Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 3

Devanagari script

अजरश्चामरश्चैव प्रसादात्पद्मयोनिनः । स गत्वा तत्र विप्रेन्द्रो देवदेवस्य शूलिनः । लिंगं तु स्थापयामास ज्ञात्वा तत्क्षेत्रमुत्तमम्

Transliteration

ajaraścāmaraścaiva prasādātpadmayoninaḥ | sa gatvā tatra viprendro devadevasya śūlinaḥ | liṃgaṃ tu sthāpayāmāsa jñātvā tatkṣetramuttamam

Translation

Durch die Gnade des Lotosgeborenen (Brahmā) wurde er zugleich alterslos und unsterblich. Dann ging jener Beste der Brāhmaṇas dorthin und errichtete, da er den Ort als erhabenes kṣetra erkannte, einen Liṅga des Dreizacktragenden Herrn, des Gottes der Götter.

Word by Word

• अजरः: ageless
• अजरः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अजर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (सः)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• अमरः: immortal
• अमरः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अमर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (सः)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• एव: indeed; certainly
• एव: Sambandha (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (emphatic particle)

• प्रसादात्: from (the) grace
• प्रसादात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: प्रसाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन

• पद्मयोनिनः: of the lotus-born (Brahmā)
• पद्मयोनिनः: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पद्म + योनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• गत्वा: having gone
• गत्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: कृदन्त; त्वा-प्रत्यय (absolutive/gerund)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)

• विप्रेन्द्रः: chief of brāhmaṇas
• विप्रेन्द्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विप्र + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• देवदेवस्य: of the god of gods
• देवदेवस्य: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: देव + देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• शूलिनः: of the trident-bearer (Śiva)
• शूलिनः: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: शूलिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; विशेषणवत् नाम (epithet of Śiva)

• लिङ्गम्: liṅga (emblem)
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• तु: then; indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle)

• स्थापयामास: installed; set up
• स्थापयामास: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Periphrastic Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद; णिच् (causative) भावः—स्थापयति

• ज्ञात्वा: having known
• ज्ञात्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: ज्ञा (धातु)
• Form: कृदन्त; त्वा-प्रत्यय (absolutive/gerund)

• तत्-क्षेत्रम्: that sacred place/field
• तत्-क्षेत्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम) + क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• उत्तमम्: excellent; best
• उत्तमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (तत्क्षेत्रम्)

Speaker

Śiva (Īśvara)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: A venerable brāhmaṇa-sage, radiant with Brahmā’s boon of agelessness, arrives at Prabhāsa and consecrates a Śiva-liṅga; the sea-breeze and coastal sands frame the newly founded shrine.

Characters & Entities

• Brahmā (Padmayoni)
• Śiva (Śūlin)
• Mārkaṇḍeya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A kṣetra becomes supremely holy through ṛṣi-realization and the consecration of Śiva’s liṅga.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Mārkaṇḍeyeśvara in Prabhāsakṣetra, founded through Mārkaṇḍeya’s installation of a Śiva-liṅga.

What ritualistic prescription is mentioned?

The archetypal act of pratiṣṭhā: establishing a Śiva-liṅga upon recognizing the excellence of the kṣetra.