Sarga 67

Verse 1

. जनकस्य वचश्श्रुत्वा विश्वामित्रो महामुनिः ।धनुर्दर्शय रामाय इति होवाच पार्थिवम् ॥१॥

Al oír las palabras de Janaka, el gran sabio Viśvāmitra dijo al rey: «Muestra el arco a Rāma».

Verse 2

ततस्स राजा जनकः सामन्तान्व्यादिदेश ह ।धनुरानीयतां दिव्यं गन्धमाल्यविभूषितम् ॥२॥

Entonces el rey Janaka ordenó a sus señores feudatarios: «Traed el arco divino, engalanado con fragante sándalo y guirnaldas».

Verse 3

जनकेन समादिष्टाः सचिवा प्राविशन् पुरीम् ।तद्धनुः पुरतः कृत्वा निर्जग्मुः पार्थिवाज्ञया ॥३॥

Por orden de Janaka, los ministros entraron en la ciudad; y, poniendo aquel arco al frente, partieron conforme al mandato del rey.

Verse 4

नृणां शतानि पञ्चाशद्व्यायतानां महात्मनाम् ।मञ्जूषामष्टचक्रां तां समूहुस्ते कथञ्चन ॥४॥

Cinco mil grandes y poderosos hombres arrastraron—con enorme dificultad—aquel cofre-carro de ocho ruedas.

Verse 5

तामादाय तु मञ्जूषामायसीं यत्र तद्धनुः ।सुरोपमं ते जनकमूचुर्नृपतिमन्त्रिणः ॥५॥

Habiendo traído el cofre de hierro en el que se guardaba aquel arco, los consejeros del rey hablaron a Janaka, cuya majestad era como la de un deva.

Verse 6

इदं धनुर्वरं राजन् पूजितं सर्वराजभिः ।मिथिलाधिप राजेन्द्र दर्शनीयं यदिच्छसि ॥६॥

Oh rey, señor de Mithilā, el mejor de los gobernantes: aquí está ese excelso arco, venerado por todos los reyes, que deseas mostrar.

Verse 7

तेषां नृपो वचः श्रुत्वा कृताञ्जलिरभाषत ।विश्वामित्रं महात्मानं तौ चोभौ रामलक्ष्मणौ ॥७॥

Al oír sus palabras, el rey, con las palmas juntas en reverencia, se dirigió al magnánimo Viśvāmitra y a los dos príncipes, Rāma y Lakṣmaṇa.

Verse 8

इदं धनुर्वरं ब्रह्मन् जनकैरभिपूजितम् ।राजभिश्च महावीर्यैः अशक्तैः पूरितुं पुरा ॥८॥

Oh Brahmán, este excelso arco fue venerado por los Janakas de antaño; y aun reyes de gran poder fueron incapaces, en tiempos pasados, de encordarlo.

Verse 9

नैतत्सुरगणास्सर्वे नासुरा न च राक्षसाः ।गन्धर्वयक्षप्रवराः सकिन्नरमहोरगाः ॥९॥

Ni todas las huestes de los dioses, ni los asuras, ni los rākṣasas; ni siquiera los más excelsos gandharvas y yakṣas, junto con los kinnaras y las poderosas serpientes, pudieron blandir este arco.

Verse 10

क्व गतिर्मानुषाणां च धनुषोऽस्य प्रपूरणे ।आरोपणे समायोगे वेपने तोलनेऽपि वा ॥१०॥

«¿Qué posibilidad tienen los simples humanos con este arco: para doblarlo, encordarlo, colocar la flecha, tensarlo hacia atrás o siquiera levantarlo?»

Verse 11

तदेतद्धनुषां श्रेष्ठमानीतं मुनिपुङ्गव ।दर्शयैतन्महाभाग अनयोः राजपुत्रयोः ॥११॥

«Sin embargo, este mejor de los arcos ha sido traído aquí, oh el más excelso de los sabios. Oh afortunado, muéstralo a estos dos príncipes».

Verse 12

विश्वामित्रस्तु धर्मात्मा श्रुत्वा जनकभाषितम् ।वत्स राम धनुः पश्य इति राघवमब्रवीत् ॥१२॥

Al oír lo dicho por Janaka, el justo Viśvāmitra dijo a Rāghava: «Hijo querido, Rāma, mira el arco».

Verse 13

ब्रह्मर्षेर्वचनाद्रामो यत्र तिष्ठति तद्धनुः ।मञ्जूषां तामपावृत्य दृष्ट्वा धनुरथाब्रवीत् ॥१३॥

Por mandato del Brahmarṣi, Rāma fue al lugar donde se guardaba el arco; abrió el cofrecillo, vio el arco y entonces habló.

Verse 14

इदं धनुर्वरं ब्रह्मन् संस्पृशामीह पाणिना ।यत्नवांश्च भविष्यामि तोलने पूरणेऽपि वा ॥१४॥

«Oh venerable Brahmán, ¿he de tocar con mi mano este arco excelso? Pondré todo mi empeño, ya sea para alzarlo o incluso para encordarlo.»

