Sarga 35

Verse 1

तां तु रामकथां श्रुत्वा वैदेही वानरर्षभात्।उवाच वचनं सान्त्वमिदं मधुरया गिरा।।।।

Al oír de aquel toro entre los vánaras el relato de Rāma, Vaidehī pronunció estas palabras de consuelo con voz dulce.

Verse 2

क्व ते रामेण संसर्गः कथं जानासि लक्ष्मणम्।वानराणां नराणां च कथमासीत्समागमः।।।।

¿Dónde entraste en contacto con Rāma? ¿Cómo conoces a Lakṣmaṇa? ¿Y cómo llegó a formarse la alianza entre los Vānaras y los hombres?

Verse 3

यानि रामस्य लिङ्गानि लक्ष्मणस्य च वानर।तानि भूयस्समाचक्ष्व न मां शोकस्समाविशेत्।।।।

Entonces, apostado en aquella cima, el señor de los Vānaras me envió a mí solo, con presteza, para acercarme a los dos.

Verse 4

कीदृशं तस्य संस्थानं रूपं रामस्य कीदृशम्।कथमूरू कथं बाहू लक्ष्मणस्य च शंस मे।।।।

Dime: ¿cómo es la complexión y el semblante de Rāma? ¿Y cómo son los muslos y los brazos de Lakṣmaṇa? Dímelo.

Verse 5

एवमुक्तस्तु वैदेह्या हनुमान्मारुतात्मजः।ततो रामं यथातत्त्वमाख्यातुमुपचक्रमे।।।।

Así interpelado por Vaidehī, Hanumān, hijo del Viento, comenzó entonces a describir a Rāma tal como es en verdad.

Verse 6

जानन्ती बत दिष्ट्या मां वैदेहि परिपृच्छसि।भर्तुः कमलपत्त्राक्षि संस्थानं लक्ष्मणस्य च।।।।

¡Oh Vaidehī, de ojos como pétalos de loto! Aunque ya conoces la figura y las señales de tu esposo y de Lakṣmaṇa, es por buena fortuna que me pides que los describa.

Verse 7

यानि रामस्य चिह्नानि लक्ष्मणस्य च यानि वै।लक्षितानि विशालाक्षि वदतश्शृणु तानि मे।।।।

Todos ellos, con Aṅgada a la cabeza, llegaron al borde de la costa; pero de nuevo, aunque ansiosos por verte, cayeron en una inquieta aprensión.

Verse 8

रामः कमलपत्त्राक्ष स्सर्वसत्त्वमनोहरः।रूपदाक्षिण्यसम्पन्नः प्रसूतो जनकात्मजे।।।।

Oh hija de Janaka, Rāma—de ojos como pétalos de loto, amado por el corazón de todos los seres—nació dotado de belleza, noble gentileza y refinada cortesía.

Verse 9

तेजसाऽदित्य सङ्काशः क्षमया पृथिवीसमः।बृहस्पतिसमो बुद्ध्या यशसा वासवोपमः।।।।

En esplendor es como el Sol; en paciencia es como la Tierra; en inteligencia es como Bṛhaspati; y en fama es comparable a Vāsava, Indra.

Verse 10

रक्षिता जीवलोकस्य स्वजनस्याभिरक्षिता।रक्षिता स्वस्य वृत्तस्य धर्मस्य च परन्तपः।।।।

Él es el protector del mundo de los seres vivientes, ¡cuánto más de los suyos! Custodia su linaje y guarda el dharma; es el abrasador de los enemigos.

Verse 11

रामो भामिनि लोकस्य चातुर्वर्ण्यस्य रक्षिता।मर्यादानां च लोकस्य कर्ता कारयिता च सः।।।।

Oh hermosa dama, Rāma es el protector de las cuatro varṇas del mundo. Él establece los límites del recto proceder y hace que se observen.

Verse 12

अर्चिष्मानर्चितोऽत्यर्थं ब्रह्मचर्यव्रते स्थितः।साधूनामुपकारज्ञः प्रचारज्ञश्च कर्मणाम्।।।।

Es radiante y sumamente venerado, firme en el voto de brahmacarya, la continencia. Reconoce el bien hecho por los virtuosos y conoce el recto proceder de los deberes y los ritos.

