Sarga 54

Verse 1

वीक्षमाणस्ततो लङ्कां कपिः कृतमनोरथः।।।।वर्धमानसमुत्साहः कार्यशेषमचिन्तयत्।

Entonces el mono, cumplido ya su propósito, contempló Laṅkā; y, creciendo su ardor, meditó en lo que aún quedaba por hacer.

Verse 2

किन्नु खल्ववशिष्टं मे कर्तव्यमिह साम्प्रतम्।।।।यदेषां रक्षसां भूयः सन्तापजननं भवेत्।

"¿Qué me queda, en verdad, por hacer aquí ahora? ¿Qué podría traer nuevamente mayor tormento a estos rākṣasas?"

Verse 3

वनं तावत्प्रमथितं प्रकृष्टा राक्षसा हताः।।।बलैकदेशः क्षपितश्शेषं दुर्गविनाशनम्।

«El bosque ha sido completamente arrasado; los más eminentes rākṣasas han caído; una división del ejército ha sido aniquilada: sólo resta la destrucción de la fortaleza.»

Verse 4

दुर्गे विनाशिते कर्म भवेत्सुखपरिश्रमम्।अल्पयत्नेन कार्येऽस्मिन् मम स्यात्सफलश्श्रमः।।।।

Si la fortaleza es destruida, mi labor terminará en un feliz cumplimiento. En esta tarea, con solo un pequeño esfuerzo, mi fatiga se tornará exitosa.

Verse 5

यो ह्ययं मम लाङ्गूले दीप्यते हव्यवाहनः।अस्य सन्तर्पणं न्याय्यं कर्तुमेभिर्गृहोत्तमैः।।।।

«Puesto que este fuego arde en mi cola, es justo ‘alimentarlo’ con estas mansiones excelsas.»

Verse 6

ततः प्रदीप्तलाङ्गूलस्सविद्युदिव तोयदः।भवनाग्रेषु लङ्काया विचचार महाकपिः।।।।

Entonces el gran mono, con la cola en llamas, recorrió las azoteas de Laṅkā, como una nube de lluvia surcada por relámpagos.

Verse 7

गृहाद्गृहं राक्षसानामुद्यानानि च वानरः।वीक्षमाणो ह्यसन्त्रस्तः प्रासादांश्च चचार सः।।।।

El vānara fue de casa en casa de los rākṣasas, y también por sus jardines; contemplando sin temor, recorrió sus altos palacios.

Verse 8

अवप्लुत्य महावेगः प्रहस्तस्य निवेशनम्।अग्निं तत्र स निक्षिप्य श्वसनेन समो बली।।।।ततोऽन्यत्पुप्लुवे वेश्म महापार्श्वस्य वीर्यवान्।मुमोच हनुमानग्निं कालानलशिखोपमम्।।।।

Veloz y poderoso, igual al Viento en rapidez, saltó sobre la morada de Prahasta y allí arrojó el fuego. Luego el valiente Hanumān brincó a otra mansión, la de Mahāpārśva, y desató llamas semejantes al fuego del fin de los tiempos.

Verse 9

अवप्लुत्य महावेगः प्रहस्तस्य निवेशनम्।अग्निं तत्र स निक्षिप्य श्वसनेन समो बली।।5.54.8।।ततोऽन्यत्पुप्लुवे वेश्म महापार्श्वस्य वीर्यवान्।मुमोच हनुमानग्निं कालानलशिखोपमम्।।5.54.9।।

Veloz y poderoso, igual al Viento en rapidez, saltó sobre la morada de Prahasta y allí arrojó el fuego. Luego el valiente Hanumān brincó a otra mansión, la de Mahāpārśva, y desató llamas semejantes al fuego del fin de los tiempos.

Verse 10

वज्रदंष्ट्रस्य च तदा पुप्लुवे स महाकपिः।शुकस्य च महातेजास्सारणस्य च धीमतः।।।।

Entonces el gran mono, poderoso y resplandeciente, saltó sobre las moradas de Vajradaṁṣṭra, de Śuka y del prudente Sāraṇa.

