Prakarana 1
यह सोपान ‘धर्म-विजय’ का द्वार है: साधक के भीतर ‘अहं-लंका’ (अभिमान, भय, काम-क्रोध) पर सेतु-बंध के द्वारा विवेक-मार्ग बनता है। यहाँ भक्ति केवल भाव नहीं रहती—वह संगठन, अनुशासन, और ‘नाम-सेतु’ बनकर जीव को भवसागर से पार उतारती है।
El centro rasa del Laṅkā Kāṇḍa es Vīra y Adbhuta, pero su fundamento descansa en Karuṇā y Śānti. En esta sección Tulasīdāsa no permite que la "guerra" permanezca solo como una batalla externa: se convierte en la lucha, dentro de la mente del buscador, contra tamoguṇa, rajoguṇa y ahaṅkāra. La construcción del puente (Nīla-Nala) es, en la visión śāstrica, līlā; pero en la lógica sopānic es un puente de "Nāma" y "Kṛpā": el consejo de Jāmbavān, la palabra de Hanumān y el mandato de Rāma, juntos forman un Triveṇī de sādhana. Con la sthāpanā de Rāmeśvara, se revela el principio de la unidad Śiva-Viṣṇu: Rāma adora a Śiva, y Śiva considera la Rāma-bhakti como suprema; así también se construye un puente entre nirguṇa y saguṇa. En el diálogo Rāvaṇa-Mandodarī, entra el nīti-śāstra: la ceguera del orgullo y el rechazo del discernimiento se convierten en la causa de la caída. De esta manera, el Laṅkā Kāṇḍa es el escenario de la "decisión" y la "entrada" en el viaje del Manas: habiendo cruzado el puente, el aspirante ahora se acerca a la batalla decisiva de la auto-purificación.
Verses
Shloka 1-3
रामं कामारिसेव्यं भवभयहरणं कालमत्तेभसिंहंयोगीन्द्रं ज्ञानगम्यं गुणनिधिमजितं निर्गुणं निर्विकारम्।मायातीतं सुरेशं खलवधनिरतं ब्रह्मवृन्दैकदेवंवन्दे कन्दावदातं सरसिजनयनं देवमुर्वीशरूपम्।।1।।
शंखेन्द्वाभमतीवसुन्दरतनुं शार्दूलचर्माम्बरंकालव्यालकरालभूषणधरं गंगाशशांकप्रियम्।काशीशं कलिकल्मषौघशमनं कल्याणकल्पद्रुमंनौमीड्यं गिरिजापतिं गुणनिधिं कन्दर्पहं शङ्करम्।।2।।
यो ददाति सतां शम्भुः कैवल्यमपि दुर्लभम्।खलानां दण्डकृद्योऽसौ शङ्करः शं तनोतु मे।।3।।
rāmaṃ kāmāri-sevyaṃ bhava-bhaya-haraṇaṃ kāla-mattebha-siṃhaṃyogīndraṃ jñāna-gamyaṃ guṇa-nidhim ajitaṃ nirguṇaṃ nirvikāram |māyātītaṃ sureśaṃ khala-vadha-nirataṃ brahma-vṛndaika-devaṃvande kandāvadātaṃ sarasija-nayanaṃ devam urvīśa-rūpam ||1||
śaṅkhendvābhaṃ atīva-sundara-tanuṃ śārdūla-carmāmbaramkāla-vyāla-karāla-bhūṣaṇa-dharaṃ gaṅgā-śaśāṅka-priyam |kāśīśaṃ kali-kalmaṣaugha-śamanaṃ kalyāṇa-kalpa-drumamnaumīḍyaṃ girijā-patiṃ guṇa-nidhiṃ kandarpa-haṃ śaṅkaram ||2||
yo dadāti satāṃ śambhuḥ kaivalyam api durlabham |khalānāṃ daṇḍa-kṛd yo'sau śaṅkaraḥ śaṃ tanotu me ||3||
Me inclino ante Rāma—venerado incluso por el enemigo de Kāma (Śiva); disipador del pavor del samsāra; león para el elefante enloquecido de la Muerte; señor de los yoguis, alcanzado por el conocimiento; tesoro de virtudes, invicto; más allá de las guṇas e inmutable; trascendente a la ilusión; soberano de los dioses; dedicado a la destrucción de los malvados; el único Deva adorado por la hueste de devotos de Brahmā— puro como el corazón del plátano, de ojos de loto, manifestado en la tierra como el rey legítimo. Saludo a Śaṅkara—resplandeciente como la concha y la luna, de forma sumamente bella y clara; vestido con piel de tigre; ornamentado con terribles serpientes; amado por Gaṅgā y por la luna; Señor de Kāśī; destruidor del cúmulo de pecados del Kali-yuga; árbol que concede deseos de auspiciosidad; digno de alabanza; esposo de Girijā; océano de virtudes; destruidor del deseo. Que ese Śaṅkara, que concede a los santos incluso la rarísima liberación y castiga a los malvados, me otorgue paz.