Verse 13

राजविद्याविनीतश्च ब्राह्मणानामुपासिता।श्रुतवान्शीलसम्पन्नो विनीतश्च परन्तपः।।।।

Está instruido en la rājavidyā, la ciencia del gobierno, y venera a los brāhmaṇas. Erudito y de noble carácter, es disciplinado, y abrasador de enemigos.

Verse 14

यजुर्वेदविनीतश्च वेदविद्भिस्सुपूजितः।धनुर्वेदे च वेदेषु वेदाङ्गेषु च निष्ठितः।।।।

Está instruido en el Yajurveda y es grandemente honrado por los conocedores de los Vedas. También está consumado en el Dhanurveda, en los Vedas y en los Vedāṅgas.

Verse 15

विपुलांसो महाबाहुः कम्बुग्रीवश्शुभाननः।गूढजत्रुस्सुताम्राक्षो रामो देवि जनै श्श्रुतः।।।।

Oh señora, Rāma—de anchos hombros y poderosos brazos, con cuello como concha y rostro auspicioso, de hombros bien formados y ojos de brillo cobrizo—es célebre entre las gentes.

Verse 16

दुन्दुभिस्वननिर्घोष स्स्निग्धवर्णः प्रतापवान्।सम स्समविभक्ताङ्गो वर्णं श्यामं समाश्रितः।।।।

Su voz retumba como el sonido de un gran tambor; su tez es lustrosa y agradable. Resplandece en valor, de estatura equilibrada, con miembros bien proporcionados, y de belleza de tono oscuro.

Verse 17

त्रिस्थिरस्त्रिप्रलम्बश्च त्रिसमस्त्रिषु चोन्नतः।त्रिताम्रस्त्रिषु च स्निग्धो गम्भीरस्त्रिषु नित्यशः।।।।

Posee las señales del varón ideal: en tres partes es firme, en tres es largo, en tres es parejo, y en tres lugares se eleva. En tres sitios se ve un fulgor cobrizo-rojizo, y en tres aspectos mantiene siempre gravedad y majestad.

Verse 18

त्रिवलीवांस्त्र्यवनतश्चतुर्व्यङ्गस्त्रिशीर्षवान्।चतुष्कलश्चतुर्लेखश्चतुष्किष्कुश्चतु स्समः।।।।

Tiene tres pliegues, tres suaves hundimientos y cuatro delicadas cavidades; tres remolinos señalan su cabeza. Cuatro líneas se ven bajo el pulgar, cuatro líneas en la frente; su estatura se mide en cuatro codos, y cuatro partes guardan justa proporción.

Verse 19

चतुर्दशसमद्वन्द्वश्चतुर्दंष्ट्रश्चतुर्गतिः।महोष्ठहनुनासश्च पञ्चस्निग्धोऽष्टवंशवान्।।।।

En catorce rasgos emparejados está bien equilibrado; tiene cuatro dientes prominentes y puede moverse con cuatro nobles andares según lo requiera el momento. Sus labios, mandíbula y nariz son notables; cinco partes son suaves y lustrosas, y ocho partes son largas.

Verse 20

दशपद्मो दशबृहत्त्रिभिर्व्याप्तो द्विशुक्लवान्।षडुन्नतो नवतनुस्त्रिभिर्व्याप्नोति राघवः।।।।

Rāghava posee diez rasgos como loto y diez partes amplias y bien formadas; lo impregnan tres excelencias: esplendor, fama y gloria. Dos rasgos son blancos: sus ojos y sus dientes; seis partes se elevan; nueve son finas y agudas. Y en las tres etapas de la vida sigue lo recto.

Verse 21

सत्यधर्मपरश्श्रीमान् सङ्ग्रहानुग्रहे रतः।देशकालविभागज्ञस्सर्वलोकप्रियंवदः।।।।

Está entregado a la verdad y al dharma, y es próspero. Se complace en reunir recursos para poder otorgar favor y amparo a los demás; conoce la justa distinción de lugar y tiempo, y habla de modo grato a todos los seres.

Verse 22

भ्राता तस्य च द्वैमात्रस्सौमित्रिरपराजितः।अनुरागेण रूपेण गुणैश्चैव तथाविधः।।।।

Y su hermano Saumitri—nacido de otra madre e invicto—es semejante a él en afecto, en hermosura de forma y también en virtudes.