Verse 11

तथा चेन्द्रजितो वेश्म ददाह हरियूथपः।जम्बुमाले स्सुमालेश्च ददाह भवनं ततः।।।।

Del mismo modo, el caudillo de las huestes de monos incendió la residencia de Indrajit; y después prendió fuego también a las casas de Jambumālī y Sumālī.

Verse 12

रश्मिकेतोश्च भवनं सूर्यशत्रोस्तथैव च।ह्रस्वकर्णस्य दंष्ट्रस्य रोमशस्य च रक्षसः।।।।युद्धोन्मत्तस्य मत्तस्य ध्वजग्रीवस्य रक्षसः।विद्युज्जिह्वस्य घोरस्य तथा हस्तिमुखस्य च।।।।करालस्य पिशाचस्य शोणिताक्षस्य चैव हि।कुम्भकर्णस्य भवनं मकराक्षस्य चैव हि।।।।यज्ञशत्रोश्च भवनं ब्रह्मशत्रोस्तथैव च।नरान्तकस्य कुम्भस्य निकुम्भस्य दुरात्मनः।।।।वर्जयित्वा महातेजा विभीषणगृहं प्रति।क्रममाणः क्रमेणैव ददाह हरिपुङ्गवः।।।।

El resplandeciente jefe entre los monos avanzó por la ciudad y fue prendiendo fuego, uno tras otro, a los palacios de Raśmiketu, Sūryaśatru, Hrasvakarṇa, Daṁṣṭra, Romaśa, Yuddhonmatta, Matta, Dhvajagrīva, el terrible Vidyujjihva, Hastimukha, Karāla, Piśāca, Śoṇitākṣa, Kumbhakarṇa, Makarākṣa, Yajñaśatru, Brahmaśatru, Narāntaka, Kumbha y el malvado Nikumbha; pero, deliberadamente, perdonó la casa de Vibhīṣaṇa mientras seguía su camino.

Verse 13

रश्मिकेतोश्च भवनं सूर्यशत्रोस्तथैव च।ह्रस्वकर्णस्य दंष्ट्रस्य रोमशस्य च रक्षसः।।5.54.12।।युद्धोन्मत्तस्य मत्तस्य ध्वजग्रीवस्य रक्षसः।विद्युज्जिह्वस्य घोरस्य तथा हस्तिमुखस्य च।।5.54.13।।करालस्य पिशाचस्य शोणिताक्षस्य चैव हि।कुम्भकर्णस्य भवनं मकराक्षस्य चैव हि।।5.54.14।।यज्ञशत्रोश्च भवनं ब्रह्मशत्रोस्तथैव च।नरान्तकस्य कुम्भस्य निकुम्भस्य दुरात्मनः।।5.54.15।।वर्जयित्वा महातेजा विभीषणगृहं प्रति।क्रममाणः क्रमेणैव ददाह हरिपुङ्गवः।।5.54.16।।

El resplandeciente jefe entre los monos avanzó por la ciudad y fue prendiendo fuego, uno tras otro, a los palacios de Raśmiketu, Sūryaśatru, Hrasvakarṇa, Daṁṣṭra, Romaśa, Yuddhonmatta, Matta, Dhvajagrīva, el terrible Vidyujjihva, Hastimukha, Karāla, Piśāca, Śoṇitākṣa, Kumbhakarṇa, Makarākṣa, Yajñaśatru, Brahmaśatru, Narāntaka, Kumbha y el malvado Nikumbha; pero, deliberadamente, perdonó la casa de Vibhīṣaṇa mientras seguía su camino.

