Adhyaya 17

Verse 1

ऑपन--माज छा जज सप्तदशो< ध्याय: दुर्योधन तथा उसके पास रोती हुई पुत्रवधूको देखकर गान्धारीका श्रीकृष्णके सम्मुख विलाप वैशम्पायन उवाच दुर्योधन हतं दृष्टवा गान्धारी शोककर्शिता । सहसा न्यपतद्‌ भूमौ छिन्नेव कदली वने

Vaiśaṃpāyana sprach: „O Janamejaya, als Gāndhārī Duryodhana erschlagen sah, vom Kummer verzehrt, stürzte sie plötzlich zu Boden wie eine im Wald gefällte Bananenstaude.“

Verse 2

सातु लब्ध्वा पुनः संज्ञां विक्रुश्य च विलप्य च दुर्योधनमभिप्रेक्ष्य शयानं रुधिरोक्षितम्‌

Als sie wieder zu sich kam, schrie sie auf und klagte immer wieder. Als sie Duryodhana dort liegen sah, vom Blut getränkt, umklammerte Gāndhārī—vom Kummer überwältigt—ihn in ihrem Herzen und weinte; ihre Sinne gerieten in Aufruhr, und sie jammerte: „Weh, mein Sohn! Weh, mein Sohn!“

Verse 3

परिष्वज्य च गान्धारी कृपणं पर्यदेवयत्‌ । हा हा पुत्रेति शोकार्ता विललापाकुलेन्द्रिया

Vaiśaṃpāyana sprach: Ihn umschlingend, klagte Gāndhārī erbarmungswürdig. Vom Schmerz überwältigt, die Sinne in Aufruhr, rief sie immer wieder: „Weh, mein Sohn! Weh, mein Sohn!“

Verse 4

सुगूढजत्रुविपुलं हारनिष्कविभूषितम्‌ । वारिणा नेत्रजेनोर: सिंचन्‍ती शोकतापिता

Vaiśaṃpāyana sprach: Von Kummer versengt, besprengte Gāndhārī immer wieder mit dem Wasser ihrer Tränen die breite Brust ihres Sohnes—die mächtige Schlüsselbeingegend war unter Fleisch verborgen—geschmückt mit einer Halskette und einem niṣka (Goldschmuck).

Verse 5

समीपस्थं हृषीकेशमिदं वचनमत्रवीत्‌ । उपस्थिते5स्मिन्‌ संग्रामे ज्ञातीनां संक्षये विभो

Vaiśaṃpāyana sprach: In der Nähe von Hṛṣīkeśa (Kṛṣṇa) stehend, sagte sie diese Worte: „O Herr, als dieser schreckliche Krieg—der die Vernichtung der Verwandten herbeiführt—über uns gekommen war, sprach jener vorzüglichste König, Duryodhana, mit gefalteten Händen zu mir: ‚Mutter, in dieser Schlacht unter Verwandten gewähre mir deinen Segen zum Sieg.‘“

Verse 6

मामयं प्राह वार्ष्णेय प्राउजलिनृपसत्तम: । अस्मिन्‌ ज्ञातिसमुद्धर्षे जयमम्बा ब्रवीतु मे

Vaiśaṃpāyana sprach: „O Vārṣṇeya (Kṛṣṇa), jener vorzüglichste König (Duryodhana) redete mich einst mit gefalteten Händen an. Als dieser schreckliche Aufruhr unter Verwandten—ein Krieg, der die eigenen Angehörigen vernichtet—entbrannt war, sagte er: ‚Mutter, in diesem Krieg unseres Geschlechts sprich mir den Segen zum Sieg zu.‘“

Verse 7

इत्युक्ते जानती सर्वमहं स्वव्यसनागमम्‌ । अब्रवं पुरुषव्यापत्र यतो धर्मस्ततो जय:

Als er so gesprochen hatte, obwohl ich bereits alles wusste—dass ein großes Unheil über mich kommen würde—antwortete ich dennoch: „O Tiger unter den Menschen, wo Dharma steht, dort ist der Sieg.“

Verse 8

यथा च युध्यमानस्त्वं न वै मुहा[सि पुत्रक । ध्रुवं शस्त्रजिताल्लोकान प्राप्स्यस्पमरवत्‌ प्रभो

Vaiśaṃpāyana sprach: „Und wenn du, während du kämpfst, nicht in Verblendung gerätst, mein Sohn, dann wirst du gewiss, o Herr, Welten erreichen, die durch die Macht der Waffen errungen sind—gleich den Unsterblichen.“

Verse 9

इत्येवमब्रुव॑ पूर्व नैनं शोचामि वै प्रभो । धृतराष्ट्र तु शोचामि कृपणं हतबान्धवम्‌

O Herr, dies habe ich schon zuvor gesagt; darum trauere ich nicht um Duryodhana. Ich trauere vielmehr um den armen König Dhṛtarāṣṭra, dem alle Verwandten und Nahestehenden erschlagen wurden.