Verse 23

तावुभौ नरशार्दूलौ त्वद्दर्शनसमुत्सुकौ।विचिन्वन्तौ महीं कृत्स्नामस्माभिरभिसङ्गतौ।।।।

Aquellos dos tigres entre los hombres, anhelosos de contemplarte, recorrieron toda la tierra; y en el curso de esa búsqueda vinieron a encontrarse con nosotros.

Verse 24

त्वामेव मार्गमाणौ तौ विचरन्तौ वसुन्धराम्।ददर्शतुर्मृगपतिं पूर्वजेनावरोपितम्।।।।ऋश्यमूकस्य पृष्ठे तु बहुपादपसङ्कुले।भ्रातुर्भयार्तमासीनं सुग्रीवं प्रियदर्शनम्।।।।

Buscándote sólo a ti y vagando por la tierra, vieron a Sugrīva, señor de las bestias, expulsado por su hermano mayor. En las laderas de Ṛśyamūka, densas de muchos árboles, estaba sentado, afligido por el temor a su hermano, y sin embargo grato a la vista.

Verse 25

त्वामेव मार्गमाणौ तौ विचरन्तौ वसुन्धराम्।ददर्शतुर्मृगपतिं पूर्वजेनावरोपितम्।।5.35.24।।ऋश्यमूकस्य पृष्ठे तु बहुपादपसङ्कुले।भ्रातुर्भयार्तमासीनं सुग्रीवं प्रियदर्शनम्।।5.35.25।।

Y en las laderas de Ṛśyamūka, espesas de muchos árboles, vieron a Sugrīva, grato a la vista, sentado allí en aflicción, temeroso de su hermano.

Verse 26

वयं तु हरिराजं तं सुग्रीवं सत्यसङ्गरम्।परिचर्यामहे राज्यात्पूर्वजेनावरोपितम्।।।।

Nosotros, por nuestra parte, servimos a ese Sugrīva, rey de los Vānaras, firme en la verdad en la batalla, a quien su hermano mayor despojó del reino.

Verse 27

ततस्तौ चीरवसनौ धनुः प्रवरपाणिनौ।ऋश्यमूकस्य शैलस्य रम्यं देशमुपागतौ।।।।

Entonces aquellos dos—vestidos con ropas de corteza y empuñando arcos excelentes—llegaron a una región hermosa del monte Ṛśyamūka.

Verse 28

स तौ दृष्ट्वा नरव्याघ्रौ धन्विनौ वानरर्षभः।अवप्लुतो गिरेस्तस्य शिखरं भयमोहितः।।।।

Al ver a aquellos dos, tigres entre los hombres, armados con arcos, el toro entre los Vānaras, turbado por el miedo, dio un salto y se apartó por aquella montaña hacia su cumbre.

Verse 29

ततस्स शिखरे तस्मिन्वानरेन्द्रो व्यवस्थितः।तयोस्समीपं मामेव प्रेषयामास सत्वरम्।।।।

Entonces, apostado en aquella cima, el señor de los Vānaras me envió a mí solo, con presteza, para acercarme a los dos.

Verse 30

तावहं पुरुषव्याघ्रौ सुग्रीववचनात्प्रभू।रूपलक्षणसम्पन्नौ कृताञ्जलिरुपस्थितः।।5.35.30।।

Así, por mandato de Sugrīva, me acerqué a aquellos dos señores, tigres entre los hombres—dotados de noble porte y signos auspiciosos—con las palmas juntas en reverencia.

Verse 31

तौ परिज्ञाततत्त्वार्थौ मया प्रीतिसमन्वितौ।पृष्ठमारोप्य तं देशं प्रापितौ पुरुषर्षभौ।।।।

Habiendo comprendido su verdadera grandeza y colmado de gozo, puse a aquellos dos mejores de los hombres sobre mi espalda y los conduje hasta aquel lugar.

Verse 32

निवेदितौ च तत्त्वेन सुग्रीवाय महात्मने।तयोरन्योन्यसल्लापाद्भृशं प्रीतिरजायत।।।।

Se lo comuniqué con verdad al magnánimo Sugrīva; y por su diálogo mutuo nació entre ambos una amistad profunda.