Verse 14

रश्मिकेतोश्च भवनं सूर्यशत्रोस्तथैव च।ह्रस्वकर्णस्य दंष्ट्रस्य रोमशस्य च रक्षसः।।5.54.12।।युद्धोन्मत्तस्य मत्तस्य ध्वजग्रीवस्य रक्षसः।विद्युज्जिह्वस्य घोरस्य तथा हस्तिमुखस्य च।।5.54.13।।करालस्य पिशाचस्य शोणिताक्षस्य चैव हि।कुम्भकर्णस्य भवनं मकराक्षस्य चैव हि।।5.54.14।।यज्ञशत्रोश्च भवनं ब्रह्मशत्रोस्तथैव च।नरान्तकस्य कुम्भस्य निकुम्भस्य दुरात्मनः।।5.54.15।।वर्जयित्वा महातेजा विभीषणगृहं प्रति।क्रममाणः क्रमेणैव ददाह हरिपुङ्गवः।।5.54.16।।

El resplandeciente jefe entre los monos avanzó por la ciudad y fue prendiendo fuego, uno tras otro, a los palacios de Raśmiketu, Sūryaśatru, Hrasvakarṇa, Daṁṣṭra, Romaśa, Yuddhonmatta, Matta, Dhvajagrīva, el terrible Vidyujjihva, Hastimukha, Karāla, Piśāca, Śoṇitākṣa, Kumbhakarṇa, Makarākṣa, Yajñaśatru, Brahmaśatru, Narāntaka, Kumbha y el malvado Nikumbha; pero, deliberadamente, perdonó la casa de Vibhīṣaṇa mientras seguía su camino.

Verse 15

रश्मिकेतोश्च भवनं सूर्यशत्रोस्तथैव च।ह्रस्वकर्णस्य दंष्ट्रस्य रोमशस्य च रक्षसः।।5.54.12।।युद्धोन्मत्तस्य मत्तस्य ध्वजग्रीवस्य रक्षसः।विद्युज्जिह्वस्य घोरस्य तथा हस्तिमुखस्य च।।5.54.13।।करालस्य पिशाचस्य शोणिताक्षस्य चैव हि।कुम्भकर्णस्य भवनं मकराक्षस्य चैव हि।।5.54.14।।यज्ञशत्रोश्च भवनं ब्रह्मशत्रोस्तथैव च।नरान्तकस्य कुम्भस्य निकुम्भस्य दुरात्मनः।।5.54.15।।वर्जयित्वा महातेजा विभीषणगृहं प्रति।क्रममाणः क्रमेणैव ददाह हरिपुङ्गवः।।5.54.16।।

El resplandeciente jefe entre los monos avanzó por la ciudad y fue prendiendo fuego, uno tras otro, a los palacios de Raśmiketu, Sūryaśatru, Hrasvakarṇa, Daṁṣṭra, Romaśa, Yuddhonmatta, Matta, Dhvajagrīva, el terrible Vidyujjihva, Hastimukha, Karāla, Piśāca, Śoṇitākṣa, Kumbhakarṇa, Makarākṣa, Yajñaśatru, Brahmaśatru, Narāntaka, Kumbha y el malvado Nikumbha; pero, deliberadamente, perdonó la casa de Vibhīṣaṇa mientras seguía su camino.

Verse 16

रश्मिकेतोश्च भवनं सूर्यशत्रोस्तथैव च।ह्रस्वकर्णस्य दंष्ट्रस्य रोमशस्य च रक्षसः।।5.54.12।।युद्धोन्मत्तस्य मत्तस्य ध्वजग्रीवस्य रक्षसः।विद्युज्जिह्वस्य घोरस्य तथा हस्तिमुखस्य च।।5.54.13।।करालस्य पिशाचस्य शोणिताक्षस्य चैव हि।कुम्भकर्णस्य भवनं मकराक्षस्य चैव हि।।5.54.14।।यज्ञशत्रोश्च भवनं ब्रह्मशत्रोस्तथैव च।नरान्तकस्य कुम्भस्य निकुम्भस्य दुरात्मनः।।5.54.15।।वर्जयित्वा महातेजा विभीषणगृहं प्रति।क्रममाणः क्रमेणैव ददाह हरिपुङ्गवः।।5.54.16।।

El resplandeciente jefe entre los monos avanzó por la ciudad y fue prendiendo fuego, uno tras otro, a los palacios de Raśmiketu, Sūryaśatru, Hrasvakarṇa, Daṁṣṭra, Romaśa, Yuddhonmatta, Matta, Dhvajagrīva, el terrible Vidyujjihva, Hastimukha, Karāla, Piśāca, Śoṇitākṣa, Kumbhakarṇa, Makarākṣa, Yajñaśatru, Brahmaśatru, Narāntaka, Kumbha y el malvado Nikumbha; pero, deliberadamente, perdonó la casa de Vibhīṣaṇa mientras seguía su camino.

