Adhyaya 173

Verse 1

है अर छा | अ-क्राछ द्विसप्तत्याधिकशततमो< ध्याय: वसिष्ठदजीकी सहायतासे राजा संवरणको तपतीकी प्राप्ति गन्धर्व उवाच एवमुक्त्वा ततस्तूर्ण जगामोर्ध्वमनिन्दिता । सतु राजा पुनर्भूमौ तत्रैव निपपात ह

Dijo el Gandharva: «Dicho esto, la intachable Tapati se elevó con presteza hacia el cielo. Y el rey Saṃvaraṇa, dejado en la tierra, volvió a desplomarse allí mismo, vencido y sin sentido».

Verse 2

अन्वेषमाण: सबलस्तं राजानं नृपोत्तमम्‌ | अमात्य: सानुयात्रश्न तं ददर्श महावने

Buscando a aquel rey, el mejor de los hombres, el ministro—acompañado de tropas y servidores—llegó al gran bosque y allí lo vio.

Verse 3

क्षितौ निपतितं काले शक्रध्वजमिवोच्छितम्‌ । तं हि दृष्टवा महेष्वासं निरस्तं पतितं भुवि

Yacía caído sobre la tierra, como el alto estandarte de Indra abatido a su debido tiempo. Al ver a aquel gran arquero, desechado y tendido en el suelo, los presentes se estremecieron de angustia, como si el fuego les prendiera en el cuerpo, y corrieron hacia él, con el corazón tembloroso por afectuosa preocupación.

Verse 4

बभूव सो<स्य सचिव: सम्प्रदीप्त इवाग्निना । त्वरया चोपसंगम्य स्नेहादागतसम्भ्रम:

Su ministro quedó como si el fuego lo hubiera encendido. Con premura se acercó a él; por afecto, su corazón fue presa de una agitada ansiedad al ver al gran rey portador del arco yaciendo en la tierra, como un elevado estandarte de Indra derribado a su debido tiempo.

Verse 5

त॑ समुत्थापयामास नृपतिं काममोहितम्‌ | भूतलाद भूमिपालेशं पितेव पतितं सुतम्‌

El Gandharva alzó al rey, extraviado por el deseo. Levantó al señor de la tierra desde el suelo como un padre levanta a su hijo caído, devolviéndolo del desmayo nacido de la pasión y aliviando la angustiosa preocupación de quienes lo rodeaban.

Verse 6

प्रज्ञया वयसा चैव वृद्धः कीर्त्या नयेन च । अमात्यस्तं समुत्थाप्य बभूव विगतज्वर:

El ministro—maduro en años y eminente en sabiduría, renombre y arte de gobernar—levantó al rey. Una vez alzado, se le apaciguó la febril ansiedad, pues el soberano había sido restituido.

Verse 7

उवाच चैनं कल्याण्या वाचा मधुरयोत्थितम्‌ । मा भैर्मनुजशार्दूल भद्गरमस्तु तवानघ,वे उठकर बैठे हुए महाराजसे कल्याणमयी मधुर वाणीमें बोले--“नरश्रेष्ठ। आप डरें नहीं। अनघ! आपका कल्याण हो”

El Gandharva le habló, cuando se incorporó, con voz suave, auspiciosa y dulce: «No temas, tigre entre los hombres. Oh, sin mancha, que la buena fortuna sea contigo».

Verse 8

क्षुत्पिपासापरिश्रान्तं तर्कयामास वै नृपम्‌ । पतितं पातनं संख्ये शात्रवाणां महीतले

Al ver al rey tendido y caído en el suelo—él que en la batalla solía derribar las filas enemigas—el Gandharva dedujo que el soberano estaba ahora exhausto, abatido por el hambre y la sed. El verso subraya que aun el poderoso puede ser doblegado por la necesidad del cuerpo, y que la observación cuidadosa conduce a un juicio humano y ético, no al desprecio del adversario vencido.

