Adhyaya 12

Verse 1

विस्तरेणानुपूर्व्याच्च अग्नेर्वक्ष्याम्यतः परम् / इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे ऋषिसर्गवर्णनं नामैकादशो ऽध्यायः सूत उवाच यो ऽसावग्ने रभिमानी स्मृतः स्वायंभुवे ऽन्तरे / ब्रह्मणो मानसः पुत्रस्तस्मात्स्वाहा व्यजायत

Nun werde ich Agni ausführlich und der Reihe nach schildern. Sūta sprach: Der Agni, der im Svāyambhuva-Manvantara als Abhimānī bekannt ist, war ein geistgeborener Sohn Brahmās; aus ihm ging Svāhā hervor.

Verse 2

पावकं पवमानं च शुचिरग्निश्च यः स्मृतः / निर्मथ्यः पवमानस्तु वैद्युतः पावकः स्मृतः

Agni wird unter drei Namen erinnert: Pāvaka, Pavamāna und Śuci. Das durch Reibung (nirmathya) hervorgebrachte Feuer heißt Pavamāna; das aus dem Blitz hervorgehende heißt Pāvaka.

Verse 3

शुचिः सौरस्तु विज्ञेयः स्वाहापुत्रास्तु ते त्रयः / निर्मथ्यः पवमानस्तु शुचिः सौरस्तु यः स्मृतः

Man soll wissen, dass Śuci sauryisch, also von Sonnenwesen ist; alle drei sind Söhne Svāhās. Der durch Reibung Geborene ist Pavamāna, und der als Śuci Erinnerte ist der Sonnenhafte.

Verse 4

अब्योनिर्वैद्युतश्चैव तेषां स्थानानि तानि वै / पवमानात्मजश्चैव कव्यवाहन उच्यते

Abyoni und Vaidyuta—das sind ihre jeweiligen Stätten; und der Sohn Pavamānas heißt Kavyavahana, der Träger der Opfergaben für die Pitṛs.

Verse 5

पावकिः सहरक्षस्तु हव्यवाहः शुचेः सुतः / देवानां हव्यवाहो ऽग्निः पितॄणां कव्यवाहनः

Pāvaki, Saha-rakṣas und Havyavāha sind Söhne Śucis. Für die Götter ist Agni der Havyavāha; für die Pitṛs ist er der Kavyavāhana.

Verse 6

सह रक्षो ऽसुराणां तु त्रयाणां तु त्रयो ऽग्नयः / एतेषां पुत्रपौत्रास्तु चत्वारिंशन्न वैव तु

Zusammen mit Rākṣasas und Asuras gibt es für diese drei Gruppen drei Agnis; und ihre Söhne und Enkel sind wahrlich vierzig an der Zahl.

Verse 7

वक्ष्यामि नामभिस्तेषां प्रविभागं पृथक्पृथक् / विश्रुप्तो लौकिको ऽग्निस्तु प्रथमो ब्रह्मणः सुतः

Nun werde ich ihre Einteilung, jeden einzeln mit Namen, darlegen. Der weltliche Agni namens Viśrupta ist der erste Sohn Brahmās.

Verse 8

ब्रह्मो दत्ताग्निस त्पुत्रो भरतो नाम विश्रुतः / वैश्वानरः सुतस्तस्य वहन् हव्यं समाः शतम्

Der Sohn Brahmās, Dattāgni, ist unter dem Namen Bharata berühmt. Sein Sohn Vaiśvānara trug die Opfergaben (havya) hundert Jahre lang.

Verse 9

संभृतो ऽथर्वणा पूर्वमेधितिः पुष्करोदधौ / सोथर्वा लौकिको ऽग्निस्तु दर्पहाथर्वणः स्मृतः

Der Rishi Atharvan, genannt Pūrvamedhiti, sammelte einst das heilige Feuer bei Puṣkarodadhi. Derselbe Atharva ist das weltliche Feuer, als Atharvan „Darpahā“, der Zerstörer des Hochmuts, überliefert.

Verse 10

अथर्वा तु भृगुर्जज्ञे ह्यग्निराथर्वणः स्मृतः / तस्मात्स लौकिको ऽग्निस्तु दध्यङ्ङाथर्वणो मतः

Aus Atharva wurde Bhṛgu geboren; er gilt als Agni Ātharvaṇa. Darum wird dieses weltliche Feuer als Dadhyaṅ Ātharvaṇa angesehen.

