Shloka 34
Agnibheda–Vaṃśa: Forms of Agni, Their Functions, and Progeny (अग्निभेद-वंशः)
Devanagari script
त्दृच्छयस्तत्सुतो ह्यग्निर्जठरे यो नृणां पचन् / मृत्युमाञ् जाठरस्याग्नेर्विद्वानाग्निः सुतः स्मृतः
Transliteration
tdṛcchayastatsuto hyagnirjaṭhare yo nṛṇāṃ pacan / mṛtyumāñ jāṭharasyāgnervidvānāgniḥ sutaḥ smṛtaḥ
Translation
Durch Zufall ist sein Sohn jenes Agni, das im Bauch der Menschen weilt und die Speise gart. Dieses Verdauungsfeuer heißt ‘Mṛtyumān’; und ‘Vidvān-Agni’ gilt als sein Sohn.
Word by Word
तत्-दृच्छयाby chance
तत्-दृच्छया:
Hetu (हेतु/कारण)
TypeIndeclinable
Rootतत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + दृच्छया (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास; अव्यय-प्रयोगः (adverbial): ‘तत्’ + ‘दृच्छया’ = ‘तदृच्छया/तदृच्छया’ (by chance)
तत्-सुतःhis son
तत्-सुतः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + सुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (his son)
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात/पदार्थ-प्रदर्शक (particle; indeed/for)
अग्निःAgni, fire
अग्निः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
जठरेin the belly
जठरे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootजठर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन (locative)
यःwho
यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सम्बन्ध-प्रत्यय (relative pronoun)
नृणाम्of men
नृणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootनृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन (genitive)
पचन्cooking, digesting
पचन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootपच् (धातु)
Formवर्तमान-कृदन्त (शतृ/शतृ-प्रत्यय), परस्मैपदी; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘cooking/digesting’ (present active participle)
मृत्युमान्death-bearing
मृत्युमान्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमृत्यु (प्रातिपदिक) + मतुप् (प्रत्यय)
Formमतुप्-प्रत्ययान्त विशेषण; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘possessing death’
जाठरस्यof the gastric
जाठरस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeAdjective
Rootजाठर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; विशेषण-रूपेण ‘of the gastric (fire)’
अग्नेःof Agni
अग्नेः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
विद्वान्wise
विद्वान्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootविद् (धातु)
Formभूतकृदन्त/क्वसु-प्रत्ययान्त (विद्वस्-शब्द); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘knowing, wise’
अग्निःAgni (named)
अग्निः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
सुतःson
सुतः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
स्मृतःis said to be
स्मृतः:
Kriya (क्रिया/विधेय)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त-प्रत्यय), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि/भावे प्रयोगः (is said/remembered)