Doha, Soratha
लव निमेष परमानु जुग बरष कलप सर चंड।भजसि न मन तेहि राम को कालु जासु कोदंड।।
सिंधु बचन सुनि राम सचिव बोलि प्रभु अस कहेउ।अब बिलंबु केहि काम करहु सेतु उतरै कटकु।।
सुनहु भानुकुल केतु जामवंत कर जोरि कह।नाथ नाम तव सेतु नर चढ़ि भव सागर तरिहिं।।
lava nimeṣa paramāṇu juga baraṣa kalapa sara caṃḍa |bhajasi na mana tehi rāma ko kālu jāsu kodaṃḍa ||
siṃdhu bacana suni rāma saciva boli prabhu asa kaheu |aba bilaṃbu kehi kāma karahu setu utarai kaṭaku ||
sunahu bhānukula ketu jāṃbavaṃta kara jori kaha |nātha nāma tava setu nara caṛhi bhava sāgara tarihiṃ ||
El lava, el nimesha, el paramanu, el yuga, el año y el kalpa son las flechas feroces del Tiempo. Oh mente, ¿por qué no adoras a ese Rama cuyo arco es el Tiempo mismo? Al escuchar las palabras del océano, el Señor Rama convocó a sus ministros y habló así: «¿Por qué demorar ahora? ¿Con qué propósito? Construid el puente, para que el ejército pueda cruzar.» Jambavan juntó sus palmas y dijo: «Escucha, oh estandarte de la dinastía solar. Señor, tu nombre es en sí mismo el puente; subiendo en él, los hombres cruzan el océano de la existencia mundana.»
Chaupai 1.1-5
यह लघु जलधि तरत कति बारा।अस सुनि पुनि कह पवनकुमारा।।
प्रभु प्रताप बड़वानल भारी।सोषेउ प्रथम पयोनिधि बारी।तब रिपु नारी रुदन जल धारा।भरेउ बहोरि भयउ तेहिं खारा।।
सुनि अति उकुति पवनसुत केरी।हरषे कपि रघुपति तन हेरी।।
जामवंत बोले दोउ भाई।नल नीलहि सब कथा सुनाई।।
राम प्रताप सुमिरि मन माहीं।करहु सेतु प्रयास कछु नाहीं।।
बोलि लिए कपि निकर बहोरी।सकल सुनहु बिनती कछु मोरी।।
राम चरन पंकज उर धरहू।कौतुक एक भालु कपि करहू।।
धावहु मर्कट बिकट बरूथा।आनहु बिटप गिरिन्ह के जूथा।।
सुनि कपि भालु चले करि हूहा।जय रघुबीर प्रताप समूहा।।
yaha laghu jaladhi tarata kati bārā |asa suni puni kaha pavan-kumārā ||
prabhu pratāpa baḍavānala bhārī |soṣeu prathama payonidhi bārī ||
taba ripu nārī rudana jala dhārā |bhareu bahori bhayau tehiṃ khārā ||
suni ati ukuti pavan-suta kerī |haraṣe kapi raghupati tana herī ||
jāṃbavaṃta bole dou bhāī |nala nīlahi saba kathā sunāī ||
rāma pratāpa sumiri mana māhīṃ |karahu setu prayāsa kachu nāhīṃ ||
boli liye kapi nikara bahorī |sakala sunahu binatī kachu morī ||
rāma carana paṅkaja ura dharahū |kautuka eka bhālu kapi karahū ||
dhāvahu markaṭ bikaṭa barūthā |ānahu biṭapa girinh ke jūthā ||
suni kapi bhālu cale kari hūhā |jaya raghubīra pratāpa samūhā ||
«¿Cuántas veces hemos cruzado este pequeño mar?»—así habló de nuevo el Hijo del Viento. «El poder del Señor es como un gran fuego submarino: una vez bebió las aguas del océano. Entonces las mujeres del enemigo lloraron ríos de lágrimas; las aguas se llenaron otra vez, y por eso se volvieron saladas.» Oyendo las agudas palabras de Hanumān, los monos se alegraron, contemplando la Persona de Rāma. Jāmbavān habló a los dos hermanos y contó a Nala y Nīla todo el relato. «Recordad en el corazón el poder de Rāma: construid el puente—ningún esfuerzo será difícil.» Luego reunió de nuevo al ejército de monos: «Todos escuchad una pequeña petición mía. Guardad en el corazón los pies de loto de Rāma; y que osos y monos realicen una hazaña maravillosa. Corred, oh monos, en feroces batallones; traed árboles y montones de montañas.» Al oír esto, osos y monos se lanzaron con un grito: «¡Victoria a Raghuvīr, masa de poder!»