Verse 10

अमर्षणं युधां श्रेष्ठ कृतास्त्र युद्धदुर्मदम्‌ । शयानं वीरशयने पश्य माधव मे सुतम्‌

Vaiśaṃpāyana sprach: „O Mādhava, sieh meinen Sohn—unbeugsam im Geist, der Beste unter den Kriegern, in der Waffenlehre geschult und einst trunken vom Stolz der Schlacht—nun liegt er auf dem Lager des Helden (dem Schlachtfeld).“

Verse 11

यो<यं मूर्धाभिषिक्तानामग्रे याति परंतप: । सो<यं पांसुषु शेतेडद्य पश्य कालस्य पर्ययम्‌

Vaiśaṃpāyana sprach: „Er, der Feindeschrecker, der einst an der Spitze der geweihten Könige ging—derselbe liegt heute im Staub. Sieh die Umkehr, die die Zeit bewirkt.“

Verse 12

ध्रुवं दुर्योधनो वीरो गतिं न सुलभां गत: । तथा हाभिमुख: शेते शयने वीरसेविते

Vaiśampāyana sprach: „Wahrlich, der Held Duryodhana hat ein Geschick erlangt, das nicht allen leicht erreichbar ist; denn dort liegt er, das Antlitz nach vorn gewandt, auf einem von Kriegern geehrten Lager.“

Verse 13

यं पुरा पर्युपासीना रमयन्ति वरस्त्रिय: । तं॑ वीरशयने सुप्तं रमयन्त्यशिवा: शिवा:

Vaiśampāyana sprach: „Den, um den sich einst edle und schöne Frauen setzten, ihn mit Spielen und Künsten zu erfreuen — den, der nun auf dem Lager des Helden (dem Lager des Schlachtfeldes) schläft, ‘unterhalten’ stattdessen diese unheilvollen Schakale.“

Verse 14

य॑ं पुरा पर्युपासीना रमयन्ति महीक्षित: । महीतलस्थं निहतं गृध्रास्तं पर्युपासते,“जिसके पास पहले राजा लोग बैठकर उसे आनन्द प्रदान करते थे, आज मरकर धरतीपर पड़े उसी वीरके पास गीध बैठे हुए हैं

Vaiśampāyana sprach: „Den, den einst Könige umgaben, nahe bei ihm saßen und ihn mit ihrem Dienst erfreuten — der liegt nun erschlagen auf der Erde; und Geier sitzen rings um eben diesen Helden.“

Verse 15

यं पुरा व्यजनै रम्यैरुपवीजन्ति योषित: । तमद्य पक्षव्यजनैरुपवीजन्ति पक्षिण:,“पहले जिसके पास खड़ी होकर युवतियाँ सुन्दर पंखे झला करती थीं, आज उसीको पक्षीगण अपनी पाँखोंसे हवा करते हैं

Vaiśampāyana sprach: „Den, den einst Mädchen, an seiner Seite stehend, mit schönen Handfächern kühlten — den fächeln heute die Vögel mit den Fächern ihrer eigenen Flügel.“

Verse 16

एष शेते महाबाहुर्बलवान्‌ सत्यविक्रम: । सिंहेनेव द्विप: संख्ये भीमसेनेन पातित:

Vaiśampāyana sprach: „Hier liegt der Großarmige, der Starke, von wahrer Tapferkeit: Duryodhana, von Bhīmasena zu Boden gestreckt. Auf dem Schlachtfeld ruht er nun wie ein mächtiger Elefant, den ein Löwe gefällt hat.“

Verse 17

पश्य दुर्योधन कृष्ण शयानं रुधिरोक्षितम्‌ | निहतं भीमसेनेन गदां सम्मृज्य भारतम्‌,“श्रीकृष्ण! भीमसेनकी चोट खाकर खूनसे लथपथ हो गदा लिये धरतीपर सोये हुए दुर्योधनको अपनी आँखसे देख लो इति श्रीमहा भारते स्त्रीपर्वणि स्त्रीविलापपर्वणि दुर्योधनदर्शने सप्तदशो5ध्याय: ।।

