Adhyaya 103

Verse 1

कुंजल उवाच । अशोकसुंदरी जाता सर्वयोषिद्वरा तदा । रेमे सुनंदने पुण्ये सर्वकामगुणान्विते

Kuṃjala dijo: Entonces nació Aśokasundarī, la más excelsa entre todas las mujeres; y se deleitó en el santo bosque llamado Sunandana, dotado de toda cualidad que cumple los deseos.

Verse 2

सुरूपाभिः सुकन्याभिर्देवानां चारुहासिनी । सर्वान्भोगान्प्रभुंजाना गीतनृत्यविचक्षणा

Rodeada de bellas doncellas virtuosas, sonrió con gracia ante los devas; gozaba de todo deleite y era diestra en el canto y la danza.

Verse 3

विप्रचित्तेः सुतो हुंडो रौद्रस्तीव्रश्च सर्वदा । स्वेच्छाचारो महाकामी नंदनं प्रविवेश ह

Huṇḍa, hijo de Vipracitti—siempre feroz y violento, entregado a su propio capricho y movido por gran lujuria—entró en Nandana, el jardín celestial del deleite.

Verse 4

अशोकसुंदरीं दृष्ट्वा सर्वालंकारसंयुताम् । तस्यास्तु दर्शनाद्दैत्यो विद्धः कामस्य मार्गणैः

Al ver a Aśokasundarī, engalanada con todos los ornamentos, el daitya, con solo contemplarla, fue herido por las flechas de Kāma.

Verse 5

तामुवाच महाकायः का त्वं कस्यासि वा शुभे । कस्मात्त्वं कारणाच्चात्र आगतासि वनोत्तमम्

Entonces el de gran cuerpo le dijo: «Dama auspiciosa, ¿quién eres y de quién eres? ¿Por qué motivo has venido aquí, a este bosque excelso?»

Verse 6

अशोकसुंदर्युवाच । शिवस्यापि सुपुण्यस्य सुताहं शृणु सांप्रतम् । स्वसाहं कार्तिकेयस्य जननी गोत्रजापि मे

Aśokasundarī dijo: «Escúchame ahora: yo soy en verdad la hija del muy virtuoso Śiva. También soy la hermana de Kārtikeya; y su madre pertenece asimismo a mi mismo linaje (gotra).»

Verse 7

बालभावेन संप्राप्ता लीलया नंदनं वनम् । भवान्कोहि किमर्थं तु मामेवं परिपृच्छति

Con ánimo de niña llegué, jugando, al bosque de Nandana. Pero ¿quién eres tú, y por qué me interrogas de este modo?

Verse 8

हुंड उवाच । विप्रचित्तेः सुतश्चाहं गुणलक्षणसंयुतः । हुंडेति नाम्ना विख्यातो बलवीर्यमदोद्धतः

Huṇḍa dijo: «Soy hijo de Vipracitti, dotado de cualidades y señales distintivas. Soy célebre con el nombre de “Huṇḍa”, ebrio de orgullo por mi fuerza y mi valor.»

Verse 9

दैत्यानामप्यहं श्रेष्ठो मत्समो नास्ति राक्षसः । देवेषु मर्त्यलोकेषु तपसा यशसा कुले

«Aun entre los Daityas soy el más excelso; entre los Rākṣasas no hay nadie igual a mí. Entre los dioses y en el mundo de los mortales, por mi tapas, por mi fama y por mi linaje, sobresalgo.»

Verse 10

अन्येषु नागलोकेषु धनभोगैर्वरानने । दर्शनात्ते विशालाक्षि हतः कंदर्पमार्गणैः

Oh de bello rostro, en otros mundos de los Nāgas hay riquezas y deleites; mas, oh de grandes ojos, con solo verte he sido herido por las flechas de Kāma.

Verse 11

शरणं ते ह्यहं प्राप्तः प्रसादसुमुखी भव । भव स्ववल्लभा भार्या मम प्राणसमा प्रिया

De veras he venido a ti en busca de refugio: sé benévola, de rostro apacible. Sé mi amada esposa, querida para mí como mi propio aliento vital.

Verse 12

अशोकसुंदर्युवाच । श्रूयतामभिधास्यामि सर्वसंबंधकारणम् । भवितव्या सुजातस्य लोके स्त्री पुरुषस्य हि

Aśokasundarī dijo: «Escuchad; expondré la causa que origina toda relación. En verdad, en este mundo, para el varón de noble linaje está destinada una esposa».

Verse 13

भवितव्यस्तथा भर्ता स्त्रिया यः सदृशो गुणैः । संसारे लोकमार्गोयं शृणु हुंड यथाविधि

Así, una mujer debe tener por esposo a aquel que le está destinado como digno par, semejante a ella en virtudes. Éste es el camino acostumbrado del mundo; escucha, Huṇḍa, tal como está debidamente prescrito.

Verse 14

अस्त्येव कारणं चात्र यथा तेन भवाम्यहम् । सुभार्या दैत्यराजेंद्र शृणुष्व यतमानसः

Ciertamente, aquí hay una razón por la cual he llegado a ser como soy. Oh Indra entre los reyes de los daityas, escucha—oh buena esposa—con la mente concentrada.

Verse 15

वृक्षराजादहं जाता यदा काले महामते । शंभोर्भावं सुसंगृह्य पार्वत्या कल्पिता ह्यहम्

Oh magnánimo, en el tiempo señalado nací del rey de los árboles; y, habiendo comprendido bien la intención de Śambhu, fui formada por Pārvatī.

Verse 16

देवस्यानुमते देव्या सृष्टो भर्ता ममैव हि । सोमवंशे महाप्राज्ञः स धर्मात्मा भविष्यति

Con el consentimiento del dios, la diosa ha formado en verdad un esposo para mí. Él nacerá en la dinastía lunar, de gran sabiduría y de naturaleza verdaderamente justa.

Verse 17

जिष्णुर्जिष्णुसमो वीर्ये तेजसा पावकोपमः । सर्वज्ञः सत्यसंधश्च त्यागे वैश्रवणोपमः

Él es victorioso; en valor es igual a Jiṣṇu (Indra). En esplendor es como el fuego. Es omnisciente, firme en la verdad, y en generosidad comparable a Vaiśravaṇa (Kubera).