Doha 1
अति उतंग गिरि पादप लीलहिं लेहिं उठाइ।आनि देहिं नल नीलहि रचहिं ते सेतु बनाइ।।1।।
ati utaṅga giri pādapa līlahiṃ lehiṃ uṭhāi |āni dehiṃ nala nīlahi raca-hiṃ te setu banāi ||1||
Altas montañas y árboles levantan como si fuera un juego; y, trayéndolos, se los entregan a Nala y Nīla, que los ordenan y construyen el puente.
Chaupai 2.1-4
सैल बिसाल आनि कपि देहीं।कंदुक इव नल नील ते लेहीं।।
देखि सेतु अति सुंदर रचना।बिहसि कृपानिधि बोले बचना।।
परम रम्य उत्तम यह धरनी।महिमा अमित जाइ नहिं बरनी।।
करिहउँ इहाँ संभु थापना।मोरे हृदयँ परम कलपना।।
सुनि कपीस बहु दूत पठाए।मुनिबर सकल बोलि लै आए।।
लिंग थापि बिधिवत करि पूजा।सिव समान प्रिय मोहि न दूजा।।
सिव द्रोही मम भगत कहावा।सो नर सपनेहुँ मोहि न पावा।।
संकर बिमुख भगति चह मोरी।सो नारकी मूढ़ मति थोरी।।
saila bisāla āni kapi dehīṃ |kaṃduka iva nala nīla te lehīṃ ||
dekhi setu ati suṃdara racanā |bihasi kṛpā-nidhi bole bacanā ||
parama ramya uttama yaha dharanī |mahimā amita jāi nahiṃ baranī ||
karihaūṃ ihāṃ saṃbhu thāpanā |more hṛdayaṃ parama kalapanā ||
suni kapīsa bahu dūta paṭhāe |munibara sakala boli lai āe ||
liṃga thāpi bidhi-vata kari pūjā |siva samāna priya mohi na dūjā ||
siva drohī mama bhagata kahāvā |so nara sapanehūṃ mohi na pāvā ||
saṃkara bimukha bhagati caha morī |so nārakī mūṛha mati thorī ||
Trayendo rocas inmensas, los monos las entregan; Nala y Nila las toman tan fácilmente como una pelota. Al ver el diseño sumamente hermoso del puente, el océano de compasión sonrió y habló: "Esta tierra es sumamente hermosa y excelente; su gloria inmensa no puede ser contada. Aquí estableceré a Shambhu; esta es la más alta resolución de mi corazón." Al escuchar esto, el señor de los monos envió muchos mensajeros; todos los grandes sabios fueron convocados. Un linga fue establecido, y la adoración fue realizada según la regla. "Nadie me es más querido que Shiva. Quien se llama mi devoto pero alberga hostilidad hacia Shiva, ese hombre nunca me alcanzará, ni siquiera en sueños. Quien se aparta de Shankara y sin embargo desea devoción hacia mí, ese está destinado al infierno, de entendimiento torpe y mezquino."
Doha 2
संकर प्रिय मम द्रोही सिव द्रोही मम दास।ते नर करहि कलप भरि धोर नरक महुँ बास।।2।।
Śaṅkara priya mama drohī Śiva-drohī mama dāsa |Te nara karahiṁ kalapa bhari ghora naraka mahuṁ bāsa ||2||
Aquellos que son queridos de Shankara pero hostiles a mí, y aquellos que son hostiles a Shiva pero se llaman mis siervos, habitarán en un terrible infierno durante toda la duración de una era.
