Adhyaya 7

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे दनुवंशकीर्त्तनं नाम षष्ठो ऽध्याय सूत उवाच गन्धर्वाप्सरसः पुत्रा मौनेयास्तान्निबोधत / भीमसेनेग्रसेनौ च सुपर्णो वरुणस्तथा

Así, en el Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, en la sección media proclamada por Vāyu, en el tercer upoddhāta-pāda, el sexto capítulo llamado “Recitación del linaje de Danu”. Dijo Sūta: conoced a los hijos de gandharvas y apsaras, los Mauneya: Bhīmasena, Grasenā, Suparṇa y también Varuṇa.

Verse 2

धृतराष्ट्रश्च गोमांश्च सूर्यवर्चास्तथैव च// पत्रवानर्कपर्णश्च प्रयुतश्च तथैव हि

Dhṛtarāṣṭra, Gomān y Sūryavarcā; asimismo Patravān, Arkaparṇa y también Prayuta.

Verse 3

भीमश्चित्ररथश्चैव विख्यातः सर्वजीद्वशी / त्रयोदशः शालिशिराः पर्जन्यश्च चतुर्दशः

Bhīma y Citraratha, ambos célebres por someter a todos los seres. El decimotercero es Śāliśirā, y el decimocuarto es Parjanya.

Verse 4

कलिः पञ्च दशस्तेषां नारदश्चैव षोडशः / इत्येते देवगन्धर्वा मौनेयाः परिकीर्त्तिताः

Entre ellos, el decimoquinto es Kali y el decimosexto es Nārada. Así son proclamados estos deva-gandharvas como los Mauneya.

Verse 5

चतुर्विंशाश्चावरजास्तेषामप्सरसः शुभाः / अरुणा चानपाया च विमनुष्या वरांबरा

En su linaje menor hay veinticuatro apsaras auspiciosas: Aruṇā, Anapāyā, Vimanuṣyā y Varāmbarā.

Verse 6

मिश्रकेशी तथाचासिपर्णिनी चाप्यलुंबुषा / मरीचिः शुचिका चैव विद्युत्पर्णा तिलोत्तमा

Miśrakeśī, Asiparṇinī y Alumbuṣā; además Marīci, Śucikā, Vidyutparṇā y Tilottamā.

Verse 7

अद्रिका लक्ष्मणा क्षेमा दिव्या रंभा मनोभवा / असिता च सुबाहूश्च सुप्रिया सुभुजा तथा

Adrikā, Lakṣmaṇā, Kṣemā, Divyā, Rambhā, Manobhavā; y también Asitā, Subāhu, Supriyā y Subhujā.

Verse 8

पुण्डरीकाजगन्धा च सुदती सुरसा तथा / तथैवास्याः सुबाहूश्च विख्यातौ च हहाहुहू

Puṇḍarīkājagandhā, Sudatī y Surasā; asimismo su Subāhū; y también Hahā y Huhū, ambos célebres.

Verse 9

तुंबुरुश्चेति चत्वारः स्मृतागन्धर्वसत्तमाः / गन्धर्वाप्सरसो ह्येते मौनेयाः परिकीर्त्तिताः

Tumburu y otros tres: estos cuatro son recordados como los más excelsos Gandharvas. Ellos, Gandharvas y Apsaras, son proclamados ‘Mauneyas’.

Verse 10

हंसा सरस्वती चैव सूता च कमलाभया / सुमुखी हंसपादी च लौकिक्यो ऽप्सरसः स्मृताः

Haṃsā, Sarasvatī, Sūtā, Kamalābhayā, Sumukhī y Haṃsapādī: son recordadas como Apsaras ‘laukikas’, de orden mundano.

Verse 11

हंसो ज्योतिष्टमो मध्य आचारस्त्विह दारुणः / वरूथो ऽथ वरेण्यश्य ततो वसुरुचिः स्मृतः

Haṃsa, Jyotiṣṭama y Madhya; aquí está Ācāra, de temple severo. Luego Varūtha, Vareṇya y, después, Vasuruci: así se recuerda.

Verse 12

अष्टमः सुरुचिस्तेषां ततो विश्वा वसुः स्मृतः / सुषुवे सा महाभागा रिष्टा देवर्षिपूजिता

El octavo entre ellos es Suruci; después se recuerda a Viśvā Vasu. Aquella muy afortunada dio a luz a Riṣṭā, venerada por los Devarṣis.

Verse 13

अरूपां सुभगां भासीमिति त्रेधा व्यजायत / मनुवन्ती सुकेशी च तुंबरोस्तु सुते शुभे

Arūpā, Subhagā y Bhāsī nacieron en triple forma; y también nacieron las hijas auspiciosas de Tumbara: Manuvantī y Sukeśī.

Verse 14

पञ्चचूडास्त्विमा विद्यादेवमप्सरसो दश / मेनका सहजन्या च पर्णिनी पुञ्जिकस्थला

Entre ellas, conoce a la llamada Pañcacūḍā; así se recuerdan diez apsaras: Menakā, Sahajanyā, Parṇinī y Puñjikasthalā.

Verse 15

कृतस्थला द्यृताची च विश्वाची पूर्वचित्त्यपि / प्रम्लोचेत्यभिविख्यातानुम्लोचैव तु ता दश

Kṛtasthalā, Dyṛtācī, Viśvācī y Pūrvacittī; y también la célebre Pramlocā y Anumlocā: ellas completan ese grupo de diez.

Verse 16

अनादिनिधनस्याथ जज्ञे नारायणस्य या / कुलोचितानवद्याङ्गी उर्वश्चेकादशी स्मृता

Luego, la que nació de Nārāyaṇa, sin principio ni fin; digna de su linaje y de miembros sin tacha: ella es Urvaśī, recordada como la undécima.

Verse 17

मेनस्य मेनका कन्या जज्ञे सर्वाङ्गसुंदरी / सर्वाश्च ब्रह्मवादिन्यो महाभागाश्च ताः स्मृताः

Menakā, hija de Mena, nació como belleza perfecta en todos sus miembros; y todas ellas son recordadas como brahmavādinīs y como mujeres de gran fortuna espiritual.

Verse 18

गणास्त्वप्सरसां ख्याताः पुण्यास्ते वै चतुर्दश / आहृत्यः शोभवत्यश्च वेगवत्यस्तथैव च

Los célebres y santos grupos de apsaras son catorce: Āhṛtyā, Śobhavatī y también Vegavatī.

Verse 19

ऊर्ज्जाश्चैव युवत्यश्च स्रुचस्तु कुरवस्तथाश्च / वर्हयश्चामृताश्चैव मुदाश्च मृगवो रुचः

Ūrjjā, Yuvatī, Sruc, Kurava, Varhaya, Amṛtā, Mudā, Mṛgava y Ruca: tales son sus nombres.

Verse 20

भीरवः शोभयन्त्यश्च गाणा ह्येते चतुर्दश / ब्रह्मणो मानसाहृत्यः शोभवत्यो मरुत्सुताः

Bhīrava y Śobhayantī: con ellas se completan los catorce grupos; nacidas de la mente de Brahmā, son llamadas Śobhavatī y Marutsuta.

Verse 21

वेगवत्यश्च रिष्टाया ऊर्ज्जाश्चैवाग्निसंभवाः / युवत्यश्च तथा सूर्यरश्मिजाताः सुशोभनाः

Vegavatī nació de Riṣṭā, y Ūrjjā surgió de Agni; y las bellísimas Yuvatī nacieron de los rayos del Sol (Sūrya).

Verse 22

गभस्तिभिश्च सोमस्य जज्ञिरे कुरवः शुभाः / यज्ञोत्पन्ना स्रुचो नाम कुशवत्यां च बर्हयः

De los rayos de Soma nacieron los auspiciosos Kurava; del sacrificio (yajña) surgieron las llamadas Sruc; y en Kuśavatī nacieron las Varhaya.

Verse 23

वारिजा ह्यमृतोत्पन्ना अमृता नामतः स्मृताः / वायूत्पनाना मुदा नाम भूमिजा मृगवस्तथा

Las apsaras nacidas del loto, surgidas del amṛta, son recordadas con el nombre de ‘Amṛtā’. Las nacidas del viento se llaman ‘Mudā’, y las nacidas de la tierra, ‘Mṛgavā’ también.

Verse 24

विद्युतो ऽत्र रुचो नाम मृत्योः कन्याश्च भीरवः / शोभयन्त्यश्च कामस्य गणाः प्रोक्ताश्चतुर्दश

Aquí, las nacidas del relámpago llevan el nombre de ‘Rucaḥ’, y las hijas de Mṛtyu (la Muerte) se llaman ‘Bhīravā’. Se dice que todas ellas son las huestes que embellecen a Kāma: catorce en total.

