The Greatness of Gayā (Gayā-Māhātmya)

Verse 1

वसिष्ठ उवाच । ततस्तु मोहिनी भूपश्रुत्वा माहात्म्यमुत्तमम् । गंगायाः पापनाशिन्याः पुनः प्राह पुरोहितम् ॥ १ ॥

Vasiṣṭha dijo: Entonces la reina Mohinī, tras oír la suprema grandeza de la Gaṅgā, destructora de pecados, volvió a dirigirse a su sacerdote familiar.

Verse 2

मोहिन्युवाच । त्वया चानुगृहीतास्मि भगवन्ननुकंपया । यदुक्तं पुण्यमाख्यानं गंगायाः पापशोधनम् ॥ २ ॥

Mohinī dijo: Oh Señor venerable, por tu compasión he sido agraciada. Has expuesto el relato santo de la Gaṅgā, la narración que purifica los pecados.

Verse 3

गयातीर्थं तु विख्यातं कथं लोके द्विजोत्तम । तदहं श्रोतुमिच्छामि कृपां कृत्वाधुना वद ॥ ३ ॥

Oh el mejor de los nacidos dos veces, ¿cómo llegó a ser célebre en el mundo el sagrado tīrtha de Gayā? Deseo oírlo; por compasión, dímelo ahora.

Verse 4

वसुरुवाच । पितृतीर्थं गयानाम सर्वतीर्थवरं स्मृतम् । यत्रास्ते देवदेवेशः स्वयमेव पितामहः ॥ ४ ॥

Vasu dijo: El vado sagrado llamado Gayā es recordado como el mejor de todos los tīrtha, el Pitṛ-tīrtha (lugar santo para los antepasados), pues allí mora por sí mismo Pitāmaha (Brahmā), el Señor de los dioses.

Verse 5

यत्रैषा पितृभिर्गीता गाथा योगमभीप्सुभिः । एष्टव्या बहवः पुत्रा यद्येकोऽपि गयां व्रजेत् ॥ ५ ॥

Allí, los mismos Pitṛs entonaron esta gāthā, buscada por quienes anhelan el Yoga: «Conviene desear muchos hijos—siquiera uno de ellos vaya a Gayā».

Verse 6

यजेत वाश्वमेधेन नीलं वा वृषमुत्सृजेत् । सारात्सारतरं देवि गयामाहात्म्यमुत्तमम् ॥ ६ ॥

Puede uno celebrar el sacrificio Aśvamedha, o soltar un toro azul como dádiva sagrada; pero, oh Diosa, el supremo Gayā-māhātmya es la esencia misma—más excelente aún que la esencia—de todos los méritos santos.

Verse 7

प्रवक्ष्यामि समासेन भुक्तिमुक्तिप्रदं श्रृणु । गयासुरोऽभवत्पूर्वं वीर्यवान्परमः स च ॥ ७ ॥

Lo expondré brevemente: escucha aquello que otorga tanto el goce mundano como la liberación. Antaño existió un asura llamado Gayāsura, sumamente valeroso y supremo en fuerza.

Verse 8

तपश्चक्रे महाघोरं सर्वभूतोपतापनम् । तत्तपस्तापिता देवास्तद्वधार्थं हरिं गताः ॥ ८ ॥

Emprendió una austeridad terriblemente feroz, abrasando y atormentando a todos los seres. Afligidos por el ardor de esa penitencia, los dioses acudieron a Hari (Viṣṇu) para pedir su muerte.

Verse 9

शरणं हरिरूचे तान्भवितव्यं शिवात्मभिः । पातितस्य महान्देहे तथेत्यूचुः सुरा हरिम् ॥ ९ ॥

Hari les dijo: «Que esto lo hagan quienes son de la propia naturaleza de Śiva». Cuando el gran cuerpo fue abatido, los dioses respondieron a Hari: «Así sea».

Verse 10

कदाचिच्छिवपूजार्थं क्षीराब्धेः कमलानि च । आनीय निकटे देशे शयनं चाकरोद्धरेः ॥ १० ॥

Una vez, con el propósito de adorar a Śiva, trajo flores de loto del Océano de Leche y, en un lugar cercano, preparó un lecho de reposo para Hari (Viṣṇu).

Verse 11

विष्णुमायाविमूढोऽसौ गदया विष्णुना हतः । ततो गदाधरो विष्णुर्गयायां मुक्तिदः स्मृतः ॥ ११ ॥

Engañado por la divina māyā de Viṣṇu, fue abatido por Viṣṇu con la maza. Por ello, en Gayā, Viṣṇu—portador de la maza—es recordado como dador de liberación.

Verse 12

तस्य देहे लिंग रूपी स्थितः शुद्धः पितामहः । विष्णुवाहार्थमर्यादां पुण्यक्षेत्रं भविष्यति ॥ १२ ॥

En su cuerpo mora el puro Pitāmaha (Brahmā) en forma de liṅga; y aquel recinto sagrado—establecido como límite por causa del vāhana de Viṣṇu—llegará a ser un puṇya-kṣetra, campo santo de peregrinación.