Chaupai 3.1-5
जे रामेस्वर दरसनु करिहहिं।ते तनु तजि मम लोक सिधरिहहिं।।
जो गंगाजलु आनि चढ़ाइहि।सो साजुज्य मुक्ति नर पाइहि।।
होइ अकाम जो छल तजि सेइहि।भगति मोरि तेहि संकर देइहि।।
मम कृत सेतु जो दरसनु करिही।सो बिनु श्रम भवसागर तरिही।।
राम बचन सब के जिय भाए।मुनिबर निज निज आश्रम आए।।
गिरिजा रघुपति कै यह रीती।संतत करहिं प्रनत पर प्रीती।।
बाँधा सेतु नील नल नागर।राम कृपाँ जसु भयउ उजागर।।
बूड़हिं आनहि बोरहिं जेई।भए उपल बोहित सम तेई।।
महिमा यह न जलधि कइ बरनी।पाहन गुन न कपिन्ह कइ करनी।।
Je Rāmeśvara darasanu karihahiṁ |te tanu taji mama loka sidharahiṁ ||
Jo Gaṅgā-jalu āni caṛhāihi |so sāyujya mukti nara pāihi ||
Hoi akāma jo chala taji seihi |bhagati mori tehi Śaṅkara deihi ||
Mama kṛta setu jo darasanu karihī |so binu śrama bhava-sāgara tarihī ||
Rāma bacana saba ke jiya bhāe |muni-bara nija nija āśrama āe ||
Girijā Raghupati kai yaha rītī |santa-ta karahiṁ pranata para prītī ||
Bāṁdhā setu Nīla Nala nāgara |Rāma kṛpā̃ jasu bhayau ujāgara ||
Būṛhahiṁ ānahi bōrahahiṁ jeī |bhae upala bōhita sama teī ||
Mahimā yaha na jaladhi kai baranī |pāhana guna na kapinha kai karanī ||
Quienes contemplen Rāmeśvara, al abandonar el cuerpo alcanzarán mi propia morada. Quien traiga y ofrezca agua del Gaṅgā obtendrá la liberación de la unión. Quien, libre de deseo y abandonando el engaño, adore allí, Śaṅkara le concederá devoción hacia mí. Y quien contemple el puente construido por mí cruzará el océano de la existencia sin esfuerzo. Las palabras de Rāma agradaron a cada corazón; los grandes sabios regresaron cada uno a su ermita. Oh Girijā, tal es el camino de Raghupati: Él siempre cultiva amor por los humildes que se inclinan. Nīla y Nala, hábiles en el arte, construyeron el puente; por la gracia de Rāma su fama resplandeció. Las piedras que se hundirían y ahogarían a otros se volvieron como barcos. Sin embargo, esta no es la grandeza del océano, ni la virtud de las piedras, ni la hazaña de los monos.
Doha 3
श्री रघुबीर प्रताप ते सिंधु तरे पाषान।ते मतिमंद जे राम तजि भजहिं जाइ प्रभु आन।।3।।
Śrī Raghubīra pratāpa te sindhu tare pāṣāna.Te mati-manda je Rāma taji bhajahiṁ jāi prabhu āna ||3||
Por la majestad del glorioso héroe Raghuvir, aun las piedras cruzaron el mar; necios, en verdad, son quienes, dejando a Rama, van y adoran a otro señor.
Chaupai 4.1-5
बाँधि सेतु अति सुदृढ़ बनावा।देखि कृपानिधि के मन भावा।।
चली सेन कछु बरनि न जाई।गर्जहिं मर्कट भट समुदाई।।
सेतुबंध ढिग चढ़ि रघुराई।चितव कृपाल सिंधु बहुताई।।
देखन कहुँ प्रभु करुना कंदा।प्रगट भए सब जलचर बृंदा।।
मकर नक्र नाना झष ब्याला।सत जोजन तन परम बिसाला।।
अइसेउ एक तिन्हहि जे खाहीं।एकन्ह कें डर तेपि डेराहीं।।
प्रभुहि बिलोकहिं टरहिं न टारे।मन हरषित सब भए सुखारे।।
तिन्ह की ओट न देखिअ बारी।मगन भए हरि रूप निहारी।।
चला कटकु प्रभु आयसु पाई।को कहि सक कपि दल बिपुलाई।।
Bāṁdhi setu ati sudṛḍha banāvā |dekhi kṛpānidhi ke mana bhāvā ||
Calī sena kachu barani na jāī |garjahiṁ markaṭ bhaṭ samudāī ||
Setu-bandha ḍhiga caṛhi Raghurāī |citava kṛpāla sindhu bahutāī ||
Dekhana kahuṁ prabhu karunā kandā |pragaṭa bhae saba jalacara bṛndā ||
Makara nakra nānā jhaṣa byālā |sata jojana tana parama bisālā ||
Aisēu eka tinhahi je khāhīṁ |ekanha keṁ ḍara tepi ḍerāhīṁ ||
Prabhahi bilokahiṁ ṭarahiṁ na ṭāre |mana haraṣita saba bhae sukhāre ||
Tinh kī oṭa na dekhi-a bārī |magana bhae Hari rūpa nihārī ||
Calā kaṭaku prabhu āyasu pāī |ko kahi saka kapi dala bipulāī ||
Ataron y construyeron un puente sumamente resistente, y el océano de misericordia se complació en su corazón al verlo. El ejército marchó, indescriptible; la hueste de guerreros monos rugía. El Señor de los Raghus subió junto al puente, y el compasivo contempló la inmensidad del océano. Para ver al Señor, la mina de compasión, aparecieron todas las multitudes de criaturas acuáticas. Había cocodrilos, caimanes, muchas clases de peces y serpientes, con cuerpos de cien leguas de longitud y descomunales. Había otros tan grandes que podían devorar a tales criaturas, y aun así temblaban de miedo ante algunos de ellos. Miraban al Señor y no se movían ni cuando los ahuyentaban; sus corazones se regocijaron y todos quedaron felices. A causa de ellos no se podía ver el agua, tan densamente la cubrían; estaban absortos contemplando la forma de Hari. El ejército marchó tras recibir la orden del Señor. ¿Quién puede describir la inmensidad de la hueste de monos?