Verse 9

वारिणा च सुशीतेन शिरस्तस्याभ्यषेचयत्‌ । अस्फुटन्मुकुटं राज्ञ: पुण्डरीकसुगन्धिना

Dijo el Gandharva: «Le roció la cabeza al rey con agua muy fría, perfumada con fragancia de loto. La diadema del rey no estaba agrietada ni hecha añicos—señal de que no había sido herido en la batalla».

Verse 10

ततः प्रत्यागतप्राणस्तद्‌ बल॑ बलवान्‌ नृपः । सर्व विसर्जयामास तमेकं॑ सचिवं विना,उससे राजाको चेत हो आया। बलवान नरेशने एकमात्र अपने मन्त्रीके सिवा सारी सेनाको लौटा दिया

Entonces el rey, recobrados el aliento y la compostura, despidió a toda aquella fuerza. Aunque poderoso, decidió enviar a todos de regreso—y conservar junto a sí a un solo ministro—como si pasara de la ostentación pública del poder a una acción contenida, guiada por el consejo.

Verse 11

ततस्तस्याज्ञया राज्ञो विप्रतस्थे महद्‌ बलम्‌ | स तु राजा गिरिप्रस्थे तस्मिन्‌ पुनरुपाविशत्‌,महाराजकी आज्ञासे तुरंत वह विशाल सेना राजधानीकी ओर चल दी; परंतु वे राजा संवरण फिर उसी पर्वत-शिखरपर जा बैठे

Luego, por orden del rey, aquel gran ejército partió de inmediato. Pero el propio rey Saṃvaraṇa volvió otra vez a la misma cumbre en Giriprastha y se sentó allí, apartándose del bullicio de la capital—como si revelara una lucha interior entre el poder exterior y la firmeza del ánimo.

Verse 12

ततस्तस्मिन्‌ गिरिवरे शुचिर्भूत्वा कृताउ्जलि: । आरिराधयिषु: सूर्य तस्थावूर्ध्वमुख: क्षितौ

Después, en aquella excelsa montaña, tras purificarse con el baño y los ritos debidos, se mantuvo en pie sobre la tierra con las manos juntas en reverencia, el rostro alzado, dispuesto a adorar a Sūrya, el Sol. La escena realza una devoción disciplinada: purificación, humildad y oración concentrada antes de buscar el auxilio divino.

Verse 13

जगाम मनसा चैव वसिष्ठमृषिसत्तमम्‌ | पुरोहितममित्रघ्नस्तदा संवरणो नृप:,उस समय शत्रुओंका नाश करनेवाले राजा संवरणने अपने पुरोहित मुनिवर वसिष्ठका मन-ही-मन स्मरण किया

Entonces el rey Saṃvaraṇa, célebre por abatir a sus enemigos, se volvió con la mente hacia Vasiṣṭha—el más excelso de los sabios—su sacerdote real.

Verse 14

नक्तं दिनमथैकत्र स्थिते तस्मिउजनाधिपे । अथाजगाम विप्रर्षिस्तदा द्वादशमे5हनि,वे रात-दिन एक ही जगह खड़े होकर तपस्यामें लगे रहे। तब बारहवें दिन महर्षि वसिष्ठका (वहाँ) शुभागमन हुआ

Aquel señor de los hombres permaneció en pie en un mismo lugar, practicando austeridad de noche y de día. Y al duodécimo día llegó allí el sabio brahmán Vasiṣṭha, cuya venida fue tenida por auspiciosa.

Verse 15

स विदित्वैव नृपतिं तपत्या हृतमानसम्‌ | दिव्येन विधिना ज्ञात्वा भावितात्मा महानृषि:,विशुद्ध अन्तःकरणवाले महर्षि वसिष्ठ दिव्यज्ञानसे पहले ही जान गये कि सूर्यकन्या तपतीने राजाका चित्त चुरा लिया है

El gran sabio, de interior purificado y disciplinado, supo ya de antemano—por método y visión divina—que Tapatī, hija del Sol, había cautivado la mente del rey.

Verse 16

तथा तु नियतात्मानं त॑ नृपं मुनिसत्तम: | आबभाषे स धर्मात्मा तस्यैवार्थचिकीर्षया

Así, al ver al rey firme en el dominio de sí—mente y sentidos disciplinados en la austeridad—Vasiṣṭha, el más excelso de los sabios y justo en el dharma, le habló con el único propósito de ayudarle a consumar su legítimo designio.