Verse 33

ततस्तौ प्रीतिसम्पन्नौ हरीश्वरनरेश्वरौ।परस्परकृताश्वासौ कथया पूर्ववृत्तया।।5.35.33।।

Entonces aquellos dos reyes—señor de los vánaras y señor de los hombres—colmados de afecto, se dieron mutuo aliento al relatar sus antiguas historias.

Verse 34

ततस्स सान्त्वयामास सुग्रीवं लक्ष्मणाग्रजः।स्त्रीहेतोर्वालिना भ्रात्रा निरस्तमुरुतेजसा।।।।

Entonces Rāma, el hermano mayor de Lakṣmaṇa, consoló a Sugrīva, expulsado por su propio hermano Vāli, de gran poder, a causa de una disputa por una mujer.

Verse 35

ततस्त्वन्नाशजं शोकं रामस्याक्लिष्टकर्मणः।लक्ष्मणो वानरेन्द्राय सुग्रीवाय न्यवेदयत्।।।।

Entonces Lakṣmaṇa reveló a Sugrīva, señor de los vánaras, el dolor que había surgido en Rāma, incansable en la acción, a causa de tu pérdida.

Verse 36

स श्रुत्वा वानरेन्द्रस्तु लक्ष्मणेनेरितं वचः।तदासीन्निष्प्रभोऽत्यर्थं ग्रहग्रस्त इवांशुमान्।।।।

Al oír las palabras dichas por Lakṣmaṇa, el señor de los vánaras quedó por completo sin brillo, como el sol cuando es apresado por un planeta en el eclipse.

Verse 37

ततस्त्वद्गात्रशोभीनि रक्षसा ह्रियमाणया।यान्याभरणजालानि पातितानि महीतले।।5.35.37।।तानि सर्वाणि रामाय आनीय हरियूथपाः।संहृष्टा दर्शयामासुर्गतिं तु न विदुस्तव।।5.35.38।।

Entonces, cuando el rākṣasa te arrebataba, las muchas joyas que embellecían tus miembros cayeron al suelo. Los jefes de las huestes vānara las recogieron y, gozosos, las llevaron y se las mostraron a Rāma; pero no conocían tu paradero.

Verse 38

ततस्त्वद्गात्रशोभीनि रक्षसा ह्रियमाणया।यान्याभरणजालानि पातितानि महीतले।।5.35.37।।तानि सर्वाणि रामाय आनीय हरियूथपाः।संहृष्टा दर्शयामासुर्गतिं तु न विदुस्तव।।5.35.38।।

Entonces, cuando el rākṣasa te arrebataba, las muchas joyas que embellecían tus miembros cayeron al suelo. Los jefes de las huestes vānara las recogieron y, gozosos, las llevaron y se las mostraron a Rāma; pero no conocían tu paradero.

Verse 39

तानि रामाय दत्तानि मयैवोपहृतानि च।स्वनवन्त्यवकीर्णानि तस्मिन्विगतचेतसि।।।।

Esas joyas—yo mismo las recogí y se las entregué a Rāma. Al verlas esparcidas, tintineantes, él, con la mente turbada, perdió la compostura.

Verse 40

तान्यङ्के दर्शनीयानि कृत्वा बहुविधं तव।तेन देवप्रकाशेन देवेन परिदेवितम्।।।।

Poniendo en su regazo aquellas hermosas joyas, aquel resplandeciente, semejante a un deva, se lamentó por ti de muchas maneras.

Verse 41

पश्यतस्तानि रुदतस्ताम्यतश्च पुनः पुनः।प्रादीपयन्दाशरथेस्तानि शोकहुताशनम्।।।।

Mientras el hijo de Daśaratha las miraba, lloraba y una y otra vez se consumía en aflicción, aquellas joyas no hacían sino avivar el fuego de su pena.

Verse 42

शयितं च चिरं तेन दुःखार्तेन महात्मना।मयापि विविधैर्वाक्यैः कृच्छ्रादुत्थापितः पुनः।।।।

Aquel magnánimo, herido por el dolor, yació largo tiempo; y yo también, con diversas palabras, apenas pude al fin levantarlo de nuevo.