Verse 25

इत्येते बहुसाहस्रा भास्वरा अप्सरोगणाः / देवतानामृषीणां च पत्न्यश्च मातरश्च ह

Así, éstos son los resplandecientes grupos de apsaras, por miles y miles; y se dice también que son esposas y madres de los dioses y de los ṛṣi.

Verse 26

सुगन्धाश्चाथ निष्पन्दा सर्वाश्चाप्सरसः समाः / संप्रयोगस्तु कामेन माद्यं दिवि हरं विना

Todas las apsaras son fragantes, serenas e iguales en su naturaleza divina. Pero en el cielo, su unión con Kāma engendra embriaguez—salvo en el caso de Hara (Śiva).

Verse 27

तासां देवर्षि संस्पर्शा जाताः साधारणा यतः / पर्वतस्तत्र संभूतो नारदश्चैव तावुभौ

Como aquellas apsaras tuvieron contacto con los devarṣi, de ello nació una descendencia común. Allí surgieron Parvata y Nārada, ambos a la vez.

Verse 28

ततो यवीयसी चैव तृतीयारुन्धती स्मृता / देवर्षिभ्यस्तयोर्जन्म यस्मान्नारदपर्वतौ

Luego, la tercera, la más joven, es recordada como Arundhatī. De los devarṣis nació aquella pareja; por eso se les conoce como Nārada y Parvata.

Verse 29

तस्मात्तौ तत्सनामानौ स्मृतौ नारदपर्वतौ / विनतायाश्च पुत्रौ द्वौ अरुणौ गरुडश्च ह

Por eso ambos son recordados con esos mismos nombres: Nārada y Parvata. Y Vinatā tuvo también dos hijos: Aruṇa y Garuḍa.

Verse 30

गायत्र्यादीनि छन्दांसि सौपर्णेयानि पक्षिणाः / व्यवहार्याणि सर्वाणि ऋजुसन्निहितानि च

Los metros sagrados como Gāyatrī y otros, y las aves de la estirpe Sauparṇeya: todo ello se tiene por apto para el uso ritual y presente de modo recto y accesible.

Verse 31

क्रद्रूर्नागसहस्रं वै विजज्ञे धरणीधरम् / अनेकशिरसां तेषां खेचराणां महात्मनाम्

Kadrū engendró en verdad mil nāgas, sostenedores de la tierra. Aquellas grandes almas, que se mueven por el cielo, tenían muchas cabezas.

Verse 32

बहुत्वान्नामधेयानां प्रधानांश्च निबोधत / तेषां प्रधाना नागानां शेषवासुकितक्षकाः

Como son muchos los nombres, conoce los principales. Entre esos nāgas, los más eminentes son Śeṣa, Vāsuki y Takṣaka.

Verse 33

अकर्णो हस्तिकर्णश्च पिजरश्चार्यकस्तथा / ऐरावतो महापद्मः कंबलाश्वतरावुभौ

Akarna, Hastikarna, Pijara y Aryaka; y también Airavata, Mahapadma, y los dos, Kambala y Asvatara, son celebrados.

Verse 34

एलापत्रश्च शङ्खश्च कर्केटकधनञ्जयौ / महाकर्णमहानीलौ धृतराष्ट्रबलाहकौ

Elapatra y Shankha; Karketaka y Dhananjaya; Mahakarna y Mahanila; y Dhritarashtra y Balahaka: tales son los nombres de los Nāgas.

Verse 35

करवीरः पुष्पदंष्ट्रः सुमुखो दुर्मुखस्तथा / सूनामुखो दधिमुखः कालियश्चालिपिण्डकः

Karavira, Pushpadamshtra, Sumukha y Durmukha; Sunamukha, Dadhimukha; y también Kaliya y Alipindaka—son nombres de Nāgas.

Verse 36

कपिलश्चांबरीषश्च अक्रूरश्च कपित्थकः / प्रह्रादस्तु ब्रह्मणाश्च गन्धर्वो ऽथ मणिस्थकः

Kapila y Ambarisha, Akrura y Kapitthaka; y también Prahlada, Brahmana, Gandharva y Manisthaka—son igualmente nombres de Nāgas.

Verse 37

नहुषः कररोमा च मणिरित्येवमादयः / काद्रवेयाः समाख्याताः खशायास्तु निबोधत

Nahusha, Kararoma y Mani, y otros semejantes, son llamados Kadraveya (Nāgas); ahora, conoce también a los Khashaya.

Verse 38

खशा विजज्ञे द्वौ पुत्रौ विकृतौ परुषव्रतौ / श्रेष्ठं पश्चिमसंध्यायां पूर्वस्यां च कनीयसम्

Khaśā engendró dos hijos, de forma extraña y de votos severos: el mayor nació en el crepúsculo del occidente, y el menor en el crepúsculo del oriente.

Verse 39

विलोहितैककर्णं च पूर्वं साजनयत्सुतम् / चतुर्भुजं चतुष्पादं किञ्चित्स्पन्दं द्विधागतिम्

Primero engendró un hijo llamado Vilohita, de una sola oreja: de cuatro brazos y cuatro pies, con leve temblor y de doble modo de andar.

Verse 40

सर्वङ्गकेशं स्थूलाङ्गं शुभनासं महोदरम् / स्वच्छशीर्षं महाकर्णं मुञ्जकेशं महाबलम्

Todo su cuerpo estaba cubierto de pelo; sus miembros eran robustos, su nariz auspiciosa y su vientre enorme. Tenía la cabeza clara, orejas grandes, cabellera como munja y fuerza descomunal.

Verse 41

ह्रस्वास्यं दीर्घजिह्वं च बहुदंष्ट्रं महाहनुम् / रक्तपिङ्गाक्षपादं च स्थूलभ्रूदीर्घनासिकम्

Tenía el rostro corto, la lengua larga, muchos dientes y una gran mandíbula. Sus ojos y pies eran de tono rojo-amarillento; cejas espesas y nariz alargada.

Verse 42

गुह्यकं शितिकण्ठं च महापादं महामुखम् / एवंविधं खशापुत्रं जज्ञे ऽसावतिभीषणम्

Era de naturaleza de Guhyaka, de garganta azulada, de grandes pies y gran boca. Así nació aquel hijo de Khaśā, de aspecto sumamente aterrador.

Verse 43

तस्यानुजं द्वितीयं सा ह्युषस्यन्ते व्यजायत / त्रिशीर्षं च त्रिपादं च त्रिहस्तं कृष्णलोचनम्

Al alba ella dio a luz a su segundo hijo menor: de tres cabezas, tres pies, tres manos y de ojos negros.

Verse 44

ऊर्द्ध्वकेशं हरिच्छ्मश्रुं शिलासंहननं दृढम् / ह्रस्वकायं प्रबाहुं च महाकाय महारवम्

Tenía el cabello erguido, la barba verdosa y el cuerpo duro como roca; de talla baja, mas de brazos poderosos, de gran corpulencia y de rugido atronador.

Verse 45

आकर्णदारितास्यं च बलवत्सथूलनासिकम् / स्थूलौष्ठमष्टदंष्ट्र च जिह्मास्यं शङ्कुकर्णकम्

Su boca parecía rasgada hasta las orejas, la nariz era fuerte y gruesa; labios carnosos, ocho colmillos, rostro torcido y orejas en forma de cono.

Verse 46

पिङ्गलोद्वत्तनयनं जटिलं द्वन्द्वपिण्डकम् / महास्कन्धं महोरस्कं पृथुघोणं कृशोदरम्

Sus ojos eran amarillentos y desorbitados, llevaba el cabello enmarañado en jatas y tenía bultos dobles en las mejillas; hombros enormes, pecho amplio, nariz ancha y vientre enjuto.

Verse 47

अस्थूलं लोहितं ग्रीवलंबमेढ्राण्डपिडकम् / एवंविधं कुमारं सा कनिष्ठं समसूयत

No era corpulento, era de color rojizo, y tenía bultos colgantes en el cuello y en la región de los genitales y los testículos; así dio a luz ella al hijo menor, de tal figura.

Verse 48

सद्यः प्रसूतमात्रौ तौ विवृद्धौ च प्रमादतः / उपयौगसमर्थाभ्यां शरीराभ्यां व्यवस्थितौ

Aunque acababan de nacer, por un descuido crecieron de inmediato y quedaron establecidos en cuerpos vigorosos, aptos para la acción.

