Adhyaya 5

Verse 1

भीष्म उवाच । कथं सती दक्षसुता देहं त्यक्तवती शुभा । दक्षयज्ञस्तु रुद्रेण विध्वस्तः केन हेतुना

Bhīṣma dijo: ¿Cómo la auspiciosa Satī, hija de Dakṣa, abandonó su cuerpo? ¿Y por qué razón Rudra destruyó el sacrificio de Dakṣa?

Verse 2

एतन्मे कौतुकं ब्रह्मन्कथं देवो महेश्वरः । जगामाथ क्रोधवशं त्रिपुरारिर्महायशाः

Ésta es mi inquietud, oh Brahmán: ¿cómo el dios Maheśvara—Tripurāri, el de gran renombre—llegó a ser dominado por la ira?

Verse 3

पुलस्त्य उवाच । गंगाद्वारे पुरा भीष्म दक्षो यज्ञमथारभत् । तत्र देवासुरगणाः पितरोथ महर्षयः

Pulastya dijo: «Antaño, oh Bhīṣma, Dakṣa inició un yajña en Gaṅgādvāra. Allí se congregaron las huestes de devas y asuras, los Pitṛs y los grandes sabios.»

Verse 4

समाजग्मुर्मुदायुक्ताः सर्वे देवाः सवासवाः । नागा यक्षाः सुपर्णाश्च वीरुदोषधयस्तथा

Llegaron todos los dioses—junto con Indra—colmados de alegría; y también los Nāgas, los Yakṣas y los Suparṇas (Garudas), así como las enredaderas y las hierbas medicinales.

Verse 5

कश्यपो भगवानत्रिः पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः । प्रचेतसोंगिराश्चैव वसिष्ठश्च महातपाः

También estaban el venerable Kaśyapa, Atri, Pulastya, Pulaha, Kratu, Pracetas, Aṅgiras y Vasiṣṭha, todos ellos grandes ascetas de severa austeridad.

Verse 6

तत्र वेदीं समां कृत्वा चातुर्होत्रं न्यवेशयत् । होता वसिष्ठस्तत्रासीदंगिराध्वर्युसत्तमः

Allí hizo un vedi llano y dispuso el rito sacerdotal cuádruple. En aquel sacrificio, Vasiṣṭha actuó como Hotṛ, y Aṅgirā—el más excelso de los Adhvaryu—estuvo presente.

Verse 7

बृहस्पतिरथोद्गाता ब्रह्मा वै नारदस्तथा । यज्ञकर्मप्रवृत्तौ तु हूयमानेषु चाग्निषु

Entonces Bṛhaspati fue el Udgātṛ, cantor del Sāma; y también estaban Brahmā y Nārada. Y cuando el acto del yajña se puso en marcha, las oblaciones eran vertidas en los fuegos.

Verse 8

आगता वसवः सर्व आदित्या द्वादशैव तु । अश्विनौ मरुतश्चैव मनवश्च चतुर्दश

Llegaron todos los Vasus, y también los doce Ādityas; los dos Aśvins y los Maruts asimismo, y los catorce Manus.

Verse 9

एवं यज्ञे प्रवृत्ते तु हूयमानेषु चाग्निषु । विभूतिं तां परां तत्र भक्ष्यभोज्यकृतां शुभाम्

Así, cuando el sacrificio había comenzado y los fuegos eran alimentados con oblaciones, apareció allí una manifestación suprema y auspiciosa, que hacía brotar alimentos para comer y deleitarse.

Verse 10

आलोक्य सर्वतो भूमिं समंताद्दशयोजनम् । महावेदी कृता तत्र सर्वैस्तत्र समन्वितैः

Habiendo examinado la tierra por todos lados, en un radio de diez yojanas, todos los allí reunidos, unidos, construyeron en ese lugar un gran vedi.

Verse 11

सर्वान्देवान्शक्रमुख्यान्यज्ञे दृष्ट्वा सती शुभा । तदासानुनयं वाक्यं प्रजापतिमभाषत

Al ver a todos los devas —Indra y los demás— presentes en el sacrificio, la auspiciosa Satī habló entonces a Prajāpati con palabras conciliadoras.