Verse 15

बाढमित्येव तं राजा मुनिश्च समभाषत ।लीलया स धनुर्मध्ये जग्राह वचनान्मुनेः ॥१५॥

El rey, y también el sabio, respondieron: «Así sea». Entonces, por palabra del muni, Rāma asió el arco por el centro con juguetona facilidad.

Verse 16

पश्यतां नृपसहस्राणां बहूनां रघुनन्दनः ।आरोपयत्स धर्मात्मा सलीलमिव तद्धनुः ॥१६॥

Ante la mirada de muchos miles de reyes, Rāma —gozo de la estirpe de Raghu, de alma justa— encordó aquel arco como si fuera un simple juguete.

Verse 17

आरोपयित्वा धर्मात्मा पूरयामास तद्धनुः ।तद्बभञ्ज धनुर्मध्ये नरश्रेष्ठो महायशाः ॥१७॥

Una vez encordado, el justo Rāma tensó el arco hasta su plena curvatura; y aquel mejor de los hombres, de gran fama, lo quebró por el centro.

Verse 18

तस्य शब्दो महानासीत् निर्घातसमनिस्वनः ।भूमिकम्पश्च सुमहान् पर्वतस्येव दीर्यतः ॥१८॥

De allí se alzó un estruendo inmenso, como un trueno; y siguió un poderoso temblor de la tierra, como si una montaña se partiese.

Verse 19

निपेतुश्च नरा स्सर्वे तेन शब्देन मोहिताः ।वर्जयित्वा मुनिवरं राजानं तौ च राघवौ ॥१९॥

Aturdidos por aquel sonido, todos los hombres cayeron al suelo, salvo el excelso sabio, el rey y los dos Rāghavas.

Verse 20

प्रत्याश्वस्ते जने तस्मिन्राजा विगतसाध्वसः ।उवाच प्राञ्जलिर्वाक्यं वाक्यज्ञो मुनिपुङ्गवम् ॥२०॥

Cuando el pueblo recobró el aliento, el rey—ya sin temor—se dirigió con las manos juntas al más excelso de los sabios, pues era diestro en la palabra oportuna.

Verse 21

भगवन् दृष्टवीर्यो मे रामो दशरथात्मजः ।अत्यद्भुतमचिन्त्यं च न तर्कितमिदं मया ॥२१॥

«Venerable señor, he contemplado ahora el valor de Rāma, hijo de Daśaratha. Es algo prodigioso e inconcebible, que ni siquiera imaginé».

Verse 22

जनकानां कुले कीर्तिमाहरिष्यति मे सुता ।सीता भर्तारमासाद्य रामं दशरथात्मजम् ॥२२॥

Al obtener a Rāma, hijo de Daśaratha, como esposo, mi hija Sītā traerá gloria al linaje de los Janaka.

Verse 23

मम सत्या प्रतिज्ञा च वीर्यशुल्केति कौशिक ।सीता प्राणैर्बहुमता देया रामाय मे सुता ॥२३॥

Oh Kauśika, mi voto veraz se ha cumplido: «que sea el premio del valor». Sītā, más amada por mí que el aliento vital, ha de ser entregada a Rāma, mi hija.

Verse 24

भवतोऽनुमते ब्रह्मन् शीघ्रं गच्छन्तु मन्त्रिणः ।मम कौशिक भद्रं ते अयोध्यां त्वरिता रथैः ॥२४॥

Con tu consentimiento, oh Brahmán, oh Kauśika—que la dicha te acompañe—, que mis ministros partan de inmediato hacia Ayodhyā en veloces carros.

Verse 25

राजानं प्रश्रितैर्वाक्यैरानयन्तु पुरं मम ।प्रदानं वीर्यशुल्कायाः कथयन्तु च सर्वशः ॥२५॥

Que, con palabras reverentes, traigan al rey a mi ciudad; y que expongan por completo la entrega de Sītā a Rāma, ella que es el «precio nupcial del valor».

Verse 26

मुनिगुप्तौ च काकुत्स्थौ कथयन्तु नृपाय वै ।प्रीयमाणं तु राजानमानयन्तु सुशीघ्रगाः ॥२६॥

Que informen al rey de que los dos Kakutsthas están bajo la protección del sabio; y que mensajeros veloces traigan muy pronto al rey aquí, gozoso por la noticia.

Verses 27-28

कौशिकश्च तथेत्याह राजा चाभाष्य मन्त्रिणः ॥२७॥अयोध्यां प्रेषयामास धर्मात्मा कृतशासनान् ।यथावृत्तं समाख्यातुमानेतुं च नृपं तदा ॥२८॥

Kauśika dijo: «Así sea». Entonces el rey justo, tras consultar a sus ministros, envió a Ayodhyā mensajeros debidamente instruidos, para relatar fielmente todo lo sucedido y traer entonces al rey (Daśaratha).