Verse 49

सद्योजातौ विवृद्धाङ्गौ मातरं पर्यकर्षताम् / तयोः पूर्वस्तु यः क्रूरो मातरं सो ऽभ्य कर्षत

Recién nacidos y ya de miembros crecidos, arrastraban a su madre por doquier; y el mayor, cruel, fue quien la tironeó con violencia.

Verse 50

ब्रुवंश्च मातर्भक्षाव रक्षार्थं क्षुधयार्दितः / न्यषेधयत्पुनर्ह्येनं स्वयं स तु कनिष्ठकः

Diciendo: «Comamos a nuestra madre», estaba atormentado por el hambre; pero para protegerla, el menor lo detuvo de nuevo por sí mismo.

Verse 51

पूर्वेषां क्षेमकृत्त्वं वै रक्षैतां मातरं स्वकाम् / बाहुभ्यां परिगृह्यैनं मातरं सो ऽभ्यभाषयत्

Dijo: «La virtud de los antiguos es procurar el bien; protege a tu amada madre». Y, sujetándolo con sus brazos, habló a la madre.

Verse 52

एतस्मिन्नेव काले तु प्रादुर्भूतस्तयोः पिता / तौ दृष्ट्वा विकृता कारौ खशां तामभ्यभाषत

En ese mismo instante apareció su padre; al verlos a ambos de figura deformada, se dirigió a aquella mujer Khaśā.

Verse 53

तौ सुतौ पितरं दृष्ट्वा ह्येकभूतौ भयान्वितौ / मातुरेव पुनश्चाङ्गे प्रलीयेतां स्वमायया

Al ver a su padre, aquellos dos hijos, sobrecogidos de temor, se hicieron uno; y por su propia māyā volvieron a disolverse en el cuerpo de la madre.

Verse 54

अथाब्रवीदृषिर्भार्यां किमाभ्यामुक्तवत्यसि / सर्वमाचक्ष्व तत्त्वेन तवैवायं व्यतिक्रमः

Entonces el rishi dijo a su esposa: «¿Qué les has dicho a esos dos? Cuéntalo todo conforme a la verdad; esta transgresión es tuya».

Verse 55

मातृतुल्यश्च जनने पुत्रो भवति कन्यका / यथाशीला भवेन्माता तथाशीलो भवेत्सुतः

Oh madre, el hijo llega a ser semejante a la madre; cual sea el carácter de la madre, tal será el carácter del hijo.

Verse 56

यद्वर्णा तु भवेद्भूमिस्तद्वर्णं सलिलं ध्रुवम् / मातॄणां शीलदोषेण तथा रूपगुणैः पुनः

Del color que tenga la tierra, de ese color será sin duda el agua; así también, por los defectos de conducta de las madres y por su forma y cualidades (se marca la descendencia).

Verse 57

विभिन्नास्तु प्रजाः सर्वास्तथा ख्यातिवशेन च / इत्येवमुक्त्वा भगवान्खशामप्रतिमस्तदा

Dicho esto, el Bhagaván, sereno como el cielo, declaró entonces: «Todas las criaturas son diversas, y también lo son por la fuerza de la fama y la tradición».

Verse 58

पुत्रावाहूय साम्ना वै चक्रे ताभ्यां तु नामनी / पुत्राभ्यां यत्कृतं तस्यास्तदाचष्ट खशा तदा

Con el canto del Sāma llamó a sus dos hijos y les impuso nombres. Y lo que los hijos habían hecho a su madre, Khaśā lo declaró entonces mismo.

Verse 59

माता यथा समाख्याता तर्माभ्यां च पृथक्पृथक् / तेन धात्वर्थयोगेन तत्तदर्थे चकार ह

Tal como la madre los había nombrado por separado, así también ellos lo pronunciaron cada uno. Por la unión con el sentido de la raíz verbal, lo dispuso conforme a su significado propio.

Verse 60

मातर्भक्षेत्यथोक्तो वै खादने भक्षणे च सः / भक्षावेत्युक्तवानेष तस्माद्यक्षो ऽभवत्त्वयम्

Cuando se le dijo: «Madre, devora», él se entregó al comer y al engullir. Este pronunció «bhakṣāve»; por eso tú llegaste a ser Yakṣa.

Verse 61

रक्ष इत्येष धातुर्यः पालने स विभाव्यते / उक्तवांश्चैष यस्मात्तु रक्षेमां मातरं स्वकाम्

La raíz «rakṣ» se entiende en el sentido de proteger y amparar. Pues él dijo: «Protegeré a mi amada madre».

Verse 62

नाम्ना रक्षो ऽपरस्तस्माद्भविष्यति तवात्मजः / स तदा तद्विधां दृष्ट्वा विक्रियां च तयोः पिता

Por ello, tu otro hijo será un Rākṣasa con el nombre de «Rakṣa». Entonces su padre, al ver en ambos tal disposición y transformación…

Verse 63

तदा भाविनमर्थं च बुद्ध्वा मात्रा कृतं तयोः / तावृभौ क्षुधितौ दृष्ट्वा विस्मितः परिमृष्टधीः

Entonces, comprendiendo el propósito futuro dispuesto por la madre, al ver a ambos hambrientos quedó maravillado y su mente se recogió en profunda reflexión.

Verse 64

तयोः प्रादिशदाहारं खशापतिरसृग्वसे / पिता तौ क्षुधितौ दृष्ट्वा वर मेतं तयोर्ददौ

Khaśāpati Asṛgvasa les dispuso alimento; el padre, al verlos hambrientos, les otorgó esta gracia como un don.

Verse 65

युवयोर्हस्तसंस्पर्शाद्रक्तधाराश्च सर्वशः / सृङ्मांसवसाभूता भविष्यन्तीह कामतः

Por el contacto de vuestras manos, las corrientes de sangre por doquier se tornarán, a voluntad, en carne y grasa.

Verse 66

नक्ताहारविहारौ च द्विजदेवादिभोजनौ / नक्तं चैव बलीयांसौ दिवा वै निर्बलौ युवाम्

Vuestro alimento y vuestro deambular serán de noche, y devoraréis a los dvija y aun a los dioses y otros; de noche seréis poderosos, mas de día ciertamente débiles.

Verse 67

मातरं रक्षत इमां धर्मश्चैवानुशिष्यते / इत्युक्त्वा काश्यपः पुत्रौ तत्रैवान्तरधीयत

“Proteged a esta madre, y que el dharma sea también observado”: diciendo esto, Kaśyapa instruyó a sus hijos y allí mismo se desvaneció.

Verse 68

गते पितरि तौ क्रूरौ निसर्गादेव दारुणौ / विपर्ययेषु वर्त्तेते ऽकृतज्ञौ प्राणिहिंसकौ

Cuando el padre hubo partido, aquellos dos eran por naturaleza crueles y terribles. Andaban por sendas torcidas, ingratos y destructores de vidas.

Verse 69

महाबलौ महासत्त्वौ महाकायौ दुरासदौ / मायाविदावदृश्यौ तावन्तर्धानगतावुभौ

Ambos eran de gran fuerza, gran temple, de cuerpo enorme e inaccesibles. Versados en la māyā, se volvieron invisibles y los dos se ocultaron.

Verse 70

तौ कामरूपिणौ घोरौ नीरुजौ च स्वभावतः / रूपा नुरूपैराचारैः प्रचरन्तौ प्रबाधकौ

Eran ambos cambiantes de forma a voluntad, terribles y por naturaleza sin dolencia. Vagaban con conductas acordes a sus formas, causando aflicción.

Verse 71

देवानृषीन्पितॄंश्चैव गन्धर्वान्किन्नरानपि / पिशाचांश्चमनुष्यांश्चपन्नगान्पक्षिणः पशून्

(Afligían) a los devas, a los rishis y a los pitṛs; también a gandharvas y kinnaras; y a piśācas, humanos, nāgas, aves y bestias.

Verse 72

भक्षार्थमिह लिप्संतौ चेरतुस्तौ निशाचरौ / इन्द्रस्यानुचरौ चैव क्षुब्धौ दृष्ट्वा ह्यतिष्ठताम्

Ansiando presa para devorar, aquellos dos noctámbulos vagaban por aquí. Los servidores de Indra, al verlos, se agitaron airados y se detuvieron allí mismo.

Verse 73

राक्षसं तं कदाचिद्वै निशीथे ह्येक मीश्वरम् / आहारं स परीप्सन्वै शब्देनानुससार ह

Cierta vez, en plena medianoche, aquel rákshasa, deseando tomar como alimento al solitario Señor, siguió el rastro guiado por el sonido.

Verse 74

आससाद पिशाचौ वै त्वजः शण्ढश्च ताबुभौ / कपिपुत्रौ महावीर्यौं कूष्माडौ पूर्वजावुभौ

Entonces se topó con dos piśācas: Tvaja y Śaṇḍha; ambos, hijos de mono, de gran vigor, eran kūṣmāṇḍas, antiguos progenitores.