Verse 17

स तस्य मनुजेन्द्रस्य पश्यतो भगवानृषि: । ऊर्ध्वमाचक्रमे द्रष्ट भास्करं भास्करद्युति:,उक्त महाराजके देखते-देखते सूर्यके समान तेजस्वी भगवान्‌ वसिष्ठ मुनि सूर्यदेवसे मिलनेके लिये ऊपरको गये

Ante la mirada de aquel señor de los hombres, el bienaventurado rishi—radiante como el Sol—se elevó para contemplar a Bhāskara, el dios solar.

Verse 18

सहस्रांशुं ततो विप्र: कृताञज्जलिरुपस्थित: । वसिष्ठो5हमिति प्रीत्या स चात्मानं न्यवेदयत्‌

Entonces el brahmán Vasiṣṭha, con las manos juntas en gesto de reverencia, se acercó al dios Sol, resplandeciente con mil rayos. Con júbilo se dio a conocer diciendo: «Yo soy Vasiṣṭha», y así comunicó su identidad.

Verse 19

(वसिष्ठ उवाच अजाय लोकत्रयपावनाय भूतात्मने गोपतये वृषाय । सूर्याय सर्गप्रलयालयाय नमो महाकारुणिकोत्तमाय ।।

Dijo Vasiṣṭha: «Saludo al Sol: no nacido, purificador de los tres mundos, el Ser interior de todos los seres, señor de los rayos, forma misma del dharma, fundamento donde reposan la creación y la disolución, y el más compasivo entre los dioses. Saludo a Vivasvān: alma íntima de los sabios, lámpara del universo, bienhechor del mundo, autoengendrado, radiante con mil ojos ardientes, el primero entre los celestes, de esplendor inconmensurable. Saludo a Savitṛ: el único ojo del mundo, causa del nacimiento, la permanencia y la destrucción del universo; cuya esencia son los tres Vedas; que, portando la naturaleza de las tres guṇas, es conocido como Brahmā, Viṣṇu (Nārāyaṇa) y Śiva (Śaṅkara).» Entonces el poderoso Vivasvān se dirigió al mejor de los sabios, Vasiṣṭha: «Gran vidente, bienvenido seas. Di lo que deseas».

Verse 20

यदिच्छसि महाभाग मत्त: प्रवदतां वर । तत्‌ ते दद्यामभिप्रेतं यद्यपि स्यात्‌ सुदुष्करम्‌

«Oh afortunado, el mejor entre los oradores: si deseas algo de mí, dilo. Te concederé ese don que anhelas, aunque sea sumamente difícil de obtener.»

Verse 21

(स्तुतो5स्मि वरदस्ते5हं वरं वरय सुव्रत । स्तुतिस्त्वयोक्ता भक्तानां जप्येयं वरदो<5स्म्यहम्‌ ।।

«He sido alabado, y estoy dispuesto a concederte un don. Oh sabio de votos excelentes, elige el don que deseas. El himno que has pronunciado es digno de ser recitado sin cesar por los devotos. Yo soy, en verdad, dador de dones.» Así interpelado, el gran asceta Vasiṣṭha se inclinó ante el radiante Vivasvān y se dispuso a responder.

Verse 22

वसिष्ठ उवाच यैषा ते तपती नाम सावित्र्यवरजा सुता । तां त्वां संवरणस्यार्थे वरयामि विभावसो

Vasiṣṭha dijo: «Oh Vibhāvasu, esa hija tuya llamada Tapatī, la hermana menor de Sāvitrī: a ella te la pido para que sea dada en matrimonio al rey Saṃvaraṇa.»

Verse 23

स हि राजा बृहत्कीर्तिर्थर्मार्थविदुदारधी: । युक्त: संवरणो भर्ता दुहितुस्ते विहंगम

Vasiṣṭha dijo: «Ese rey Saṃvaraṇa es célebre por doquier. Conoce el dharma y el artha y posee un ánimo noble. Por ello, oh tú que recorres el cielo (Dios Sol), Saṃvaraṇa es un esposo digno para tu hija».