Verse 13

यज्ञं श्राद्धं पिंडदानं स्नानादि कुरुते नरः । स स्वर्गे ब्रह्मलोकं वा गच्छेन्न नरकं नरः ॥ १३ ॥

Quien realiza sacrificio (yajña), śrāddha, la ofrenda de piṇḍas y ritos como el baño sagrado, alcanza el cielo o incluso el mundo de Brahmā; tal persona no va al infierno.

Verse 14

गयातीर्थं परं ज्ञात्वा योगं चक्रे पितामहः । ब्राह्मणान्पूजयामास ऋषींश्च समुपागतान् ॥ १४ ॥

Al comprender que Gayā-tīrtha es el vado sagrado supremo, Pitāmaha (Brahmā) practicó allí disciplina yóguica y rindió culto a los brāhmaṇas y a los ṛṣis congregados.

Verse 15

नदीं सरस्वंतीं सृष्ट्वा स्थितो व्याप्तदिगंतरः । भक्ष्यभोज्यफलादींश्च कामधेनूस्तथासृजत् ॥ १५ ॥

Habiendo creado el río Sarasvatī, permaneció, penetrando todas las direcciones; y asimismo, como Kāmadhenu, la vaca que cumple los deseos, hizo brotar alimentos comestibles, viandas cocidas, frutos y otras cosas semejantes.

Verse 16

पंचक्रोशं गयातीर्थं ब्राह्मणेभ्यो धनं ददौ । धर्मयागे तु लोभाद्वै प्रतिगृह्य धनादिकम् ॥ १६ ॥

En el tīrtha de Gayā, que se extiende por cinco krośas, otorgó riquezas a los brāhmaṇas; pero en un sacrificio realizado por el Dharma, por codicia, aceptó dinero y otros dones.

Verse 17

स्थिता विप्रास्तदा शप्ता गयायां ब्रह्मणा ततः । मा भूत्त्रिपुरुषी विद्या माभूत्त्रिपुरुषं धनम् ॥ १७ ॥

Entonces, en Gayā, aquellos brāhmaṇas fueron maldecidos por Brahmā: «Que no exista el saber llamado Tripuruṣī; que no exista la riqueza llamada Tripuruṣa».

Verse 18

युष्माकं स्याद्धि विरसा नदी पाषाणपर्वतः । स तैंस्तु प्रार्थितो ब्रह्मा तीर्थानिकृतवान्प्रभुः ॥ १८ ॥

«En verdad, vuestro río habría quedado insípido y poco grato, y vuestra montaña no sería sino una masa de piedra.» Pero, cuando ellos le suplicaron, el Señor Brahmā estableció allí los tīrthas, los vados sagrados.

Verse 19

लोकाः पुण्या गयायां वै श्राद्धेन ब्रह्मलोकगाः । युष्मान्ये पूजयिष्यंति तैरहं पूजितः सदा ॥ १९ ॥

En verdad, en Gayā, los seres meritorios alcanzan el mundo de Brahmā mediante la ofrenda de śrāddha. Quienes os veneren a vosotros, los venerables, por ellos Yo soy venerado siempre también.

Verse 20

ब्रह्मज्ञानं गयाश्राद्धं गोगृहे मरणं तथा । वासः पुंसां कुरुक्षेत्रे मुक्तिरेषा चतुर्विधा ॥ २० ॥

El conocimiento de Brahman, el śrāddha ancestral realizado en Gayā, la muerte en un establo de vacas y la morada en Kurukṣetra: éstos se dicen ser cuatro medios de liberación.

Verse 21

समुद्राः सरितः सर्वे वापीकूपह्नदास्तथा । स्नातुकामा गयातीर्थं देवि यांति न संशयः ॥ २१ ॥

Todos los océanos y todos los ríos, así como estanques, pozos y lagos—deseosos de bañarse—van al tīrtha de Gayā, oh Diosa; de ello no hay duda.

Verse 22

ब्रह्महत्या सुरापानं स्तेयं गुर्वंगनागमः । पापं तत्संगजं सर्वं गयाश्राद्धिनश्यति ॥ २२ ॥

Los pecados de matar a un brāhmaṇa, beber embriagantes, robar y acercarse a la esposa del propio guru—y todo pecado nacido de la asociación con tales actos—son destruidos por el śrāddha en Gayā.

Verse 23

असंस्कृता मृता ये च पशुभिः प्रहताश्च ये । सर्पदष्टा गयाश्राद्धान्मुक्ताः स्वर्गं व्रजन्ति ते ॥ २३ ॥

Quienes murieron sin los debidos saṃskāras, quienes fueron abatidos por bestias y quienes fueron mordidos por serpientes—por el śrāddha en Gayā quedan liberados y van al cielo.

Verse 24

गयायां पिंडदानेन यत्फलं लभते नरः । न तच्छक्यं मया वक्तुं कल्पकोटिशतैरपि ॥ २४ ॥

El mérito espiritual que obtiene una persona al ofrecer piṇḍas en Gayā es tal que no puedo describirlo, ni siquiera en cientos de crores de kalpas.

