Adhyaya 2
Khandas
Khanda: 2.1
চান্দোগ্য উপনিষদৰ এই খণ্ডত শিকোৱা হৈছে যে সাম (বৈদিক সংগীত) আৰু সাধু (ভাল) একেই। যি ভাল সেই সাম, যি ভাল নহয় সেই অসাম। যিজনে সামক সাধু ৰূপে উপাসনা কৰে, তেওঁৰ ওচৰলৈ সকলো ধৰ্ম বা গুণ আহি নমস্কাৰ কৰে।
Khanda: 2.2
ছান্দোগ্য উপনিষদৰ এই খণ্ডত পঞ্গুণ সাম লোকসমূহত ধ্যান কৰা হয়। ওপৰৰ লোক আৰু তলৰ লোক পাঁচটা অংশৰে যুক্ত। এই জ্ঞানেৰে সকলো লোক প্ৰাপ্ত হয়।
Khanda: 2.3
চন্দোগ্য উপনিষদৰ এই খণ্ডই বৰষুণৰ পঞ্চবিধ সাম ধ্যান বৰ্ণনা কৰে। হিংকাৰ আগৰ বতাহ, প্ৰস্তৱ ডাৱৰৰ সৃষ্টি, উদ্গীথ বৰষুণ, প্ৰতিহাৰ বিজলী আৰু গৰজ, আৰু নিধন বৰষুণৰ অন্ত। এইদৰে ধ্যান কৰা ব্যক্তিয়ে বৰষুণৰ কাৰণ হয়।
Khanda: 2.4
চন্দোগ্য উপনিষদৰ এই খণ্ডত সকলো জলত পঞ্চবিধ সামৰ ধ্যানৰ কথা কোৱা হৈছে। মেঘ হিংকাৰ, বৃষ্টি প্ৰস্তাৱ, পূবমুৱা নদী উদ্গীথ, পশ্চিমমুৱা নদী প্ৰতিহাৰ আৰু সাগৰ নিধন। এই জ্ঞানেৰে জলত মৃত্যু নহয় আৰু জল-সম্পদ বাঢ়ে।
Khanda: 2.5
ছান্দোগ্য উপনিষদৰ এই খণ্ডত ঋতুসমূহত পঞ্চবিধ সামৰ উপাসনা বৰ্ণিত। বসন্ত হিংকাৰ, গ্ৰীষ্ম প্ৰস্তাৱ, বৰ্ষা উদ্গীথ, শৰৎ প্ৰতিহাৰ আৰু হেমন্ত নিধন। এই জ্ঞানেৰে জনে ঋতুৰ অনুকূল হয় আৰু ঋতুমান হৈ ফলপ্ৰসূ জীৱন লাভ কৰে।
Khanda: 2.6
ছান্দোগ্য উপনিষদৰ এই খণ্ডত পশুজগতত পঞ্চবিধ সাম বেদৰ ধ্যানৰ কথা কোৱা হৈছে। ছাগলী, ভেড়া, গৰু, ঘোঁৰা আৰু মানুহে সামৰ পাঁচটা অংশ প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। এই জ্ঞানেৰে ধ্যান কৰিলে পশুসম্পদত প্ৰাচুৰ্য লাভ হয়।
Khanda: 2.7
পঞ্চবিধ পৰোৱৰীয় সাম প্ৰাণত উপাসনা কৰিব লাগে: প্ৰাণ হিংকাৰ, বাক প্ৰস্তাৱ, চক্ষু উদ্গীথ, শ্ৰোত্ৰ প্ৰতিহাৰ, মন নিধন। এই জ্ঞানেৰে সাধক পৰোৱৰীয় হয় আৰু পৰোৱৰীয় লোকসমূহ জয় কৰে।
Khanda: 2.8
চন্দোগ্য উপনিষদৰ এই অষ্টম খণ্ডত সাত প্ৰকাৰৰ বাক্যক সামৰ সৈতে একেই কৰা হৈছে। বাক্য এগৰী গাই গৰুৰ নিচিনা যিয়ে অন্নৰ দুধ দিয়ে। এই জ্ঞানেৰে ধ্যান কৰিলে মানুহ অন্নসমৃদ্ধ হয়।
Khanda: 2.9
চন্দোগ্য উপনিষদৰ এই খণ্ডই সূৰ্যক সাতভাগীয় সাম হিচাপে উপাসনা কৰিবলৈ শিকায়। সামৰ সাতোটা অংশ—হিংকাৰ, প্ৰস্তা, আদি, উদ্গীথ, প্ৰতিহাৰ, উপদ্ৰৱ, নিধন—দিনৰ বিভিন্ন সময় আৰু জীৱজগতৰ বিভিন্ন শ্ৰেণীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। সকলো প্ৰাণী সূৰ্য-সামৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। এই জ্ঞানেৰে সাধক সমগ্ৰ সামৰ সৈতে একাকাৰ হয়।
Khanda: 2.10
চান্দোগ্য উপনিষদৰ এই খণ্ডই সাত-অংশীয় সাম ধ্যানৰ বিৱৰণ দিয়ে যি আত্মাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আৰু মৃত্যুৰ বাহিৰে লৈ যায়। প্ৰতিটো অংশৰ নিৰ্দিষ্ট অক্ষৰ সংখ্যা আছে, মুঠ ২২ অক্ষৰ। এই ধ্যানে সাধকক সূৰ্যলৈ আৰু তাৰ পিছত পৰম সূৰ্য আৰু নিৰ্ভয় লোকলৈ লৈ যায়।
Khanda: 2.11