Verse 43

तानि दृष्ट्वा महाबाहुर्दर्शयित्वा मुहुर्मुहुः।राघवस्सह सौमित्रिस्सुग्रीवे स न्यवेदयत्।।।।

Al contemplar aquellas señales una y otra vez y mostrarlas repetidamente, el de largos brazos, Rāghava—junto con Saumitri—informó del asunto a Sugrīva.

Verse 44

स तवादर्शनादार्ये राघवः परितप्यते।महता ज्वलता नित्यमग्निनेवाग्निपर्वतः।।।।

Oh noble señora, por no poder verte, Rāghava arde sin cesar, como una montaña de fuego que siempre llamea con gran llama.

Verse 45

त्वत्कृते तमनिद्रा च शोकश्चिन्ता च राघवम्।तापयन्ति महात्मानमग्न्यगारमिवाग्नयः।।।।

Por tu causa, el insomnio, la pena y la inquieta preocupación abrasan al magnánimo Rāghava, como los fuegos que calientan un santuario del fuego.

Verse 46

तवादर्शनशोकेन राघवः प्रविचाल्यते।महता भूमिकम्पेन महानिव शिलोच्चयः।।।।

Por la pena de no verte, Rāghava se estremece, como una gran montaña que tiembla bajo un poderoso terremoto.

Verse 47

काननानि सुरम्याणि नदीः प्रस्रवणानि च।चरन्न रतिमाप्नोति त्वामपश्यन्नृपात्मजे।।।।

Oh princesa, aun recorriendo bosques hermosísimos, ríos y manantiales, no halla deleite, porque no puede verte.

Verse 48

स त्वां मनुजशार्दूलः क्षिप्रं प्राप्स्यति राघवः।समित्रबान्धवं हत्वा रावणं जनकात्मजे।।।।

Oh hija de Janaka, Rāghava—tigre entre los hombres—pronto llegará hasta ti, después de dar muerte a Rāvaṇa junto con sus aliados y parientes.

Verse 49

सहितौ रामसुग्रीवावुभावकुरुतां तदा।समयं वालिनं हन्तुं तव चान्वेषणं तथा।।।।

Entonces Rama y Sugriva, unidos, hicieron un pacto: dar muerte a Vāli y, del mismo modo, emprender la búsqueda de ti.

Verse 50

ततस्ताभ्यां कुमाराभ्यां वीराभ्यां स हरीश्वरः।किष्किन्धां समुपागम्य वाली युद्धे निपातितः।।।।

Después, acompañado por aquellos dos príncipes heroicos, el señor de los Vānaras llegó a Kiṣkindhā, y Vāli fue abatido en batalla.

Verse 51

ततो निहत्य तरसा रामो वालिनमाहवे।सर्वर्क्षहरिसङ्घानां सुग्रीवमकरोत्पतिम्।।।।

Entonces, tras abatir con presteza a Vāli en el combate, Rāma hizo a Sugrīva señor de todas las huestes de monos y osos.

Verse 52

रामसुग्रीवयोरैक्यं देव्येवं समजायत।हनुमन्तं च मां विद्धि तयोर्दूतमिहागतम्।।।।

Oh noble señora, de este modo se formó la alianza entre Rāma y Sugrīva. Sábeme por Hanumān, venido aquí como mensajero de ambos.

Verse 53

स्वराज्यं प्राप्य सुग्रीवस्समानीय हरीश्वरान्।त्वदर्थं प्रेषयामास दिशो दश महाबलान्।।।।

Recobrando su propio reino, Sugrīva reunió a los señores vánaras y, por tu causa, envió a los poderosos a buscar en las diez direcciones.

Verse 54

आदिष्टा वानरेन्द्रेण सुग्रीवेण महौजसा।अद्रिराजप्रतीकाशास्सर्वतः प्रस्थितौ महीम्।।।।

Por orden del poderoso Sugrīva, los jefes vánaras, semejantes al rey de las montañas, partieron por toda la tierra en todas direcciones.

Verse 55

ततस्ते मार्गमाणा वै सुग्रीववचनातुराः।चरन्ति वसुधां कृत्स्नां वयमन्ये च वानराः।।।।

Después, ansiosos por cumplir el mandato de Sugrīva, ellos—y también nosotros, los demás vánaras—recorrimos toda la tierra en su búsqueda.