Verse 75

पिङ्गाक्षावूर्द्ध्वरोमाणौ वृत्ताक्षौ च सुदारुणौ / कन्याभ्यां सहितौ तौ तु ताभ्यां भर्तुश्चिकीर्षया

Sus ojos eran amarillentos, el vello erizado hacia arriba, mirada redonda y ferocidad extrema; ambos iban con dos doncellas, dispuestas a obrar así por su esposo.

Verse 76

ते कन्ये कामरूपिण्यौ तदाचारमुभे च तम् / आहारार्थे समीहन्तौ सकन्यौ तु बुभुक्षितौ

Aquellas dos doncellas eran kāmarūpiṇī, capaces de mudar de forma, y obraban en consonancia; los dos (piśācas), con ellas, hambrientos, se afanaban en busca de alimento.

Verse 77

अपश्यतां रक्षसं तौ कामरूपिणमग्रतः / सहसा सन्निपातेन दृष्ट्वा चैव परस्परम्

Mientras miraban, vieron delante al rákshasa kāmarūpin; y, al chocar de improviso, se miraron también unos a otros.

Verse 78

ईक्षमाणाः स्थितान्योन्यं परस्परजिघृक्षवः / पितरावूचतुः कन्ये युवा मानयत द्रुतम्

Se miraban mutuamente, ansiosos de apresarse el uno al otro. Entonces los Pitṛ dijeron: «Oh doncella, vosotros dos honradle sin demora».

Verse 79

जीवग्राहं निगृह्यैनं विस्फुरन्तं पदेपदे / ततस्तमभिसृत्यैनं कन्ये जगृहतुस्तदा

Sometieron a aquel jīvagrāha que se retorcía a cada paso. Luego, oh doncella, se acercaron y entonces mismo lo apresaron.

Verse 80

संगृहीत्वा तु हस्ताभ्यामानीतः पितृसंसदि / ताभ्यां कन्यागृहीतं तं पिशाचौ वीक्ष्य रक्षसम्

Sujetándolo con ambas manos, lo llevaron a la asamblea de los Pitṛ. Al ver a aquel rākṣasa apresado por las dos doncellas, los piśāca también lo contemplaron.

Verse 81

अपृच्छतां च कस्य त्वं स च सर्वमभाषत / तस्य कर्माभिजाती च श्रुत्वा तौ रक्षसस्तदा

Le preguntaron: «¿De quién eres?» Y él lo relató todo. Entonces aquellos dos rākṣasa oyeron sus actos y su linaje.

Verse 82

अजः शण्डश्च तस्मै ते कन्यके प्रत्यपादयत् / तौ तुष्टौ कर्मणा तस्य कन्ये ते ददतुस्तु वै

Le entregaron a él a las dos doncellas, Aja y Śaṇḍā. Satisfechos con sus actos, oh doncella, en verdad os las concedieron.

Verse 83

पैशाचैन विवाहेन रुदन्त्यावुद्ववाह सः / अजः शण्डः सुताभ्यां तु तदा श्रावयतां धनम्

Mediante el matrimonio paiśāca, él desposó a la doncella que lloraba; entonces Aja y Śaṇḍa hicieron oír a sus hijos el asunto de la riqueza.

Verse 84

इयं ब्रह्मधना नाम कन्या या सहिता शुभा / ब्रह्म तस्यापराहार इति शण्डो ऽभ्यभाषत

Esta doncella, auspiciosa y adornada, se llama “Brahmadhanā”; dijo Śaṇḍa: «Su alimento supremo es Brahman».

Verse 85

इयं जन्तुधना नाम कन्या सर्वाङ्गजन्तिला / जन्तुभाव धनादाना इत्यजौऽश्रावयद्धनम्

Esta doncella se llama “Jantudhanā” y todo su cuerpo está cubierto de criaturas; Aja proclamó sobre la riqueza: «La condición de ser viviente es la dádiva de riqueza».

Verse 86

सर्वाङ्गकेशापाशा च कन्या जन्तुधना तु या / यातुधानप्रसूता सा कन्या चैव महारवा

La doncella Jantudhanā tiene todo el cuerpo envuelto en lazos de cabellos; nacida de los yātudhānas, es una joven de gran clamor.

Verse 87

अरुणा चाप्यलोमा च कन्या ब्रह्मधना तु या / ब्रह्मधानप्रसूता सा कन्या चैव महारवा

La doncella Brahmadhanā es rojiza y sin vello; nacida de brahmadhana, es una joven de gran clamor.

Verse 88

एवं पिशाचकन्ये ते मिथुने द्वे प्रसूयताम् / तयोः प्रजानिसर्गं च कथयिष्ये निबोधत

Así, oh doncellas piśāca, vosotras disteis a luz dos parejas; ahora relataré el surgimiento de su linaje: escuchad con atención.

Verse 89

हेतिः प्रहेतिरुग्रश्च पौरुषेयौ वधस्तथा / विद्युत्स्फूर्जश्च वातश्च आयो प्याघ्रस्तथैव च

Heti, Praheti, Ugra, Pauruṣeya y Vadha; y también Vidyut-sphūrja, Vāta, Āyu y Āghra: éstos son (sus descendientes).

Verse 90

सूर्यश्च राक्षसा ह्येते यातुधानात्मजा दश / माल्यवांश्च सुमाली च प्रहेतितनयौ शृणु

Estos rākṣasas, entre ellos “Sūrya”, son los diez hijos de Yātudhāna; y escucha: Mālyavān y Sumālī son hijos de Praheti.

Verse 91

प्रहेतितनयः श्रीमानपुलोमा नाम विश्रुतः / मधुः परो महोग्रस्तु लवणस्तस्य चात्मजः

El ilustre hijo de Praheti fue célebre con el nombre de Apulomā; sus hijos fueron Madhu, Para, Mahogra y Lavaṇa.

Verse 92

महायोगबलोपेतो महा देवमुपस्थितः / उग्रस्य पुत्रौ विक्रान्तो वज्रहा नाम विश्रुतः

Dotado del poder del gran yoga, permanecía en adoración ante Mahādeva; entre los hijos de Ugra, el valiente era célebre con el nombre de Vajrahā.

Verse 93

पौरुषेयसुताः पञ्च पुरुषादा महाबलाः / कूरश्च विकृतश्चैव रुधिरादस्तथैव च

Los cinco hijos de Pauruṣeya fueron los poderosos Puruṣāda: Kūra, Vikṛta y también Rudhirāda, entre otros.

Verse 94

मेदाशश्चवपाशश्च नामभिः परिकीर्त्तिताः / वधपुत्रौ दुराचारौ विघ्नश्च शामनश्च ह

Fueron celebrados por los nombres de Medāśa y Vapāśa; los dos hijos de Vadha, de mala conducta, fueron Vighna y Śāmana.

Verse 95

विद्युत्पुत्रो दुराचारो रसनो नाम राक्षसः / स्फूर्जक्षेत्रे निकुंभस्तु जातो वै ब्रह्मराक्षसः

El hijo de Vidyut, de mala conducta, fue el rākṣasa llamado Rasana; y en el campo de Sphūrja nació Nikumbha como un brahmarākṣasa.

Verse 96

वातपुत्रो विरोधस्तु तथा यस्य जनातकः / व्याघ्र पुत्रो निरानन्दः क्रतूनां विघ्नकारकः

El hijo de Vāta fue Virodha, y también su Janātaka; y el hijo de Vyāghra fue Nirānanda, el que causa obstáculos a los ritos kratu.

Verse 97

सर्वस्य चान्वये जाता पूराः सर्पाश्च राक्षसाः / यातुधानाः परिक्रान्ता ब्रह्म धानान्निबोधत

En la estirpe de todos nacieron los Pūra, las serpientes, los rākṣasa y los yātudhāna, que se extendieron por doquier; oh Brahmán, tenlo presente.

Verse 98

यज्ञापेतो धृतिः क्षेमो ब्रह्मपेतश्च यज्ञहा / श्वातोंऽबुकः केलिसर्पौं ब्रह्मधानात्मजा नव

Dhṛti y Kṣema, apartados del yajña, y Yajñahā, caído de Brahman; Śvāta, Ambuka y Kelisarpā—son tenidos por los nueve hijos de Brahmadhāna.

Verse 99

स्वसारो ब्रह्मराक्षस्यस्तेषां चेमाः सुदारुणाः / रक्तकर्णी महाजिह्वा क्षमा चेष्टापहारिणी

Sus hermanas eran brahmarākṣasīs; y entre ellas, estas eran terribles: Raktakarṇī, Mahājihvā y Kṣamā, la que arrebata todo empeño.