Verse 17

तेषु तेषु महार्हेषु भवनेषु महायशाः।गृहेष्वृद्धिमतामृद्धिं ददाह स महाकपिः।।।।

De una mansión suntuosa a otra, el ilustre gran mono redujo a cenizas la riqueza de aquellos prósperos rākṣasas.

Verse 18

सर्वेषां समतिक्रम्य राक्षसेन्द्रस्य वीर्यवान्।आससादाथ लक्ष्मीवान् रावणस्य निवेशनम्।।।।

Tras dejar atrás todas aquellas residencias, el valiente y esplendoroso héroe llegó a la morada de Rāvaṇa, señor de los rākṣasas.

Verse 19

ततस्तस्मिन्गृहे मुख्ये नानारत्नविभूषिते।मेरुमन्दरसङ्काशे सर्वमङ्गळशोभिते।।।।प्रदीप्तमग्निमुत्सृज्य लाङ्गूलाग्रे प्रतिष्ठितम्।ननाद हनुमान्वीरो युगान्तजलदो यथा।।।।

Entonces, en aquel palacio principal—adornado con joyas de muchas clases, semejante a Meru y Mandara, y resplandeciente con todo ornamento auspicioso—

Verse 20

ततस्तस्मिन्गृहे मुख्ये नानारत्नविभूषिते।मेरुमन्दरसङ्काशे सर्वमङ्गळशोभिते।।5.54.19।।प्रदीप्तमग्निमुत्सृज्य लाङ्गूलाग्रे प्रतिष्ठितम्।ननाद हनुमान्वीरो युगान्तजलदो यथा।।5.54.20।।

Arrojando el fuego encendido, asentado en la punta de su cola, el héroe Hanumān rugió como nube que truena en el fin de los tiempos.

Verse 21

श्वसनेन च संयोगादतिवेगो महाबलः।कालाग्निरिव जज्वाल प्रावर्धत हुताशनः।।।।

Al unirse con el viento, el fuego poderoso se precipitó con ímpetu inmenso; ardió como el fuego de la destrucción al fin del tiempo y creció aún más.

Verse 22

प्रदीप्तमग्निं पवनस्तेषु वेश्मस्वचारयत्।अभूच्छ्वसनसंयोगादतिवेगो हुताशनः।।।।

El viento hizo correr el fuego encendido por aquellas casas; por su unión con el viento, el incendio se volvió sumamente veloz en su avance.

Verse 23

तानि काञ्चनजालानि मुक्तामणिमयानि च।भवनान्यवशीर्यन्त रत्नवन्ति महान्ति च।।।।

Aquellas grandes mansiones—con celosías de oro e incrustaciones de perlas y gemas, vastas y colmadas de riquezas—se derrumbaron y se deshicieron.

Verse 24

संजज्ञे तुमुलश्शब्दो राक्षसानां प्रधावताम्।स्वगृहस्य परित्राणे भग्नोत्साहोर्जितश्रियाम्।।।।नूनमेषोऽग्निरायातः कपिरूपेण हा इति।

Un tumultuoso alboroto surgió entre los rākṣasas mientras corrían para salvar sus casas, con su confianza destrozada junto con su esplendor, gritando: "¡Seguramente este es el Fuego mismo en forma de mono, ay de nosotros!"