Verse 12

सत्युवाच । ऐरावतं समारूढो देवराजः शतक्रतुः । पत्न्या शच्या सहायातः कृतावासः शतक्रतुः

Satya dijo: Montado en Airāvata, llegó el rey de los devas, Śatakratu (Indra), acompañado de su esposa Śacī; y también estaba allí el sabio Kṛtāvāsa.

Verse 13

पापानां यो यमयिता धर्मेणाधर्मिणां प्रभुः । पत्न्या धूमोर्णया सार्द्धमिहायातः स दृश्यते

Aquel que refrena y castiga a los pecadores, el señor justo de los injustos, se ve aquí: ha llegado junto con su esposa Dhūmorṇā.

Verse 14

यादसां च पतिर्द्देवो वरुणो लोकभावनः । गौर्य्या पत्न्या सहायातः प्रचेता मंडपे त्विह

Y Varuṇa, el deva señor de los seres acuáticos y sustentador de los mundos, vino aquí a este pabellón de Pracetas, acompañado de su esposa Gaurī.

Verse 15

सर्वयक्षाधिपो देवः पुत्रो विश्रवसो मुनेः । पत्न्या त्विह समायातः सह देव्या धनाधिपः

El deva señor de todos los Yakṣas, hijo del sabio Viśravas, ha venido aquí con su esposa; el señor de las riquezas ha llegado junto con la diosa.

Verse 16

मुखं यः सर्वदेवानां जंतूनामुदरे स्थितः । वेदा यदर्थमुत्पन्नास्सोयं यज्ञमुपागतः

Aquel que es la boca de todos los dioses, morando en el vientre de los seres—Aquel por cuya causa surgieron los Vedas—ha venido ahora aquí como este Yajña, el santo sacrificio.

Verse 17

निऋती राक्षसेन्द्रोऽसौ दिक्पतित्वे नियोजितः । स च त्विहागतस्तात पत्न्या सार्द्धं क्रताविह

Esa Nirṛti, en verdad señor de los Rākṣasas, fue designado para el cargo de guardián de una dirección. Y él también ha venido aquí, querido, junto con su esposa, a este sacrificio.

Verse 18

आयुःप्रदो जगत्यस्मिन्ब्रह्मणा निर्मितः पुरा । प्राणोपानोव्यानौदानस्समानाह्वयस्तथा

Antaño, Brahmā creó en este mundo al dador de la duración de la vida; y creó también los aires vitales llamados prāṇa, apāna, vyāna, udāna, y asimismo el que se llama samāna.

Verse 19

एकोनपंचाशत्केन गणेन परिवारितः । यज्ञे प्रजापतिश्चासौ वायुर्देवःसमागतः

Rodeado por una hueste de cuarenta y nueve, aquel Prajāpati—Vāyu, el dios divino—llegó al sacrificio.

Verse 20

द्वादशात्मा ग्रहाध्यक्षःचक्षुषी जगतस्त्विह । पाति वै भुवनं सर्वं देवानां यः परायणः

Aquel que es de naturaleza docefold, señor de los planetas, los mismos ojos del mundo aquí—él en verdad protege todos los ámbitos, pues es el supremo refugio de los dioses.

Verse 21

आयुषश्च वनानां च दिवसानां पतिर्हि यः । संज्ञा पतिरिहायातो भास्करो लोकपावनः

Aquel que es en verdad señor de la duración de la vida, de los bosques y de los días—Bhāskara, purificador de los mundos, esposo de Saṃjñā—ha llegado aquí.

Verse 22

अत्रिवंशसमुद्भूतो द्विजराजो महायशाः । नयनानंदजननो लोकनाथो धरातले

Nacido en el linaje de Atri, el ilustre rey entre los brāhmaṇas apareció en la tierra: quien dio gozo a los ojos y llegó a ser señor y protector del mundo.

Verse 23

ओषधीनां पतिश्चापि वीरुधामपि सर्वशः । उडुनाथः सपत्नीक इहायातः शशी तव

La Luna—señor de las hierbas medicinales y, en todo sentido, de las plantas y enredaderas—ha venido aquí junto con su esposa, oh Śaśī, por ti.

Verse 24

वसवोष्टौ समायाता अश्विनौ च समागतौ । वृक्षो वनस्पतिश्चापि गन्धर्वाप्सरसां गणाः

Llegaron los ocho Vasus, y también vinieron los dos Aśvins; asimismo llegaron los árboles y el señor de las plantas, junto con las huestes de Gandharvas y Apsaras.