Verse 56

अङ्गदो नाम लक्ष्मीवान्वालिसूनुर्महाबलः।प्रस्थितः कपिशार्दूलस्त्रिभागबलसंवृतः।।5.35.56।।

Aṅgada de nombre—afortunado, poderoso, hijo de Vāli, tigre entre los vánaras—partió, escoltado por la tercera parte del ejército.

Verse 57

तेषां नो विप्रणष्टानां विन्ध्ये पर्वतसत्तमे।भृशं शोकपरीतानामहोरात्रगणा गताः।।।।

Cuando nos extraviamos en el excelso monte Vindhya, muchos días y noches pasaron para nosotros, abrumados por un hondo pesar.

Verse 58

ते वयं कार्यनैराश्यात्कालस्यातिक्रमेण च।भयाच्च कपिराजस्य प्राणांस्त्यक्तुं व्यवस्थिताः।।।।

Entonces resolvimos abandonar la vida: por desesperanza ante el deber incumplido, por haber rebasado el tiempo señalado y también por temor al rey de los vánaras.

Verse 59

विचित्य वनदुर्गाणि गिरिप्रस्रवणानि च।अनासाद्य पदं देव्याः प्राणांस्त्यक्तुं समुद्यताः।।।।

Tras registrar los baluartes del bosque, difíciles de penetrar, y también los arroyos de las montañas, y sin hallar el paradero de la reina, estábamos dispuestos a entregar la vida.

Verse 60

दृष्ट्वा प्रायोपविष्टांश्च सर्वान्वानरपुङ्गवान्।भृशं शोकार्णवे मग्नः पर्यदेवयदङ्गदः।।5.35.60।।तव नाशं च वैदेहि वालिनश्च वधं तथा।प्रायोपवेशमस्माकं मरणं च जटायुषः।।5.35.61।।

Al ver a todos los más eminentes vánaras sentados en el voto de ayunar hasta la muerte, Aṅgada—hundido en un océano de pena—se lamentó con vehemencia. Lloró tu desaparición, oh Vaidehī, y también la muerte de Vāli, nuestra decisión de morir en ayuno y la muerte de Jaṭāyu.

Verse 61

दृष्ट्वा प्रायोपविष्टांश्च सर्वान्वानरपुङ्गवान्।भृशं शोकार्णवे मग्नः पर्यदेवयदङ्गदः।।5.35.60।।तव नाशं च वैदेहि वालिनश्च वधं तथा।प्रायोपवेशमस्माकं मरणं च जटायुषः।।5.35.61।।

«Oh Vaidehī: tu desaparición, la muerte de Vāli, nuestra propia resolución de morir en ayuno y la muerte de Jaṭāyu»—éstas fueron las causas que impulsaron el lamento de Aṅgada.

Verse 62

तेषां नस्वामिसन्देशान्निराशानां मुमूर्षताम्।कार्यहेतोरिवायातश्शकुनिर्वीर्यवान्महान्।।।।

Cuando nosotros, sin esperanza y dispuestos a morir, recordando el mandato de nuestro señor, habíamos tomado tal resolución, apareció un ave grande, poderosa, como si hubiera llegado precisamente para cumplir la tarea.

Verse 63

गृध्रराजस्य सोदर्यः सम्पातिर्नाम गृध्रराट्।श्रुत्वा भ्रातृवधं कोपादिदं वचनमब्रवीत्।।।।

Aquel rey de los buitres se llamaba Sampati, hermano carnal del rey de los buitres; al oír la muerte de su hermano, habló estas palabras, encendido de ira.

Verse 64

यवीयान्केन मे भ्राता हतः क्व च निपातितः।एतदाख्यातुमिच्छामि भवद्भिर्वानरोत्तमाः।।।।

«¿Por quién fue muerto mi hermano menor, y dónde cayó? Oh excelsos vanaras, deseo oírlo de vosotros.»

Verse 65

अङ्गदोऽकथयत्तस्य जनस्थाने महद्वधम्।रक्षसा भीमरूपेण त्वामुद्दिश्य यथातथम्।।5.35.65।।

Entonces Angada le relató, tal como sucedió, la gran matanza en Janasthana: cómo un rakshasa de forma terrible, apuntando contra ti, lo dio muerte.