Verse 25

क्रन्दन्त्यस्सहसा पेतुः स्तनन्धयधराः स्त्रियः।।।।काश्चिदग्निपरीतेभ्यो हर्मेभ्यो मुक्तमूर्धजाः।पतन्त्यो रेजिरेऽभ्रेभ्यस्सौदामन्य इवाम्बरात्।।।।

Llorando, algunas mujeres, sosteniendo aún a sus bebés lactantes, saltaron repentinamente de las mansiones rodeadas de fuego, con el cabello suelto por el terror. Al caer, brillaban como relámpagos cayendo de las nubes en el cielo.

Verse 26

क्रन्दन्त्यस्सहसा पेतुः स्तनन्धयधराः स्त्रियः।।5.54.25।।काश्चिदग्निपरीतेभ्यो हर्मेभ्यो मुक्तमूर्धजाः।पतन्त्यो रेजिरेऽभ्रेभ्यस्सौदामन्य इवाम्बरात्।।5.54.26।।

Gritando, algunas mujeres que llevaban a sus bebés lactantes saltaron repentinamente; con el cabello suelto, se lanzaron desde las mansiones envueltas en fuego. Al caer, destellaron como relámpagos descendiendo de los bancos de nubes en el cielo.

Verse 27

वज्रविद्रुमवैदूर्यमुक्तारजतसंहितान्।विचित्रान्भवनाद्धातून् स्यन्दमानान्ददर्श सः।।।।

Vio desde las mansiones en llamas corrientes de minerales fundidos, abigarrados y mezclados con diamantes, corales, gemas vaidūrya, perlas y plata, que rezumaban y goteaban hacia abajo.

Verse 28

नाग्निस्तृप्यति काष्ठानां तृणानां च यथा तथा।हनूमान् राक्षसेन्दाणां विशस्तानां न तृप्यति।।।।

Así como el fuego no se sacia con la leña seca ni con la hierba, así Hanumān no se saciaba con la caída de los caudillos rākṣasas que había abatido.

Verse 29

क्वचित्किंशुकसङ्काशाः क्वचिच्छाल्मलिसन्निभाः।।।।क्वचित्कुङ्कुमसङ्काशाश्शिखा वह्नेश्चकाशिरे।

En unos lugares las llamas brillaban como flores de kiṃśuka; en otros, como śālmali; y en otros más, como el azafrán, ardiendo en múltiples tonos por la ciudad.

Verse 30

हनूमता वेगवता वानरेण महात्मना।लङ्कापुरं प्रदग्धं तद्रुद्रेण त्रिपुरं यथा।।।।

La ciudad de Laṅkā fue incendiada por Hanumān, el gran vānara de ímpetu veloz, tal como Rudra incendió Tripura.

Verse 31

ततस्तु लङ्कापुरपर्वताग्रे समुत्थितो भीमपराक्रमोऽग्निः।प्रसार्य चूडावलयं प्रदीप्तो हनूमता वेगवता विसृष्टः।।।।

Entonces, en la cima del monte de la ciudad de Laṅkā, el fuego de terrible poder—soltado por el veloz Hanumān—se alzó, extendiéndose en un anillo, como una corona de llamas que circunda.

Verse 32

युगान्तकालानलतुल्यवेग स्समारुतोऽग्निर्ववृधे दिविस्पृक्।विधूमरश्मिर्भवनेषु सक्तो रक्षश्शरीराज्यसमर्पतार्चिः।।।।

Avivado por el viento, el fuego creció y saltó hasta tocar el cielo, veloz como la llama del fin de una era. Aferrado a los palacios, su resplandor sin humo ardió, alimentado por las grasas y aceites de los cuerpos rākṣasas.

Verse 33

आदित्यकोटीसदृशस्सुतेजा लङ्कां समस्तां परिवार्य तिष्ठन्।शब्दैरनेकैरशनिप्ररूढैर्भिन्दन्निवाण्डं प्रबभौ महाग्निः।।।।

El gran fuego, resplandeciente como diez millones de soles, se alzó rodeando por completo a Laṅkā. Con innumerables estruendos, cual rayos, ardía como si hendiera la misma cáscara del mundo.