Verse 25

विद्याधरा भूतसंघा वेताला यक्षराक्षसाः । पिशाचाश्चोग्रकर्माणस्तथान्ये जीवहारकाः

Estaban los Vidyādharas, huestes de espíritus, Vetālas, Yakṣas y Rākṣasas, y Piśācas de obras feroces, junto con otros seres que arrebatan la vida.

Verse 26

नद्यो नदाः समुद्राश्च द्वीपाश्च सह पर्वतैः । ग्राम्यारण्याश्च पशवो यदिङ्गं यच्च नेङ्गति

Ríos y arroyos, océanos e islas junto con las montañas; animales domésticos y de los bosques; cuanto se mueve y cuanto no se mueve: todo ello fue manifestado.

Verse 27

कश्यपो भगवानत्रिर्वसिष्ठश्चापरैः सह । पुलस्त्यः पुलहश्चैव सनकाद्या महर्षयः

Allí estaban el venerable Kaśyapa, Atri y Vasiṣṭha, junto con otros sabios: Pulastya, Pulaha y los grandes ṛṣis que comienzan con Sanaka.

Verse 28

पुण्या राजर्षयश्चैव पृथिव्यां ये च पार्थिवाः । वर्णाश्चाश्रमिणश्चैव सर्वे ये कर्मकारिणः

Los piadosos rājārṣis y los reyes que habitan la tierra; y todas las castas y los moradores de los āśramas: en verdad, todos los que cumplen deberes y labores, quedan comprendidos.

Verse 29

किमत्र बहुनोक्तेन ब्राह्मी सृष्टिरिहागता । भगिन्यो भागिनेयाश्च भगिनीपतयस्त्विमे

¿Para qué decir mucho aquí? La creación de Brahmā ha llegado hasta aquí: éstas son las hermanas, los hijos de las hermanas y, en verdad, los esposos de las hermanas.

Verse 30

स्वभार्यासहिताः सर्वे सपुत्रास्सह बांधवाः । त्वया समर्चिताः सर्वे दानमानपरिग्रहैः

Todos ellos—con sus esposas, hijos y parientes—han sido debidamente honrados por ti, mediante dádivas, reverencia y una hospitalidad generosa.

Verse 31

आमंत्रणा मंत्रितानां सर्वेषां मानना कृता । एक एवात्र भगवान्पतिर्मे न समागतः

A todos los invitados se les ha recibido y honrado debidamente; pero el único que no ha venido aquí es mi venerado Señor, mi esposo.

Verse 32

विना तेन त्विदं सर्वं शून्यवत्प्रतिभाति मे । मन्ये चाहं तु भवता पतिर्मे न निमंत्रितः

Sin él, todo esto me parece como vacío. Y pienso que por ti mi esposo no fue invitado.

Verse 33

विस्मृतस्ते भवेन्नूनं सर्वं शंसतु मे भवान् । पुलस्य उवाच । तस्यास्तदुक्तं वचनं श्रुत्वा दक्षः प्रजापतिः

«Sin duda lo has olvidado; por eso, cuéntamelo todo», dijo. Así habló Pulastya. Al oír aquellas palabras pronunciadas por ella, Dakṣa, el Prajāpati, [respondió].

Verse 34

पतिस्नेह समायुक्तां प्राणेभ्योपि गरीयसीम् । अंकमारोप्य तां बालां साध्वीं पतिपरायणाम्

A aquella joven, colmada de amor conyugal, más preciosa que la propia vida, la alzó y la sentó en su regazo: una sadhvī virtuosa, enteramente entregada a su esposo.

Verse 35

पतिव्रतां महाभागां पतिप्रियहितैषिणीम् । प्राह गंभीरभावेन शृणु वत्से यथातथम्

A aquella pativrata, muy afortunada, que buscaba lo grato y beneficioso para su esposo, le habló con gravedad: «Escucha, hija, tal como fue en verdad».

Verse 36

येनाद्य कारणेनेह पतिस्ते न निमंत्रितः । कपालपात्रधृक्चर्मी भस्मावृत तनुस्तथा

¿Por qué razón, hoy, no fue invitado aquí tu esposo—él que porta un cuenco de cráneo, viste una piel, y cuyo cuerpo está asimismo cubierto de ceniza sagrada?