Verse 18

यज्वा दानपतिः सोपि रूपेण मन्मथोपमः । नहुषोनाम धर्मात्मा गुणशील महानिधिः

Él también era ejecutor de sacrificios (yajñas) y señor de la generosidad; en belleza era comparable a Manmatha (Kāma). Aquel justo, llamado Nahuṣa, era virtuoso en su conducta y un gran tesoro de méritos.

Verse 19

देव्या देवेन मे दत्तःख्यातोभर्ताभविष्यति । तस्मात्सर्वगुणोपेतं पुत्रमाप्स्यामि सुंदरम्

El célebre esposo que la Diosa y el Dios me han concedido, en verdad será mi consorte. Por ello obtendré un hermoso hijo, dotado de toda virtud.

Verse 20

इंद्रोपेंद्र समं लोके ययातिं जनवल्लभम् । लप्स्याम्यहं रणे धीरं तस्माच्छंभोः प्रसादतः

Por la gracia de Śambhu, obtendré en la batalla a un héroe firme: Yayāti, amado del pueblo, igual en este mundo a Indra y a Upendra.

Verse 21

अहं पतिव्रता वीर परभार्या विशेषतः । अतस्त्वं सर्वथा हुंड त्यज भ्रांतिमितो व्रज

Soy una esposa fiel, oh héroe; más aún, soy en verdad la legítima esposa de otro. Por tanto, oh Huṇḍa, abandona por completo este engaño y vete de aquí.

Verse 22

प्रहस्यैव वचो ब्रूते अशोकसुंदरीं प्रति । हुंड उवाच । नैव युक्तं त्वया प्रोक्तं देव्या देवेन चैव हि

Sonriendo, le dijo estas palabras a Aśokasundarī. Huṇḍa declaró: «No es en absoluto apropiado lo que has dicho, ni tampoco lo que han dicho la diosa y el dios».

Verse 23

नहुषोनाम धर्मात्मा सोमवंशे भविष्यति । भवती वयसा श्रेष्ठा कनिष्ठो न स युज्यते

En la dinastía lunar surgirá un justo de alma llamado Nahuṣa. Pero tú eres mayor en edad; no es apropiado que él, siendo más joven, se una a ti en matrimonio.

Verse 24

कनिष्ठा स्त्री प्रशस्ता तु पुरुषो न प्रशस्यते । कदा स पुरुषो भद्रे तव भर्ता भविष्यति

A una mujer más joven se la alaba, pero al hombre no se le alaba. Oh señora auspiciosa, ¿cuándo será ese hombre tu esposo?

Verse 25

तारुण्यं यौवनं चापि नाशमेवं प्रयास्यति । यौवनस्य बलेनापि रूपवत्यः सदा स्त्रियः

La juventud y la lozanía también pasan y así se encaminan a la ruina. Aun con el poder de la juventud, las mujeres hermosas no permanecen así para siempre.

Verse 26

पुरुषाणां वल्लभत्वं प्रयांति वरवर्णिनि । तारुण्यं हि महामूलं युवतीनां वरानने

Oh dama de hermosa tez, las mujeres llegan a ser queridas por los hombres; pues la juventud es, en verdad, la gran raíz, oh de bello rostro, para las jóvenes.

Verse 27

तस्या धारेण भुंजंति भोगान्कामान्मनोनुगान् । कदा सोभ्येष्यते भद्रे आयोः पुत्रः शृणुष्व मे

Sostenidos por su amparo, gozan de placeres y deseos que siguen a la mente. «Oh señora auspiciosa, ¿cuándo volverá el hijo de Āyu? Escúchame.»

Verse 28

यौवनं वर्ततेऽद्यैव वृथा चैव भविष्यति । गर्भत्वं च शिशुत्वं च कौमारं च निशामय

La juventud está sólo hoy; pronto se volverá vana y se desvanecerá. Considera también el tránsito de la vida: el estado en el vientre, la infancia y la niñez.

Verse 29

कदासौ यौवनोपेतस्तव योग्यो भविष्यति । यौवनस्य प्रभावेन पिबस्व मधुमाधवीम्

¿Cuándo él, dotado de juventud, será un compañero digno de ti? Por el poder de la juventud, bebe esta Mādhavī dulce como miel, vino de primavera.

Verse 30

मया सह विशालाक्षि रमस्व त्वं सुखेन वै । हुंडस्य वचनं श्रुत्वा शिवस्य तनया पुनः

«Oh de grandes ojos, quédate conmigo y goza con dicha.» Al oír las palabras de Huṇḍa, la hija de Śiva respondió de nuevo.

Verse 31

उवाच दानवेंद्रं तं साध्वसेन समन्विता । अष्टाविंशतिके प्राप्ते द्वापराख्ये युगे तदा

Acompañada por Sādhvasenā, habló a aquel señor de los Dānavas, cuando había llegado entonces la vigésima octava era llamada Dvāpara.

Verse 32

शेषावतारो धर्मात्मा वसुदेवसुतो बलः । रेवतस्य सुतां दिव्यां भार्यां स च करिष्यति

Bala —hijo de Vasudeva, justo, encarnación de Śeṣa— tomará por esposa a la divina hija de Revata.

Verse 33

सापि जाता महाभाग कृताख्ये हि युगोत्तमे । युगत्रयप्रमाणेन सा हि ज्येष्ठा बलादपि

Ella también nació, oh muy afortunado, en la edad excelsa llamada Kṛta; y, por la medida de tres yugas, es en verdad la mayor, incluso por fuerza innata.

Verse 34

बलस्य सा प्रिया जाता रेवती प्राणसंमिता । भविष्यद्वापरे प्राप्त इह सा तु भविष्यति

Ella se volvió la amada de Bala: Revatī, tan querida como la vida misma. Habiendo llegado en el futuro Dvāpara, aquí ciertamente será su consorte.