Verse 24

इत्युक्त: स तदा तेन ददानीत्येव निश्चित: । प्रत्यभाषत त॑ विप्रं प्रतिनन्द्य दिवाकर:,वसिष्ठजीके यों कहनेपर अपनी कन्या देनेका निश्चय करके भगवान्‌ सूर्यने ब्रह्मर्षिका अभिनन्दन किया और इस प्रकार कहा--

Así interpelado, el Dios Sol (Divākara), resuelto con firmeza: «La entregaré (a mi hija)», acogió con honor al brahmarṣi y le respondió con palabras respetuosas.

Verse 25

वर: संवरणो राज्ञां त्वमृषीणां वरो मुने । तपती योषितां श्रेष्ठा किमन्‍न्यदपवर्जनात्‌

Vasiṣṭha dijo: «¡Oh sabio! Saṃvaraṇa es el primero entre los reyes; tú eres el primero entre los videntes; y Tapatī es la mejor entre las doncellas. ¿Qué don podría ser mayor que concederla en matrimonio?»

Verse 26

ततः सर्वानिवद्याज़ीं तपतीं तपन: स्वयम्‌ । ददौ संवरणस्यार्थ वसिष्ठाय महात्मने,तदनन्तर साक्षात्‌ भगवान्‌ सूर्यने अनिन्द्यसुन्दरी तपतीको राजा संवरणकी पत्नी होनेके लिये महात्मा वसिष्ठको अर्पित कर दिया

Entonces Tapana (el Dios Sol), presentando él mismo a la resplandeciente e intachable Tapatī, la confió al magnánimo Vasiṣṭha para que llegara a ser esposa del rey Saṃvaraṇa.

Verse 27

प्रतिजग्राह तां कन्यां महर्षिस्तपतीं तदा । वसिष्ठो5थ विसृष्टस्तु पुनरेवाजगाम ह

Entonces el gran sabio Vasiṣṭha recibió a la doncella Tapatī. Habiendo sido despedido conforme al rito, regresó con ella al mismo lugar donde el rey Saṃvaraṇa—ilustre en fama y el primero entre los Kurus—estaba sentado, vencido por el deseo, meditando en silencio sobre Tapatī en su corazón.

Verse 28

यत्र विख्यातकीर्ति: स कुरूणामृषभो5भवत्‌ । स राजा मन्मथाविष्टस्तद्गतेनान्तरात्मना

Vasiṣṭha dijo: «Allí, aquel rey—de fama renombrada, el más excelso de los Kurus—estaba sentado, vencido por el poder del deseo, con su ser interior enteramente absorto en Tapati».

Verse 29

दृष्टवा च देवकन्यां तां तपतीं चारुहासिनीम्‌ । वसिष्ठेन सहायान्तीं संहृष्टो 5भ्यधिकं बभौ

Al ver a la doncella celestial Tapati—de dulce sonrisa—acercarse junto a Vasiṣṭha, el rey Saṃvaraṇa se colmó de júbilo y pareció aún más radiante.

Verse 30

रुरुचे साधिकं सुभ्रूरापतन्ती नभस्तलात्‌ | सौदामिनीव विजश्रष्टा द्योतयन्ती दिशस्त्विषा

Vasiṣṭha dijo: «La doncella de hermosas cejas, al descender desde la vasta bóveda del cielo, resplandecía con brillo incomparable. Como un relámpago caído de las nubes, iluminaba todas las direcciones con su fulgor; y su belleza se hacía aún más espléndida al llegar a la tierra.»

Verse 31

कृच्छाद्‌ द्वादशरात्रे तु तस्य राज्ञ: समाहिते । आजगाम विशुद्धात्मा वसिष्ठो भगवानृषि:

Después de que el rey, soportando penurias, permaneciera recogido y firme en su observancia concentrada durante doce noches, el bienaventurado sabio Vasiṣṭha—puro en su ser interior—acudió a él.