Verse 37

शूली मुण्डी च नग्नश्च श्मशाने रमते सदा । विभूत्याङ्गानि सर्वाणि परिमार्ष्टि च नित्यशः

Portando el tridente, con la cabeza rapada y desnudo, se deleita siempre en el crematorio; y sin cesar unge todos sus miembros con ceniza sagrada.

Verse 38

व्याघ्रचर्मपरीधानो हस्तिचर्मपरिच्छदः । कपालमालं शिरसि खट्वागं च करे स्थितं

Vestido con piel de tigre y cubierto con cuero de elefante, con una guirnalda de cráneos sobre la cabeza y el báculo khaṭvāṅga sostenido en la mano.

Verse 39

कट्यां वै गोनसं बध्वा लिंगेऽस्थ्नां वलयं तथा । पन्नगानां तु राजानमुपवीतं च वासुकिम्

Atándose a la cintura la serpiente gonasa, y poniendo asimismo un anillo de huesos sobre su liṅga, llevaba a Vāsuki—rey de las serpientes—como su cordón sagrado.

Verse 40

कृत्वा भ्रमति चानेन रूपेण सततं क्षितौ । नग्ना गणाः पिशाचाश्च भूतसंघा ह्यनेकशः

Asumiendo esta forma, vaga sin cesar por la tierra; y en gran número deambulan huestes desnudas—piśācas y muchas congregaciones de bhūtas.

Verse 41

त्रिनेत्रश्च त्रिशूली च गीतनृत्यरतस्सदा । कुत्सितानि तथान्यानि सदा ते कुरुते पतिः

De tres ojos y portador del tridente, siempre entregado al canto y a la danza: tu esposo se ocupa sin cesar en actos censurables y en otras cosas semejantes.

Verse 42

त्रपाकरो भवेन्मह्यं देवानां संनिधिः कथं । कीदृक्च वसनं तस्य केतनं प्रति नार्हति

¿Cómo podría llegar a mí la presencia de los dioses, si soy causa de vergüenza? ¿Y qué clase de vestidura tiene él, impropia de llevarse en una morada respetable?

Verse 43

एतैर्दोषैर्मया वत्से लोकानां चैव लज्जया । नाह्वानं तु कृतं तस्य कारणेन मया सुते

Por estas faltas mías, hija querida, y por vergüenza ante la gente, no lo invité; por esa razón, hija mía.

Verse 44

यज्ञस्यास्य समाप्तौ तु पूजां कृत्वा त्वया सह । आनीय तव भर्त्तारं त्वया सह त्रिलोचनम्

Cuando este sacrificio concluya, después de realizar la adoración contigo, traeré a tu esposo—Trilocana, el Señor de tres ojos—para que esté contigo.

Verse 45

त्रैलोक्यस्याधिकां पूजां करिष्यामि च सत्कृतैः । एतत्ते सर्वमाख्यातं त्रपायाः कारणं महत्

Con ofrendas honradas realizaré una adoración que supere la de los tres mundos. Así te he declarado todo: la gran causa de mi vergüenza.

Verse 46

नात्र मन्युस्त्वया कार्यः सर्वः स्वं भागमर्हति । अन्यजन्मनि यैर्यादृक्कृतं कर्म शुभाशुभम्

Aquí no debes ceder a la ira; cada cual recibe su propia porción—según las obras buenas o malas realizadas en otro nacimiento, tal como fueron hechas.

Verse 47

इह जन्मनि ते तादृक्पुत्रिके भुंजते फलम् । परितापं मा कृथास्त्वं फलं भुंक्ष्व पुराकृतम्

En esta misma vida, oh hija, estás experimentando el fruto de tales actos. No te aflijas; soporta simplemente el fruto de lo hecho antaño.

Verse 48

श्रियं परगतां दृष्ट्वा रूपसौभाग्यशोभनाम् । रूपं च कांतिसौभाग्यं रम्याण्याभरणानि च

Al ver a Śrī, la Fortuna, pasada a otro—resplandeciente de belleza, encanto auspicioso y esplendor—contempló su forma amable, su gracia luminosa y buena ventura, y también sus deleitosos ornamentos.

Verse 49

कुलेमहतिवैजन्मवपुश्चातीवसुंदरम् । पूर्वभाग्यैस्तु लभ्यंते नरैरेतानि सुव्रते

Nacer en un linaje noble y poseer un cuerpo de extraordinaria hermosura: tales dones los obtienen los hombres sólo por méritos ganados en el pasado, oh mujer de votos virtuosos.