Verse 25

अत्रैव श्रूयते देवि इतिहासः पुरातनः । तं प्रवक्ष्यामि सुभगे श्रृणुष्वैकाग्रमानसा ॥ २५ ॥

Aquí mismo, oh Diosa, se escucha una antigua leyenda sagrada. Ahora te relataré ese relato, oh bienaventurada: escucha con la mente unificada.

Verse 26

त्रेतायुगे वै नृपतिर्बभूव विशालनामा स पुरीं विशालाम् । उवास धन्यो धृतिमानपुत्रः स्वयं विशालाधिपतिर्द्विजाग्र्यान् ॥ २६ ॥

En verdad, en el Tretā-yuga surgió un rey llamado Viśāla; habitó en la gran ciudad de Viśālā. Bienaventurado y firme—aunque sin hijo—como señor de Viśālā honraba y sostenía a los más eminentes de los dos veces nacidos, los brāhmaṇas.

Verse 27

पप्रच्छ पुत्रार्थममित्रहंता तं ब्राह्मणाः प्रोचुरदीनसत्वाः । राजन् पितॄंस्तर्पय पुत्रहेतोर्गत्वा गयायां विधिवत्तु पिंडैः ॥ २७ ॥

Deseando un hijo, el matador de enemigos les preguntó. Los brāhmaṇas, de ánimo firme, respondieron: “Oh Rey, si buscas un hijo, ve a Gayā y, conforme al rito, satisface a los Pitṛs con ofrendas de piṇḍa.”

Verse 28

ध्रुवं ततस्ते भविता तु वीर सहस्रदाता सकलक्षितीशः । इतीरितो विप्रगणैः स दृष्टो राजा विशालाधिपतिः प्रयत्नात् ॥ २८ ॥

“Entonces, sin duda, oh héroe, llegarás a ser dador de miles y soberano señor de toda la tierra.” Así habló la asamblea de brāhmaṇas; y el rey, señor de Viśālā, fue reconocido por su esforzada diligencia.

Verse 29

समस्ततीर्थप्रवरां द्विजेन गयामियात्तद्गतमानसः सन् । आगत्य तीर्थप्रवरं सुतार्थी गयाशिरो यागपरः पितॄणाम् ॥ २९ ॥

Un dos veces nacido debe ir a Gayā—la más excelsa de todas las tīrthas—con la mente fija en ese lugar sagrado. Al llegar a ese supremo santuario, quien anhele un hijo debe realizar con plena entrega los ritos y ofrendas para los Pitṛs en Gayāśiras.

Verse 30

पिंडप्रदानं विधिना प्रयच्छत्तावद्वियत्युत्त ममूर्तियुक्तान् । पश्यन् स पुंसः सितरक्तकृष्णानुवाच राजा किमिदं भवंतः ॥ ३० ॥

Mientras ofrecía los piṇḍas (bolas de arroz funerarias) conforme al rito prescrito, vio entonces en el cielo a seres excelsos con cuerpo—unos blancos, otros rojos y otros negros. Al verlos, el rey dijo: «¿Quiénes sois, y qué es esto?»

Verse 31

समुंह्यते शंसत सर्वमेतत्कुतूहलं मे मनसि प्रवृत्तम् । सित उवाच । अहं सितस्ते जनकोऽस्मि राजन्नाम्ना च वर्णेन च कर्मणा च ॥ ३१ ॥

El rey dijo: «Estoy confundido; contadme todo esto, pues en mi mente ha surgido una gran curiosidad». Sita dijo: «Oh rey, yo soy Sita—tu padre—por nombre, por varṇa (orden social) y también por mis actos (karma)»

Verse 32

अयं च मे जनको रक्तवर्णो नृशंसकृद्ब्रह्महा पापकारी । अतः परं श्रृणु प्रपितामहश्च कृष्णो नाम्ना कर्मणा वर्णतश्च ॥ ३२ ॥

Y este padre mío era de tez roja—cruel en su conducta, matador de un brāhmaṇa y hacedor de obras pecaminosas. Ahora escucha lo que sigue: mi bisabuelo también era “Kṛṣṇa”, por nombre, por acciones y por complexión.

Verse 33

एतेन कृष्णेन हता पुरा वै जन्मन्यनेका ऋषयः पुराणाः । एतौ स्मृतौ द्वावपि पितृपुत्रौ अवीचिसंज्ञं नरकं प्रविष्टौ ॥ ३३ ॥

Por aquel Kṛṣṇa (el oscuro y pecaminoso), en tiempos antiguos y en diversos nacimientos, fueron muertos muchos sabios ṛṣi de antaño. Esos dos, recordados como padre e hijo, entraron en el infierno llamado Avīci.