Verse 100

एतासामन्वये जाताः पृथिव्यां ब्रह्मराक्षसाः / इत्येते राक्षसाः क्रान्ता यक्षस्यविनिबोधत

De su linaje nacieron en la tierra los brahmarākṣasas. Así, estos rākṣasas se hicieron dominantes y poderosos—oh Yakṣa, entiéndelo bien.

Verse 101

चकमे सरसं यक्षः पञ्चचूडां क्रतुस्थलाम् / तल्लिप्सुश्चिन्तयानः स देवोद्यानानि मार्गते

El Yakṣa se prendó de Pañcacūḍā, el lugar del kratu junto al lago. Deseando poseerla, meditaba y se puso a buscar los jardines de los devas.

Verse 102

वैभ्राजं सुरभिं चैव तथा चैत्ररथं च यत् / विशोकं सुमनं चैव नन्दनं च वनोत्तमम्

Buscó Vaibhrāja y Surabhī, y también Caitraratha; asimismo Viśoka y Sumana, y Nandana, el más excelso de los bosques-jardín.

Verse 103

बहूनि रमणीयानि मार्गते जातलालसः / दृष्ट्वा तां नन्दने सो ऽथ अप्सरोभिः सहासिनीम्

Ardiente de anhelo, recorrió muchos senderos deleitosos buscándola. Luego, en el bosque de Nandana, la vio sonriendo entre las apsaras.

Verse 104

नोपायं विन्दते तत्र तस्या लाभाय चिन्तयन् / दूषितः स्वेन रूपेण कर्मणा चैव दूषितः

Aunque meditaba cómo obtenerla, allí no halló medio alguno. Estaba mancillado por su propia apariencia y también por sus actos.

Verse 105

ममोद्विजन्ति हिंस्रस्य तथाभूतानि सर्वशः / तत्कथं नाम चार्वगीं प्राप्नुयामहमङ्गनाम्

Todos se estremecen ante un violento como yo, por doquier. ¿Cómo, entonces, podría yo alcanzar a la doncella hermosa llamada Cārvagī?

Verse 106

दृष्ट्वोपायं ततः सो ऽथ शीघ्रकारी व्यवर्त्तयत् / कृत्वा रूपं वसुरुचेर्गन्धर्वस्य च गुह्यकः

Al ver un medio, él, presto en obrar, actuó sin demora. Aquel guhyaka tomó la forma del gandharva llamado Vāsuruci.

Verse 107

ततः सो ऽप्सरसां मध्ये ता जचग्राह क्रतुस्थलाम् / बुद्ध्वा वसुरुचिं तं सा भावेनैवाभ्यावर्त्तत

Entonces, en medio de las apsaras, él tomó a Kratusthalā. Al reconocerlo como Vāsuruci, ella volvió hacia él movida por el sentimiento del corazón.

Verse 108

संभूतः स तया सार्द्धं दृश्यमानो ऽप्सरोगणैः / जगाम मैथुनं यक्षः पुत्रार्थं स तया सह

Él surgió junto a ella, mientras los coros de apsaras lo contemplaban. Deseando un hijo, aquel yaksha fue con ella a la unión carnal.

Verse 109

दृश्यमानो ऽप्सरो लिप्सुः शङ्कां नैव चकार सः / ततः संसिद्धकारणः सद्यो जातः सुतस्तु वै

Él, ansioso por obtener a la apsara, aunque era observado por las apsaras, no albergó duda alguna. Entonces, cumplida la causa, nació al instante un hijo.

Verse 110

उछ्रयात्परिणाहेन सद्यो वृद्धः श्रिया ज्वलन् / राजाहमिति नाभिर्हि पितरं सो ऽभ्यवादयत्

En altura y corpulencia creció al instante, resplandeciendo con la gloria de Śrī. “Yo soy el rey”, dijo, y desde su ombligo saludó reverente a su padre.

Verse 111

भवान् रजतनाभेति पिता तं प्रत्युवाच ह / मात्रानुरूपो रूपेम पितुर्वीर्येणजायते

El padre le respondió: “Tú eres Rajatanābha.” La forma se asemeja a la madre, y el nacimiento acontece por la potencia del padre.

Verse 112

जाते तस्मिन्कुमारे तु स्वरुपं प्रयपद्यत / स्वरूपं प्रतिपद्यन्ते गूहन्तो यक्षराक्षसाः

Al nacer aquel kumāra, él recobró su propia forma. También los yakshas y rākshasas que se ocultan vuelven a asumir su verdadero aspecto.

Verse 113

सुप्ता म्रियन्तः क्रुद्धाश्च भीतास्ते हर्षितास्तथा / ततो ऽब्रवीत्सो ऽप्सरसं स्मयमानस्तु गुह्यकः

Unos dormían, otros agonizaban; unos estaban airados, otros temerosos, y otros llenos de júbilo. Entonces el Guhyaka, sonriendo, habló a la Apsara.

Verse 114

गृहं मे गच्छ भद्रं ते सपुत्रा त्वं वरानने / इत्युक्त्वा सहसा तत्र दृष्ट्वा स्वं रूपमास्थितम्

Dijo: “Ve a mi morada; que haya bienaventuranza para ti. Oh de hermoso rostro, ve con tu hijo.” Al decirlo, de pronto vio allí su propia forma establecida.

Verse 115

विभ्रान्ताः प्रद्रुताः सर्वाः समेत्याप्सरसस्तदा / गच्छन्तीमन्वगच्छत्तां पुत्रस्तप्तां त्वयन्शिरा

Entonces todas las Apsaras, turbadas, corrieron y se reunieron. Y el hijo siguió a aquella que partía abrasada de aflicción, con la cabeza inclinada.

Verse 116

गन्धर्वाप्सरसां मध्ये नयित्वा स न्यवर्त्तत / तां च दृष्ट्वा समुत्पत्तिं यक्षस्याप्सरसां गणाः

Él la condujo al centro de los Gandharvas y las Apsaras, y luego regresó. Al ver el surgimiento de aquel Yaksha, las huestes de Apsaras quedaron asombradas.

Verse 117

यक्षाणां तु जनित्री त्वं इत्यूचुस्तां क्रतुस्थलाम् / जगाम सह पुत्रेण ततो यक्षः स्वमालयम्

Le dijeron a Kratusthala: «Tú eres la madre de los Yakshas». Entonces aquel Yaksha se fue a su morada junto con su hijo.

Verse 118

न्यग्रोधो रोहिणो नाम्ना शेरते तत्र गुह्यकाः / तस्मिन्निवासो यक्षाणां न्यग्रोधे रोहिणे स्मृतः

Bajo el baniano llamado Rohiṇī reposan allí los Guhyaka. En ese nyagrodha Rohiṇī se recuerda la morada de los Yakṣa.

Verse 119

यक्षो रजतनाभश्च गुह्यकानां पितामहः / अनुह्रादस्य दैत्यस्य भद्रां मणिवरां सुताम्

El Yakṣa llamado Rajatanābha era el ancestro de los Guhyaka. Tomó por esposa a Bhadrā, Manivarā, hija del daitya Anuhrāda.

Verse 120

उपयेमे ऽनवद्याङ्गीं तस्यां मणिवरो वशी / जज्ञे सा मणिभद्रं च शक्रतुल्यपराक्रममम्

Manivara desposó a aquella de miembros sin tacha. De ella nació Maṇibhadra, de valor igual al de Śakra (Indra).

Verse 121

तयोः पत्न्यौ भगिन्यौ च क्रतुस्थस्यात्मजे शुभे / नाम्ना पुण्यजनी चैव तथा देवजनी च या

Las dos esposas de ellos eran hermanas, hijas auspiciosas de Kratustha: una se llamaba Puṇyajanī y la otra Devajanī.

Verse 122

विजज्ञे पणिभद्रातु पुत्रान्पुण्यजनी शुभा / सिद्धार्थं सूर्यतेजश्च सुमनं नन्दनं तथा

La auspiciosa Puṇyajanī dio a Maṇibhadra hijos varones: Siddhārtha, Sūryateja, Sumana y Nandana.

Verse 123

मण्डूकं रुचकं चैव मणिमन्तं वसुं तथा / सर्वानुभूतं शङ्खं च पिङ्गाक्षं भीरुमेव च

Maṇḍūka, Rucaka, Maṇimanta y Vasu; y también Sarvānubhūta, Śaṅkha, Piṅgākṣa y Bhīru: tales son sus nombres sagrados.

