Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 144

संकल्पयित्वा वत्सं तु चाक्षुषं मनुमीश्वरम् । पृथुर्दुदोह सस्यानि स्वहस्ते पृथिवीं ततः

saṃkalpayitvā vatsaṃ tu cākṣuṣaṃ manumīśvaram | pṛthurdudoha sasyāni svahaste pṛthivīṃ tataḥ

Nachdem er Cākṣuṣa Manu, den erhabenen Herrn, zum Kalb bestimmt hatte, melkte Pṛthu sodann aus der Erde die Feldfrüchte, wobei seine eigene Hand als Gefäß diente.

संकल्पयित्वाhaving appointed; having arranged
संकल्पयित्वा:
Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्√कॢप्/कॢप् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); पूर्वक्रिया (having arranged/appointed)
वत्सम्calf (as the calf for milking)
वत्सम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवत्स (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति (Accusative); एकवचन
तुand; indeed
तु:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
चाक्षुषम्Cākṣuṣa (named)
चाक्षुषम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootचाक्षुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचन; विशेषण (मनुम् विशेषयति)
मनुम्Manu
मनुम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमनु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचन
ईश्वरम्the lord; sovereign
ईश्वरम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचन; विशेषण (मनुम् विशेषयति)
पृथुःPṛthu
पृथुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपृथु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन
दुदोहmilked
दुदोह:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√दुह् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect); प्रथम-पुरुष; एकवचन; परस्मैपद
सस्यानिcrops; grains
सस्यानि:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसस्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; बहुवचन
स्वहस्तेin his own hand
स्वहस्ते:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootस्व (प्रातिपदिक) + हस्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति; एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (स्वस्य हस्तः)
पृथिवीम्the Earth
पृथिवीम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचन
ततःthen; thereafter
ततः:
Kala (Time/Sequence/काल)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; तस्मात्/अनन्तरम्-अर्थे (thereupon/then)

Īśvara (Śiva) as narrator

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Scene: King Pṛthu stands beside the personified Earth (Pṛthivī as a cow), with Cākṣuṣa Manu symbolically set as the calf; Pṛthu ‘milks’ crops—golden grains and green shoots—into his cupped hand as a vessel, signifying dharmic abundance.

P
Pṛthu
P
Pṛthivī
C
Cākṣuṣa Manu
S
Sasya (crops)

FAQs

Prosperity is a sacred trust: when guided by dharma and right intention, the earth yields abundance for all beings.

Prabhāsa-kṣetra is the Māhātmya framework; the cosmic episode supports the sanctity and authority of Prabhāsa’s sacred narrative.

No explicit ritual is prescribed; the verse presents a foundational myth for agriculture and rightful extraction of resources.