Verse 34

अतः परोऽयं जनकः परोऽस्य तत्कृष्णवक्त्रावपि दीर्घकालम् । अहं च शुद्धेन निजेन कर्मणा शक्रासनं प्राप्य सुदुर्लभं तकत् ॥ ३४ ॥

Por ello, este padre (Janaka) es superior, y él es superior también a aquel; en verdad, aun entre quienes han permanecido largo tiempo ante el rostro del Señor Kṛṣṇa, de oscura tez. Y yo asimismo, por mis propios actos purificados, alcancé el asiento de Śakra (Indra), rango dificilísimo de obtener.

Verse 35

त्वया पुनर्मंत्रविदा गयायां पिंडप्रदानेन बलादिमौ च । मोक्षायितौ तीर्थवरप्रभावाद वीचिसंज्ञं नरकं गतौ तौ ॥ ३५ ॥

Pero tú, conocedor de mantras, ofreciste los piṇḍas en Gayā; por el poder de ese tīrtha supremo, Bala y el otro fueron liberados, y ambos quedaron libres del infierno llamado Vīci.

Verse 36

पितॄन् पितामहांश्चैव तथैव प्रपितामहान् । प्रीणयामीति यत्तोयं त्वया दत्तमरिंदम ॥ ३६ ॥

Al decir: «Que yo satisfaga a los Pitṛs—mis antepasados, abuelos y bisabuelos», el agua que tú has ofrecido, oh domador de enemigos, se convierte en acto de propiciación.

Verse 37

तेनास्मद्युगपद्योगो जातो वाक्येन सत्तम । तीर्थप्रभावाद्गच्छामः पितृलोकं न संशयः ॥ ३७ ॥

Oh el mejor de los virtuosos, por esa misma palabra se ha producido nuestra unión inmediata. Por el poder de este tīrtha iremos al mundo de los Pitṛs; no hay duda.

Verse 38

तत्र पिंडप्रदानेन एतौ तव पितामहौ । त्वद्गतावपि संसिद्धौ पापाद्विकृतलिंगकौ ॥ ३८ ॥

Allí, mediante la ofrenda de piṇḍas, estos dos—tus abuelos—alcanzaron la plenitud; aunque habían llegado bajo tu amparo, llevaban señales de formas deformadas por el pecado.

Verse 39

एतस्मात्कारणात्पुत्र अहमेतौ प्रगृह्य तु । आगतोऽस्मि भवंतं वै द्रंष्टु यास्यामिसांप्रतम् ॥ ३९ ॥

Por esta razón, hijo mío, he tomado a estos dos conmigo y he venido a verte; ahora partiré de inmediato.

Verse 40

तीर्थप्रभावाद्यत्नेन ब्रह्मघ्नस्यापि वै पितुः । गयायां पिंडदानेन कुर्यादुद्धरणं सुतः ॥ ४० ॥

Por el poder del tīrtha sagrado, el hijo debe, con empeño, ofrecer el piṇḍa en Gayā y así procurar la liberación de su padre, aun si ese padre fuese culpable de brahma-hatyā (matar a un brāhmaṇa).

Verse 41

इत्येवमुक्त्वा तु पितासितोऽस्य सार्द्धं च ताभ्यां हि पितामहाभ्याम् । जगाम सद्यो हि सुतं विशालं संयोज्य चाशीर्भिरपि स्वलोकम् ॥ ४१ ॥

Dicho esto, su padre Asita—junto con los dos abuelos—fue de inmediato hacia su ilustre hijo; y, tras otorgarle bendiciones, partió también a su propio mundo.

Verse 42

सकृद्गयाभिगमनं सकृत्पिंडप्रपातनम् । दुर्लभं किं पुनर्नित्यमस्मिन्नेव व्यवस्थितिः ॥ ४२ ॥

Si una sola visita a Gayā y una sola ofrenda del piṇḍa son ya tan difíciles de alcanzar, ¡cuánto más rara es, en verdad, la capacidad de permanecer aquí firmemente establecido una y otra vez como práctica constante!

Verse 43

क्रियते पतितानां तु गते संवत्सरे क्वचित् । देशकालप्रमाणत्वाद्गया कूपे स्वबंधुभिः ॥ ४३ ॥

Pero para quienes han caído de la conducta prescrita, el rito se realiza sólo en ciertas ocasiones—a veces después de transcurrido un año—pues su validez depende del lugar y del tiempo adecuados; por eso lo llevan a cabo los propios parientes en el pozo de Gayā (Gayā-kūpa).

Verse 44

प्रेतराजोऽथ वणिजं कंचित्प्राह स्वमुक्तये । गयातीर्थं तु दृष्ट्वा त्वं स्नात्वा शौचसमन्वितः ॥ ४४ ॥

Entonces el Señor de los difuntos (Yama) habló a cierto mercader para su propia liberación: «Al contemplar el tīrtha de Gayā y bañarte allí con la debida pureza, alcanzarás la liberación».