Verse 32

तपसाड<<राध्य वरदं देवं गोपतिमी श्वरम्‌ । लेभे संवरणो भार्या वसिष्ठस्यैव तेजसा

Habiendo aplacado mediante austeridades al dios dador de dones—el Señor, protector y soberano—el rey Saṃvaraṇa obtuvo a Tapati por esposa, gracias al mismo tejas (poder espiritual) de Vasiṣṭha.

Verse 33

ततस्तस्मिन्‌ गिरिश्रेष्ठे देवगन्धर्वसेविते । जग्राह विधिवत्‌ पार्णिं तपत्या: स नरर्षभ:,तदनन्तर उन नरश्रेष्ठने देवताओं और गन्धर्वोंसे सेवित उस उत्तम पर्वतपर विधिपूर्वक तपतीका पाणिग्रहण किया

Entonces, en aquella montaña excelsa, frecuentada por los dioses y los Gandharvas, aquel toro entre los hombres cumplió debidamente, conforme al rito prescrito, la ceremonia de tomar la mano de Tapati en matrimonio, según la costumbre establecida por el dharma.

Verse 34

वसिष्ठेनाभ्यनुज्ञातस्तस्मिन्नेव धराधरे । सो5कामयत राजर्षिविंहतु सह भार्यया,उसके बाद वसिष्ठजीकी आज्ञा लेकर राजर्षि संवरणने उसी पर्वतपर अपनी पत्नीके साथ विहार करनेकी इच्छा की

Con el permiso de Vasiṣṭha, el sabio real Saṃvaraṇa deseó, en aquella misma montaña, entregarse al grato esparcimiento en compañía de su esposa, bajo el amparo del consentimiento y la guía del venerable.

Verse 35

ततः पुरे च राष्ट्र च वनेषूपवनेषु च । आदिदेश महीपालस्तमेव सचिवं तदा,उन दिनों भूपालने नगर, राष्ट्र वन तथा उपवनोंकी देखभाल एवं रक्षाके लिये मन्त्रीको ही आदेश देकर विदा किया

Luego el rey ordenó a ese mismo ministro que velara por la ciudad y el reino, y asimismo por los bosques y los vergeles; y, tras confiarle tal encargo, lo despidió.

Verse 36

नृपतिं त्वभ्यनुज्ञाप्य वसिष्ठो<थापचक्रमे । सो<थ राजा गिरौ तस्मिन्‌ विजहारामरो यथा,वसिष्ठजी भी राजासे विदा ले अपने स्थानको चले गये। तदनन्तर राजा संवरण उस पर्वतपर देवताकी भाँति विहार करने लगे

Habiendo obtenido el permiso del rey, Vasiṣṭha se retiró y partió hacia su propia morada. Después de ello, el rey Saṃvaraṇa se recreó y habitó en aquella montaña como un dios.

Verse 37

ततो द्वादश वर्षाणि काननेषु वनेषु च । रेमे तस्मिन्‌ गिरौ राजा तथैव सह भार्यया,वे उसी पर्वतके वनों और काननोंमें अपनी पत्नीके साथ उसी प्रकार बारह वर्षोंतक रमण करते रहे

Luego, durante doce años, el rey permaneció en los bosquecillos y selvas de aquella montaña, y del mismo modo que antes gozó allí, junto a su esposa, de una vida retirada.

Verse 38

तस्य राज्ञ: पुरे तस्मिन्‌ समा द्वादश सत्तम | न ववर्ष सहस्राक्षो राष्ट्रे चैवास्य भारत,अर्जुन! उन दिनों महाराज संवरणके राज्य और नगरमें इन्द्रने बारह वर्षोतक वर्षा नहीं की

Dijo Vasiṣṭha: “En la ciudad de aquel rey, durante doce años consecutivos, Sahasrākṣa (Indra) no envió la lluvia; y en todo su reino también, oh Bhārata—oh Arjuna—no cayó lluvia alguna.”