Doha 4
सेतुबंध भइ भीर अति कपि नभ पंथ उड़ाहिं।अपर जलचरन्हि ऊपर चढ़ि चढ़ि पारहि जाहिं।।4।।
Setu-bandha bhai bhīra ati kapi nabha pantha uṛāhiṁ |Apara jalacaranhi ūpara caṛhi caṛhi pārhi jāhiṁ ||4||
Hubo gran apretura sobre el puente; unos monos tomaron la senda del cielo y volaron, mientras otros, una y otra vez, trepando sobre las criaturas del mar, cruzaron a la otra orilla.
Chaupai 5.1-5
अस कौतुक बिलोकि द्वौ भाई।बिहँसि चले कृपाल रघुराई।।
सेन सहित उतरे रघुबीरा।कहि न जाइ कपि जूथप भीरा।।
सिंधु पार प्रभु डेरा कीन्हा।सकल कपिन्ह कहुँ आयसु दीन्हा।।
खाहु जाइ फल मूल सुहाए।सुनत भालु कपि जहँ तहँ धाए।।
सब तरु फरे राम हित लागी।रितु अरु कुरितु काल गति त्यागी।।
खाहिं मधुर फल बटप हलावहिं।लंका सन्मुख सिखर चलावहिं।।
जहँ कहुँ फिरत निसाचर पावहिं।घेरि सकल बहु नाच नचावहिं।।
दसनन्हि काटि नासिका काना।कहि प्रभु सुजसु देहिं तब जाना।।
जिन्ह कर नासा कान निपाता।तिन्ह रावनहि कही सब बाता।।
सुनत श्रवन बारिधि बंधाना।दस मुख बोलि उठा अकुलाना।।
asi kautuka biloki dvau bhāī |bihaṁsi cale kṛpāla raghurāī ||
sena sahita utare raghu-bīrā |kahi na jāi kapi jūthapa bhīrā ||
siṁdhu pāra prabhu ḍerā kīnhā |sakala kapinha kahuṁ āyasu dīnhā ||
khāhu jāi phala mūla suhāe |sunata bhālu kapi jahaṁ tahaṁ dhāe ||
saba taru phare rāma hita lāgī |ritu aru kuritu kāla gati tyāgī ||
khāhiṁ madhura phala baṭapa halāvahiṁ |laṅkā sanmukha sikhara calāvahiṁ ||
jahaṁ kahuṁ phirata nisācara pāvahiṁ |gheri sakala bahu nāca nacāvahiṁ ||
dasananhi kāṭi nāsikā kānā |kahi prabhu sujasu dehiṁ taba jānā ||
jinha kara nāsā kāna nipātā |tinha rāvanahi kahī saba bātā ||
sunata śravaṇa bāridhi-bandhānā |dasa-mukha boli uṭhā akulānā ||
Al ver tal maravilla, los dos hermanos, Rāma, el Señor compasivo, y Lakṣmaṇa, sonrieron y continuaron. Con todo el ejército descendieron los héroes del linaje de Raghu; la multitud de jefes monos era indescriptible. A través del mar el Señor estableció su campamento y dio órdenes a todos los monos: 'Id y comed frutos y raíces agradables.' Al oír esto, osos y monos corrieron en todas direcciones. Todos los árboles dieron fruto por amor a Rāma; la estación y la fuera de estación, el curso común del tiempo mismo, fueron dejados de lado. Comían dulces frutos, sacudían los banianos y lanzaban peñascos hacia el frente de Laṅkā. Dondequiera que encontraban rākṣasas errantes, los rodeaban y los hacían bailar de muchas maneras; con sus dientes cortaban narices y orejas, y luego, alabando la buena fama del Señor, los dejaban ir. Aquellos cuyas narices y orejas fueron cortadas fueron y contaron todo a Rāvaṇa. Cuando el informe del océano being bridged llegó a sus oídos, el de diez rostros se levantó, completamente perturbado.
Doha 5
बांध्यो बननिधि नीरनिधि जलधि सिंधु बारीस।सत्य तोयनिधि कंपति उदधि पयोधि नदीस।।5।।
bāṁdhyo bananidhi nīranidhi jaladhi siṁdhu bārīsa |satya toyanidhi kaṁpati udadhi payodhi nadīsa ||5||
¿Es verdad que los monos han atado al océano, tesoro de aguas, al mar, al abismo, al señor de las aguas? ¿Es verdad que el mar, morada de aguas, el gran abismo, el señor de los ríos, tiembla?