Verse 50

मात्मानं परिनिंदेथामाच भाग्यानि सुव्रते । फलं चैवं विधिकृतं दातुं कस्य तु कः क्षमः

No te condenes a ti misma, oh virtuosa, ni culpes a tu destino. Si el fruto ha sido ordenado por el sino, ¿quién tiene poder para darlo o alterarlo, y para quién?

Verse 51

नास्ति वै बलवान्कश्चिन्नमूढो न च पंडितः । पांडित्यं च बलं चैव जायते पूर्वकर्मणः

En verdad, nadie es fuerte por naturaleza, ni por naturaleza necio o sabio; tanto el saber como la fuerza nacen de las acciones anteriores (karma).

Verse 52

एते देवा दिवं प्राप्ताः शोभमानाः स्थिताश्चिरम् । पुण्येन तपसा चैव क्षेत्रेषुविविधेषुच

Estos dioses alcanzaron el cielo y allí permanecieron largo tiempo, resplandecientes en esplendor: por el mérito y la austeridad, y por su vínculo con diversos lugares sagrados.

Verse 53

यदेभिरार्जितं पुण्यं तस्यैते फलभागिनः । एवमुक्ता ततः सा तु सती भीष्मरुषान्विता

«Cualquier mérito que éstos hayan acumulado, de sus frutos participarán aquéllos.» Dicho esto, aquella virtuosa dama se llenó de terrible ira.

Verse 54

विनिंदमाना पितरं क्रोधेनारुणितेक्षणा । एवमेतद्यथा तात त्वया चोक्तं ममाग्रतः

Increpando a su padre, con los ojos enrojecidos por la ira, dijo: «Así es, querido padre, tal como lo has dicho ante mí».

Verse 55

सर्वो जनः पुण्यभागी पुण्येन लभते श्रियं । पुण्येन लभते जन्म पुण्ये भोगाः प्रतिष्ठिताः

Todo ser humano participa del mérito; por el mérito se alcanza la prosperidad. Por el mérito se obtiene el nacimiento, y en el mérito se fundan todos los goces.

Verse 56

तदयं जगतामीशः सर्वेषामुत्तमोत्तमः । स्थानान्येतानि सर्वेषां दत्तान्येतेन धीमता

Él es en verdad el Señor de los mundos, el más excelso entre todos. Por ese Sabio fueron asignadas a todos estas moradas y posiciones.

Verse 57

ये गुणास्तस्य देवस्य वक्तुं जिह्वापि वेधसः । न शक्ता ख्यापने तस्य देवस्य परमेष्ठिनः

Ni siquiera la lengua de Brahmā, el Creador, puede describir por completo ni proclamar las cualidades de ese Señor supremo, el excelso Parameṣṭhin.

Verse 58

भस्मास्थि च कपालानि श्मशाने वसतिस्तथा । गोनसाद्याश्च ये सर्पाः सर्वे ते भूषणीकृताः

Ceniza, huesos y calaveras, así como morar en el crematorio, y las serpientes como la gonasa: todo ello lo convierte en ornamentos.

Verse 59

भूतप्रेतगणास्तस्य पिशाचा गुह्यकास्तथा । एष धाता विधाता च एष पालयिता दिशः

A él pertenecen las huestes de bhūtas y pretas; también los piśācas y los guhyakas. Él es el Ordenador y el Dispensador, y es el protector de las direcciones.

Verse 60

प्रसादेन च रुद्रस्य प्राप्तस्वर्गः पुरंदरः । यदि रुद्रेस्ति देवत्वं यदि सर्वगतः शिवः

Por la gracia de Rudra, Purandara (Indra) alcanzó el cielo. Si la divinidad reside en Rudra, si Śiva lo penetra todo, entonces contempla esta verdad.

Verse 61

सत्येन तेन ते यज्ञं विध्वंसयतु शंकरः । यद्यस्ति मे तपः किंचित्कश्चिद्धर्मोथवा कृतः

Por esa verdad mía, que Śaṅkara destruya vuestro sacrificio. Si en mí hay aunque sea un poco de austeridad, o algún dharma que haya cumplido—

Verse 62

फलेन तस्य धर्मस्य यज्ञस्ते नाशमर्हति । प्रियाहं यदि देवस्य यदि मां तारयिष्यति

Por el fruto de esa rectitud, vuestro yajña no debe perecer—si de veras soy amado por el Señor, entonces Él ciertamente me salvará.