Verse 124

असोमं दूरसोमं च पद्मं चन्द्रप्रभं तथा / मेघवर्णं सुभद्रं च प्रद्योतं च महाद्युतिम्

Asoma, Dūrasoma, Padma y Candraprabha; asimismo Meghavarṇa, Subhadra, Pradyota y Mahādyuti—éstos también son nombres sagrados.

Verse 125

द्युति मन्तं केतुमन्तं दर्शनीयं सुदर्शनम् / चत्वारो विंशतिश्चैव पुत्राः पुण्यजनीभवाः

Dyutimanta, Ketumanta, Darśanīya y Sudarśana; así, Punyajanī tuvo veinticuatro hijos varones.

Verse 126

जज्ञिरे मणिभद्रस्य सर्वे ते पुण्यलक्षणाः / तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च यक्षाः पुण्यजनाः शुभाः

Todos ellos nacieron de Maṇibhadra, adornados con signos de mérito. Sus hijos y nietos también fueron Yakṣas Punyajanas, auspiciosos y nobles.

Verse 127

विजज्ञे वै देवजनी पुत्रान्मणिवराञ्छुभा / पूर्णभद्रं हैमवन्तं मणिमन्त्रविवर्द्धनौ

Devajanī también engendró hijos auspiciosos, nobles como gemas: Pūrṇabhadra, Haimavanta, y Maṇi y Mantravivardhana.

Verse 128

कुसुं चरं पिशङ्गं च स्थूलकर्णं महामुदम् / स्वेतं च विमलं चैव पुष्पदन्तं चयावहम्

Kusuṃcara, Piśaṅga, Sthūlakarṇa, Mahāmuda; Śveta, Vimala, Puṣpadanta y Cayāvaha: estos son nombres sagrados.

Verse 129

पद्मवर्णं सुचन्द्रं च पक्षञ्च बलकं तथा / कुमुदाक्षं सुकमलं वर्द्धमानं तथा हितम्

Padmavarṇa, Sucandra, Pakṣa y Balaka; Kumudākṣa, Sukamala, Varddhamāna y Hita: también éstos son nombres divinos.

Verse 130

पद्मनाभं सुगन्धं च सुवीरं विजयं कृतम् / पूर्ममासं हिरण्याक्षं सारणं चैव मानसम्

Padmanābha, Sugandha, Suvīra, Vijayakṛta; Pūrmamāsa, Hiraṇyākṣa, Sāraṇa y Mānasam: nombres igualmente sagrados.

Verse 131

पुत्रा मणिवरस्यैते यक्षा वै गुह्यकाः स्मृताः / सुरुपाश्च सुवेषाश्च स्रग्विणः प्रियदर्शनाः

Éstos son los hijos de Maṇivara; se les recuerda como Yakṣas, es decir, Guhyakas: de bella figura, buen atavío, con guirnaldas y gratos a la vista.

Verse 132

तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च शतशो ऽथ सहस्रशः / खशायास्त्वपरे पुत्रा राक्षसाः कामरूपिणः

Sus hijos y nietos se cuentan por cientos y por miles; y los otros hijos de Khaśāyā son Rākṣasas capaces de asumir la forma que deseen.

Verse 133

तेषां यथा प्रधानान्वै वर्ण्यमा नान्निबोधत / लालाविः क्रथनो भीमः सुमाली मधुरेव च

Entre ellos, escuchad a los principales: Lālāvi, Krathana, Bhīma, Sumālī y también Madhura.

Verse 134

विस्फूर्जनो बृहज्जिह्वो मातङ्गो धूम्रितस्तथा / चन्द्रार्कभीकरो बुध्नः कपिलोमा प्रहासकः

Visphūrjana, Bṛhajjihva, Mātaṅga, Dhūmrita; y también Candrārkabhīkara, Budhna, Kapilomā y Prahāsaka.

Verse 135

पीडापरस्त्रिनाभश्च वक्राक्षश्च निशाचरः / त्रिशिराः शतदंष्ट्रश्च तुण्डकोशश्च राक्षसः

Pīḍāpara, Trinābha y Vakrākṣa, el caminante nocturno; y también Triśirā, Śatadaṃṣṭra y Tuṇḍakośa, rākṣasas.

Verse 136

अश्वश्चाकंपनश्चैव दुर्मुखश्च निशाचरः / इत्येते राक्षसवारा विक्रान्ता गणरूपिमः

Aśva, Akampana y Durmukha, el caminante nocturno: éstos eran héroes rākṣasa, valerosos y de forma de hueste (gaṇa).

Verse 137

सर्वलोकचरास्ते तु त्रिदशानां समक्रमाः / सप्त चान्या दुहितरस्ताः शृणुध्वं यथाक्रमम्

Ellos recorrían todos los mundos y eran pares de los dioses. Había además otras siete hijas: escuchadlas en su debido orden.

Verse 138

यासां च यः प्रजासर्गो येन चोत्पादिता गणाः / आलंबा उत्कचोत्कृष्टा निरृता कपिला शिवा

Aquellas por quienes se dio la creación de las criaturas y por quienes fueron engendradas las huestes de gaṇa: Ālambā, Utkacā, Utkṛṣṭā, Nirṛtā, Kapilā y Śivā.

Verse 139

केशिनी च महाभागा भगिन्यः सप्त याः स्मृताः / ताभ्यो लोकनिकायस्य हन्तारो युद्धदुर्मदाः

Con Keśinī, la muy afortunada, se recuerdan siete hermanas; de ellas nacieron los destructores de las gentes del mundo, enloquecidos por la guerra.

Verse 140

उदीर्णा राक्षसगणा इमे चोत्पादिताः शुभाः / आलंबेयो गणः क्रूर औत्कचेयो गणस्तथा

Estas huestes de rākṣasa, alzadas con furia, también fueron engendradas; la gaṇa de Ālambeya es cruel, y así también la gaṇa de Autkaceya.

Verse 141

तथौ त्कार्ष्टेयशैवेयौ रक्षसां ह्युत्तमा गणाः / तथैव नैरृतो नाम त्र्यंबकानुचरेण ह

Asimismo, Utkarṣṭeya y Śaiveya son gaṇas excelsos entre los rākṣasa; y también surgió una gaṇa llamada Nairṛta, por medio de un servidor de Tryambaka (Śiva).

Verse 142

उत्पादितः प्रजाकर्गे गणेश्वरवरेण तु / विक्रान्ताः शौर्यसंपन्ना नैरृता देवराक्षसाः

En el curso de la creación de las criaturas, el excelso Señor de las gaṇas engendró a los Nairṛta; eran valerosos, colmados de heroísmo, deva-rākṣasa.

Verse 143

येषामधिपतिर्युक्तो नाम्ना ख्यातो विरूपकः / तेषां गणशतानीका उद्धतानां महात्मनाम्

Aquellos cuyo señor era célebre con el nombre de Virūpaka, tenían centenares de compañías de gaṇa, de magnánimos y altivos seres.

Verse 144

प्रायेणानुचरन्त्येते शङ्करं जगतः प्रभुम् / दैत्यराजेन कुम्भेन महाकाया महात्मना

Por lo común seguían a Śaṅkara, Señor del universo, junto con Kumbha, el rey daitya, magnánimo y de cuerpo gigantesco.

Verse 145

उत्पादिता महावीर्या महाबलपराक्रमाः / कापिलेया महावीर्या उदीर्णा दैत्यराक्षसाः

Fueron engendrados con gran valentía, inmensa fuerza y arrojo; aquellos daitya-rākṣasa, llamados Kāpileya, se alzaron rebosantes de poder.

Verse 146

कपिलेन च यक्षेण केशिन्यां ह्यपरे जनाः / उत्पादिता बलावता उदीर्णा यक्षराक्षसाः

Y en Keśinī, de un yakṣa llamado Kapila, nacieron otros; hechos poderosos, se alzaron como yakṣa-rākṣasa impetuosos.

Verse 147

केशिनी दुहिता चैव नीला या श्रुद्रराक्षसी / आलंबेयेन जनिता नैकाः सुरसिकेन हि

Keśinī tuvo también una hija, Nīlā, una rākṣasī temible; y de Ālaṃbeya, así como de Surasika, nacieron numerosas descendencias.

Verse 148

नैला इति समाख्याता दुर्जया घोरविक्रमाः / चरन्ति पृथिवीं कृत्स्नां तत्र ते देवलौकिकाः

Son conocidos como “Nailā”, invencibles y de ímpetu terrible. Recorren la tierra entera; allí se muestran como seres de índole celeste, propios del mundo de los devas.

