कल्माषपाद-शाप-कारणम्
Cause of Kalmāṣapāda’s Niyoga under a Curse
(वसिष्ठ उवाच अजाय लोकत्रयपावनाय भूतात्मने गोपतये वृषाय । सूर्याय सर्गप्रलयालयाय नमो महाकारुणिकोत्तमाय ।।
vasiṣṭha uvāca |
ajāya lokatrayapāvanāya bhūtātmane gopataye vṛṣāya |
sūryāya sargapralayālayāya namo mahākāruṇikottamāya ||
vivasvate jñānabhṛdantarātmane jagatpradīpāya jagaddhitaiṣiṇe |
swayambhuve dīptasahasracakṣuṣe surottamāyāmitatejase namaḥ ||
namaḥ savitre jagadekacakṣuṣe jagatprasūtisthitināśahetave |
trayīmayāya triguṇātmadhāriṇe viriñcinārāyaṇaśaṅkarātmane ||
tam uvāca mahātejā vivasvān munisattamam |
maharṣe svāgataṃ te 'stu kathayasva yathepsitam ||
Dijo Vasiṣṭha: «Saludo al Sol: no nacido, purificador de los tres mundos, el Ser interior de todos los seres, señor de los rayos, forma misma del dharma, fundamento donde reposan la creación y la disolución, y el más compasivo entre los dioses. Saludo a Vivasvān: alma íntima de los sabios, lámpara del universo, bienhechor del mundo, autoengendrado, radiante con mil ojos ardientes, el primero entre los celestes, de esplendor inconmensurable. Saludo a Savitṛ: el único ojo del mundo, causa del nacimiento, la permanencia y la destrucción del universo; cuya esencia son los tres Vedas; que, portando la naturaleza de las tres guṇas, es conocido como Brahmā, Viṣṇu (Nārāyaṇa) y Śiva (Śaṅkara).» Entonces el poderoso Vivasvān se dirigió al mejor de los sabios, Vasiṣṭha: «Gran vidente, bienvenido seas. Di lo que deseas».
(वसिष्ठ उवाच
The passage teaches reverence for the cosmic order embodied by the Sun: as purifier, witness, and sustainer of life, and as the underlying unity behind diverse divine functions (creation, preservation, dissolution). Ethically, it frames dharma as aligned with the world’s sustaining light—clarity, welfare of beings, and compassionate governance.
Vasiṣṭha approaches the Sun-god and offers a formal hymn of praise, identifying him with Vedic and triadic divine principles. Pleased, Vivasvān welcomes the sage and invites him to state his request, setting up the ensuing dialogue.