Verse 63

तेन सत्येन ते गर्वः समाप्तिमभिगच्छतु । इत्युक्त्वा योगमास्थाय स्वदेहस्थेन तेजसा

«Por esa verdad, que vuestro orgullo llegue a su fin». Dicho esto, entró en concentración yóguica, por el resplandor que moraba en su propio cuerpo.

Verse 64

निर्ददाह तदात्मानं सदेवासुरपन्नगैः । किंकिमेतदिति प्रोक्ते गंधर्वगणगुह्यकैः

Ante los devas, los asuras y los seres serpiente, consumió en fuego su propio ser. Cuando los Gandharvas, las huestes de servidores celestes y los Guhyakas preguntaron: «¿Qué es esto, qué está ocurriendo?», prosiguió el relato.

Verse 65

गंगाकूले तदा मुक्तो देहो वै क्रुद्धया तया । सौनकं नाम तत्तीर्थं गंगायाः पश्चिमे तटे

Entonces, en la ribera del Gaṅgā, su cuerpo fue abandonado a causa de su ira. Ese vado sagrado se llama Saunaka, en la orilla occidental del Gaṅgā.

Verse 66

श्रुत्वा रुद्रस्तु तद्वार्त्तां पत्न्यानाश सुदुःखितः । हंतुं यज्ञं धीरभवत्देवानामिह पश्यताम्

Al oír aquella noticia, Rudra, afligido por la pérdida de su esposa, se resolvió a destruir el sacrificio, aun mientras los dioses lo contemplaban allí.

Verse 67

गणकोटिः समादिष्टा ग्रहा वैनायकास्तथा । भूतप्रेतपिशाचाश्च दक्षयज्ञ विनाशने

Se ordenó a un crore de Gaṇas, junto con los Grahas y los Vaināyakas; y también a bhūtas, pretas y piśācas, para la destrucción del sacrificio de Dakṣa.

Verse 68

तैर्गत्वा विबुधास्सर्वे यज्ञे निर्जित्य नाशिताः । हते यज्ञे तदा दक्षो निरुत्साहो निरुद्यमः

Habiendo ido allí, todos aquellos dioses fueron vencidos y destruidos en el sacrificio. Arruinado el sacrificio, Dakṣa quedó entonces sin ánimo y sin acción, sin celo y sin esfuerzo.

Verse 69

उपगम्याब्रवीत्त्रस्तो देवदेवं पिनाकिनम् । न ज्ञातोसि मया देव देवानां प्रभुरीश्वरः

Acercándose con temor, dijo a Pinākin, el Dios de los dioses: «Oh Deva, no te reconocí; tú eres el Señor y soberano de los dioses».

Verse 70

त्वमस्य जगतोधीशः सुरास्सर्वे त्वया जिताः । कृपां कुरु महेशान गणान्सर्वान्निवर्त्तय

Tú eres el Señor soberano de este mundo; todos los dioses han sido vencidos por ti. Ten compasión, oh Maheśāna: haz volver y refrena a todos tus gaṇas.

Verse 71

गणैर्नानाविधैर्घोरैर्नानाभूषणभूषितैः । नानावदनदंतौष्ठैर्नाना प्रहरणोद्यतैः

—con huestes de gaṇas de muchas clases, terribles, engalanados con diversos ornamentos; de variados rostros, dientes y labios, blandiendo armas de toda suerte.

Verse 72

नाना नागेंद्रसंदष्ट जटाभारोपशोभितैः । सुदृढोद्धत दर्पाढ्यैर्घोरैर्घोरनिघातिभिः

Con cabelleras enmarañadas, hermoseadas por el peso de las trenzas, como si muchos reyes de serpientes las hubiesen mordido y enroscado; firmes, feroces, henchidos de orgullo, terribles, y asestando golpes espantosos.

Verse 73

कामरूपैरकांतैश्च सर्वकामसमन्वितैः । अनिवार्यबलैश्चोग्रैर्योगिभिर्योगगामिभिः

Con yoguis capaces de asumir formas a voluntad, no sujetos al deseo, dotados de toda realización; de fuerza irresistible y terrible, que avanzan por la senda del Yoga.