Verse 149

बहुत्वाच्चैवसर्गस्य तेषां वक्तुं न शक्यते / तस्यास्त्वपि च नीलाया विकचा नाम राक्षसी

Por la inmensa multitud de su linaje en la creación, no es posible describirlos a todos. Y de esa Nailā hubo también una rākṣasī llamada Vikacā.

Verse 150

दुहिता सुताश्च विकया महा सत्त्वपराक्रमाः / विरूपकेन तस्यां वै नैरृतेन इह प्रजाः

La hija y los hijos de Vikacā eran también de gran fuerza y valor. De ella, aquí, nació descendencia por medio de Virūpaka, el nairṛta (rākṣasa).

Verse 151

उत्पादिताः सुघोराश्च शृणु तास्त्वनुपूर्वशः / दंष्ट्राकराला विकृता महाकर्णा महोदराः

Nacieron sumamente terribles; escúchalos en orden: Daṃṣṭrākarāla, Vikṛta, Mahākarṇa y Mahodara.

Verse 152

हारका भीषकाश्चैव तथैव क्लामकाः परे / रेरवाकाः पिशाचाश्च वाहकास्त्रासकाः परे

También estaban Hāraka y Bhīṣaka, y asimismo otros llamados Klāmaka; los piśāca Reravāka, y además otros Vāhaka y Trāsaka.

Verse 153

भूमिराक्षसका ह्येते मन्दाः परुपविक्रमाः / चरन्त्यदृष्टपूर्वास्तु नानाकारा ह्यनेकशः

Éstos son los rákshasas de la tierra; torpes de mente, mas duros en su arrojo. Vagan en innumerables formas, jamás vistas antes, de muchas maneras.

Verse 154

उत्कृष्टबलसत्त्वा ये तेषां वैखेचराः स्मृताः / लक्षमात्रेण चाकाशं स्वल्पात्स्वल्पं चरन्ति वै

A quienes poseen fuerza y sattva excelsos se les llama ‘vaikhecaras’. Recorren el cielo hasta la medida de un lakṣa, avanzando poco a poco.

Verse 155

एतैर्व्याप्तमिदं विश्वं शतशो ऽथ सहस्रशः / भूमिराक्षसकैः सर्वैरनेकैः क्षुद्रराक्षसैः

Por ellos, este universo está colmado por cientos y miles: por innumerables rákshasas de la tierra, pequeños y numerosos, por doquier.

Verse 156

नानाप्रकारैराक्रान्ता नाना देशाः समन्ततः / समासाभिहिताश्चैवह्यष्टौ राक्षसमातरः

De múltiples maneras, muchas tierras han sido asaltadas por todas partes. Y, en resumen, se mencionan también ocho ‘madres de los rákshasas’.

Verse 157

अष्टौ विभागा ह्येषां हि व्याख्याता अनुपूर्वशः / भद्रका निकराः केचिदज्ञनिष्पत्तिहेतुकाः

Sus ocho divisiones han sido explicadas en orden. Entre ellas hay ciertos grupos llamados ‘bhadrakas’, tenidos por causa del surgimiento de la ignorancia.

Verse 158

सहस्रशतसंख्याता मर्त्य लोकविचारिणः / पूतरा मातृसामान्यास्तथा भूतभयङ्कराः

Son miles y cientos los que vagan por el mundo de los mortales—como Pūtanā, de apariencia semejante a una madre, y temibles como los bhūta.

Verse 159

बालानां मानुषे लोके ग्रहा मरणहेतुकाः / स्कन्दग्रहादयो हास्या आपकास्त्रासकादयः

En el mundo humano, para los niños, estos graha son causa de muerte—Skandagraha y otros: Hāsya, Āpaka, Trāsaka, y demás.

Verse 160

कौमारास्ते तु विज्ञेया बालानां गृहवृत्तयः / स्कन्दग्रहविशेषाणां मायिकानां तथैव च

Los modos de posesión (gṛha-vṛtti) en los niños deben conocerse como ‘kaumāra’; y así también las formas particulares, de naturaleza māyika, de los Skandagraha.

Verse 161

पूतना नाम भूतानां ये च लोकविनायकाः / एवं गणसहस्राणि चरन्ति पृथिवीमिमाम्

Entre los bhūta están los llamados Pūtanā y los que reciben el nombre de Lokavināyaka; así, miles de huestes (gaṇa) recorren esta tierra.

Verse 162

यक्षाः पुण्यजना नामपूर्णभद्राश्च ये स्मृताः / यक्षाणां राक्षसानां च पौलस्त्यागस्तयश्च ये

Los yakṣa conocidos como Puṇyajana, y los recordados como Pūrṇabhadra; y también, entre yakṣa y rākṣasa, los pertenecientes al linaje de Paulastya (Paulastyāgastya).

Verse 163

नैरृतानां च सर्वेषां राजभूदलकाधिपः / यक्षादृष्ट्या पिबन्तीह नॄणां मांसमसृग्वसे

El Señor de Alaka se convirtió en el rey de todos los Nairritas. Los Yakshas beben la carne, la sangre y la grasa de los hombres con su mera mirada.

Verse 164

रक्षांस्यनुप्रवेशेन पिशाचैः परिपीडनैः / सर्वलक्षणसंपन्नाः समामैश्चापि दैवतैः

Los Rakshasas afligen entrando en los cuerpos, y los Pisachas atormentando. Están dotados de todas las características, junto con deidades crueles.

Verse 165

भास्वरा बलवन्तश्च ईश्वराः कामरूपिणः / अनाभिभाव्या विक्रान्ताः सर्वलोकनमस्कृताः

Son radiantes, fuertes, señores soberanos, capaces de cambiar de forma a voluntad, invencibles, valerosos y venerados por todos los mundos.

Verse 166

सूक्ष्माश्चौजस्विनोमेध्या वरदा याज्ञिकाश्च वै / देवानां लक्षणं ह्येतदसुराणां तथैव च

Son sutiles, vigorosos, puros, otorgadores de dones y realizadores de sacrificios. Esta es, de hecho, la característica de los Devas y también de los Asuras.

Verse 167

हीना देवैस्त्रिभिः पादैर्गन्धर्वाप्सरसः स्मृताः / गन्धर्वेभ्यस्त्रिभिः पादैर्हीना गुह्यकराक्षसाः

Se considera que los Gandharvas y las Apsaras son inferiores a los Devas en tres cuartas partes. Los Guhyakas y Rakshasas son inferiores a los Gandharvas en tres cuartas partes.

Verse 168

ऐश्वर्यहीना रक्षोभ्यः पिशाचास्त्रिगुणां पुनः / एवन्धनेन रूपेण आयुषा च बलेन च

Los piśāca, faltos de aiśvarya, quedan en triple desventaja frente a los rākṣasa; así también en riqueza, forma, vida y fuerza.

Verse 169

धर्मैश्वर्येण बुद्ध्या च तपःश्रुतपराक्रमैः / देवासुरेभ्यो हीयन्ते त्रींस्त्रीन्पादान्परस्परम्

En dharma, aiśvarya, inteligencia, ascesis, saber de la śruti y valentía, se ven disminuidos frente a devas y asuras, rebajándose entre sí de tres en tres grados.

Verse 170

गन्धर्वाद्याः पिशाचान्ताश्चतस्रो देवयोनयः / अतः शृणुत भद्रं वः प्रजाः क्रोधवशान्वयाः

Desde los gandharvas hasta los piśācas: éstas son las cuatro estirpes de la devayoni; por ello, escuchad para vuestro bien, oh criaturas del linaje sometido a la ira.

Verse 171

क्रोधायाः कन्यका जज्ञे द्वादशैवात्मसंभवाः / ता भार्या पुलहस्यासन्नामतो मे निबोधत

De Krodhā nacieron doce doncellas, surgidas de sí misma; ellas fueron esposas de Pulaha: conoced de mí sus nombres.

Verse 172

मृगी च मृगमन्दा च हरिभद्रा त्विरावती / भूता च कपिशा दंष्ट्रा ऋषा तिर्या तथैव च

Mṛgī, Mṛgamandā, Haribhadrā, Irāvatī, Bhūtā, Kapiśā, Daṃṣṭrā, Ṛṣā, Tiryā, y otras asimismo.

Verse 173

श्वेता च सरमा चैव सुरसा चेति विश्रुता / मृग्यास्तु हरिगाः पुत्रा मृगश्चान्ये शशास्तथा

Śvetā, Saramā y Surasā fueron célebres. De Mṛgyā nacieron los hijos llamados Harigā; y también otros ciervos y liebres (śaśa).

Verse 174

न्यङ्कवःशरभा ये च रुरवः पृषताश्च ये / ऋक्षाश्च मृगमन्दाया गवयाश्चापरे तथा

Surgieron también nyaṅka, śarabhā, ruru y pṛṣata; además ṛkṣa, mṛgamanda y otros gavaya.

