Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 40

Devanagari script

यद्युगादिसहस्रेण व्यतीपातशतेन च । अयनानां सहस्रेण यत्फलं ज्येष्ठपुष्करे । तत्फलं समवाप्नोति सूर्यायार्घ्य निवेदने

Transliteration

yadyugādisahasreṇa vyatīpātaśatena ca | ayanānāṃ sahasreṇa yatphalaṃ jyeṣṭhapuṣkare | tatphalaṃ samavāpnoti sūryāyārghya nivedane

Translation

Welches Verdienst man in Jyeṣṭha‑puṣkara durch tausend Yugādi‑Tage, hundert Vyatīpāta‑Augenblicke und tausend ayana‑Übergänge erlangt—dieselbe Frucht wird durch das Darbringen von Arghya an die Sonne erreicht.

Word by Word

• यत्: whatever/that which
• यत्: Sambandha (Relative/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धक (relative)

• युगादिसहस्रेण: by a thousand (counts) of yugas etc.
• युगादिसहस्रेण: Karana (Measure/करण)
• Type: Noun
• Root: युग (प्रातिपदिक) + आदि (अव्यय/प्रातिपदिक) + सहस्र (प्रातिपदिक)
• Form: समासः: युगादीनां सहस्रम् (षष्ठी-तत्पुरुष); नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• व्यतीपातशतेन: by a hundred (occurrences) of vyatīpāta
• व्यतीपातशतेन: Karana (Measure/करण)
• Type: Noun
• Root: व्यतीपात (प्रातिपदिक) + शत (प्रातिपदिक)
• Form: समासः: व्यतीपातानां शतम् (षष्ठी-तत्पुरुष); नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक निपात

• अयनानाम्: of solstices/ayana-periods
• अयनानाम्: Sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अयन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन

• सहस्रेण: by a thousand
• सहस्रेण: Karana (Measure/करण)
• Type: Noun
• Root: सहस्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• यत्फलम्: the result which
• यत्फलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक)
• Form: समासः: यत् फलम् (कर्मधारय/तत्पुरुष: ‘which fruit/result’); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• ज्येष्ठपुष्करे: at Jyeṣṭha-puṣkara (tīrtha)
• ज्येष्ठपुष्करे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ज्येष्ठ (प्रातिपदिक) + पुष्कर (प्रातिपदिक)
• Form: समासः: ज्येष्ठं पुष्करम् (कर्मधारय; name of tīrtha); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• तत्फलम्: that same result
• तत्फलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक)
• Form: समासः: तत् फलम् (‘that result’); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• समवाप्नोति: attains
• समवाप्नोति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आप् (धातु) + सम् (उपसर्ग) + अव (उपसर्ग)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• सूर्याय: to the Sun
• सूर्याय: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन

• अर्घ्य: arghya offering
• अर्घ्य: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अर्घ्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (अर्घ्यम् understood; in compound-like usage)

• निवेदने: in the act of offering
• निवेदने: Adhikarana (Occasion/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: निवेदन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; भाववाचक (act of offering)

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (merit compared to Jyeṣṭha-Puṣkara)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī

Visual Art Cues

Scene: A split-scene: on one side the sacred lake of Puṣkara with crowds on auspicious days; on the other, a lone devotee at Prabhāsa offering arghya to Sūrya—both framed as yielding equal merit.

Characters & Entities

• Sūrya
• Jyeṣṭha Puṣkara
• Vyatīpāta
• Yugādi
• Ayana

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Simple, devoted Sun-offering (sūryārghya) can confer extraordinary merit equal to rare, highly-auspicious tīrtha-occasions.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Jyeṣṭha Puṣkara is cited as a benchmark tīrtha whose merit is equaled by offering arghya to Sūrya.

What ritualistic prescription is mentioned?

Offering arghya (water-libation with reverence) to the Sun.