Verse 74

व्यालोलकेसरजटैर्दंष्ट्रोत्कटहसन्मुखैः । करींद्रकरटाटोप पाटवैः सिंहदेहिभिः

…con seres de cuerpo de león, cuyas melenas y trenzas se agitaban salvajemente; de bocas feroces, con colmillos salientes y risa espantosa; diestros en la altiva furia, semejante al bramido del celo de los señores elefantes.

Verse 75

केचित्परमदाघ्राण घूर्णद्दीपसमप्रभैः । विचित्रचित्रवसनैर्द्धीरधीरवारदिभिः

Algunos, embriagados en exceso y vacilantes, resplandecían como lámparas titilantes; vestidos con ropas extrañas de dibujos variados, parecían una muchedumbre mezclada: unos serenos, otros inquietos, y otros jactanciosos en su hablar.

Verse 76

मृगव्याघ्रसिंहरुतैस्तरक्ष्वजिनधारिभिः । भुजंगहारवलयकृतयज्ञोपवीतकैः

Resonaban como ciervos, tigres y leones—vestidos con pieles de tarakṣu—y llevaban serpientes por guirnaldas y brazaletes, con el hilo sagrado hecho de ofidios enroscados.

Verse 77

शूलासिपट्टिशधरैः परशुप्रासहस्तकैः । वज्रक्रकचकोदंडकालदंडास्त्रपाणिभिः

Portaban tridentes, espadas y lanzas; empuñaban hachas y picas; y llevaban armas como el vajra, la sierra, el arco con su vara, el bastón de la Muerte y otros pertrechos.

Verse 78

गणेश्वरैः सुदुर्द्धर्षैर्वृतः सूर्यो ग्रहैरिव । देवदेवमहादेव नष्टो यज्ञो दिवं गतः

Rodeado por las invencibles huestes de los Gaṇeśvaras, como el Sol ceñido por los planetas—¡oh Dios de dioses, Mahādeva!—el sacrificio ha sido destruido y ha partido al cielo.

Verse 79

मृगरूपधरो भूत्वा भयभीतस्तु शंकर । नमः शङ्खाभदेवाय सगणाय सनंदिने

Tomando la forma de un ciervo, Śaṅkara se llenó de temor. (Entonces pronunció:) «Salve al dios de fulgor como concha, acompañado de sus gaṇas y siempre bienaventurado».

Verse 80

वृषासनाय सोमाय क्रतुकालांतकाय च । नमो दिक्चर्मवस्त्राय नमस्ते तीव्रतेजसे

Salve a ti, sentado sobre el toro, que eres Soma y pones fin a los sacrificios y al tiempo. Salve a ti, cuyo vestido es la piel del elefante; salve a ti, de ardorosa y terrible refulgencia.

Verse 81

ब्रह्मणे ब्रह्मदेहाय ब्रह्मण्यायामिताय च । गिरीशाय सुरेशाय ईशानाय नमोनमः

Salutaciones una y otra vez a Aquel que es Brahman, cuyo cuerpo es Brahman, devoto de Brahman e inconmensurable; a Girīśa, Señor de los dioses, a Īśāna: una y otra vez me inclino.

Verse 82

रुद्राय प्रतिवज्राय शिवाय क्रथनाय च । सुरासुराधिपतये यतीनां पतये नमः

Saludo a Rudra, el contrarrayo (invencible); a Śiva, al que somete; saludo al Señor de dioses y asuras, y al Señor de los ascetas.

Verse 83

धूम्रोग्राय विरूपाय यज्वने घोररूपिणे । विरूपाक्षाशुभाक्षाय सहस्राक्षाय वै नमः

Saludo en verdad al Ahumado y Fiero, al de forma extraña, al ofrendador del yajña, al de aspecto terrible; al de ojos deformes y ominosos, y al de mil ojos.

Verse 84

मुंडाय चंडमुण्डाय वरखट्वाङ्गधारिणे । कव्यरूपाय हव्याय सर्वसंहारिणे नमः

Saludo al Rapado; al fiero matador de Caṇḍa y Muṇḍa; al excelso portador del báculo khaṭvāṅga; a Aquel que es la forma misma de la ofrenda a los antepasados (kavya) y de la oblación a los dioses (havya); y al que consuma la disolución de todo.