Verse 45

मम नाम सम्रुद्दिश्य पिंडनिर्वपणं कुरु । तत्र पिंडप्रदानेन प्रेतभावादहं सुखम् ॥ ४५ ॥

«Invocando mi Nombre, realiza la ofrenda de piṇḍas. Por la entrega de piṇḍas allí, quedo aliviado del estado de preta y alcanzo bienestar»។

Verse 46

मुक्तस्तु सर्वदादॄणां प्राप्स्यामि शुभलोकताम् । इत्येवमुक्त्वा वणिज प्रेतराजोऽनुगैः सह ॥ ४६ ॥

«Ahora, liberado de todas las deudas, alcanzaré un estado auspicioso de los mundos.» Dicho esto al mercader, el Señor de los difuntos (Yama) partió junto con sus acompañantes.

Verse 47

स्वनामानि यथान्यायं सम्यगाख्यातवान्रहः । उपार्जियित्वा प्रययौ गयाशीर्षमनुत्तमम् ॥ ४७ ॥

Luego, en privado, reveló debidamente y con exactitud sus propios nombres; y, habiendo asegurado lo necesario, partió hacia el insuperable Gayāśīrṣa.

Verse 48

पांशुनिर्वपण चक्रे प्रेतानामनुपूर्वशः । तकार वसुदानं च पितॄन्कृत्वा पुरःसरान् ॥ ४८ ॥

Luego realizó, en el debido orden, la ofrenda de polvo (pāṃśu-nirvapaṇa) para los pretas; y, poniendo a los Pitṛs (Padres ancestrales) en primer lugar, llevó a cabo también el vasu-dāna, el don de bienes y sustento.

Verse 49

आत्मनोऽसौ महाबुद्धिर्विधानापि तिलैर्विना । पिंडनिर्वपणं चक्रे तथा न्यानपि गोत्रजन् ॥ ४९ ॥

Aquel hombre de gran entendimiento, por el bien de sí mismo (y de su linaje), realizó la ofrenda prescrita de piṇḍa-nirvapaṇa aun sin semillas de sésamo (tila); y, oh pariente del mismo gotra, cumplió también los demás ritos.

Verse 50

एवं दत्ते तु वै पिंडे वणिजा प्रेतभावतः । विमुक्ता द्विजतां प्राप्य ब्रह्मलोकं ततो गताः ॥ ५० ॥

Así, cuando se ofreció debidamente el piṇḍa, aquellos mercaderes—liberados de la condición de pretas—quedaron emancipados; alcanzando el estado de dvija (dos veces nacidos), partieron después a Brahmaloka.

Verse 51

पायसं खङ्गमांसं च पुत्रैर्दत्तं पितृक्षयं । कृष्णो लोहस्तथा छाग आनंत्याय प्रकल्पते ॥ ५१ ॥

El pāyasa (arroz con leche) y la carne del ave khaṅga, ofrecidos por los hijos para la satisfacción de los Pitṛs (Padres ancestrales), se dice que otorgan mérito inagotable; asimismo, la donación de hierro negro y de una cabra se declara que conduce a recompensa sin fin.

Verse 52

गयायामक्षयं श्राद्धं जपहोमतपांसि च । पितृक्षये हि तत्पुत्रैः कृतमानंत्यतां व्रजेत् ॥ ५२ ॥

En Gayā, el śrāddha (rito para los ancestros) es imperecedero en su mérito; del mismo modo lo son el japa (recitación de mantras), el homa (oblaciones al fuego) y las tapas (austeridades) realizados allí. En verdad, aun después de que los Pitṛs hayan partido, cuanto hagan allí sus hijos conduce a un beneficio espiritual inagotable.

Verse 53

कांक्षंति पितरः पुत्रान्नरकस्य भयार्द्दिताः । गयां यास्यति यः पुत्रः सोऽस्मान्संतारयिष्यति ॥ ५३ ॥

Afligidos por el temor al infierno, los Pitṛs (ancestros) anhelan hijos—pensando: “Aquel hijo que vaya a Gayā nos hará cruzar y nos librará del sufrimiento.”

Verse 54

गयायां धर्मपृष्ठे च सदसि ब्रह्मणस्तथा । गयाशीर्थेऽक्षयवटे पितॄणां दत्तमक्षयम् ॥ ५४ ॥

En Gayā—en Dharmapṛṣṭha y asimismo en la sala de asamblea de Brahmā; y en Gayāśiras, junto al Akṣayavaṭa—todo cuanto se ofrezca allí a los Pitṛs (espíritus ancestrales) se vuelve imperecedero: su mérito jamás disminuye.

Verse 55

ब्रह्मारण्यं धर्मपृष्ठं धेनुकारण्यमेव च । दृष्ट्वैतानि पितॄंश्चार्च्य वंश्यान्विंशतिमुद्धरेत् ॥ ५५ ॥

Habiendo visitado Brahmāraṇya, Dharmapṛṣṭha y también Dhenukāraṇya, y contemplado esos lugares sagrados, debe uno rendir culto a los Pitṛs (ancestros). Por ello se eleva y libera a veinte generaciones del propio linaje.