Chaupai 6.1-5
निज बिकलता बिचारि बहोरी।बिहँसि गयउ ग्रह करि भय भोरी।।
मंदोदरीं सुन्यो प्रभु आयो।कौतुकहीं पाथोधि बँधायो।।
कर गहि पतिहि भवन निज आनी।बोली परम मनोहर बानी।।
चरन नाइ सिरु अंचलु रोपा।सुनहु बचन पिय परिहरि कोपा।।
नाथ बयरु कीजे ताही सों।बुधि बल सकिअ जीति जाही सों।।
तुम्हहि रघुपतिहि अंतर कैसा।खलु खद्योत दिनकरहि जैसा।।
अतिबल मधु कैटभ जेहिं मारे।महाबीर दितिसुत संघारे।।
जेहिं बलि बाँधि सहजभुज मारा।सोइ अवतरेउ हरन महि भारा।।
तासु बिरोध न कीजिअ नाथा।काल करम जिव जाकें हाथा।।
nija bikalatā bicāri bahorī |bihaṁsi gayau graha kari bhaya bhorī ||
mandodarīṁ sunyo prabhu āyo |kautukahīṁ pāthodhi baṁdhāyo ||
kara gahi patihi bhavana nija ānī |bolī parama manohara bānī ||
carana nāi siru aṁcalu ropā |sunahu bacana piya parihari kopā ||
nātha bayaru kīje tāhī soṁ |budhi bala sakia jīti jāhī soṁ ||
tumhahi raghupatihi antara kaisā |khalu khadyota dinakarahi jaisā ||
atibala madhu kaiṭabha jehiṁ māre |mahābīra diti-suta saṁghāre ||
jehiṁ bali bāṁdhi sahaja-bhuja mārā |soi avatareu harana mahi bhārā ||
tāsu birodha na kījia nāthā |kāla karama jiva jākeṁ hāthā ||
Reflexionando luego sobre su propia agitación, Ravana rió a carcajadas y se fue a su palacio, con el corazón lleno de miedo y desconcierto. Mandodari oyó que el Señor había llegado, y que había construido un puente sobre el océano como si fuera un juego. Tomando a su esposo de la mano, lo llevó a su propia cámara y habló con una voz sumamente dulce y encantadora. Inclinando su cabeza a sus pies, extendió el borde de su vestido ante él y dijo: «Mi amado, deja a un lado tu ira y escucha mis palabras.» «Mi señor, haz enemistad solo con aquel a quien puedas vencer con sabiduría o con fuerza.» «Qué diferencia hay entre ti y el Señor de los Raghus: es como la que hay entre un miserable gusano luminoso y el sol.» «Aquel que mató a los poderosos Madhu y Kaitabha, y destruyó a los grandes guerreros, los hijos de Diti, quien ató al rey demonio Bali y mató a Sahasrabahu, Él mismo se ha encarnado ahora para quitar el peso de la tierra.» «No te opongas a Él, mi señor, en cuyas manos están el Tiempo, el Karma y las vidas de todos los seres.»
Doha 6
रामहि सौपि जानकी नाइ कमल पद माथ।सुत कहुँ राज समर्पि बन जाइ भजिअ रघुनाथ।।6।।
rāmahi saupi jānakī nāi kamala pada mātha |suta kahuṁ rāja samarpi bana jāi bhajiʿa raghunātha ||6||
Devuelve a Sita a Rama, inclinando tu cabeza a Sus pies de loto; entrega el reino a tu hijo, ve al bosque y adora al Señor Raghunath. (6)
Chaupai 7.1-4
नाथ दीनदयाल रघुराई।बाघउ सनमुख गएँ न खाई।।
चाहिअ करन सो सब करि बीते।तुम्ह सुर असुर चराचर जीते।।
संत कहहिं असि नीति दसानन।चौथेंपन जाइहि नृप कानन।।
तासु भजन कीजिअ तहँ भर्ता।जो कर्ता पालक संहर्ता।।
सोइ रघुवीर प्रनत अनुरागी।भजहु नाथ ममता सब त्यागी।।
मुनिबर जतनु करहिं जेहि लागी।भूप राजु तजि होहिं बिरागी।।
सोइ कोसलधीस रघुराया।आयउ करन तोहि पर दाया।।
जौं पिय मानहु मोर सिखावन।सुजसु होइ तिहुँ पुर अति पावन।।
nātha dīnadayāla raghurāī |bāghau sanmukha gaeṁ na khāī ||
cāhia karana so saba kari bīte |tumha sur asura carācara jīte ||
saṁta kahahiṁ asi nīti dasānana |cauthēṁpana jāihi nṛpa kānana ||
tāsu bhajana kījia tahaṁ bhartā |jo kartā pālaka saṁhartā ||
soi raghuvīra pranata anurāgī |bhajahu nātha mamatā saba tyāgī ||
munibara jatanu karahiṁ jehi lāgī |bhūpa rāju taji hohiṁ birāgī ||
soi kosaladhīsa raghurāyā |āyau karana tohi para dāyā ||
jauṁ piya mānahu mora sikhāvana |sujasu hoi tihuṁ pura ati pāvana ||
Mi señor, Rama, el Señor de los Raghus, es compasivo con los humildes; incluso un tigre no devora a quien se le presenta cara a cara. Todo lo que debía hacerse ya lo has hecho y completado; has conquistado a los dioses, a los demonios y a todo lo que se mueve y no se mueve. Los santos declaran esta regla de conducta, oh Ravana: en la cuarta etapa de la vida un rey debe ir al bosque. Allí, esposo mío, debes adorar a aquel que es el creador, el preservador y el destructor. Ese mismo héroe de los Raghus es amoroso con quienes se postran ante él. Mi señor, renuncia a todo tu orgullo y adóralo. Aquel por quien los más grandes sabios se esfuerzan, y por quien los reyes abandonan sus reinos y se vuelven ascetas, ese mismo señor de Kosala, Rama, rey de los Raghus, ha venido para mostrarte misericordia. Si tú, amado mío, aceptas mi consejo, una fama purísima se extenderá por los tres mundos.