Verse 34

तत्राम्बरादग्निरतिप्रवृद्धो रूक्षप्रभः किंशुकपुष्पचूडः।निर्वाणधूमाकुलराजयश्च नीलोत्पलाभाः प्रचकाशिरेऽभ्राः।।।।

Allí el fuego, crecido en demasía hacia el cielo, ardía con áspero fulgor, como coronado por el rojo de las flores de kiṁśuka. Y las nubes, densas y veteadas por el humo de las brasas que se apagaban, resplandecían como lotos azules.

Verse 35

वज्री महेन्द्रस्त्रिदशेश्वरो वा साक्षाद्यमो वा वरुणोऽनिलो वा।रुद्रोऽग्निरर्को धनदश्च सोमो न वानरोऽयं स्वयमेव कालः।।।।

«¿Es él Indra, portador del rayo, señor de los dioses? ¿O Yama en persona? ¿O Varuṇa, o el Viento? ¿O Rudra—el Fuego—el Sol—Kubera—o la Luna? No es un simple mono: ¿es acaso Kāla (la Muerte) mismo, en forma visible?»

Verse 36

किं ब्रह्मणस्सर्वपितामहस्य सर्वस्य धातुश्चतुराननस्य।इहाऽऽगतो वानररूपधारी रक्षोपसंहारकरः प्रकोपः।।।।

«¿Será ésta la ira de Brahmā, el de cuatro rostros, abuelo de todos y sustentador del universo, que ha venido aquí llevando forma de mono, dispuesto a exterminar a los rākṣasas?»

Verse 37

किं वैष्णवं वा कपिरूपमेत्य रक्षोविनाशाय परं सुतेजः।अनन्तमव्यक्तमचिन्त्यमेकं स्वमायया साम्प्रतमागतं वा।।।।

¿O es el supremo y resplandeciente poder de Viṣṇu —infinito, inmanifiesto, impensable, único— que ha venido ahora por su propia māyā, tomando forma de mono para la destrucción de los rākṣasas?

Verse 38

इत्येवमूचुर्बहवो विशिष्टा रक्षोगणास्तत्र समेत्य सर्वे।सप्राणिसङ्घां सगृहां सवृक्षां दग्धां पुरीं तां सहसा समीक्ष्य।।।।

Así hablaron muchos rākṣasas eminentes, reuniéndose todos allí. Al observar rápidamente esa ciudad —quemada junto con sus seres vivos, sus casas y sus árboles— conferenciaron alarmados.

Verse 39

ततस्तु लङ्का सहसा प्रदग्धा सराक्षसा साश्वरथा सनागा।सपक्षिसङ्घा समृगा सवृक्षा रुरोद दीना तुमुलं सशब्दम्।।।।

Entonces Laṅkā, repentinamente incendiada —junto con sus rākṣasas, sus caballos y carros, sus elefantes, sus bandadas de pájaros, sus bestias y sus árboles— pareció gemir de miseria con un estruendo tumultuoso.

Verse 40

हा तात हा पुत्रक कान्त मित्र हा जीवितं भोगयुतं सुपुण्यम्।रक्षोभिरेवं बहुधा ब्रुवद्भि श्शब्दः कृतो घोरतरस्सुभीमः।।।।

“¡Ay, padre! ¡Ay, hijo! ¡Amado! ¡Amigo! ¡Ay, esta vida, antes llena de goce y mérito, está destruida!” Así, mientras los rākṣasas gritaban de muchas maneras, surgió un estruendo terriblemente espantoso.

Verse 41

हुताशनज्वालसमावृता सा हतप्रवीरा परिवृत्तयोधाहनूमतः क्रोधबलाभिभूता बभूव शापोपहतेव लङ्का।।।।

Envuelta por las llamas del fuego, con sus campeones abatidos y sus tropas en retirada, Laṅkā—vencida por la fuerza de la ira de Hanumān—parecía como si hubiera sido herida por una maldición.