Verse 56

महाकल्पकृतं पापं गयां प्राप्य विनश्यति । गवि गृध्रवटे चैव श्राद्धं दत्तं महाफलम् ॥ ५६ ॥

El pecado acumulado a lo largo de un gran eón se destruye al llegar a Gayā. Y en verdad, el Śrāddha ofrecido en Gavi (en Gayā) y en Gṛdhravaṭa otorga un fruto inmenso.

Verse 57

मतंगस्य पदं तत्र दृश्यते सर्वमानुषैः । ख्यापितं धर्मसर्वस्वं लोकस्यैव निदर्शनात् ॥ ५७ ॥

Allí se ve, para todos los hombres, la huella sagrada (o lugar) de Matanga. Por ese mismo signo manifiesto, se proclama al mundo la esencia total del Dharma como ejemplo.

Verse 58

तत्पंकजवनं पुण्यं पुण्यवद्भिर्निषेवितम् । यस्मिन्पांडुर्विशत्येव तीर्थं सर्वनिदर्शनम् ॥ ५८ ॥

Aquel bosque de lotos es sagrado, frecuentado por los virtuosos. En él, Pāṇḍu entra en un tīrtha, lugar de peregrinación que revela (los frutos de) todos los vados santos.

Verse 59

तृतीयां तथा पादे निक्षीरायाश्च मण्डले । महाह्रदे च कौशिक्यां दत्तं श्राद्धं महाफलम् ॥ ५९ ॥

Asimismo, cuando el Śrāddha se realiza en el tercer día lunar, en ese sagrado pāda, en el maṇḍala de Nikṣīrā y en el gran lago de Kauśikī, concede un fruto grandísimo.

Verse 60

मुण्डपृष्ठे पदं न्यस्तं महादेवेन धीमता । बहुवर्षशतं तप्तं तपस्तीर्थेषु दुष्करम् ॥ ६० ॥

El sabio Mahādeva puso su pie sobre la espalda de Muṇḍa; y durante muchos cientos de años practicó austeridades severas y difíciles en los tīrtha, lugares sagrados de penitencia.

Verse 61

अल्पेनाप्यत्र कालेन नरो धर्मपुरायणः । पाप्मनमुत्सृजन्याशु जीर्णांत्वचमिवोरगः ॥ ६१ ॥

Aun en poco tiempo aquí, el hombre entregado al Dharma-Purāṇa desecha pronto el pecado, como la serpiente muda su piel gastada.

Verse 62

नाम्ना कनकनंदेति तीर्थं तत्रैव विश्रुतम् । उदीच्यां मुण्डपृष्ठस्य ब्रह्मर्षिगणसेवितम् ॥ ६२ ॥

Allí mismo hay un tīrtha célebre llamado Kanakanandā. Se halla al norte de Muṇḍapṛṣṭha y es frecuentado por multitudes de Brahmarṣis, sabios videntes.

Verse 63

तत्र स्नात्वा दिवं यांति स्वशरीरेण मानवः । दत्तं तत्र सदा श्राद्धमक्षयं समुदाहृतम् ॥ ६३ ॥

Quien se baña allí asciende al cielo con ese mismo cuerpo. Y el Śrāddha ofrecido allí es proclamado de mérito imperecedero, inagotable.

Verse 64

स्नात्वा दिनत्रयं तत्र निःक्षीरायां सुलोचने । मानसे सरसि स्नात्वा श्राद्धं तत्र समाचरेत् ॥ ६४ ॥

Oh, de hermosos ojos: tras bañarse allí durante tres días en el tīrtha llamado Niḥkṣīrā, y luego bañarse en el lago Mānasa, debe realizarse allí el rito de Śrāddha conforme a la debida norma.

Verse 65

उत्तरं मानसं गत्वा सिद्धिं प्राप्नोत्यनुत्तमाम् । यस्तत्र निर्वपेच्छ्राद्धं यथाशक्ति यथाबलम् ॥ ६५ ॥

Habiendo ido a Uttara-Mānasa, se alcanza la siddhi espiritual insuperable. Quien allí ofrezca el Śrāddha conforme a su capacidad y fuerza, obtiene ese fruto supremo.

Verse 66

कामान्संलभते दिव्यान्मोक्षोपायांश्च कृत्स्नाशः । ततो ब्रह्मसिरो गच्छेद्ब्रह्मवश्योभितम् ॥ ६६ ॥

Obtiene plenamente los goces divinos y también, por completo, los medios para la liberación. Después, debe dirigirse a Brahmaśira, embellecido por la presencia y santidad de Brahmā.

Verse 67

ब्रह्मलोकमवाप्नोति प्रभातामेव शर्वरीम् । ब्रह्मणा तत्र सरसि यूपः पुण्यः प्रकल्पितः ॥ ६७ ॥

Al alba misma de la noche siguiente, alcanza el mundo de Brahmā (Brahmaloka). Allí, en ese lago sagrado, Brahmā estableció un yūpa santo, el poste del sacrificio.

Verse 68

यूपं प्रदक्षिणीकृत्य वाजपेयफलं लभेत् । ततो गच्छेत्तु सुभगे धेनुकं लोकविश्रुतम् ॥ ६८ ॥

Tras circunvalar en pradakṣiṇa el yūpa (poste sacrificial), se obtiene el fruto del sacrificio Vājapeya. Luego, oh afortunado, debe ir al tīrtha célebre en el mundo llamado Dhenuka.