Verse 11

आथर्वः पवमानस्तु निर्मथ्यः कविभिः स्मृतः / स ज्ञेयो गार्हपत्यो ऽग्निस्तस्य पुत्रद्वयं स्मृतम्

Der Ātharvaṇa Pavamāna wird von den Dichterweisen als ‘nirmathya’, aus dem Reiben hervorgebrachtes Feuer, erinnert. Er ist als Gārhapatya-Agni zu erkennen; und zwei Söhne werden von ihm genannt.

Verse 12

शंस्यस्त्वाह वनीयो ऽग्नेः स्मृतो यो हव्यवाहनः / द्वितीयस्तु सुतः प्रोक्तः शुको ऽग्निर्यः प्रणीयते

Śaṃsya gilt als die ‘vaniya’-Gestalt Agnis, als Havyavāhana, der die Opfergaben trägt. Der zweite Sohn heißt Śuka-Agni, das Feuer, das im Yajña feierlich vorangeführt wird.

Verse 13

तथा सव्यापसव्यौ च शंस्यस्याग्नेः सुतावुभौ / शंस्यस्तु षोडश नदीश्चकमे हव्यवाहनः

Ebenso hatte Agni Śaṃsya zwei Söhne: Savya und Apasavya. Und Śaṃsya, der Havyavāhana, erwählte sechzehn Flüsse zu seinen Gefährtinnen.

Verse 14

यो सावाहवनीयो ऽग्निरभिमानी द्विजैः स्मृतः / कावेरीं कृष्णवेणां च नर्मदां यमुनां तथा

Der, den die Dvijas als die Gottheit verehren, die das Āhavanīya‑Feuer beherrscht (abhimānī), weilt auch in den Flüssen Kaverī, Kṛṣṇaveṇā, Narmadā und Yamunā.

Verse 15

गोदावरीं वितस्तां च चन्द्रभागामिरावतीम् / विपाशां कौशिकीञ्चैव शतद्रूं सरयूं तथा

Ebenso weilt er in den Flüssen Godāvarī, Vitastā, Candrabhāgā, Irāvatī, Vipāśā, Kauśikī, Śatadrū und Sarayū.

Verse 16

सीतां सरस्वतीं चैव ह्रादिनीं पावनीन्तथा / तासु षोडशधामानं प्रविभज्य पृथक्पृथक्

Auch in den Flüssen Sītā, Sarasvatī, Hrādinī und Pāvanī teilte er sechzehn heilige Wohnsitze (dhāma) einzeln und gesondert zu.

Verse 17

आत्मानं व्यदधात्तासु धिष्णीष्वथ बभूव सः / कृत्तिकाचारिणी धिष्णी जज्ञिरे ताश्च धिष्णयः

Dann setzte er sich selbst in jene Dhiṣṇīs ein und wurde dort offenbar; und aus der Dhiṣṇī, die mit den Kṛttikās wandelt, gingen jene Dhiṣṇīs hervor.

Verse 18

धिष्णीषु जज्ञिरे यस्माद् धिष्णयस्तेन कीर्त्तिताः / इत्येते वै नदीपुत्रा धिष्णीष्वेवं विजज्ञिरे

Weil sie in den Dhiṣṇīs geboren wurden, heißen sie daher ‘Dhiṣṇayas’; so entstanden diese Söhne der Flüsse auf solche Weise in den Dhiṣṇīs.

Verse 19

तेषां विहरणीया ये उपस्थेयाश्च ये ऽग्नयः / ताञ्शृणुध्वं समासेन कीर्त्यमानान्यथातथम्

Unter ihnen gibt es heilige Feuer, die zu umschreiten sind, und solche, die zu verehren sind; hört in Kürze ihr Lob, wie es der Wahrheit entspricht.

Verse 20

विभुः प्रवाहणो ग्नीध्रस्तत्रस्था धिष्णयो ऽपरे / विधीयन्ते यथास्थानं सूत्याहे सवने क्रमात्

Vibhu, Pravāhaṇa, Gnīdhra und die übrigen dort befindlichen Dhishṇya werden am Sūtyāha-Tag in jedem Savana der Reihe nach an ihren jeweiligen Plätzen eingesetzt.

Verse 21

अनुद्देश्य निवास्यानामग्नीनां शृणुत क्रमम् / सम्राडग्नि कृशानुर्यो द्वितीयोंऽतरवेदिकः

Hört nun die Reihenfolge der sogenannten anuddeśya-nivāsya-Feuer: Samrāḍagni heißt Kṛśānu, und das zweite ist das Antaravedika-Feuer.

