propio hijo y, colmado de alegría, regresó a su hogar.

Verse 32

अपोषयन्महोपायैस्स्वबालं मुदितात्मकः । सर्वांगसुन्दरं रम्यं महाद्भुतसुतेजसम्

Con el corazón jubiloso, crió a su hijo con los medios más excelentes: un niño hermoso en todos sus miembros, encantador, y resplandeciente con un fulgor maravilloso y auspicioso.

Verse 33

अथाम्बुधिस्समाहूय कालनेमिं महासुरम् । वृन्दाभिधां सुतां तस्य तद्भार्यार्थमयाचत

Entonces Ambudhi convocó a Kālanemi, el gran asura, y le pidió a su hija llamada Vṛndā para tomarla por esposa.

Verse 34

कालनेम्यसुरो वीरोऽसुराणां प्रवरस्सुधीः । साधु येनेम्बुधेर्याञ्चां स्वकर्मनिपुणो मुने

Oh sabio, el asura Kālanemi, héroe—el más excelso entre los asuras y verdaderamente prudente—era diestro en sus propias estratagemas; por su pericia buscó el modo de cruzar el océano.

Verse 35

जलंधराय वीराय सागरप्रभवाय च । ददौ ब्रह्मविधानेन स्वसुतां प्राणवल्लभाम्

Al heroico Jalandhara, nacido del Océano, le entregó en matrimonio—según la ordenanza de Brahmā y los ritos prescritos—a su propia hija, amada como la vida misma.

Verse 36

तदोत्सवो महानासीद्विवाहे च तयोस्तदा । सुखं प्रापुर्नदा नद्योऽसुराश्चैवाखिला मुने

Oh sabio, en aquel tiempo la fiesta de su boda se volvió grandiosa en extremo; y todos—arroyos y ríos, y aun la hueste entera de asuras—alcanzaron dicha.

Verse 37

समुद्रोऽति सुखं प्राप सुतं दृष्ट्वा हि सस्त्रियम् । दानं ददौ द्विजातिभ्योऽप्यन्येभ्यश्च यथाविधि

Al ver a su hijo junto a una esposa, Samudra alcanzó inmensa dicha. Luego, conforme a los ritos prescritos, otorgó dádivas en caridad a los dos veces nacidos y también a otros.

Verse 38

ये देवैर्निर्जिताः पूर्वं दैत्याः पाताल संस्थिताः । ते हि भूमंडलं याता निर्भयास्तमुपाश्रिताः

Aquellos Daityas que antaño fueron vencidos por los Devas y moraban en Pātāla, entonces llegaron a la región de la tierra; libres de temor, se acogieron a él como refugio.

Verse 39

ते कालनेमिप्रमुखास्ततोऽसुरास्तस्मै सुतां सिंधुसुताय दत्त्वा । बभूवुरत्यन्तमुदान्विता हि तमाश्रिता देव विनिर्जयाय

Entonces aquellos Asuras, encabezados por Kālanemi, entregaron a su hija en matrimonio al hijo de Sindhu. Exultantes en extremo, oh Deva, se refugiaron en él para la total derrota de los dioses.

Verse 40

स चापि वीरोम्बुधिबालकोऽसौ जलंधराख्योऽसुरवीरवीरः । संप्राप्य भार्यामतिसुन्दरी वशी चकार राज्यं हि कविप्रभावात्

Aquel héroe—nacido del Océano—era célebre como Jalandhara, el más excelso entre los guerreros asuras. Al obtener una esposa de belleza incomparable, sometió el reino a su dominio, en verdad por la potencia del sabio (Kavi).