Vaiśampāyana sprach: „O Kṛṣṇa, sieh mit eigenen Augen Duryodhana—am Boden hingestreckt, vom Blut getränkt—von Bhīmasena erschlagen und doch noch seine Keule umklammernd, o Nachkomme Bharatas.“

Verse 18

अक्षौहिणीर्महाबाहुर्दश चैकां च केशव । आनयद्‌ यः पुरा संख्ये सो5नयान्निधनं गत:,“केशव! जिस महाबाहु वीरने पहले ग्यारह अक्षौहिणी सेनाओंको जुटा लिया था, वही अपनी अनीतिके कारण युद्धमें मार डाला गया

Vaiśampāyana sprach: „O Keśava, jener mächtigarmige Krieger, der einst nach der Kriegsrechnung elf Akṣauhiṇīs an Truppen zusammenbrachte, hat nun wegen unrechtmäßigen Handelns sein Verderben gefunden.“

Verse 19

एष दुर्योधन: शेते महेष्वासो महाबल: । शार्टूल इव सिंहेन भीमसेनेन पातितः,'सिंहके मारे हुए दूसरे सिंहके समान भीमसेनके हाथों मारा गया यह महाबली महाथनुर्धर दुर्योधन सो रहा है

Vaiśampāyana sprach: „Hier liegt Duryodhana—gewaltig an Kraft und ein großer Bogenschütze—von Bhīmasena niedergeworfen, wie ein Tiger von einem Löwen zu Boden gebracht.“

Verse 20

विदुरं हवमत्यैष पितरं चैव मन्दभाक्‌ | बालो वृद्धावमानेन मन्दो मृत्युवशं गत:,“यह मूर्ख और अभागा बालक विदुर तथा अपने पिताका अपमान करके बड़े-बूढ़ोंकी अवहेलनाके पापसे ही कालके गालमें चला गया है

Vaiśampāyana sprach: „Dieser törichte, unglückselige Jüngling, der Vidura und sogar seinen eigenen Vater beleidigte, ist—durch die Sünde, Ältere zu verachten und zu entehren—in die Gewalt des Todes geraten.“

Verse 21

नि:सपत्ना मही यस्य त्रयोदश समा: स्थिता । स शेते निहतो भूमौ पुत्रो मे पृथिवीपति:

Vaiśampāyana sprach: „Der, dessen Herrschaft diese Erde dreizehn Jahre lang ohne Widersacher bestand—mein Sohn, der Landesherr Duryodhana—liegt nun erschlagen am Boden.“

Verse 22

अपश्यं कृष्ण पृथिवीं धार्तराष्ट्रानुशासिताम्‌ । पूर्णा हस्तिगवाश्वैश्व वाष्णेय न तु तच्चिरम्‌

Vaiśampāyana sprach: „O Kṛṣṇa, o Spross der Vṛṣṇis! Einst sah ich diese Erde unter dem Befehl von Dhṛtarāṣṭras Sohn regiert—reich an Elefanten, Rindern und Pferden. Doch jene Herrschaft währte nicht lange.“

Verse 23

तामेवाद्य महाबाहो पश्याम्यन्यानुशासिताम्‌ | हीनां हस्तिगवाश्वेन कि नु जीवामि माधव

„O Mādhava mit den mächtigen Armen! Heute sehe ich eben diese Erde, nun unter dem Befehl eines anderen, der Elefanten, Rinder und Pferde beraubt. Wozu also soll ich weiterleben?“

Verse 24

इदं कष्टतरं पश्य पुत्रस्यापि वधान्मम । यदिमा: पर्युपासन्ते हतान्‌ शूरान्‌ रणे स्त्रिय:

Vaiśampāyana sprach: „Seht etwas, das für mich noch schmerzlicher ist als der Tod meines eigenen Sohnes: Diese Frauen sitzen dicht bei ihren gefallenen Helden auf dem Schlachtfeld, halten Wache und weinen. Blickt auf ihren erbarmungswürdigen Zustand.“

Verse 25

प्रकीर्णकेशां सुश्रोणी दुर्योधनशुभाड्कगाम्‌ । रुक्मवेदीनिभां पश्य कृष्ण लक्ष्मणमातरम्‌