Verse 39

ततस्तस्यामनावृष्ट्यां प्रवृत्तायामरिंदम । प्रजा: क्षयमुपाजग्मु: सर्वा: सस्थाणुजड़मा:,शत्रुसूदन! उस अनावृष्टिके समय प्राय: स्थावर एवं जंगम सभी प्रकारकी प्रजाका क्षय होने लगा

Entonces, cuando aquella sequía se instaló, oh domador de enemigos, todos los seres comenzaron a caer en la ruina—los inmóviles y los móviles—quedando como inertes y aturdidos.

Verse 40

तस्मिंस्तथाविधे काले वर्तमाने सुदारुणे । नावश्याय: पपातोर्व्या तत: सस्यानि नारुहन्‌,ऐसे भयंकर समयमें पृथ्वीपर ओसकी एक बूँदतक न गिरी। परिणाम यह हुआ कि खेती उगती ही नहीं थी

Dijo Vasiṣṭha: «Cuando un tiempo así—tan terrible y opresivo—se abatió, ni una sola gota de rocío cayó sobre la tierra. Por ello, las cosechas no brotaron en absoluto».

Verse 41

ततो विश्रान्तमनसो जना: क्षुद्धयपीडिता: । गृहाणि सम्परित्यज्य बश्रमु: प्रदिशो दिश:,तब सभी लोगोंका चित्त व्याकुल हो उठा। मनुष्य भूखके भयसे पीड़ित हो घरोंको छोड़कर दिशा-विदिशाओंमें मारे-मारे फिरने लगे

Entonces el pueblo, sin sosiego en el ánimo y oprimido por el hambre, abandonó sus casas y vagó en todas las direcciones y subdirecciones.

Verse 42

ततस्तस्मिन्‌ पुरे राष्ट्र त्यक्तदारपरिग्रहा: । परस्परममर्यादा: क्षुधार्ता जध्निरे जना:

Entonces, en aquella ciudad y por todo el reino, los hombres—atormentados por el hambre—arrojaron lejos a sus esposas y los lazos del hogar. Abandonando todo límite aceptado de conducta, se volvieron unos contra otros, matándose y entregándose al saqueo. Así, la ciudad del rey se llenó de hombres consumidos por el ayuno y la inanición, como cadáveres vivientes; atestada de tales esqueletos humanos, parecía la morada de Yama, cercada por espíritus.

Verse 43

तत्‌ क्षुधार्तर्निरासहारै: शवभूतैस्तथा नरैः । अभवत्‌ प्रेतराजस्य पुरं प्रेतेरिवावृतम्‌

Entonces aquella ciudad se llenó de hombres atormentados por el hambre: sin alimento, reducidos al estado de cadáveres. Abarrotada de tales esqueletos vivientes, parecía la ciudad de Yama, señor de los difuntos, como si estuviera cercada por espíritus.

Verse 44

ततस्तत्‌ तादृशं दृष्टवा स एव भगवानृषि: । अभ्यवर्षत धर्मात्मा वसिष्ठो मुनिसत्तम:,प्रजाकी ऐसी दुरवस्था देख धर्मात्मा मुनिश्रेष्ठ भगवान्‌ वसिष्ठने ही (अपने तपोबलसे) उस राज्यमें वर्षा की

Al ver al pueblo caído en tal desdicha, aquel mismo vidente bienaventurado—Vasiṣṭha, de alma justa y el más excelso de los sabios—hizo caer la lluvia sobre el reino por el poder de sus austeridades.

Verse 45

त॑ च पार्थिवशार्टूलमानयामास तत्‌ पुरम्‌ । तपत्या सहित राजन व्युषितं शाश्वती: समा: । ततः प्रवृष्टस्तत्रासीदू्‌ यथापूर्व सुरारिहा

Luego trajo de vuelta a aquella ciudad al “tigre entre los reyes”, el rey Saṁvaraṇa, junto con Tapatī, oh rey, tras haber vivido lejos durante muchos años. A su regreso, Indra—el matador de los enemigos de los dioses—hizo que las lluvias cayeran allí de nuevo como antes.