Verse 175

महिषोष्ट्रवराहश्च खड्गा गौरमुखास्तथा / हर्य्या स्तु हरयः पुत्रा गोलाङ्गूलास्तरक्षवः

Surgieron el búfalo (mahiṣa), el camello (uṣṭra), el jabalí (varāha), el rinoceronte (khaḍga) y el gauramukha. De Haryā nacieron hijos llamados Haraya; y también golāṅgūla y tarakṣu.

Verse 176

वानराः किन्नराश्चैव मायुः किंपुरुषास्तथा / सिंहाव्याघ्राश्च नीलाश्चद्वीपिनः क्रोधिताधराः

Nacieron también los vānara (monos), los kinnara, māyu y kiṃpuruṣa; y asimismo leones y tigres, nīla y dvīpin (felinos moteados) de labios airados.

Verse 177

सर्पाश्चाजगरा ग्राहा मार्जारा मूषिकाः परे / मण्डूका नकुलाश्चैव वल्कका वनगोचराः

Surgieron serpientes, ajagara (grandes pitones) y grāha (cocodrilos); también gatos (mārjāra) y otros ratones (mūṣika). Nacieron ranas (maṇḍūka), nakula y valkaka que vagan por la selva.

Verse 178

हंसं तु प्रथमं जज्ञे पुलहस्य वरं शुभा / रणचन्द्रं शतमुखं दरीमुखमथापि च

Primero nació Hamsa, auspicioso don para Pulaha; después surgieron también Ranacandra, Satamukha y Darīmukha.

Verse 179

हरितं हरिवर्माणं भीषणं शुभलक्षणम् / प्रथितं मथितं चैव हरिणं लाङ्गलिं तथा

Luego nacieron Harita, Harivarmā, Bhīṣaṇa de signos auspiciosos, y también Prathita, Mathita, Hariṇa y Lāṅgalī.

Verse 180

श्वेताया जज्ञिरे वीरा दश वानरपुङ्गवाः / ऊर्द्ध्वदृष्टिः कृताहारः सुव्रतो विनतो बुधः

De Śvetā nacieron diez héroes, los más excelsos de los vánaras: Ūrddhvadṛṣṭi, Kṛtāhāra, Suvrata, Vinata y Budha.

Verse 181

पारिजातः सुजातश्च हरिदासो गुणाकरः / क्षेममूर्तिश्च बलवान् राजानः सर्व एव ते

Pārijāta, Sujāta, Haridāsa, Guṇākara, Kṣemamūrti y Balavān: todos ellos eran reyes.

Verse 182

तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च बलवन्तः सुदुःसहाः / अशक्याः समरेजेतुं देवदानवमानवैः

Sus hijos y nietos también eran poderosísimos e indomables; ni devas, ni dānavas, ni humanos podían vencerlos en la batalla.

Verse 183

यक्षभूतपिशाचैश्च राक्षसैः सुभुजङ्गमैः / नाग्निशस्त्रविषैरन्यैर्मृत्युरेषां विधीयते

Para los yakṣas, bhūtas, piśācas, rākṣasas y terribles serpientes—no por fuego, armas ni venenos—sino que la muerte misma les es decretada.

Verse 184

असंगगतयः सर्वे पृथिव्यां व्योम्नि चैव हि / पाताले च जले वायौ ह्यविनाशिन एव ते

Todos ellos se mueven sin apego; en la tierra, en el cielo, en el pātāla, en el agua y en el viento, en verdad permanecen imperecederos.

Verse 185

दशकोटिसहस्राणि दशार्बुदशतानि च / महापद्मसहस्राणि महापद्मशतानि च

Miles de decenas de koṭi, y cientos de decenas de arbuda; asimismo miles de mahāpadma y cientos de mahāpadma.

Verse 186

दशार्बुदानि कोटीनां सहस्राणां शतं शतम् / नियुतानां सहस्राणि निखर्वाणां तथै व च

Diez arbuda de koṭis; cien por cien de sahasras; miles de niyutas, y del mismo modo de nikharvas.

Verse 187

दशार्बुदानि कोटीनां षष्टिकोटिस्तथैव च / अर्बुदानां च लक्षं तु कोटीशतमथापरम्

Diez arbuda de koṭis, y asimismo sesenta koṭis; un lakh de arbudas, y luego otro centenar de koṭis.

Verse 188

दश पद्मानि चान्यानि महापद्मानि वै नव / संख्यातानि कुलीनानां वानराणां तरस्विनाम्

Y otros diez padmas y, en verdad, nueve mahāpadmas: tal es el número de los vánaras nobles y poderosos.

Verse 189

सर्वे तेजस्विनः शूराः कामरूपा महा बलाः / दिव्याभरणवेषाश्च ब्रह्मण्याश्चाहितग्नयः

Todos eran héroes resplandecientes, capaces de tomar la forma que quisieran, de gran fuerza; con atavíos y joyas divinas, devotos de los brāhmaṇas y mantenedores del fuego sagrado.

Verse 190

यष्टारः सर्वयज्ञानां सहस्रशतदक्षिणाः / मुकुटैः कुण्डलैर्हारैः केयूरैः समलङ्कृताः

Eran oficiantes de todos los yajñas, con dádivas de miles y cientos como dakṣiṇā; engalanados con coronas, pendientes, collares y brazaletes.

Verse 191

वेदवेदाङ्गविद्वांसो नीतिशास्त्रविचक्षणाः / अस्त्राणां मोचने चापि तथा संहारकर्मणि

Eran sabios en los Vedas y los Vedāṅgas, perspicaces en el nīti-śāstra; diestros en soltar y manejar las armas, y también en la obra del aniquilamiento.

Verse 192

दिव्यमं त्रपुरस्कारा दिव्यमन्त्रपुरस्कृताः / समर्था बलिनः शूराः सर्वशस्त्रप्रहारिणः

Iban al frente con mantras divinos y estaban consagrados por mantras divinos; eran capaces, fuertes, valientes, y golpeaban con toda clase de armas.

Verse 193

दिव्यरूपधराः सौम्या जरामरणवर्जिताः / कुलानां च सहस्राणि दश तेषां महात्मनाम्

Esos grandes seres, de forma divina y apacible, están libres de vejez y muerte; sus linajes son diez mil.

Verse 194

चतुर्षु मेरुपार्श्वेषु हेमकूटे हिमाह्वये / नीले श्वेतनगे चैव निषधे गन्धमादने

En las cuatro laderas del Meru: en Hemakūṭa, en el llamado Himāhvaya (Himalaya), en Nīla, en Śvetanaga, y también en Niṣadha y Gandhamādana.

Verse 195

द्वीपेषु सप्तसु तथा या गुहा ते च पर्वताः / निलयास्तेषु ते प्रोक्ता विश्वकर्मकृता स्वयम्

En los siete dvīpa, aquellas cuevas y montañas son declaradas sus moradas, hechas por el propio Viśvakarmā.

Verse 196

पुरैश्च विविधाकारैः प्रकारैश्च विभूषिताः / सर्वर्तुरमणीयास्ते ह्युद्यानानि च सर्वशः

Están engalanados con ciudades de múltiples formas y con murallas; y por doquier hay jardines deleitosos en toda estación.

Verse 197

गृहभूमिषु शय्यासु पुष्पगन्धसुखोदिताः / आलेपनैश्च विविधैर्दिव्यभक्तिकृतैस्तथा

En los suelos de las moradas y en los lechos se alza el gozo nacido del perfume de las flores; y hay diversos ungüentos divinos, preparados con devoción.

Verse 198

सर्वरत्नसमाकीर्णा मानसीं सिद्धिमास्थिताः / वानरा वानरीभिस्ते दिव्याभरणभूषिताः

Aquellos vánaras y vánarīs, colmados de toda joya, habían alcanzado la perfección mental; y lucían ornamentos divinos.

Verse 199

पिबन्तो मधु माध्वीकं सुधाभक्षानुमिश्रितम् / क्रियामयाः समुदिता दिवि देवगणा इव

Bebían miel y mādhvīka, como mezclados con el alimento de amṛta; llenos de acción, se alzaban cual huestes de dioses en el cielo.

Verse 200

देवगन्धर्वमुख्यानां पुत्रास्ते वै सुखे रताः / धार्मिकाश्च वरोत्सिक्ता युद्धशैण्डा महाबलाः

Eran hijos de los dioses y de los principales gandharvas, deleitados en la dicha; virtuosos, henchidos de excelencia, diestros en la guerra y de gran poder.