Vaiśampāyana sprach: „O Kṛṣṇa, sieh Lakṣmaṇās Mutter: das Haar wirr gelöst, die schönen Hüften nun vom Kummer gebeugt, sitzt sie auf Duryodhanas als glückverheißend geltendem Schoß. Sie leuchtet wie ein goldener Opferaltar, und doch weint sie in diesem Augenblick, zerschmettert von dem Unheil, das der Krieg nach sich zog.“

Verse 26

नूनमेषा पुरा बाला जीवमाने महीभुजे । भुजावाश्रित्य रमते सुभुजस्य मनस्विनी

Vaiśampāyana sprach: „Gewiss, als jener Herr der Erde noch lebte, muss diese junge Frau von hohem Mut—an die Arme ihres Gatten, des Helden mit den schönen Armen, gelehnt—sich mit ihm in eben solcher ehelichen, spielerischen Vertrautheit erfreut haben.“

Verse 27

कथं तु शतधा नेदं हृदयं मम दीर्यते । पश्यन्त्या निहतं पुत्र पुत्रेण सहितं रणे

Vaiśampāyana sprach: „Wie kommt es, dass mein Herz nicht in hundert Stücke zerreißt, wenn ich meinen Sohn erschlagen auf dem Schlachtfeld sehe—erschlagen zusammen mit seinem eigenen Sohn? Wenn ich diesen Zustand erblicke, wie könnte das Herz standhalten?“

Verse 28

पुत्र रुधिरसंसिक्तमुपजिप्रत्यनिन्दिता । दुर्योधन तु वामोरु: पाणिना परिमार्जती

Vaiśampāyana sprach: Die untadelige Frau, die Zunge hervorgestreckt, wischte mit ihrer Hand das Blut ab, das den Leib (oder das Glied) ihres Sohnes Duryodhana beschmierte. Dieses Bild macht den harten menschlichen Preis des Krieges sichtbar: Selbst in berechtigter Trauer erniedrigen die Folgen eines von Adharma getriebenen Konflikts königliche Häuser zu hilflosem Klagen und zu innigen Handgriffen der Fürsorge für die Gefallenen.

Verse 29

'सुन्दर जाँघोवाली मेरी सती साध्वी पुत्रवधू कभी खूनसे भीगे हुए अपने पुत्र लक्ष्मणका मुँह सूँघती है तो कभी पति दुर्योधनका शरीर अपने हाथसे पोंछती है ।।

Vaiśampāyana sprach: „Betrauert diese willensstarke Frau ihren Gatten oder ihren Sohn? Denn sie scheint in einem solchen Zustand zu sein—bald blickt sie zum Sohn, bald bricht sie in Qual zusammen—dass man kaum erkennen kann, worauf ihr Schmerz gerichtet ist.“ Im ethischen Schatten des Krieges hebt der Vers die gespaltene Treue einer Witwe und Mutter hervor und den menschlichen Preis, der jeden Anspruch auf Sieg übertönt.

Verse 30

स्वशिर: पठचशाखाभ्यामभिहत्यायतेक्षणा । पतत्युरसि वीरस्य कुरुराजस्य माधव

Vaiśampāyana sprach: „Mādhava, sieh: Diese großäugige Braut schlägt sich in ihrem Schmerz mit beiden Unterarmen an den Kopf und stürzt dann auf die Brust ihres heldenhaften Gatten, des Kuru-Königs. Schwer ist zu sagen, ob ihre Trauer dem Sohn gilt oder dem Mann; so erscheint sie in ihrer Qual.“

Verse 31

पुण्डरीकनिभा भाति पुण्डरीकान्तरप्रभा । मुखं विमृज्य पुत्रस्य भर्तुश्चैव तपस्विनी

Vaiśaṃpāyana sprach: Strahlend wie ein weißer Lotus, mit einem Glanz wie das Licht im Innern des Lotus, wischte die asketische Frau—stets hingebungsvoll—immer wieder das Gesicht ihres Sohnes und auch das ihres Gatten. Mitten in der Trauer wird ihr zarter Dienst zu einem ethischen Bild standhafter familiärer Pflicht und des Mitgefühls, selbst in der Verwüstung des Krieges.

Verse 32

यदि सत्यागमा: सन्ति यदि वै श्रुतयस्तथा । ध्रुव॑ं लोकानवाप्तो<यं नूपो बाहुबलार्जितान्‌

Vaiśampāyana sprach: „Wenn die heiligen Überlieferungen wahr sind und wenn die Veden tatsächlich die Wahrheit verkünden, dann hat dieser König—der sie durch die Kraft seiner eigenen Arme errang—gewiss jene Welten (des Verdienstes) erreicht.“