Verse 85

भक्तानुकंपिनेत्यर्थं रुद्रजाप्यस्तुताय च । विरूपाय सुरूपाय रूपाणां शतकारिणे

A Aquel cuyo propósito es la compasión hacia los devotos; a Aquel que es alabado por la recitación de los mantras de Rudra; al Sin-forma y al de Bella-forma, que asume cientos de formas.

Verse 86

पंचास्याय शुभास्याय चंद्रास्याय नमो नमः । वरदाय वरार्हाय कूर्माय च मृगाय च

Saludo una y otra vez al de Cinco Rostros, al de Rostro Auspicioso y al de Rostro Lunar; al Dador de dones, al más digno de los dones, y también a la Tortuga y al Ciervo.

Verse 87

लीलालकशिखंडाय कमंडलुधराय च । विश्वनाम्नेथ विश्वाय विश्वेशाय नमोनमः

Saludo una y otra vez a Aquel cuyas trenzas enmarañadas lucen una belleza juguetona, y que porta el kamaṇḍalu; a Aquel llamado “el Universo”, que es Él mismo el Universo, y el Señor del Universo.

Verse 88

त्रिनेत्रत्राणमस्माकं त्रिपुरघ्नविधीयतां । वाङ्मनः कायभावैस्तु प्रपन्नस्य महेश्वर

Oh Señor de Tres Ojos, oh destructor de Tripura: concédenos tu amparo. Oh Maheśvara, me he rendido a Ti con las disposiciones de palabra, mente y cuerpo.

Verse 89

एवं स्तुतस्तदा देवो दक्षेणापन्नदेहिना । दिव्येनानेन स्तोत्रेण भृशमाराधितस्तदा

Así, alabado entonces por Dakṣa, que había asumido un (nuevo) cuerpo, el Señor quedó grandemente complacido por este himno divino.

Verse 90

समग्रं ते यज्ञफलं मया दत्तं प्रजापते । सर्वकामप्रसिर्द्ध्य्थंफलंप्राप्स्यस्यनुत्तमम्

Oh Prajāpati, te he otorgado el fruto íntegro del sacrificio; para el cumplimiento de todos los deseos, alcanzarás una recompensa sin parangón.

Verse 91

एवमुक्तो भगवता प्रणम्याथ सुरेश्वरम् । जगाम स्वनिकेतं तु गणानामेव पश्यताम्

Así interpelado por el Señor, se postró ante el Soberano de los dioses y luego volvió a su propia morada, mientras los gaṇas lo contemplaban.

Verse 92

पत्न्याः शोकेन वै देवो गंगाद्वारे तदास्थितः । तां सतीं चिंतयानस्तु क्व नु सामेप्रियागता

Afligido por el dolor por su esposa, el dios se detuvo en la Puerta del Gaṅgā; pensando en aquella virtuosa dama, se preguntó: «¿Adónde, en verdad, ha ido mi amada?»

Verse 93

तस्य शोकाभिभूतस्य नारदो भवसंन्निधौ । सा ते सती या देवेश भार्या प्राणसमामृता

Cuando él estaba vencido por el dolor, Nārada habló en presencia de Bhava (Śiva): «Oh Señor de los dioses, esa Satī—tu esposa—te era tan querida como tu propia vida.»

Verse 94

हिमवद्दुहिता सा च मेनागर्भसमुद्भवा । जग्राह देहमन्यं सा वेदवेदार्थवेदिनी

Ella—hija de Himavān, nacida del vientre de Menā—tomó otro cuerpo; era conocedora del Veda y del sentido del Veda.

Verse 95

श्रुत्वा देवस्तदा ध्यानमवतीर्णामपश्यत । कृतकृत्यमथात्मानं कृत्वा देवस्तदास्थितः

Al oír esto, el dios contempló entonces a Dhyāna (Meditación) descendiendo. Y, habiéndose hecho a sí mismo cumplidor de su deber, el dios permaneció allí en ese estado.

Verse 96

संप्राप्तयौवना देवी पुनरेव विवाहिता । एवं हि कथितं भीष्म यथा यज्ञो हतः पुरा

Cuando la Diosa alcanzó la juventud, fue desposada una vez más. Así, oh Bhīṣma, se ha narrado—tal como antaño fue destruido el sacrificio (yajña).