Mantra 9
Sukta 39
Sanskrit (Devanagari)
यं त्वा वेद पूर्व इक्ष्वाको यं वा त्वा कुष्ठ काम्यः । यं वा वसो यमात्स्यस्तेनासि विश्वभेषजः
IAST Transliteration
yáṃ tvā véda pū́rva íkṣvāko yáṃ vā tvā kuṣṭha kāmyàḥ | yáṃ vā vásur yáṃ mātsyás ténāsi viśvá-bheṣajaḥ
English Translation (Griffith/Whitney)
Whom ancient Ikṣvāku knew—yea, whom the seeker knew thee, O Kuṣṭha; whom Vasu knew, whom Mātsya knew—thereby thou art the universal remedy.
Word by Word
यम्whom
यम्:
कर्म (वेद्-क्रियायाः विषयः) / सम्बन्धः (यम्… तेन)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
कर्म (वेद्-क्रियायाः विषयः) / सम्बोधन-लक्ष्यः
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वेदknows
वेद:
क्रिया
TypeVerb
Rootविद् (धातु) → वेद (परस्मैपद-लिट्)
पूर्वःthe former/ancient one
पूर्वः:
कर्तृ (वेद्-क्रियायाः)
TypeAdjective (used substantively) / Noun
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
इक्ष्वाकःIkṣvāku
इक्ष्वाकः:
कर्तृ (वेद्-क्रियायाः; पूर्वः इक्ष्वाकः)
TypeNoun (proper)
Rootइक्ष्वाक (प्रातिपदिक; राजवंश-नाम)
यम्whom
यम्:
कर्म (वेद्-क्रियायाः विषयः) / सम्बन्धः (यम्… तेन)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वाor
वा:
—
TypeIndeclinable
Rootवा (निपात/अव्यय)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
कुष्ठO Kuṣṭha (the herb Kuṣṭha)
कुष्ठ:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootकुष्ठ (प्रातिपदिक; औषधि-नाम)
काम्यःthe desirous one / one who seeks (it)
काम्यः:
कर्तृ (वेद्-क्रियायाः; ‘काम्यः’ = कामयमानः/इच्छन्)
TypeAdjective (used substantively) / Noun
Rootकाम्य (प्रातिपदिक; √कम्/काम ‘desire’ से)
यम्whom
यम्:
कर्म / सम्बन्धः (यम्… तेन)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वाor
वा:
—
TypeIndeclinable
Rootवा (निपात/अव्यय)
वसःVasu
वसः:
कर्तृ (वेद्-क्रियायाः)
TypeNoun (proper)
Rootवसु (प्रातिपदिक; देव/ऋषि-नाम)
यमात्स्यःYamātsya
यमात्स्यः:
कर्तृ (वेद्-क्रियायाः; वसः यमात्स्यः)
TypeNoun (proper)
Rootयमात्स्य (प्रातिपदिक; जन/ऋषि-नाम)
तेनtherefore / by that
तेन:
करण/हेतु (तेन = तस्मात् कारणात्/तया विद्या-परम्परया)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
असिyou are
असि:
क्रिया
TypeVerb
Rootअस् (धातु) → असि
विश्वभेषजःthe all-healing remedy / universal medicine
विश्वभेषजः:
प्रेडिकेट-नाम (असि-क्रियायाः विशेषण/पूरकः)
TypeNoun/Adjective
Rootविश्व-भेषज (समास-प्रातिपदिक; विश्व + भेषज)
Attribution
Rishi: Atharvanic tradition (anukramaṇī attribution varies)
Devata: Kuṣṭha (herb-deity)
Chandas: Anuṣṭubh-like (late, pragmatic)
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"Quiet assurance → widening sense of support from ancient knowers → settled confidence.","listener_experience":"Calm trust; feeling that one is held by lineage and proven practice.","intensity":4}