Verse 22

सम्राडग्नमुखानष्टौ उपतिष्ठन्ति तान् द्विजान् / परिषत्पवमानस्तु द्वितीय सो ऽनुदिश्यते

Vor dem Samrāḍagni stehen acht Feuer im Dienst jener Dvija; und Pariṣatpavamāna wird als das zweite Anudiśya bezeichnet.

Verse 23

प्रतल्कान्यो नभोनाम चत्वरेसौ विभाव्यते / हव्यस्ततो ह्यसंमृष्टः शामित्रे ऽग्नौ विभाव्यते

Der ‘Pratalkānya’, genannt Nabho, gilt in diesem Catvara als eingesetzt; danach gilt das Feuer ‘Havya’, unberührt und unbefleckt (asaṃmṛṣṭa), als im Śāmitra-Feuer eingesetzt.

Verse 24

ऋतुधामा च सुज्योतिरौदुंबर्यः प्रकीर्त्यते / विश्वव्यचाः समुद्रो ऽग्निर्ब्रह्मस्थाने स कीर्त्यते

Er wird als ‘Ṛtudhāmā’ und ‘Sujyoti-Audumbarya’ gepriesen. Agni in Gestalt des Ozeans, genannt ‘Viśvavyacā’, wird im Brahmasthāna verherrlicht.

Verse 25

ब्रह्मज्योतिर्वसुर्धामा ब्रह्मस्थाने स उच्यते / अचौकपादुपस्थो यः स वै शालासुखीयकः

Im Brahmasthāna nennt man ihn ‘Brahmajyoti’ und ‘Vasurdhāmā’. Wer nahe bei den ‘Füßen’ des Quadrats verweilt, heißt ‘Śālāsukhīyaka’.

Verse 26

अनुहेश्यो ह्यहिर्बुध्न्यो सो ऽग्रिर्गृहपतिः स्मृतः / शंस्यस्यैते सुताः सर्वे उपस्थेया द्विजैः स्मृताः

‘Anuheśya’ und ‘Ahirbudhnya’—dieser Agni gilt als ‘Gṛhapati’, der Herr des Hauses. Alle diese Söhne des ‘Śaṃsya’ werden von den Dvija als verehrungswürdig bezeichnet.

Verse 27

ततो विहरणीयांश्च वक्ष्याम्यष्टौ च तत्सुतान् / विभुः प्रवाहणो ऽग्नीध्रस्तेषां धिष्ण्यस्तथा परे

Dann werde ich ‘Viharaṇīya’ und seine acht Söhne darlegen. Unter ihnen sind ‘Vibhu’, ‘Pravāhaṇa’ und ‘Agnīdhra’; die übrigen sind ebenso ihre dhiṣṇya (Sitze/Ämter).

Verse 28

विधीयन्ते यथास्थानं सौत्ये ऽह्नि सवने क्रमात् / होत्रीयस्तु स्मृते ह्यग्निर्वह्निर्यो हव्यवाहनः

Am Sautya-Tag werden sie gemäß der Reihenfolge der Savana an ihren jeweiligen Platz gesetzt. Der hotrīya-Agni gilt als Vahni, der Havyavāhana, Träger der Opfergaben.

Verse 29

प्रशान्तो ऽग्निः प्रचेतास्तु द्वितीयश्चात्र नामकः / ततो ऽग्निर्वैश्वदेवस्तु ब्राह्मणाच्छंसिरुच्यते

Hier heißt das zweite Agni Pracetā und wird auch Praśānta genannt. Danach wird das Agni namens Vaiśvadeva als Brāhmaṇācchaṃsi bezeichnet.

Verse 30

उशिगग्निः कविर्यस्तु पोतो ऽग्निः स विभाव्यते / आवारिरग्निर्वाभारिर्वैष्ठीयः स विभाव्यते

Das Agni namens Uśig ist als Kavi bekannt, und auch das Agni namens Pota wird erwähnt. Das Agni Āvāri und Ābhāri gilt ebenfalls als Vaiṣṭhīya.

Verse 31

अवस्फूर्जो विवस्वांस्तु आस्थांश्चैव स उच्यते / अष्टमः सुध्युरग्निर्योमार्जालीयः स उच्यन्ते

Das Agni Avasphūrja wird auch Vivasvān und Āsthāṃśca genannt. Das achte Agni heißt Sudhyu und wird ebenso Yomārjālīya genannt.