Verse 69

एकरात्रोषितो यत्र प्रयच्छेत्तिधेनुकाम् । सर्वपापविनिर्मुक्तः सोमलोकं व्रजेद्ध्रुवम् ॥ ६९ ॥

Quien permanezca allí una sola noche y done una til-dhenu —una vaca ofrecida junto con sésamo— queda libre de todo pecado y, sin duda, va al mundo de Soma (Somaloka).

Verse 70

तत्र चिह्नं महाभागे अद्यापि महदद्भुतम् । कपिला सह वत्सेन पर्वते विचरत्युत ॥ ७० ॥

Allí también, oh muy afortunada, hasta hoy permanece una señal grande y maravillosa: la vaca Kapilā aún vaga por la montaña junto con su ternero.

Verse 71

पदानि तत्र दृश्यंते सवत्सायाश्च मोहिनि । सवत्सायाः प्रदृष्येषु पदेषु नरपुंगवैः ॥ ७१ ॥

Oh hechicera, allí se ven las huellas de la vaca junto con su ternero; y cuando esos visibles rastros de pezuñas de la “vaca-con-ternero” fueron advertidos por los más eminentes entre los hombres…

Verse 72

यत्किंचिदशुभं कर्म तेषां तन्निश्यति क्षणात् । ततो गृध्रवटं गच्छेत्स्थानं देवस्य धीमतः ॥ ७२ ॥

Cualquier karma infausto que tengan perece en un instante. Después, debe uno ir a Gṛdhravaṭa, la morada sagrada del Señor sabio.

Verse 73

स्नायीत भास्मना तत्र अभिगम्य वृषध्वजम् । ब्राह्मणानां भवेद्देवि व्रतं द्वादशवार्षिकम् ॥ ७३ ॥

Habiéndose bañado allí con ceniza sagrada (bhasma), debe uno acercarse a Vṛṣadhvaja (Śiva). Oh Devī, para los brāhmaṇas esta observancia se convierte en un voto de doce años.

Verse 74

इतरेषां तु वर्णानां सर्व पापं प्रणश्यति । उद्यंतं च ततो गच्छेत्पर्वंतं गीतनादितम् ॥ ७४ ॥

Pero para los demás varṇas, todo pecado es destruido. Luego debe uno dirigirse al monte llamado Udyanta, que resuena con sonidos semejantes al canto.

Verse 75

सावित्र्यास्तु पदं यत्र दृश्यते पुण्यदं महत् । तत्र संध्यामुपासीत ब्राह्मणः शंसितव्रतः ॥ ७५ ॥

Dondequiera que se vea siquiera una sola palabra de la Sāvitrī (Gāyatrī), gran dadora de mérito, allí el brāhmaṇa, firme en los votos aprobados y alabados, debe realizar la adoración de Sandhyā.

Verse 76

उपासिता भवेत्संध्या तेन द्वादशवार्षिकी । योनिद्वारं च तत्रैव विद्यते विधिनंदिनि ॥ ७६ ॥

Oh Vidhinandini, por esa observancia la adoración de Sandhyā llega a ser tan meritoria como una práctica de doce años; y allí mismo se halla la llamada «puerta del yoni», un paso o lugar sagrado con ese nombre.

Verse 77

तत्राधिगम्य मुच्येत पुरुषो योनिसंकटात् । शुक्लकृष्णावुभौ पक्षौ गयायां यो वसेन्नृपः ॥ ७७ ॥

Oh Rey, quien llega allí (a Gayā) y mora en Gayā durante ambas quincenas—la luminosa y la oscura—queda liberado del peligroso cautiverio de los nacimientos repetidos a través de los vientres.

Verse 78

पुनात्यासप्तमं चैव कुलान्यत्र न संशयः । ततो गच्छेच्च सुभगे धर्मपृष्ठं महाफलम् ॥ ७८ ॥

Aquí, sin duda, uno purifica incluso siete generaciones de su linaje. Después de ello, oh afortunado, alcanza la excelsa morada del Dharma, de gran fruto.

Verse 79

यत्र धर्मः स्थितः साक्षात्पितृलोकस्य पालकः । अभिगम्य ततस्तत्र वाजिमेधफलं लभेत् ॥ ७९ ॥

Donde el propio Dharma mora manifiesto como protector del mundo de los antepasados (Pitṛloka), al acercarse y visitar ese mismo lugar se obtiene el mérito igual al fruto del sacrificio Vājimedha.

Verse 80

ततो गच्छेत मनुजो ब्रह्मणस्तीर्थमुत्तमम् । तत्राधिगम्य ब्रह्माणं राजसूयफलं लभेत् ॥ ८० ॥

Después, el devoto debe ir al tīrtha supremo de Brahmā. Al llegar allí y obtener la visión de Brahmā, alcanza el mérito equivalente al sacrificio Rājasūya.