Verse 35

मायावती पुरा जाता गंधर्वतनया वरा । अपहृत्य नियम्यैव शंबरो दानवोत्तमः

En tiempos antiguos nació Māyāvatī, excelsa hija de los Gandharvas. Śambara, el más eminente de los Dānavas, la raptó y la mantuvo bajo su dominio.

Verse 36

तस्या भर्ता समाख्यातो माधवस्य सुतो बली । प्रद्युम्नो नाम वीरेशो यादवेश्वरनंदनः

Su esposo fue célebre como el poderoso hijo de Mādhava: Pradyumna de nombre, señor de los héroes, amado descendiente del soberano de los Yādavas.

Verse 37

तस्मिन्युगे भविष्येत भाव्यं दृष्टं पुरातनैः । व्यासादिभिर्महाभागैर्ज्ञानवद्भिर्महात्मभिः

En aquella era, lo destinado a suceder ciertamente acontecerá—previsto desde antiguo por los sabios de antaño, por los grandes y afortunados ṛṣis como Vyāsa, los conocedores y magnánimos.

Verse 38

एवं हि दृश्यते दैत्य वाक्यं देव्या तदोदितम् । मां प्रति हि जगद्धात्र्या पुत्र्या हिमवतस्तदा

Así en verdad se ve, oh Daitya: esas palabras fueron entonces pronunciadas por la Diosa—la Madre del mundo, hija de Himavat—dirigidas a mí en aquel tiempo.

Verse 39

त्वं तु लोभेन कामेन लुब्धो वदसि दुष्कृतम् । किल्बिषेण समाजुष्टं वेदशास्त्रविवर्जितम्

Pero tú—cegado por la codicia y el deseo—hablas de maldad, empapado de culpa y por completo apartado de la guía de los Vedas y los śāstras.

Verse 40

यद्यस्यदिष्टमेवास्ति शुभं वाप्यशुभं दृढम् । पूर्वकर्मानुसारेण तत्तस्य परिजायते

Cualquiera que sea el destino de una persona—sea firmemente auspicioso o inauspicioso—surge para ella conforme a sus acciones anteriores (karma).

Verse 41

देवानां ब्राह्मणानां च वदने यत्सुभाषितम् । निःसरेद्यदि सत्यं तदन्यथा नैव जायते

Las palabras bien dichas que brotan de la boca de los dioses y de los brāhmaṇas—si son verdaderas, se cumplen; si no, de ningún modo llegan a existir.

Verse 42

मद्भाग्यादेवमाज्ञातं नहुषस्यापि तस्य च । समायोगं विचार्यैवं देव्या प्रोक्तं शिवेन च

Por mi buena fortuna, así ha sido comprendido—también lo concerniente a Nahusha. Considerando de este modo la circunstancia, lo declaró la Diosa, y también Śiva.

Verse 43

एवं ज्ञात्वा शमं गच्छ त्यज भ्रांतिं मनःस्थिताम् । नैव शक्तो भवान्दैत्य मे मनश्चालितुं ध्रुवम्

Sabiendo esto, ve hacia la paz y la serenidad; abandona el engaño asentado en tu mente. Tú, oh Daitya, ciertamente no puedes sacudir mi mente, firme como es.

Verse 44

पतिव्रता दृढा चित्ते स को मे चालितुं क्षमः । महाशापेन धक्ष्यामि इतो गच्छ महासुर

Soy una pativratā, fiel al esposo, firme en mi determinación—¿quién podría conmoverme? Con una gran maldición te abrasaré; vete de aquí, oh poderoso asura.

Verse 45

एवमाकर्ण्य तद्वाक्यं हुंडो वै दानवो बली । मनसा चिंतयामास कथं भार्या भवेदियम्

Al oír aquellas palabras, Huṇḍa, el poderoso Dānava, meditó en su mente: «¿Cómo podría esta mujer llegar a ser mi esposa?»

Verse 46

विचिंत्य हुंडो मायावी अंतर्धानं समागतः । ततो निष्क्रम्य वेगेन तस्मात्स्थानाद्विहाय ताम् । अन्यस्मिन्दिवसे प्राप्ते मायां कृत्वा तमोमयीम्

Tras meditar, Huṇḍa, el ilusionista dueño de māyā, se volvió invisible. Luego, saliendo con presteza de aquel lugar y dejándola atrás, en otro día, llegado el momento, creó una māyā hecha de tinieblas.

Verse 47

दिव्यं मायामयं रूपं कृत्वा नार्यास्तु दानवः । मायया कन्यका रूपो बभूव मम नंदन

Asumiendo una forma divina, tejida por māyā, como mujer, aquel Dānava—por su hechicería—tomó la figura de una doncella, hijo mío.

Verse 48

सा कन्यापि वरारोहा मायारूपागमत्ततः । हास्यलीला समायुक्ता यत्रास्ते भवनंदिनी

Aquella doncella también—hermosa y de noble porte—adoptó entonces una forma ilusoria y fue adonde moraba Bhavanandinī, acompañada de risas y juegos.

Verse 49

उवाच वाक्यं स्निग्धेव अशोकसुंदरीं प्रति । कासि कस्यासि सुभगे तिष्ठसि त्वं तपोवने

Con palabras suaves se dirigió a Aśokasundarī: «¿Quién eres, afortunada? ¿De quién eres? ¿Por qué permaneces aquí, en este bosque de austeridades?»

Verse 50

किमर्थं क्रियते बाले कामशोषणकं तपः । तन्ममाचक्ष्व सुभगे किंनिमित्तं सुदुष्करम्

«¿Con qué fin, oh niña, se realiza esta austeridad—esta penitencia que seca el deseo? Dímelo, afortunada: ¿por qué motivo es tan ardua esta empresa?»

Verse 51

तन्निशम्य शुभं वाक्यं दानवेनापि भाषितम् । मायारूपेण छन्नेन साभिलाषेण सत्वरम्

Al oír aquellas palabras auspiciosas—aunque dichas por un Dānava—él, oculto bajo un disfraz de māyā y colmado de deseo, actuó de inmediato.

