Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 21

Devanagari script

विद्यायुक्तान्परित्यज्य विधिं त्यक्त्वा तु याज्ञिकम् । तस्मादस्य मुने नाम ख्यातं कलकलेश्वरम्

Transliteration

vidyāyuktānparityajya vidhiṃ tyaktvā tu yājñikam | tasmādasya mune nāma khyātaṃ kalakaleśvaram

Translation

„Da du die Wissenskundigen vernachlässigt und die rechte Opferordnung aufgegeben hast, wurde darum, o Muni, dieser Name berühmt: Kalakaleśvara – der Herr des Tumults.“

Word by Word

• विद्या-युक्तान्: those endowed with learning
• विद्या-युक्तान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विद्या (प्रातिपदिक) + युक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; √युज् (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया, बहुवचन; समासः—विद्यया युक्ताः; कर्म (object of ‘परित्यज्य’)

• परित्यज्य: having abandoned
• परित्यज्य: Purvakala-kriya (Gerundial/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √त्यज् (धातु) with परि- (उपसर्ग)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); पूर्वकालिक क्रिया (having abandoned)

• विधिम्: rule/rite
• विधिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; कर्म

• त्यक्त्वा: having forsaken
• त्यक्त्वा: Purvakala-kriya (Gerundial/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √त्यज् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); पूर्वकालिक क्रिया (having abandoned)

• तु: but
• तु: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; विरोध/विशेषार्थक

• याज्ञिकम्: ritual/sacrificial
• याज्ञिकम्: Karma (Object-qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: याज्ञिक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of ‘विधिम्’—yājñika-vidhi)

• तस्मात्: therefore/from that
• तस्मात्: Hetu/Apadana (Cause/Source/हेतु/अपादान)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तस्मात् इति तद्धित-निपातवत्; अपादानार्थक (ablatival ‘therefore/from that’)

• अस्य: of this/of him
• अस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक; षष्ठी, एकवचन; सम्बन्ध

• मुने: O sage
• मुने: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन, एकवचन

• नाम: name
• नाम: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अत्र प्रथमा (subject of ‘ख्यातम्’)

• ख्यातम्: is renowned/was called
• ख्यातम्: Kriya (Predicative/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ख्यात (कृदन्त-प्रातिपदिक; √ख्या (धातु) + क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त; विधेय (predicate: ‘is renowned/called’)

• कलकलेश्वरम्: Kalakaleśvara
• कलकलेश्वरम्: Karma (Name-complement/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कलकल (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; नामरूपेण (as a name; object/complement with ‘ख्यातम्’)

Speaker

Peaceful brāhmaṇas/vipras (addressing Nārada)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kalakaleśvara (Prabhāsa-kṣetra)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: A sage (mune) within the dialogue frame

Visual Art Cues

Scene: A disturbed sacrificial ground near Prabhāsa: learned Brahmins stand neglected, ritual implements set aside, and a Śiva-liṅga presides as the atmosphere turns noisy—‘kalakala’ embodied as swirling figures or agitated attendants.

Characters & Entities

• Kalakaleśvara
• Nārada

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Disrespecting the worthy and abandoning right ritual order leads to social and spiritual disorder—hence the ‘Lord of Tumult’ motif.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kalakaleśvara-liṅga in Prabhāsa-kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

Observance of yajña-vidhi (ritual/sacrificial propriety) is implicitly upheld.