Verse 81

फल्गुतीर्थं च विख्यातं बहुमुलफलान्वितम् । कौशिकी च नदी यत्र श्राद्धं तत्राक्षयं स्मृतम् ॥ ८१ ॥

Phalgutīrtha es célebre, colmado de muchas raíces y frutos. Y donde fluye el río Kausikī, el Śrāddha realizado allí se recuerda como portador de mérito imperecedero.

Verse 82

ततो महीधरं गच्छेद्धर्मज्ञेनाभिरक्षितम् । राजर्षिणा पुण्यकृता गयेनानुपभुज्यते ॥ ८२ ॥

Después, debe irse a Mahīdhara, protegido por un conocedor del dharma. Es un lugar santo, santificado por el rey sabio Gaya con sus obras meritorias, y no debe usarse para disfrute ordinario.

Verse 83

सरो गयशिरो यत्र पुण्या चैव महानदी । ऋषिजुष्टं महापुण्यं तीर्थं ब्रह्मसरोवरम् ॥ ८३ ॥

Ese lago donde se halla Gayaśiras, y donde también fluye el santo Gran Río—frecuentado por los ṛṣi—es el tīrtha de inmenso mérito llamado Brahma-sarovara.

Verse 84

अगस्त्यो भगवान्यत्र गतो वैवस्वतं प्रति । उवास सततं यत्र धर्मराजः सनातनः ॥ ८४ ॥

Aquí el venerable sabio Agastya fue al encuentro de Vaivasvata (Yama). Y aquí mora continuamente el eterno Dharmarāja, Señor del Dharma.

Verse 85

सर्वासां सरितां यत्र समुद्भेदो हि दृश्यते । यत्र संनिहितो नित्य महादेवः पिनाकधृक् ॥ ८५ ॥

Aquel lugar sagrado donde se contempla la confluencia y el desagüe de todos los ríos hacia el océano; allí Mahādeva, portador del arco Pināka, permanece eternamente presente.

Verse 86

यत्राक्षयो वटो नाम वर्तते लोकविश्रुतः । गयेन यजमानेन तत्रेष्टं क्रतुना पुरा ॥ ८६ ॥

Allí se alza el baniano célebre en el mundo, llamado Akṣaya-vaṭa; en tiempos antiguos, Gayā, como yajamāna (oficiante-sacrificador), realizó en ese mismo lugar un kratu, un rito sacrificial.

Verse 87

आस्थिता तु सरिच्छ्रेष्ठा गययज्ञेषु रक्षिता । मंडपृष्ठं गयां चैव रैवतं देवपर्वतम् ॥ ८७ ॥

Allí mora el más excelso de los ríos, resguardado en los sacrificios celebrados en Gayā; y asimismo protege y santifica Maṇḍapṛṣṭha, la propia Gayā y Raivata, la montaña divina.

Verse 88

तृतीयं क्रौंचपादं च दृष्ट्वा पापात्प्रमुच्यते । शिवनद्यां शिवकरं गयायां च गदाधरम् ॥ ८८ ॥

Al contemplar el tercer lugar sagrado llamado Krauñcapāda, uno queda liberado del pecado. Asimismo, en el río Śivanadī debe contemplarse a Śivakara, y en Gayā a Gadādhara, el Portador de la maza.

Verse 89

सर्वत्र परमात्मानं दृष्ट्वा मुच्येदघव्रजात् । वाराणस्यां विशालाक्षी प्रयागे ललिता तथा ॥ ८९ ॥

Al contemplar al Paramātmā, el Ser Supremo, en todas partes, uno se libera de la entera multitud de pecados. En Vārāṇasī (Kāśī) esto se manifiesta por Viśālākṣī, y en Prayāga asimismo por Lalitā.

Verse 90

गयायां मंगला नाम कृतशौचे तु सैंहिका । यद्ददाति गयास्थस्तत्सर्वमानंत्यमश्नुते ॥ ९० ॥

En Gayā hay un poder sagrado llamado Maṅgalā, y para quien ha cumplido la purificación está también Saiṃhikā. Todo cuanto uno ofrece o dona permaneciendo en Gayā, de ello obtiene un mérito inagotable, sin fin.

Verse 91

नंदंति पितरस्तस्य सुप्रकृष्टेन कर्मणा । यद्गयास्थो ददात्यन्नं पितरस्तेन पुत्रिणः ॥ ९१ ॥

Sus antepasados se regocijan por ese acto supremamente excelente: cuando, estando en Gayā, ofrece alimento como śrāddha, los Pitṛs, por ello, quedan dotados de descendencia, y su linaje se sostiene.

Verse 92

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे मोहिनीवसुसंवादे गयामाहात्म्यं नाम चतुश्चत्वारिंशोऽध्यायः ॥ ४४ ॥

Así concluye el capítulo cuadragésimo cuarto, llamado “La grandeza de Gayā”, en la Uttara-bhāga del Śrī Bṛhannāradīya Purāṇa, dentro del diálogo entre Mohinī y Vasu.