Verse 52

आत्मसृष्टि सुवृत्तांतं प्रवृत्तं तु यथा पुरा । तपसः कारणं सर्वं समाचष्ट सुदुःखिता

Profundamente afligida, relató por completo la historia de su propio origen y cómo había sucedido antaño; y explicó que el tapas, la austeridad sagrada, era la causa de todo.

Verse 53

उपप्लवं तु तस्यापि दानवस्य दुरात्मनः । मायारूपं न जानाति सौहृदात्कथितं तया

Sin embargo, aquel malvado Dānava no reconoció la calamidad que se cernía sobre él como una forma de māyā, de ilusión, aunque ella se lo había dicho con afecto.

Verse 54

हुंड उवाच । पतिव्रतासि हे देवि साधुव्रतपरायणा । साधुशीलसमाचारा साधुचारा महासती

Huṇḍa dijo: «Oh diosa, eres pativratā, fiel a tu esposo, enteramente dedicada a votos santos; de noble carácter y recta conducta, una gran satī que vive en la virtud».

Verse 55

अहं पतिव्रता भद्रे पतिव्रतपरायणा । तपश्चरामि सुभगे भर्तुरर्थे महासती

«Oh noble señora, yo soy pativratā, enteramente entregada al voto de fidelidad al esposo; oh afortunada, practico tapas, la austeridad sagrada, por el bien de mi marido, como gran mujer virtuosa».

Verse 56

मम भर्ता हतस्तेन हुंडेनापि दुरात्मना । तस्य नाशाय वै घोरं तपस्यामि महत्तपः

«Mi esposo fue muerto por ese malvado Huṇḍa. Para su destrucción, emprendo un tapas terrible y poderoso, una gran austeridad».

Verse 57

एहि मे स्वाश्रमे पुण्ये गंगातीरे वसाम्यहम् । अन्यैर्मनोहरैर्वाक्यैरुक्ता प्रत्ययकारकैः

«Ven a mi propio y santo āśrama; habito en la ribera del Gaṅgā. También se me ha hablado con otras palabras encantadoras, palabras destinadas a infundir fe y confianza.»

Verse 58

हुंडेन सखिभावेन मोहिता शिवनंदिनी । समाकृष्टा सुवेगेन महामोहेन मोहिता

La hija de Śiva, engañada por Huṇḍa bajo el disfraz de amistad, fue atraída hacia él con gran rapidez, confundida y totalmente vencida por una poderosa fascinación.

Verse 59

आनीतात्मगृहं दिव्यमनौपम्यं सुशोभनम् । मेरोस्तु शिखरे पुत्र वैडूर्याख्यं पुरोत्तमम्

Lo llevó a su propia morada celestial, incomparable y espléndida, en la cumbre del monte Meru, hijo mío: la ciudad suprema llamada Vaiḍūrya.

Verse 60

अस्ति सर्वगुणोपेतं कांचनाख्यं महाशिवम् । तुंगप्रासादसंबाधैः कलशैर्दंडचामरैः

Existe un gran santuario de Mahāśiva, llamado «Kāñcana», dotado de toda excelencia: colmado de elevados palacios y adornado con remates (kalaśas), báculos y ceremoniales abanicos de cola de yak (cāmaras).

Verse 61

नानवृक्षसमोपेतैर्वनैर्नीलैर्घनोपमैः । वापीकूपतडागैश्च नदीभिस्तु जलाशयैः

Estaba engalanado con bosques provistos de árboles de muchas clases, de un azul oscuro semejante a nubes densas, y con depósitos de agua: aljibes escalonados (vāpīs), pozos, estanques, ríos y otras aguas.

Verse 62

शोभमानं महारत्नैः प्राकारैर्हेमसंयतैः । सर्वकामसमृद्धार्थं संपूर्णं दानवस्य हि

Resplandecía con grandes joyas, con murallas y baluartes guarnecidos de oro. Era perfecto en todo, colmado de cuanto cumple los deseos: en verdad, pertenecía al Dānava.

Verse 63

ददृशे सा पुरं रम्यमशोकसुंदरी तदा । कस्य देवस्य संस्थानं कथयस्व सखे मम

Entonces Aśokasundarī contempló una ciudad encantadora. «Dime, amigo mío: ¿a qué dios pertenece esta morada?»

Verse 64

सोवाच दानवेंद्रस्य दृष्टपूर्वस्य वै त्वया । तस्य स्थानं महाभागे सोऽहं दानवपुंगवः

Él dijo: «Oh afortunada señora, tú ya has visto antes al señor de los Dānavas. Yo soy ese mismo, el más excelso de los Dānavas, y ésta es su morada.»

Verse 65

मया त्वं तु समानीता मायया वरवर्णिनि । तामाभाष्य गृहं नीता शातकौंभं सुशोभनम्

«Pero, oh dama de hermosa tez, te he traído aquí por mi magia.» Tras hablarle así, la condujo a una casa espléndida, ornada de oro.

Verse 66

नानावेश्मैः समाजुष्टं कैलासशिखरोपमम् । निवेश्य सुंदरीं तत्र दोलायां कामपीडितः

En una residencia engalanada con muchas mansiones, semejante a la cumbre del monte Kailāsa, colocó allí a la hermosa mujer en un columpio, atormentado por el deseo.

Verse 67

पुनः स्वरूपी दैत्येंद्रः कामबाणप्रपीडितः । करसंपुटमाबध्य उवाच वचनं तदा

Entonces el señor de los Daityas, vuelto a su propia forma y atormentado por las flechas de Kāma, juntó las manos en gesto de súplica y pronunció estas palabras.

Verse 68

यं यं त्वं वांछसे भद्रे तं तं दद्मि न संशयः । भज मां त्वं विशालाक्षि भजंतं कामपीडितम्

Cuanto desees, oh bienaventurada, eso te lo concederé sin duda. Adórame, oh de grandes ojos: a mí, que soy atormentado por el deseo, así como yo te adoro.

Verse 69

श्रीदेव्युवाच । नैव चालयितुं शक्तो भवान्मां दानवेश्वरः । मनसापि न वै धार्यं मम मोहं समागतम्

Śrī Devī dijo: «Oh señor de los Dānavas, no eres capaz de moverme en absoluto. Ni siquiera con la mente puede contenerse la ilusión que ha venido sobre mí».

