Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 17

Devanagari script

येन वृण्ष्यन्धककुले पुरुषा भस्मसात्कृताः । वृष्ण्यन्धकविनाशाय किंकरप्रतिमं महत्

Transliteration

yena vṛṇṣyandhakakule puruṣā bhasmasātkṛtāḥ | vṛṣṇyandhakavināśāya kiṃkarapratimaṃ mahat

Translation

Durch jenen Stößel wurden die Männer des Vṛṣṇi‑Andhaka‑Geschlechts zu Asche gemacht — ein gewaltiges Werkzeug, gleichsam ein Diener des Schicksals, zur Vernichtung der Vṛṣṇis und Andhakas.

Word by Word

• येन: by which
• येन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; ‘by which/whereby’

• वृष्ण्यन्धककुले: in the Vṛṣṇi-Andhaka clan
• वृष्ण्यन्धककुले: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वृष्णि (प्रातिपदिक) + अन्धक (प्रातिपदिक) + कुल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (वृष्ण्यन्धकयोः कुलम्)

• पुरुषाः: men; persons
• पुरुषाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुरुष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• भस्मसात्कृताः: reduced to ashes
• भस्मसात्कृताः: Kriya (Predicate/Result)
• Type: Verb
• Root: भस्म (प्रातिपदिक) + सात् (अव्यय/उपपद) + कृ (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्ययान्त past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; अव्ययीभाव-पूर्वपद ‘भस्मसात्’ + कृत

• वृष्ण्यन्धकविनाशाय: for the destruction of the Vṛṣṇis and Andhakas
• वृष्ण्यन्धकविनाशाय: Sampradana (Purpose/for)
• Type: Noun
• Root: वृष्णि (प्रातिपदिक) + अन्धक (प्रातिपदिक) + विनाश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (सम्प्रदान/प्रयोजन), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (वृष्ण्यन्धकानां विनाशः)

• किंकरप्रतिमम्: like a servant (i.e., an instrument)
• किंकरप्रतिमम्: Visheshana (Adjectival)
• Type: Adjective
• Root: किंकर (प्रातिपदिक) + प्रतिम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; उपमान-तत्पुरुषः (किंकरस्य प्रतिमम् = like a servant)

• महत्: great; mighty
• महत्: Visheshana (Adjectival)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘great’ (agrees with implied neuter, e.g., ‘musalam’)

Speaker

Narrator (within Prabhāsa-kṣetra Māhātmya frame)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: प्रभासक्षेत्र

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: देवी

Visual Art Cues

Scene: महान मुसल को ‘काल का सेवक’ रूपक के साथ दिखाया जाए; पृष्ठभूमि में वृष्णि-अन्धक योद्धा धूल/राख में परिणत—अत्यन्त संयत, प्रतीकात्मक चित्रण।

Characters & Entities

• Vṛṣṇis
• Andhakas
• Muśala (implied)
• Kṛtānta (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Collective adharma can culminate in collective ruin; dharma warns that arrogance consumes even the mighty.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, tied to the climactic dissolution of the Vṛṣṇi-Andhaka power.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it describes the destructive result of the cursed object.