Verse 32

धिष्ण्यावाहरणा ह्येते सौत्येह्नीज्यन्त वै द्विजैः / अपां योनिः स्मृतो ऽसौ स ह्यप्सुनामा विभाव्यते

Diese Agni, Dhiṣṇyāvāharaṇa genannt, werden am Sautya-Tag von den Dvija verehrt. Er gilt als Apāṃ Yoni, und wird auch als Apsunāmā erkannt.

Verse 33

ततो यः पावको नाम्ना अब्जो यो गर्भ उच्यते / अग्निः सो ऽवभृथे ज्ञेयो वरुणेन सहेज्यते

Darauf folgt das Agni namens Pāvaka, das auch Abja-garbha genannt wird. Es ist im Avabhṛtha-Ritus zu erkennen und wird zusammen mit Varuṇa verehrt.

Verse 34

त्दृच्छयस्तत्सुतो ह्यग्निर्जठरे यो नृणां पचन् / मृत्युमाञ् जाठरस्याग्नेर्विद्वानाग्निः सुतः स्मृतः

Durch Zufall ist sein Sohn jenes Agni, das im Bauch der Menschen weilt und die Speise gart. Dieses Verdauungsfeuer heißt ‘Mṛtyumān’; und ‘Vidvān-Agni’ gilt als sein Sohn.

Verse 35

परस्परोत्थितः सो ऽग्निर्भूतानीह विनिर्दहेत् / पुत्रस्त्वग्नेर्मन्युमतो घोरः संवर्तकः स्मृतः

Jenes Feuer, das wechselseitig entsteht, verbrennt hier alle Wesen. Der Sohn des zornvollen Agni wird als der schreckliche Saṃvartaka überliefert.

Verse 36

पिबन्नवः स वसति समुद्रे वडवामुखः / समुद्रवासिनः पुत्रः साहरक्षो विभाव्यते

Das Feuer Vaḍavāmukha wohnt im Ozean und trinkt unablässig dessen Wasser. Der Sohn des Meeresbewohners gilt als Sāharakṣa.

Verse 37

सहरक्षसुतः क्षामो गृहाणां दहते नृणाम् / क्रव्यादग्निः सुतस्तस्य पुरुषानत्ति यो मृतान्

Der Sohn Sāharakṣas, Kṣāma genannt, verbrennt die Häuser der Menschen. Sein Sohn ist Kravyād-Agni, der das Fleisch der toten Männer verzehrt.

Verse 38

इत्येते पावकस्याग्नेः पुत्रा एव प्रकीर्त्तिताः / ततः शुचिस्तु वै सौरो गन्धर्वैरायुराहुतः

So sind diese Söhne des Agni Pāvaka verkündet. Danach folgt Śuci von solarer Natur; die Gandharvas rufen ihn mit dem Namen Āyu an.

Verse 39

मथितो यस्त्वरण्यां च सो ऽग्निरग्निं समिन्धति / आयुर्नाम्ना तु भगवानसौ यस्तु प्रणीयते

Das Feuer, das durch Reiben des Holzes im Wald gewonnen wird, ist es, das das Feuer entfacht. Dieser Bhagavān heißt ‘Āyu’ und wird rituell nach vorn geführt.

Verse 40

आयुषो महिषः पुत्रः सहसो नाम तत्सुतः / पाकयज्ञेष्वभीमानी सोग्निस्तु सहसः स्मृतः

Der Sohn des Āyu ist Mahiṣa, und dessen Sohn heißt Sahasa. In den pākayajñas wird Agni, der als Herr des Opfers waltet, als ‘Sahasa’ erinnert.

Verse 41

पुत्रश्च सहसस्याग्नेरद्भुतः स महायशाः / विविधिश्चाद्भुतस्यापि पुत्रो ऽग्नेस्तुमाहान्स्मृतः

Der Sohn des Agni namens Sahasa ist Adbhuta, von großem Ruhm. Und Adbhuta hat einen Sohn, Vividhi, der als großer Sohn Agnis gilt.

Verse 42

प्रायश्चित्तेष्वभीमानी हुतं भुङ्क्ते हविः सदा / विविधेस्तु सुतो ह्यर्क्क स्तस्य चाग्नेः सुता इमे

In den Sühneriten, als präsidierende Macht, verzehrt er stets das dargebrachte havis. Vividhis Sohn ist Arka; und dies sind die Söhne jenes Agni.