চান্দোগ্য উপনিষদৰ একাদশ খণ্ডত গায়ত্ৰ সামক পাঁচটা প্ৰাণৰ লগত সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। এই জ্ঞানে জীৱন, দীৰ্ঘায়ু, সন্তান আৰু খ্যাতি প্ৰদান কৰে।
Khanda: 2.12
ছান্দোগ্য উপনিষদৰ এই খণ্ডই অগ্নিক ৰথন্তৰ সামৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰে। অগ্নিৰ প্ৰতিটো অৱস্থা—ধোঁৱা, জুইশিখা, জুইকুলা, ক্ৰমহ্ৰাস, আৰু বিলুপ্তি—সামৰ পাঁচটা অংশৰ সৈতে মিল খায়। এই জ্ঞানে আধ্যাত্মিক তেজ, দীৰ্ঘায়ু, সন্তান, সম্পদ আৰু যশ প্ৰদান কৰে, আৰু অগ্নিৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা বজাই ৰখাৰ প্ৰতিজ্ঞা আৱশ্যক।
Khanda: 2.13
চান্দোগ্য উপনিষদৰ এই খণ্ডই বামদেৱ্য সামনক মিথুন যুগলৰ লগত সংযুক্ত কৰি ব্যাখ্যা কৰে। হিংকাৰ আমন্ত্ৰণ, প্ৰস্তা সমীপৱৰ্তন, উদ্গীথ মিলন, প্ৰতিহাৰ প্ৰত্যাৱৰ্তন আৰু নিধন সমাপ্তি। এই জ্ঞানে ব্যক্তিক সন্তান, দীৰ্ঘায়ু আৰু কীৰ্তিত মহান কৰে। এই ব্ৰত কেতিয়াও পৰিহাৰ কৰিব নালাগে।
Khanda: 2.14
চন্দোগ্য উপনিষদৰ এই খণ্ডই সাম বেদৰ মন্ত্ৰক সূৰ্যৰ দৈনিক গতিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰে। প্ৰতিটো স্তৱৰ অৱস্থা সূৰ্যৰ এটা অৱস্থাৰ সৈতে মিলায়। এই জ্ঞানে তেজস্বী, দীৰ্ঘজীৱী আৰু ধন-সন্তানেৰে সমৃদ্ধ কৰে। উজ্জ্বল সূৰ্যক নিন্দা নকৰাটো এক পবিত্ৰ ব্ৰত।
Khanda: 2.15
চন্দোগ্য উপনিষদৰ এই খণ্ডত বৰষুণৰ চক্ৰক সাম বেদৰ পঞ্চমূলিক মন্ত্ৰৰ সৈতে একে বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। মেঘ গোটোৱা হিংকাৰ, মেঘ গঠন প্ৰস্তাৱ, বৰষুণ উদ্গীথ, বজ্ৰপাত প্ৰতিহাৰ, আৰু বৰষুণ বন্ধ নিধন। এই জ্ঞানে পশুসম্পদ, দীৰ্ঘায়ু, সন্তান আৰু খ্যাতি প্ৰদান কৰে। বৰষুণক নিন্দা কৰিব নালাগে।
Khanda: 2.16
চন্দোগ্য উপনিষদৰ এই খণ্ডই ঋতু আৰু সামবেদৰ স্বৰসমূহৰ মাজত সম্পৰ্ক স্থাপন কৰে। বসন্ত=হিংকাৰ, গ্ৰীষ্ম=প্ৰস্তা, বৰ্ষা=উদ্গীথ, শৰৎ=প্ৰতিহাৰ, হেমন্ত=নিধন। এই বৈৰাজ জ্ঞানেৰে ব্যক্তি সন্তান, পশু আৰু আধ্যাত্মিক তেজেৰে উজ্জ্বল হয়। ঋতু নিন্দা নকৰাটোৱেই হ'ল ব্ৰত।
Khanda: 2.17
চান্দোগ্য উপনিষদৰ সপ্তদশ খণ্ডত শক্বৰী সামনক পাঁচটা লোকৰ সৈতে একাকাৰ কৰা হৈছে — পৃথিৱী হিংকাৰ, অন্তৰিক্ষ প্ৰস্তা, স্বৰ্গ উদ্গীথ, দিশা প্ৰতিহাৰ আৰু সমুদ্ৰ নিধন। এই সামনবোৰ লোকসমূহত বোৱা হৈছে। যিয়ে এই জ্ঞান লাভ কৰে তেওঁ লোকী হয়, পূৰ্ণ আয়ু লাভ কৰে আৰু মহান প্ৰজা আৰু কীৰ্তি লাভ কৰে। ব্ৰত হ'ল — লোকক নিন্দা নকৰিব।
Khanda: 2.18
চান্দোগ্য উপনিষদৰ এই খণ্ডত সাম বেদৰ স্তোত্ৰ অংশবোৰ ছাগলী, গৰু, ঘোঁৰা আৰু মানুহৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। এই জ্ঞানে পশুসম্পদ, দীৰ্ঘায়ু আৰু যশ প্ৰদান কৰে। পশুক অপমান নকৰাটো এক পবিত্ৰ ব্ৰত।
Khanda: 2.19
চান্দোগ্য উপনিষদৰ এই খণ্ডত মানৱ দেহকে পবিত্ৰ সাম-মন্ত্ৰৰ পঞ্চ-স্তৰীয় ৰূপ হিচাপে উপস্থাপন কৰা হৈছে। কেশ, ত্বক, মাংস, অস্থি আৰু মজ্জাৰ লগত হিংকাৰ, প্ৰস্তৱ, উদ্গীথ, প্ৰতিহাৰ আৰু নিধন মিলাই দেহকে যজ্ঞাযজ্ঞীয় সাম বুলি কোৱা হৈছে। এই জ্ঞানে মানুহকে অঙ্গী অৰ্থাৎ অঙ্গৰ অধিপতি কৰে, আৰু তেওঁ সম্পূৰ্ণ আয়ু, প্ৰজা, পশু আৰু খ্যাতি লাভ কৰে। এবছৰ মজ্জা নাখাই ব্ৰত পালন কৰিব লাগে।