Doha 7
अस कहि नयन नीर भरि गहि पद कंपित गात।नाथ भजहु रघुनाथहि अचल होइ अहिवात।।7।।
asa kahi nayan nīra bhari gahi pada kampita gāta |nātha bhajahu raghunāthahi acala hoi ahi-vāta ||7||
Habiendo hablado así, con los ojos llenos de lágrimas y el cuerpo tembloroso, ella le sujetó los pies y dijo: "¡Oh señor! Adora a Rama, el Señor de los Raghus, para que mi estado de esposa casada permanezca inconmovible."
Chaupai 8.1-5
तब रावन मयसुता उठाई।कहै लाग खल निज प्रभुताई।।
सुनु तै प्रिया बृथा भय माना।जग जोधा को मोहि समाना।।
बरुन कुबेर पवन जम काला।भुज बल जितेउँ सकल दिगपाला।।
देव दनुज नर सब बस मोरें।कवन हेतु उपजा भय तोरें।।
नाना बिधि तेहि कहेसि बुझाई।सभाँ बहोरि बैठ सो जाई।।
मंदोदरीं हदयँ अस जाना।काल बस्य उपजा अभिमाना।।
सभाँ आइ मंत्रिन्ह तेंहि बूझा।करब कवन बिधि रिपु सैं जूझा।।
कहहिं सचिव सुनु निसिचर नाहा।बार बार प्रभु पूछहु काहा।।
कहहु कवन भय करिअ बिचारा।नर कपि भालु अहार हमारा।।
taba rāvan maya-sutā uṭhāī |kahai lāga khala nija prabhutāī ||
sunu tai priyā bṛthā bhaya mānā |jaga jodhā ko mohi samānā ||
baruṇa kubera pavana jama kālā |bhuja bala jiteũ sakala diga-pālā ||
deva danuja nara saba basa morẽ |kavan hetu upajā bhaya torẽ ||
nānā bidhi tehi kahesi bujhāī |sabhā̃ bahori baiṭha so jāī ||
mandodarī̃ hṛdayã asa jānā |kāla basya upajā abhimānā ||
sabhā̃ āi mantrinh tẽhi būjhā |karaba kavan bidhi ripu saĩ jūjhā ||
kahahĩ saciva sunu nisicara-nāhā |bāra bāra prabhu pūchahu kāhā ||
kahahu kavan bhaya kari'a bicārā |nara kapi bhālu ahāra hamārā ||
Entonces Ravana levantó del suelo a Mandodari, hija de Maya, y el malvado comenzó a jactarse de su propio poder. Escucha, amada mía: has sentido miedo en vano. ¿Qué guerrero hay en el mundo igual a mí? A Varuna, a Kubera, al Viento, a Yama y a la Muerte, y a todos los guardianes de las direcciones, los he conquistado con la fuerza de mis brazos. Los dioses, los demonios y los hombres están todos bajo mi dominio. ¿Qué motivo ha surgido para que tengas miedo? De muchas maneras él la tranquilizó, y luego fue y se sentó de nuevo en la asamblea. Mandodari comprendió en su corazón que el orgullo había surgido en él porque la Muerte lo tenía en su poder. Al llegar a la asamblea, preguntó a sus consejeros: «¿De qué manera lucharemos contra el enemigo?» Los ministros dijeron: «Escucha, señor de los demonios. ¿Por qué, mi señor, preguntas una y otra vez? Dinos, ¿qué hay que temer para que deliberemos? Los hombres, los monos y los osos son nuestro alimento.»
Doha 8
सब के बचन श्रवन सुनि कह प्रहस्त कर जोरि।निति बिरोध न करिअ प्रभु मत्रिंन्ह मति अति थोरि।।8।।
saba ke bacana śravan suni kaha prahasta kara jori |nīti birodha na kari'a prabhu mantrinh mati ati thori ||8||
Tras oír las palabras de todos, Prahasta habló con las manos juntas: «Oh señor, no vayas contra la sana política; el juicio de los ministros es, en verdad, demasiado escaso».