Verse 66

जटायुषो वधं श्रुत्वा दुःखितस्सोऽरुणात्मजः।त्वां शशंस वरारोहे वसन्तीं रावणालये।।।।

Al oír la muerte de Jatayu, aquel hijo de Aruna—Sampati—se entristeció; y, oh dama de hermosas caderas, nos anunció que vivías en la morada de Ravana.

Verse 67

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सम्पातेः प्रीतिवर्धनम्।अङ्गदप्रमुखास्तूर्णं ततस्सम्प्रस्थिता वयम्।।।।

Al escuchar aquellas palabras de Sampati, que acrecentaban nuestra dicha, nosotros—guiados por Angada—partimos de allí sin demora.

Verse 68

विन्ध्यादुत्थाय सम्प्राप्ता स्सागरस्यान्तमुत्तरम्।त्वद्धर्शनकृतोत्साहा हृष्टास्तुष्टाः प्लवङ्गमाः।।।।

Levantándose desde el Vindhya, los vánaras llegaron al límite septentrional de la orilla del océano; gozosos y satisfechos, alentados por la esperanza de contemplarte.

Verse 69

अङ्गदप्रमुखास्सर्वे वेलोपान्तमुपस्थिताः।चिन्तां जग्मुः पुनर्भीतास्त्वद्दर्शनसमुत्सुकाः।।5.35.69।।

Todos ellos, con Aṅgada a la cabeza, llegaron al borde de la costa; pero de nuevo, aunque ansiosos por verte, cayeron en una inquieta aprensión.

Verse 70

अथाहं हरिसैन्यस्य सागरं प्रेक्ष्य सीदतः।व्यवधूय भयं तीव्रं योजनानां शतं प्लुतः।।।।

Entonces, al ver el océano y al ejército de vánaras abatido por el desaliento, aparté mi intenso temor y salté cien yojanas.

Verse 71

लङ्का चापि मया रात्रौ प्रविष्टा राक्षसाकुला।रावणश्च मया दृष्टस्त्वं च शोकपरिप्लुता।।।।

Y de noche entré en Laṅkā, colmada de rākṣasas; vi a Rāvaṇa, y también te vi a ti, anegada en dolor.

Verse 72

एतत्ते सर्वमाख्यातं यथावृत्तमनन्दिते।अभिभाषस्व मां देवि दूतो दाशरथेरहम्।।।।

Todo esto te lo he narrado, oh señora sin tacha, tal como sucedió. Ahora háblame, oh reina, pues soy el mensajero del hijo de Daśaratha.

Verse 73

तं मां रामकृतोद्योगं त्वन्निमित्तमिहागतम्।सुग्रीवसचिवं देवि बुद्ध्यस्व पवनात्मजम्।।।।

Oh reina, reconóceme: soy el hijo del dios del Viento, ministro de Sugrīva; he emprendido la misión de Rāma y he venido aquí por tu causa.

Verse 74

कुशली तव काकुत्स्थस्सर्वशस्त्रभृतां वरः।गुरोराराधने युक्तो लक्ष्मणश्च सुलक्षणः।।।।

Tu Rāma, de la estirpe de Kakutstha—el primero entre todos los que empuñan armas—está a salvo; y también Lakṣmaṇa, de auspiciosas señales, permanece dedicado al servicio de su hermano mayor.

Verse 75

तस्य वीर्यवतो देवि भर्तुस्तव हिते रतः।अहमेकस्तु सम्प्राप्त स्सुग्रीववचनादिह।।।।

Oh reina, por el bien de tu valiente esposo, he llegado aquí yo solo, por mandato de Sugrīva.

Verse 76

मयेयमसहायेन चरता कामरूपिणा।दक्षिणा दिगनुक्रान्ता त्वन्मार्गविचयैषिणा।।।।

Yo, sin ayuda y andando solo, capaz de tomar la forma que quiera, recorrí la región del sur, buscando noticias y huellas de ti.

Verse 77

दिष्ट्याहं हरिसैन्यानां त्वन्नाशमनुशोचताम्।अपनेष्यामि सन्तापं तवाभिगमशंसनात्।।।।

Por buena fortuna, disiparé la aflicción del ejército de los vānara, que llora tu pérdida, anunciándoles que he llegado hasta ti y te he hallado.