Verse 46

तस्मिन्‌ नृपतिशार्टूले प्रविष्टे नगरं पुनः । प्रववर्ष सहस्राक्ष: सस्यानि जनयन्‌ प्रभु:,उन श्रेष्ठ राजाके नगरमें प्रवेश करनेपर भगवान्‌ इन्द्रने वहाँ अन्नका उत्पादन बढ़ानेके लिये पुनः अच्छी वर्षा की

Cuando aquel tigre entre los reyes entró de nuevo en la ciudad, el poderoso Indra—el señor de los mil ojos—envió otra vez la lluvia, haciendo prosperar las cosechas.

Verse 47

ततः सराष्ट्रं मुमुदे तत्‌ पुरं परया मुदा । तेन पार्थिवमुख्येन भावितं भावितात्मना,तबसे शुद्ध अन्तःकरणवाले नृपश्रेष्ठ संवरणके द्वारा पालित सब लोग प्रसन्न रहने लगे। उस राज्य और नगरमें बड़ा आनन्द छा गया

Entonces todo el reino se regocijó, y aquella ciudad se colmó de la más alta alegría. Pues fue cuidada y guiada por el más eminente de los reyes—Saṁvaraṇa—cuyo ser interior estaba purificado y disciplinado por la austeridad; por eso el pueblo, protegido por él, vivió satisfecho y en paz.

Verse 48

ततो द्वादश वर्षाणि पुनरीजे नराधिप: । तपत्या सहित: पत्न्या यथा शच्या मरुत्पति:,तदनन्तर तपतीके सहित महाराज संवरणने शचीके साथ इन्द्रके समान सुशोभित होते हुए बारह वर्षोतक यज्ञ किया

Entonces el rey volvió a celebrar los ritos sacrificiales durante doce años, acompañado de su esposa Tapatī—resplandeciendo en su compañía como resplandece el señor de los Maruts, Indra, junto a Śacī.

Verse 49

गन्धर्व उवाच एवमासीन्महाभागा तपती नाम पौर्विकी । तव वैवस्वती पार्थ तापत्यस्त्वं यया मत:

Dijo el Gandharva: “Así fue: la ilustre dama llamada Tapatī, de linaje antiguo, llegó a ser esposa de tu antepasado Saṃvaraṇa. Era hija de Vivasvān, el Sol. Por ello, oh hijo de Pṛthā, se te tiene por ‘Tāpatya’, descendiente de Tapatī.”

Verse 50

तस्यां संजनयामास कुरुं संवरणो नृपः । तपत्यां तपतां श्रेष्ठ तापत्यस्त्वं ततोडर्जुन

El rey Saṃvaraṇa engendró a Kuru en Tapatī. Por ello, oh Arjuna—el mejor entre los ascetas—puesto que has nacido en esa misma estirpe, se te llama ‘Tāpatya’, descendiente de Tapatī.

Verse 171

इस प्रकार श्रीमहाभारत आदिपव॑के अन्तर्गत चैत्ररथपर्वमें तपती-उपाख्यानविषयक एक सौ इकद्ठत्तरवाँ अध्याय पूरा हुआ

Así concluye el capítulo ciento setenta y uno del episodio de Tapatī, dentro de la sección Caitraratha del Ādi Parva del Śrī Mahābhārata.

Verse 172

(कुरूद्धवा यतो यूयं कौरवा: कुरवस्तथा । पौरवा आजमीढाक्ष भारता भरतर्षभ || तापत्यमखिल प्रोक्तं वृत्तान्तं तव पूर्वकम्‌ । पुरोहितमुखा यूय॑ भुड्ग्ध्वं वै पृथिवीमिमाम्‌ ।।

Dijo el Gandharva: “Puesto que habéis surgido de Kuru, se os llama ‘Kauravas’ y también ‘descendientes de Kuru’. Del mismo modo, por descender de Puru sois ‘Pauravas’; por haber nacido en la línea de Ajamīḍha sois ‘Ājamīḍhas’; y por nacer en la estirpe de Bharata sois ‘Bhāratas’, oh toro entre los Bhāratas. Así os he referido por completo el antiguo relato de Tapatī, vuestra antepasada. Ahora, poniendo al sacerdote familiar (purohita) al frente, proteged y gozad debidamente de esta tierra.”