Verse 70

भवादृशैर्महापापैर्देवैर्वा दानवाधमैः । दुष्प्राप्याहं न संदेहो मा वदस्व पुनः पुनः

Por grandes pecadores como tú—o incluso por los devas, o por los más viles de los Dānavas—soy difícil de alcanzar, sin duda. No repitas esto una y otra vez.

Verse 71

स्कंदानुजा सा तपसाभियुक्ता जाज्वल्यमाना महता रुषा च । संहर्तुकामा परि दानवं तं कालस्य जिह्वेव यथा स्फुरंती

La hermana menor de Skanda—adiestrada por austeridades—resplandeció, encendida por una ira inmensa. Deseosa de aniquilar a aquel Dānava, lo rodeó por doquier, fulgurante como la lengua del Tiempo (la Muerte) mismo.

Verse 72

पुनरुवाच सा देवी तमेवं दानवाधमम् । उग्रं कर्म कृतं पाप चात्मनाशनहेतवे

Entonces, esa Diosa habló de nuevo a aquel miserable demonio: "Has cometido un acto feroz y pecaminoso, uno que se convierte en la causa de tu propia destrucción."

Verse 73

आत्मवंशस्य नाशाय स्वजनस्यास्य वै त्वया । दीप्ता स्वगृहमानीता सुशिखा कृष्णवर्त्मनः

Para provocar la ruina de tu propio linaje y de tus parientes, has traído a tu casa un fuego ardiente y de grandes llamas que sigue un curso oscuro.

Verse 74

यथाऽशुभः कूटपक्षी सर्वशोकैः समुद्गतः । गृहं तु विशते यस्य तस्य नाशं प्रयच्छति

Así como un ave inauspiciosa de mal agüero, abrumada por toda clase de pesares, entra en la casa de una persona y provoca su ruina.

Verse 75

स्वजनस्य च सर्वस्य सधनस्य कुलस्य च । स द्विजो नाशमिच्छेत विशत्येव यदा गृहम्

Cuando ese hombre nacido dos veces entra en una casa, no debe desear la ruina de toda su propia gente, de la riqueza del hogar o del linaje familiar.

Verse 76

तथा तेहं गृहं प्राप्ता तव नाशं समीहती । पुत्राणां धनधान्यस्य तव वंशस्य सांप्रतम्

Así también, habiendo llegado a tu casa, busco ahora tu destrucción: la de tus hijos, la de tu riqueza y grano, y la de tu linaje en este mismo momento.

Verse 77

जीवं कुलं धनं धान्यं पुत्रपौत्रादिकं तव । सर्वं ते नाशयित्वाहं यास्यामि च न संशयः

Tu propia vida—tu linaje, tu riqueza, tu grano y tus cosechas, y tus hijos, nietos y demás—todo lo destruiré; y luego me marcharé, sin duda alguna.

Verse 78

यथा त्वयाहमानीता चरंती परमं तपः । पतिकामा प्रवांच्छंती नहुषं चायुनंदनम्

Así como tú me trajiste cuando yo practicaba la suprema austeridad, así también—deseando un esposo y buscándolo—busqué a Nahusha, hijo de Āyu.

Verse 79

तथा त्वां मम भर्ता च नाशयिष्यति दानव । मन्निमित्तौपायोऽयं दृष्टो देवेन वै पुरा

Así también mi esposo te destruirá, oh Dānava. Este medio—un recurso que me concierne—fue previsto en verdad por el dios desde antiguo.

Verse 80

सत्येयं लौकिकी गाथा यां गायंति विदो जनाः । प्रत्यक्षं दृश्यते लोके न विंदंति कुबुद्धयः

Verdadero es este dicho común que cantan los sabios: lo que se ve claramente en el mundo no es reconocido por los de torpe entendimiento.

Verse 81

येन यत्र प्रभोक्तव्यं यस्माद्दुःखसुखादिकम् । स एव भुंजते तत्र तस्मादेव न संशयः

Cualquier placer o dolor que alguien deba experimentar—en cualquier lugar y por cualquier causa—él mismo lo disfruta o lo padece allí; de ello no hay duda.

Verse 82

कर्मणोस्य फलं भुंक्ष्व स्वकीयस्य महीतले । यास्यसे निरयस्थानं परदाराभिमर्शनात्

Goza en esta tierra el fruto de tus propias obras; mas por mancillar la esposa ajena, irás a la morada del infierno.

Verse 83

सुतीक्ष्णं हि सुधारं तु सुखड्गं च विघट्टति । अंगुल्यग्रेण कोपाय तथा मां विद्धि सांप्रतम्

Aun una espada muy aguda y bien templada es golpeada para probar su filo; así también, con la punta de un dedo—por ira—sábeme ahora provocado.

Verse 84

सिंहस्य संमुखं गत्वा क्रुद्धस्य गर्जितस्य च । को लुनाति मुखात्केशान्साहसाकारसंयुतः

¿Quién, yendo de frente ante un león airado y rugiente, osaría—por pura temeridad—arrancarle pelos de la boca?

Verse 85

सत्याचारां दमोपेतां नियतां तपसि स्थिताम् । निधनं चेच्छते यो वै स वै मां भोक्तुमिच्छति

Quien de veras busca la muerte, establecido en conducta veraz, dotado de dominio de sí, disciplinado y firme en la austeridad (tapas), ése en verdad desea participar de Mí.

Verse 86

समणिं कृष्णसर्पस्य जीवमानस्य सांप्रतम् । गृहीतुमिच्छते सो हि यथा कालेन प्रेषितः

Ahora desea apoderarse de la joya de la serpiente negra mientras aún vive, como si el Tiempo (la Muerte) mismo lo hubiera enviado.

Verse 87

भवांस्तु प्रेषितो मूढ कालेन कालमोहितः । तदा ते ईदृशी जाता कुमतिः किं नपश्यसि

Tú, necio, fuiste enviado por el mismo Tiempo, y por el Tiempo has sido engañado. Por eso ha nacido en ti tal entendimiento torcido: ¿por qué no lo ves?

