Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 28

Devanagari script

ब्रह्मोवाच । आस्ते गजस्वरूपेण कुबेराश्रमसंस्थितः । तत्र गत्वा तमासाद्य तोषयध्वं पिनाकिनम्

Transliteration

brahmovāca | āste gajasvarūpeṇa kuberāśramasaṃsthitaḥ | tatra gatvā tamāsādya toṣayadhvaṃ pinākinam

Translation

Brahmā sprach: „Er weilt dort in Elefantengestalt, in der Einsiedelei Kuberas. Geht dorthin, tretet zu Ihm hin und besänftigt Pinākin (Śiva, den Träger des Bogens Pināka) durch Verehrung.“

Word by Word

• ब्रह्म: Brahmā
• ब्रह्म: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; वक्तृ-निर्देशः

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (परोक्श/परोक्षभूत), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• आस्ते: stays/sits
• आस्ते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आस् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (वर्तमान), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; आत्मनेपदम्

• गज-स्वरूपेण: in/with the form of an elephant
• गज-स्वरूपेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: गज (प्रातिपदिक) + स्वरूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः (‘with elephant-form’)

• कुबेर-आश्रम-संस्थितः: situated in Kubera’s hermitage
• कुबेर-आश्रम-संस्थितः: Karta (Predicate/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: कुबेर (प्रातिपदिक) + आश्रम (प्रातिपदिक) + संस्थित (कृदन्त, क्त)
• Form: भूतकालिक-कर्मणि कृदन्तः ‘संस्थित’; पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः (‘situated in Kubera’s hermitage’)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; adverb (‘there’)

• गत्वा: having gone
• गत्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) → गत्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्तः (gerund/absolutive); ‘having gone’

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• आसाद्य: having approached
• आसाद्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: आ + सद् (धातु) → आसाद्य (ल्यप्)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्तः (gerund); ‘having approached’

• तोषयध्वम्: please/propitiate
• तोषयध्वम्: Kriya (Imperative/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: तुष् (धातु) → तोषय् (णिजन्त)
• Form: लोट्-लकारः (आज्ञार्थ), मध्यम-पुरुषः, बहुवचनम्; आत्मनेपदम् (ध्वम्)

• पिनाकिनम्: Pinākin (Śiva, bearer of the bow Pināka)
• पिनाकिनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पिनाकिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; शिवस्य विशेषण-नाम

Speaker

Brahmā

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kubera-āśrama (in Prabhāsa-kṣetra)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: brāhmaṇas/tapodhanas

Visual Art Cues

Scene: Brahmā reveals the secret: Śiva dwells as a majestic elephant near Kubera’s hermitage; the scene blends ashram serenity with the awe of a divine animal-form.

Characters & Entities

• Brahmā
• Kubera
• Śiva (Pinākin)
• Rudra (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage is fulfilled by approaching the deity with reverence and performing propitiation (toṣa) in the divinely indicated place.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kubera’s Āśrama within the sacred ambit of Prabhāsakṣetra is highlighted as the locus for Śiva’s darśana.

What ritualistic prescription is mentioned?

To ‘propitiate’ (toṣayadhvam) Pinākin—i.e., perform worship/upāsana upon reaching the site.