Verse 78

दिष्ट्या हि मम न व्यर्थं देवि सागरलङ्घनम्।प्राप्स्याम्यहमिदं दिष्ट्या त्वद्दर्शनकृतं यशः।।।।

Oh reina, por dicha mi cruce del océano no ha sido en vano; por la bendición de contemplarte, alcanzaré la justa fama nacida de este logro.

Verse 79

राघवश्च महावीर्यः क्षिप्रं त्वामभिपत्स्यते।समित्रबान्धवं हत्वा रावणं राक्षसाधिपम्।।।।

El poderosísimo Rāghava pronto llegará hasta ti, después de dar muerte a Rāvaṇa, señor de los rākṣasas, junto con sus amigos y parientes.

Verse 80

माल्यवान्नाम वैदेहि गिरीणामुत्तमो गिरिः।ततो गच्छति गोकर्णं पर्वतं केसरी हरिः।।।।

Oh Vaidehī, hay un célebre monte llamado Mālyavān, el más excelso entre las montañas. Desde allí el mono Kesari se dirigió al monte Gokarṇa.

Verse 81

स च देवर्षिभिर्दिष्टः पिता मम महाकपिः।तीर्थे नदीपतेः पुण्ये शम्बसादनमुद्धरत्।।।।

Y aquel gran mono—señalado por los devarṣis como mi padre—en un sagrado vado junto al Señor de los Ríos (el mar), alzó una porción de tierra y venció a Śambasādana.

Verse 82

तस्याहं हरिणः क्षेत्रे जातो वातेन मैथिलि।हनुमानिति विख्यातो लोके स्वेनैव कर्मणा।।।।

Oh Maithilī, en aquella misma región del linaje de los monos nací por obra del Viento; y por mis propios actos fui conocido en el mundo como “Hanumān”.

Verse 83

विश्वासार्थं तु वैदेहि भर्तुरुक्ता मया गुणाः।अचिराद्राघवो देवि त्वामितो नयिताऽनघे।।।।

Oh Vaidehī, para ganarme tu confianza he hablado de las virtudes de tu esposo. Muy pronto, oh reina sin mancha, Rāghava te llevará lejos de aquí.

Verse 84

एवं विश्वासिता सीता हेतुभिश्शोककर्शिता।उपपन्नैरभिज्ञानैर्दूतं तमवगच्छति।।।।

Así, Sītā, consumida por el dolor, fue llevada a confiar por razones firmes y por señales de reconocimiento apropiadas; y comprendió que él era un mensajero auténtico.

Verse 85

अतुलं च गता हर्षं प्रहर्षेण च जानकी।नेत्राभ्यां वक्रपक्ष्माभ्यां मुमोचानन्दजं जलम्।।।।

Janakī sintió una alegría inconmensurable; y en ese júbilo dejó caer lágrimas nacidas de la dicha desde sus ojos, bordeados de pestañas curvadas.

Verse 86

चारु तद्वदनं तस्यास्ताम्रशुक्लायतेक्षणम्।अशोभत विशालाक्ष्या राहुमुक्त इवोडुराट्।।।।

Su hermoso rostro—sus grandes ojos radiantes, blancos y teñidos de rojo en las comisuras—resplandecía como la luna liberada de Rāhu.

Verse 87

हनुमन्तं कपिं व्यक्तं मन्यते नान्यथेति सा।अथोवाच हनूमांस्तामुत्तरं प्रियदर्शनाम्।।।।

Ella reconoció con claridad que aquel mono no era otro que Hanumān. Entonces Hanumān volvió a hablarle a ella, la dama de grata hermosura.

Verse 88

एतत्ते सर्वमाख्यातं समाश्वसिहि मैथिलि।किं करोमि कथं वा ते रोचते प्रतियाम्यहम्।।।।

Todo esto te lo he declarado; tranquilízate, oh Maithilī. ¿Qué he de hacer ahora? Dime lo que apruebas, y entonces regresaré.

Verse 89

हतेऽसुरे संयति शम्बसादने कपिप्रवीरेण महर्षिचोदनात्।ततोऽस्मि वायुप्रभवो हि मैथिलि प्रभावतस्तत्प्रतिमश्च वानरः।।।।

Cuando el asura Śambasādana fue abatido en combate por aquel héroe supremo entre los monos, por impulso de un gran ṛṣi, entonces, oh Maithilī, nací como hijo de Vāyu; y por mi poder soy un vānara igual a él.