Verse 88

ऋते तु आयुपुत्रेण समालोकयते हि कः । अन्यो हि निधनं याति ममरूपावलोकनात्

¿Pero quién, en verdad, puede mirarme, salvo el hijo de Āyu? Pues cualquier otro halla la muerte con solo contemplar mi forma.

Verse 89

एवमाभाषयित्वा तं गंगातीरं गता सती । सशोका दुःखसंविग्ना नियतानि यमान्विता

Habiéndole hablado así, la virtuosa dama fue a la ribera del Gaṅgā: afligida, turbada por el dolor, y firmemente entregada a los yamas, las disciplinas de autocontrol.

Verse 90

पूर्वमाचरितं घोरं पतिकामनया तपः । तव नाशार्थमिच्छंती चरिष्ये दारुणं पुनः

Antes practiqué una terrible austeridad (tapas) por el anhelo de un esposo. Ahora, deseando tu destrucción, emprenderé de nuevo una dura penitencia.

Verse 91

यदा त्वां निहतं दुष्टं नहुषेण महात्मना । निशितैर्वज्रसंकाशैर्बाणैराशीविषोपमैः

Cuando tú, malvado, fuiste abatido por el magnánimo Nahuṣa, por flechas agudas como rayos, semejantes a serpientes venenosas—

Verse 92

रणे निपतितं पाप मुक्तकेशं सलोहितम् । गतासुं च प्रपश्यामि तदा यास्याम्यहं पतिम्

«Oh pecador, si veo a mi esposo caído en la batalla—con el cabello suelto, cubierto de sangre y sin vida—entonces yo también iré tras mi señor.»

Verse 93

एवं सुनियमं कृत्वा गंगातीरमनुत्तमम् । संस्थिता हुंडनाशाय निश्चला शिवनंदिनी

Así, tras asumir una disciplina rigurosa, Niścalā—hija de Śiva—se apostó en la incomparable ribera del Gaṅgā, resuelta a destruir a los Huṇḍas.

Verse 94

वह्नेर्यथादीप्तिमती शिखोज्ज्वला तेजोभियुक्ता प्रदहेत्सुलोकान् । क्रोधेन दीप्ता विबुधेशपुत्री गंगातटे दुश्चरमाचरत्तपः

Así como una lengua de fuego, ardiente y resplandeciente, cargada de calor, podría abrasar incluso mundos enteros, del mismo modo, encendida por la ira, la hija del Señor de los dioses practicó una austeridad dificilísima en la ribera del Gaṅgā.

Verse 95

कुंजल उवाच । एवमुक्ता महाभाग शिवस्य तनया गता । गंगांभसि ततः स्नात्वा स्वपुरे कांचनाह्वये

Dijo Kuṃjala: Así exhortada, la noble hija de Śiva partió. Luego, tras bañarse en las aguas del Gaṅgā, se dirigió a su propia ciudad llamada Kāñcana.

Verse 96

तपश्चचार तन्वंगी हुंडस्य वधहेतवे । अशोकसुंदरी बाला सत्येन च समन्विता

La doncella Aśokasundarī, de miembros esbeltos, practicó austeridades con el fin de dar muerte a Huṇḍa, y estaba adornada con la virtud de la veracidad.

Verse 97

हुंडोपि दुःखितोभूतः शापदग्धेन चेतसा । चिंतयामास संतप्त अतीव वचनानलैः

Aun Huṇḍa quedó afligido; su mente, abrasada por la maldición, fue intensamente atormentada por el fuego de palabras ásperas, y cayó en ansiosa reflexión.

Verse 98

समाहूय अमात्यं तं कंपनाख्यमथाब्रवीत् । समाचष्ट स वृत्तांतं तस्याः शापोद्भवं महत्

Entonces, tras convocar al ministro llamado Kampana, habló; y le relató todo el suceso: la gran consecuencia nacida de la maldición de ella.

Verse 99

शप्तोस्म्यशोकसुंदर्या शिवस्यापि सुकन्यया । नहुषस्यापि मे भर्त्तुस्त्वं तु हस्तान्मरिष्यसि

«Estoy maldito —por Aśokasundarī, la virtuosa hija de Śiva. Y tú, a manos de mi esposo Nahuṣa, ciertamente hallarás la muerte.»

Verse 100

नैव जातस्त्वसौ गर्भ आयोर्भार्या च गुर्विणी । यथा सत्याद्व्यलीकस्तु तस्याः शापस्तथा कुरु

Ese embrión no ha sido concebido en absoluto, y la esposa de Āyu no está encinta. Por tanto, así como digo la verdad sin engaño, que su maldición se cumpla de ese modo.

Verse 101

कंपन उवाच । अपहृत्य प्रियां तस्य आयोश्चापि समानय । अनेनापि प्रकारेण तव शत्रुर्न जायते

Kampana dijo: «Raptando a su amada, trae también a Āyus. De este modo igualmente, no nacerá enemigo para ti.»

Verse 102

नो वा प्रपातयस्व त्वं गर्भं तस्याः प्रभीषणैः । अनेनापि प्रकारेण तव शत्रुर्न जायते

De lo contrario, no provoques el aborto de su vientre con amenazas aterradoras; aun de este modo, no nacerá enemigo tuyo.

Verse 103

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे त्र्यधिकशततमोऽध्यायः

Así concluye el capítulo centésimo tercero del Śrī Padma Purāṇa, en el Bhūmi-khaṇḍa: dentro del episodio de Vena, en la sección sobre la grandeza de Guru-tīrtha, en la narración de Cyavana.

Verse 104

एवं संमंत्र्य तेनापि कंपनेन स दानवः । अभूत्स उद्यमोपेतो नहुषस्य प्रणाशने

Así, tras deliberar—impulsado también por aquel temblor—ese Dānava se volvió resuelto y emprendió el esfuerzo de causar la destrucción de Nahuṣa.