Chaupai 9.1-5
कहहिं सचिव सठ ठकुरसोहाती।नाथ न पूर आव एहि भाँती।।
बारिधि नाघि एक कपि आवा।तासु चरित मन महुँ सबु गावा।।
छुधा न रही तुम्हहि तब काहू।जारत नगरु कस न धरि खाहू।।
सुनत नीक आगें दुख पावा।सचिवन अस मत प्रभुहि सुनावा।।
जेहिं बारीस बँधायउ हेला।उतरेउ सेन समेत सुबेला।।
सो भनु मनुज खाब हम भाई।बचन कहहिं सब गाल फुलाई।।
तात बचन मम सुनु अति आदर।जनि मन गुनहु मोहि करि कादर।।
प्रिय बानी जे सुनहिं जे कहहीं।ऐसे नर निकाय जग अहहीं।।
बचन परम हित सुनत कठोरे।सुनहिं जे कहहिं ते नर प्रभु थोरे।।
प्रथम बसीठ पठउ सुनु नीती।सीता देइ करहु पुनि प्रीती।।
kahahĩ saciva saṭha ṭhakura-sohātī |nātha na pūra āva ehi bhā̃tī ||
bāridhi nāghi eka kapi āvā |tāsu carita mana mahũ sabu gāvā ||
chudhā na rahī tumhahi taba kāhū |jārat nagaru kasa na dhari khāhū ||
sunata nīka āgẽ dukha pāvā |sacivan asa mata prabhūhi sunāvā ||
jehĩ bārīsa bãdhāyu hela |utareu sena sameta subelā ||
so bhanu manuja khāba hama bhāī |bacana kahahĩ saba gāla phulāī ||
tāta bacana mama sunu ati ādara |jani mana gunahu mohi kari kādara ||
priya bānī je sunahĩ je kahahī̃ |aise nara nikāya jaga ahahī̃ ||
bacana parama hita sunata kaṭhore |sunahĩ je kahahĩ te nara prabhu thore ||
prathama basīṭha paṭhau sunu nītī |sītā dei karahu puni prītī ||
Los consejeros necios hablan solo para adular a su señor. Señor, esto no terminará bien para ti. Un solo mono cruzó el océano y vino aquí, y todos vosotros aún cantáis sus hazañas en vuestros corazones. ¿Ninguno de vosotros tenía hambre entonces? ¿Por qué no lo atrapasteis y lo devorasteis mientras él incendiaba la ciudad? Consejo que es agradable de oír pero trae dolor después: tal es el consejo que los consejeros han dado a su señor. Aquel que construyó un puente sobre el océano por juego, y descendió a Suvela con su ejército, decidme, ¿es ese un hombre al que podemos devorar, hermanos? Todos ellos hablan con las mejillas hinchadas. Padre querido, escucha mis palabras con gran respeto, y no pienses en tu mente que soy un cobarde. Hay muchas personas así en el mundo que hablan palabras agradables y que las escuchan. Pero las palabras que son del mayor beneficio, aunque duras de oír, rara vez se escuchan o se pronuncian: tales hombres, señor, son pocos. Escucha este consejo: primero envía un emisario, y devuelve a Sita, y luego haz la amistad con él.
Doha 9
नारि पाइ फिरि जाहिं जौं तौ न बढ़ाइअ रारि।नाहिं त सन्मुख समर महि तात करिअ हठि मारि।।9।।
nāri pāi phiri jāhĩ jaũ tau na baṛhāi'a rāri |nāhĩ ta sanmukha samara mahĩ tāta kari'a haṭhi māri ||9||
Si recuperan a la mujer y se van, entonces no prolongues la disputa. De lo contrario, querido padre, enfréntate a ellos en el campo de batalla y mátalos con firme determinación.
Frequently Asked Questions
रामेश्वर-स्थापना के प्रसंग में तुलसी का संकेत स्पष्ट है: ‘जे रामेस्वर दरसनु करिहहिं…’ तथा ‘जो गंगाजलु आनि चढ़ाइहि…’—अर्थात् रामेश्वर-दर्शन/सेवा से पाप-क्षय, शिव-राम-भक्ति की प्राप्ति, और ‘भवसागर’ से सुगमता का फल माना गया है; साथ ही ‘मम कृत सेतु… बिनु श्रम’—नाम-आश्रय से जीवन-यात्रा सुगम होने की लोक-परम्परा।
सेतु-बंध/रामेश्वर प्रसंग में प्रचलित सम्पुट: ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ (नाम-स्मरण), तथा शिव-समन्वय के लिए ‘राम रामाय नमः’ / ‘ॐ नमः शिवाय’ का युग्म-जप (स्थानीय परम्परानुसार) जोड़ा जाता है।
Ask anything about Prakarana 1 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