Khanda: 2.20
চন্দোগ্য উপনিষদৰ এই খণ্ডত সামবেদৰ অংশবোৰক বিভিন্ন দেৱতাৰ সৈতে জড়িত কৰি ধ্যানৰ কথা কোৱা হৈছে। এই জ্ঞানেৰে মানুহে দেৱতাসকলৰ লোক, শক্তি আৰু ঐক্য লাভ কৰে।
Khanda: 2.21
এই খণ্ডত সামবেদৰ পাঁচটা অংগক জগতৰ বিভিন্ন ত্ৰিত্বৰ সৈতে এক কৰা হৈছে। যি ব্যক্তিয়ে জানে সাম সকলোতে বিস্তৃত, তেওঁ সকলো হৈ যায়। সকলো দিশে তেওঁক কৰ দিয়ে। মহাব্ৰত হ'ল 'মই সকলো' এই ভাৱে উপাসনা কৰা।
Khanda: 2.22
ছান্দোগ্য উপনিষদৰ এই খণ্ডত সংস্কৃত ধ্বনিৰ তিনি শ্ৰেণী আৰু সিহতৰ দেৱতাসকলৰ সৈতে সম্পৰ্ক বৰ্ণনা কৰা হৈছে। স্বৰ ইন্দ্ৰৰ, ঊষ্মা প্ৰজাপতিৰ আৰু স্পৰ্শ মৃত্যুৰ।
Khanda: 2.23
চান্দোগ্য উপনিষদৰ এই খণ্ডই ধৰ্মৰ তিনটা শাখা—যজ্ঞ-অধ্যয়ন-দান, তপ, আৰু ব্ৰহ্মচৰ্য—বৰ্ণনা কৰে। প্ৰজাপতিয়ে লোকসমূহ আৰু ত্ৰয়ী বিদ্যাৰ পৰা ভূৰ্ভুৱঃ স্বঃ আৰু ওঁকাৰৰ উৎপত্তি ক্ৰম দেখুৱায়। শলাকাৰ দৰে ওঁকাৰে সকলো বাক্য ব্যাপ্ত কৰে। ওঁকাৰ এভেদং সৰ্বম্।
Khanda: 2.24
চন্দোগ্য উপনিষদৰ এই খণ্ডই দৈনিক তিনটা যজ্ঞ আৰু দেৱতা সকলৰ মাজৰ গূঢ় সম্পৰ্ক ব্যাখ্যা কৰে। জ্ঞান অবিহনে যজ্ঞ ফলহীন বুলি কোৱা হৈছে।
Inside Adhyaya 2
Key teachings
- • The syllable Om (Udgitha) is identified with breath (prana), speech (vak), and eye (akshi), establishing Om as the sonic bridge between the finite and infinite. • The derivation of Sāman from Sādhu (good) teaches that all that is auspicious, harmonious, and true is essentially Sāman — worship of Sāman is worship of the good itself. • The fivefold division of Sāman — Hinkara, Prastava, Udgitha, Pratihara, and Nidhana — is mapped onto the three worlds, the elements (fire, air, sun, moon, water), and the human body, revealing a fractal correspondence between macrocosm and microcosm. • One who meditates on Sāman as the good attracts righteous beings (sādhavaḥ) and divine virtues, turning spiritual practice into moral magnetism. • The Udgitha is both the central limb of the Sāman chant and the vital breath within the body, demonstrating that ritual chant and physiological life share a single sacred architecture. • Nidhana (dissolution) is honored as the goal of all chanting and all existence, teaching that return to the source is the consummation of every spiritual journey.
Ask anything about Adhyaya 2 of the Chhandogya Upanishad
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Upanishads in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