Verse 105

विष्णुरुवाच । एलपुत्रो महाभाग आयुर्नाम क्षितीश्वरः । सार्वभौमः स धर्मात्मा सत्यव्रतपरायणः

Viṣṇu dijo: «El ilustre hijo de Ela, el muy afortunado rey llamado Āyu, fue un emperador soberano, recto de espíritu y entregado al voto de la verdad».

Verse 106

इंद्रोपेंद्रसमो राजा तपसा यशसा बलैः । दानयज्ञैः सुपुण्यैश्च सत्येन नियमेन च

Aquel rey era igual a Indra y a Upendra, dotado de austeridad, fama y fuerza; y también de dones y sacrificios muy meritorios, de veracidad y de disciplina.

Verse 107

एकच्छत्रेण वै राज्यं चक्रे भूपतिसत्तमः । पृथिव्यां सर्वधर्मज्ञः सोमवंशस्य भूषणम्

Aquel excelso rey estableció la soberanía bajo un solo parasol sobre el reino; en la tierra fue conocedor de todo dharma, ornamento de la Dinastía Lunar.

Verse 108

पुत्रं न विंदते राजा तेन दुःखी व्यजायत । चिंतयामास धर्मात्मा कथं मे जायते सुतः

El rey no obtuvo un hijo; por ello nació en él la aflicción. Aquel de alma justa reflexionó: «¿Cómo podrá nacerme un hijo?»

Verse 109

इति चिंतां समापेदे आयुश्च पृथिवीपतिः । पुत्रार्थं परमं यत्नमकरोत्सुसमाहितः

Así cayó en profunda reflexión el rey Āyu, señor de la tierra; y, plenamente sereno, emprendió el máximo esfuerzo para obtener un hijo.

Verse 110

अत्रिपुत्रो महात्मा वै दत्तात्रेयो महामुनिः । क्रीडमानः स्त्रिया सार्द्धं मदिरारुणलोचनः

Dattātreya, el gran sabio—hijo de Atri y alma noble—se divertía junto a una mujer, con los ojos enrojecidos como por el vino.

Verse 111

वारुण्या मत्त धर्मात्मा स्त्रीवृंदैश्च समावृतः । अंके युवतिमाधाय सर्वयोषिद्वरां शुभाम्

Embriagado de vāruṇī, aquel hombre—tenido por justo—estaba rodeado por una multitud de mujeres; y, poniendo en su regazo a una joven doncella, sostenía a esa auspiciosa, la mejor entre las mujeres.

Verse 112

गायते नृत्यते विप्रः सुरां च पिबते भृशम् । विना यज्ञोपवीतेन महायोगीश्वरोत्तमः

Un brāhmaṇa canta y danza, e incluso bebe licor en exceso; y, sin embargo, aun sin el yajñopavīta (hilo sagrado), es llamado el supremo Señor entre los grandes yoguis.

Verse 113

पुष्पमालाभिर्दिव्याभिर्मुक्ताहारपरिच्छदैः । चंदनागुरुदिग्धांगो राजमानो मुनीश्वरः

Adornado con divinas guirnaldas de flores, con collares de perlas y ornamentos; ungido el cuerpo con sándalo y aguru, el señor de los sabios resplandecía con esplendor.

Verse 114

तस्याश्रमं नृपो गत्वा तं दृष्ट्वा द्विजसत्तमम् । प्रणाममकरोन्मूर्ध्ना दण्डवत्सुसमाहितः

El rey fue a su āśrama y, al ver a aquel excelso dvija, inclinó la cabeza—sereno y recogido—postrándose como un bastón.

Verse 115

अत्रिपुत्रः स धर्मात्मा समालोक्य नृपोत्तमम् । आगतं पुरतो भक्त्या अथ ध्यानं समास्थितः

Aquel dharmātmā, hijo de Atri, al ver al mejor de los reyes acercarse ante él con devoción, se asentó entonces en dhyāna (meditación).

Verse 116

एवं वर्षशतं प्राप्तं तस्य भूपस्य सत्तम । निश्चलं शांतिमापन्नं मानसं भक्तितत्परम्

Así, cuando para aquel excelente rey transcurrieron cien años, su mente se volvió inmóvil, alcanzó la paz y permaneció enteramente entregada a la bhakti.

Verse 117

समाहूय उवाचेदं किमर्थं क्लिश्यसे नृप । ब्रह्माचारेण हीनोस्मि ब्रह्मत्वं नास्ति मे कदा

Tras convocarlo, dijo: «¿Por qué te afliges, oh rey? Estoy falto de brahmacarya; en mí nunca se halla el verdadero estado de brāhmaṇa».

Verse 118

सुरामांसप्रलुब्धोऽस्मि स्त्रियासक्तः सदैव हि । वरदाने न मे शक्तिरन्यं शुश्रूष ब्राह्मणम्

«Estoy entregado al licor y a la carne, y siempre apegado a las mujeres. No tengo poder para conceder dones; sirve a otro brāhmaṇa».

Verse 119

आयुरुवाच । भवादृशो महाभाग नास्ति ब्राह्मणसत्तमः । सर्वकामप्रदाता वै त्रैलोक्ये परमेश्वरः

Āyu dijo: «Oh muy afortunado, oh el mejor de los brāhmaṇas: no hay nadie como tú. En verdad, eres el Señor supremo de los tres mundos, dador de todo deseo».

Verse 120

अत्रिवंशे महाभाग गोविंदः परमेश्वरः । ब्राह्मणस्य स्वरूपेण भवान्वै गरुडध्वजः

Oh afortunado, en el linaje de Atri se manifiesta Govinda, el Señor supremo; y tú, portador del estandarte de Garuḍa, apareces en la forma de un brāhmaṇa.

Verse 121

नमोऽस्तु देवदेवेश नमोऽस्तु परमेश्वर । त्वामहं शरणं प्राप्तः शरणागतवत्सल

Salve a ti, Señor de los dioses; salve a ti, Señor supremo. A ti he acudido en busca de refugio, oh protector compasivo de quienes se entregan a tu amparo.