Verse 42

स सम्भ्रमत्रस्तविषण्णराक्षसां समुज्ज्वलज्ज्वालहुताशनाङ्किताम्।ददर्श लङ्कां हनुमान्महामनाः स्वयम्भूकोपोपहतामिवावनिम्।।।।

El magnánimo Hanumān contempló Laṅkā—con los rākṣasas confundidos, aterrados y abatidos—marcada por las llamas del fuego que ardían con fulgor, como la tierra misma herida por la ira de Svayambhū (Brahmā) en el tiempo de la disolución.

Verse 43

भङ्क्त्वा वनं पादपरत्नसङ्कुलं हत्वा तु रक्षांसि महान्ति संयुगे।दग्ध्वा पुरीं तां गृहरत्नमालिनीं तस्थौ हनूमान्पवनात्मजः कपिः।।।।

Tras destrozar el bosque colmado de espléndidos árboles, abatir en combate a poderosos rākṣasas y quemar aquella ciudad adornada con hileras de magníficas casas, Hanumān—hijo del dios del Viento—se mantuvo firme.

Verse 44

त्रिकूटशृङ्गाग्रतले विचित्रे प्रतिष्ठितो वानरराजसिंहः।प्रदीप्तलाङ्गूलकृतार्चिमाली व्यराजताऽऽदित्य इवांशुमाली।।।।

Erguido en la maravillosa cumbre de Trikūṭa, el león entre los jefes vānara resplandecía; su cola encendida, hecha guirnalda de llamas, brillaba como el sol radiante ceñido de rayos.

Verse 45

स राक्षसांस्तान्सुबहूंश्च हत्वा वनं च भङ्क्त्वा बहुपादपं तत्।विसृज्य रक्षोभवनेषु चाग्निं जगाम रामं मनसा महात्मा।।।।

Tras dar muerte a muchísimos rākṣasas, destrozar aquel bosque de innumerables árboles y soltar el fuego en las moradas de los demonios, el magnánimo volvió su mente hacia Rāma, buscándolo en lo íntimo.

Verse 46

ततस्तु तं वानरवीरमुख्यं महाबलं मारुततुल्यवेगम्।महामतिं वायुसुतं वरिष्ठं प्रतुष्टुवुर्देवगणाश्च सर्वे।।।।

Entonces todas las huestes de los dioses lo alabaron: el primero de los héroes vānara, de gran fuerza, veloz como el viento, de suprema inteligencia, el excelso hijo de Vāyu.

Verse 47

भङ्क्त्वा वनं महातेजा हत्वा रक्षांसि संयुगे।दग्ध्वा लङ्कापुरीं रम्यां रराज स महाकपिः।।।।

Habiendo destruido el bosque, dado muerte a los rākṣasas en combate y quemado la hermosa ciudad de Laṅkā, aquel gran mono, de fulgor ardiente, resplandeció en triunfo.

Verse 48

तत्र देवास्सगन्धर्वास्सिद्धाश्च परमर्षयः।दृष्ट्वा लङ्कां प्रदग्धां तां विस्मयं परमं गताः।।।।

Allí, los dioses, junto con los gandharvas, los siddhas y los grandes ṛṣis, al ver a Laṅkā ardiendo, quedaron sobrecogidos por el más alto asombro.

Verse 49

तं दृष्ट्वा वानरश्रेष्ठं हनुमन्तं महाकपिम्।कालाग्निरिति सञ्चिन्त्य सर्वभूतानि तत्रसुः।।।।

Al ver a Hanumān, el mejor de los vānara, el gran mono, todos los seres temblaron allí, creyendo que era Kālāgni, el fuego del fin de los tiempos.

Verse 50

देवाश्च सर्वे मुनिपुङ्गवाश्च गन्धर्वविद्याधरनागयक्षाः।भूतानि सर्वाणि महान्ति तत्र जग्मुः परां प्रीतिमतुल्यरूपाम्।।।।

Todos los devas y los más excelsos sabios, junto con gandharvas, vidyādharas, nāgas, yakṣas y otros grandes seres, sintieron allí una dicha suprema, de incomparable esplendor.