Chapter 11: Wisdom

Verse 1

अष्टावक्र उवाच ॥ भावाभावविकारश्च स्वभावादिति निश्चयी । निर्विकारो गतक्लेशः सुखेनैवोपशाम्यति ॥ ११-१॥

অষ্টাবক্র বললেন—যে নিশ্চিত জানে যে ভাব ও অভাবের বিকার স্বভাবগত, সে নির্বিকার ও ক্লেশমুক্ত হয়ে সহজেই শান্তি লাভ করে।

Verse 2

ईश्वरः सर्वनिर्माता नेहान्य इति निश्चयी । अन्तर्गलितसर्वाशः शान्तः क्वापि न सज्जते ॥ ११-२॥

যে নিশ্চিত জানে ঈশ্বরই সকলের নির্মাতা, এখানে অন্য কিছু নেই—তার সব আশা অন্তরে গলে যায়; সে শান্ত হয়ে কোথাও আসক্ত হয় না।

Verse 3

आपदः सम्पदः काले दैवादेवेति निश्चयी । तृप्तः स्वस्थेन्द्रियो नित्यं न वाञ्छति न शोचति ॥ ११-३॥

যিনি নিশ্চিত জানেন যে বিপদ ও সম্পদ কাল ও দৈবের বিধানেই আসে, তিনি সদা তৃপ্ত, স্থিরেন্দ্রিয়; তিনি না আকাঙ্ক্ষা করেন, না শোক করেন।

Verse 4

सुखदुःखे जन्ममृत्यू दैवादेवेति निश्चयी । साध्यादर्शी निरायासः कुर्वन्नपि न लिप्यते ॥ ११-४॥

যিনি নিশ্চিত জানেন যে সুখ-দুঃখ, জন্ম-মৃত্যু সবই দৈববিধান, তিনি অনিবার্যতা দেখে নিরায়াস থাকেন এবং কর্ম করেও আসক্ত হন না।

Verse 5

चिन्तया जायते दुःखं नान्यथेहेति निश्चयी । तया हीनः सुखी शान्तः सर्वत्र गलितस्पृहः ॥ ११-५॥

যিনি নিশ্চিত জানেন যে দুঃখ চিন্তা থেকেই জন্মায়, অন্য কোনোভাবে নয়, তিনি চিন্তামুক্ত হয়ে সুখী, শান্ত এবং সর্বত্র বাসনাহীন হন।

Verse 6

नाहं देहो न मे देहो बोधोऽहमिति निश्चयी । कैवल्यमिव सम्प्राप्तो न स्मरत्यकृतं कृतम् ॥ ११-६॥

যিনি দৃঢ়ভাবে জানেন যে আমি দেহ নই, দেহ আমার নয়, আমি শুদ্ধ বোধস্বরূপ, তিনি যেন কৈবল্যলাভ করে কৃত-অকৃত কর্ম স্মরণ করেন না।

Verse 7

आब्रह्मस्तम्बपर्यन्तमहमेवेति निश्चयी । निर्विकल्पः शुचिः शान्तः प्राप्ताप्राप्तविनिर्वृतः ॥ ११-७॥

যিনি নিশ্চিত জানেন যে ব্রহ্মা থেকে ক্ষুদ্রতম জীব পর্যন্ত সবই আমিই, তিনি নির্বিকল্প, পবিত্র, শান্ত এবং প্রাপ্তি-অপ্রাপ্তির ধারণা অতিক্রম করে থাকেন।

Verse 8

नानाश्चर्यमिदं विश्वं न किञ्चिदिति निश्चयी । निर्वासनः स्फूर्तिमात्रो न किञ्चिदिव शाम्यति ॥ ११-८॥

যিনি নিশ্চিত জানেন যে এই বিশ্ব নানা আশ্চর্যে পূর্ণ, তবু পরমার্থে কিছুই নয়, তিনি বাসনাহীন, কেবল চৈতন্যস্ফুরণ হয়ে যেন কিছুই নেই এমন শান্তিতে স্থিত হন।