Verse 43

अनीकवान् वाजसृक् च रक्षोहा चष्टिकृत्तथा / सुरभिर्वसुरन्नादो प्रविष्टो यः स रुकमराट्

Anīkavān, Vājasṛk, Rakṣohā und Caṣṭikṛt; ebenso Surabhi, Vasur und Annāda—wer in sie eingegangen ist, wird Rukamarāṭ genannt.

Verse 44

शुचेरग्नेः प्रजा ह्येषा वह्नयश्च चतुर्द्दश / इत्येते चाग्नयः प्रोक्ताः प्रणीयन्तेध्वरेषु वै

Dies ist die Nachkommenschaft des Agni Śuci, und es gibt vierzehn Vahni; so werden diese Agni genannt, und in den Opfern werden sie rituell herbeigeführt und eingesetzt.

Verse 45

आदिसर्गे व्यतीता वै यामैः सह सुरोत्तमैः / स्वायंभुवे ऽन्तरे पूर्वमग्नयस्तेभिमानिनः

In der Ur-Schöpfung vergingen sie zusammen mit den Yāma und den erhabensten Göttern; vor der Manvantara des Svāyambhuva waren jene Agni von Bewusstsein und Stolz ihres jeweiligen Amtes erfüllt.

Verse 46

एते विहरणीयेषु चेतनाचेतनेषु वै / स्थानाभिमानिनो लोके प्रागासन्हव्यवाहनाः

Sie weilten in allen Bereichen des Umherwandelns, im Belebten wie im Unbelebten; einst waren diese Havyavāhana, die Träger der Opfergaben, in der Welt vom Bewusstsein ihres jeweiligen Standes erfüllt.

Verse 47

काम्यनै मित्तिका यज्ञेष्वेते कर्मस्ववस्थिताः / पूर्वमन्वतंरे ऽतीताः शुकैर्यागैश्च तैः सह

In den kāmya- und naimittika-Yajñas standen sie fest in ihren rituellen Handlungen; in der früheren Manvantara gingen sie dahin zusammen mit den reinen Opfern.

Verse 48

देवैर्महात्मभिः पुण्यैः प्रथमस्यान्तरे मनोः / इत्येतानि मजोक्तानि स्थानानि स्थानिनश्च ह

In der ersten Manvantara des Manu, durch die heiligen, großherzigen Götter, habe ich so diese Stätten und ihre jeweiligen Inhaber dargelegt.

Verse 49

तैरेव तु प्रसंख्यातमतीतानागतेष्विह / सन्वन्तरेषु सर्वेषु लक्षणं जातवेदसाम्

Durch eben sie sind hier die Kennzeichen der Jātavedas (der Agni) in allen Manvantara, vergangenen wie zukünftigen, aufgezählt worden.

Verse 50

सर्वे तपस्विनो ह्येते सर्वे ब्रह्मभृतस्तथा / प्रजानां पतयः सर्वे ज्योतिष्मन्तश्च ते स्मृताः

Sie alle sind Asketen, alle tragen das Brahman; alle sind Herren der Geschöpfe und werden als strahlend erinnert.

Verse 51

स्वारोचिषादिषु ज्ञेयाः सावर्ण्यं तेषु सप्तसु / मन्वन्तरेषु सर्वेषु नामरूपप्रयोजनैः

In den sieben Manvantara wie dem Svārociṣa und den folgenden sind sie als ‘Sāvarṇya’ zu erkennen, gemäß Name, Gestalt und Aufgabe.

Verse 52

वर्त्तन्ते वर्त्तमानैश्च यामैदेवैः सहाग्नयः / अनागतैः सुरैः सार्द्धं वर्त्स्यन्ते ऽनागताग्नयः

Die Agni wirken zusammen mit den gegenwärtigen Yāma-Göttern; und die zukünftigen Agni werden zusammen mit den zukünftigen Sura wirken.

Verse 53

इत्येष निचयो ऽग्नीनामनुक्रान्तो यथाक्रमम् / विस्तरेणानुपुर्व्या च पितॄणां वक्ष्यते पुनः

So ist die Schar der Agni der Reihe nach dargelegt worden; nun werden die Pitṛ erneut, ausführlich und in richtiger Folge, beschrieben.