Verse 122

उद्धरस्व हृषीकेश मायां कृत्वा प्रतिष्ठसि । विश्वस्थानां प्रजानां तु विद्वांसं विश्वनायकम्

Oh Hṛṣīkeśa, rescátalo. Asumiendo Tu māyā, permaneces firme en el mundo. Protege al sabio, guía del universo, junto con las criaturas que habitan en las moradas del cosmos.

Verse 123

जानाम्यहं जगन्नाथं भवंतं मधुसूदनम् । मामेव रक्ष गोविंद विश्वरूप नमोस्तु ते

Te reconozco como Jagannātha, como Madhusūdana. Protégeme a mí solo, oh Govinda; oh de Forma Universal, salutación sea para Ti.

Verse 124

कुंजल उवाच । गते बहुतिथे काले दत्तात्रेयो नृपोत्तमम् । उवाच मत्तरूपेण कुरुष्व वचनं मम

Kuṁjala dijo: Pasado mucho tiempo, Dattātreya se dirigió al excelso rey, hablando con apariencia de embriaguez: «Cumple mi palabra».

Verse 125

कपाले मे सुरां देहि पाचितं मांसभोजनम् । एवमाकर्ण्य तद्वाक्यं स चायुः पृथिवीपतिः

«Vierte licor para mí en mi cuenco de cráneo, y dame carne cocida como alimento». Al oír esas palabras, el rey Āyu, señor de la tierra, respondió y obró en consecuencia.

Verse 126

उत्सुकस्तु कपालेन सुरामाहृत्य वेगवान् । पलं सुपाचितं चैव च्छित्त्वा हस्तेन सत्वरम्

Con ansia y rapidez, trajo licor en un cuenco de cráneo; luego, apresuradamente, cortó con su mano un trozo de carne bien cocida.

Verse 127

नृपेंद्रः प्रददौ चापि दत्तात्रेयाय सत्तम । अथ प्रसन्नचेताः स संजातो मुनिपुंगवः

Aquel excelso rey también otorgó la dádiva a Dattātreya. Luego, con el corazón complacido, llegó a ser el más eminente de los sabios.

Verse 128

दृष्ट्वा भक्तिं प्रभावं च गुरुशुश्रूषणं परम् । समुवाच नृपेंद्रं तमायुं प्रणतमानसम्

Al ver su devoción, su poder espiritual y su supremo servicio al guru, se dirigió entonces a aquel rey Āyu, de mente inclinada en humildad.

Verse 129

वरं वरय भद्रं ते दुर्लभं भुवि भूपते । सर्वमेव प्रदास्यामि यंयमिच्छसि सांप्रतम्

Elige un don; sea auspicioso para ti, oh rey. Aunque es raro en la tierra, te concederé todo, cuanto desees ahora mismo.

Verse 130

राजोवाच । भवान्दाता वरं सत्यं कृपया मुनिसत्तम । पुत्रं देहि गुणोपेतं सर्वज्ञं गुणसंयुतम्

Dijo el rey: «Oh el mejor de los sabios, en verdad eres dador de dones. Por compasión, concédeme un hijo dotado de virtudes, omnisciente y lleno de excelentes cualidades».

Verse 131

देववीर्यं सुतेजं च अजेयं देवदानवैः । क्षत्रियै राक्षसैर्घोरैर्दानवैः किन्नरैस्तथा

Dotado de poder divino y de esplendor radiante, era invencible: tanto para los devas como para los dānavas, y también para los kṣatriyas, los terribles rākṣasas, los dānavas y los kinnaras.

Verse 132

देवब्राह्मणसंभक्तः प्रजापालो विशेषतः । यज्वा दानपतिः शूरः शरणागतवत्सलः

Es devoto de los dioses y de los brāhmaṇas, y en especial protector de sus súbditos; celebrante de yajñas, señor de la generosidad, héroe y compasivo con quienes buscan refugio en él.

Verse 133

दाता भोक्ता महात्मा च वेदशास्त्रेषु पंडितः । धनुर्वेदेषु निपुणः शास्त्रेषु च परायणः

Es dador generoso y digno disfrutador, de gran alma; erudito en los Vedas y los śāstras, diestro en el Dhanurveda (ciencia del arco) y enteramente entregado a las enseñanzas de las Escrituras.

Verse 134

अनाहतमतिर्धीरः संग्रामेष्वपराजितः । एवं गुणः सुरूपश्च यस्माद्वंशः प्रसूयते

Firme en su determinación y valiente, invicto en las batallas; dotado de tales virtudes y de hermosa figura, es aquel de quien nace un linaje noble.

Verse 135

देहि पुत्रं महाभाग ममवंशप्रधारकम् । यदि चापि वरो देयस्त्वया मे कृपया विभो

Concédeme un hijo, oh afortunado, que sostenga mi linaje. Si has de otorgar un don, concédemelo por compasión, oh Señor poderoso.

Verse 136

दत्तात्रेय उवाच । एवमस्तु महाभाग तव पुत्रो भविष्यति । गृहे वंशकरः पुण्यः सर्वजीवदयाकरः

Dattātreya dijo: «Así sea, oh noble. Te nacerá un hijo: en tu casa continuará el linaje, virtuoso y compasivo con todos los seres vivientes».

Verse 137

एभिर्गुणैस्तु संयुक्तो वैष्णवांशेन संयुतः । राजा च सार्वभौमश्च इंद्रतुल्यो नरेश्वरः

Dotado de estas virtudes y unido a una porción de la esencia de Viṣṇu, tal rey se vuelve soberano universal—semejante a Indra, verdadero señor entre los hombres.

Verse 138

एवं खलु वरं दत्वा ददौ फलमनुत्तमम् । भूपमाह महायोगी सुभार्यायै प्रदीयताम्

Así, tras conceder el don, otorgó una recompensa sin par. Entonces el gran yogui dijo al rey: «Que sea entregada a tu virtuosa esposa».

Verse 139

एवमुक्त्वा विसृज्यैव तमायुं प्रणतं पुरः । आशीर्भिरभिनंद्यैव अंतर्द्धानमधीयत

Dicho esto, despidió a Āyu, que estaba inclinado ante él; y, bendiciéndolo y elogiándolo, desapareció de la vista.