Adhyaya 6

Verse 1

अगस्त्य उवाच । तस्मात्संगमतो विप्र पश्चिमे दिक्तटे स्थितम् । सीताकुण्डमितिख्यातं सर्वकामफलप्रदम्

অগস্ত্য ক’লে: সেয়েহে, হে ব্ৰাহ্মণ, সেই সঙ্গমৰ পৰা পশ্চিম দিশৰ তীৰত অৱস্থিত এক স্থান ‘সীতাকুণ্ড’ নামে প্ৰখ্যাত, যি সকলো ধৰ্মসঙ্গত কামনাৰ ফল দান কৰে।

Verse 2

यत्र स्नात्वा नरो विप्र सर्वपापैः प्रमुच्यते । सीतया किल तत्कुण्डं स्वयमेव विनिर्मितम् । रामेण वरदानाच्च महाफलनिधीकृतम्

তাত, হে ব্ৰাহ্মণ, যি নৰে স্নান কৰে সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়। কোৱা হয়, সেই কুণ্ড সীতাই নিজেই নিৰ্মাণ কৰিছিল; আৰু ৰামৰ বৰদানৰ ফলত সেয়া মহাফলৰ ভঁৰাল ৰূপে প্ৰতিষ্ঠিত হ’ল।

Verse 3

श्रीराम उवाच । शृणु सीते प्रवक्ष्यामि माहात्म्यं भुवि यादृशम् । त्वत्कुण्डस्यास्य सुभगे त्वत्प्रीत्या कथयाम्यहम्

শ্ৰীৰাম ক’লে: শুনা, সীতে; পৃথিৱীত এই তোমাৰ কুণ্ডৰ যি মাহাত্ম্য আছে, সেয়া মই বৰ্ণনা কৰিম। হে সুভাগিনী, তোমাৰ আনন্দৰ বাবে মই এই কথা ক’ম।

Verse 4

अत्र स्नानं च दानं च जपो होमस्तपोऽथवा । सर्वमक्षयतां याति विधानेन शुचिस्मिते

ইয়াত স্নান, দান, জপ, হোম বা তপস্যা—যি কিবা বিধি অনুসৰি কৰা হয়, সেয়া সকলো অক্ষয় ফলদায়ক হয়, হে পবিত্ৰ হাঁহিৰ অধিকারিণী।

Verse 5

मार्गकृष्णचतुर्दश्यां तत्र स्नानं विशेषतः । सर्वपापहरं देवि सर्वदा स्नायिनां नृणाम्

মাৰ্গশীৰ্ষ মাহৰ কৃষ্ণপক্ষৰ চতুৰ্দশীত তাত স্নান বিশেষ ফলদায়ক। হে দেবী, যিসকলে সদায় তাত স্নান কৰে, তেওঁলোকৰ সকলো পাপ সদায় নাশ হয়।

Verse 6

इति रामो वरं प्रादात्सीतायै च प्रजाप्रियः । तदाप्रभृति सर्वत्र तत्तीर्थं भुवि वर्त्तते

এইদৰে প্ৰজাপ্ৰিয় ৰামে সীতাক বৰ দান কৰিলে। তেতিয়াৰ পৰা সেই তীৰ্থ পৃথিৱীত স্থাপিত হৈ সৰ্বত্ৰ প্ৰসিদ্ধ হৈ আছে।

Verse 7

सीताकुण्डमिति ख्यातं जनानां परमाद्भुतम् । तस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा नूनं राममवाप्नुयात्

‘সীতাকুণ্ড’ নামে খ্যাত এই স্থান জনসাধাৰণৰ বাবে পৰম আশ্চৰ্য। সেই তীৰ্থত স্নান কৰিলে মানুহে নিশ্চয়েই ৰামক লাভ কৰে।

Verse 8

तत्र स्नानेन दानेन तपसा च विशेषतः । गन्धैर्माल्यैर्धूपदीपैर्न्नानाविभवविस्तरैः । रामं संपूज्य सीतां च मुक्तः स्यान्नात्र संशयः

তাত স্নান, দান আৰু বিশেষকৈ তপস্যাৰ দ্বাৰা—আৰু সুগন্ধি, মালা, ধূপ, দীপ আৰু নানাবিধ উপহাৰৰ বিস্তাৰে ৰাম আৰু সীতাৰ সম্পূৰ্ণ পূজা কৰি—মানুহ মুক্তি লাভ কৰে; ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 9

मार्गे मासि च स्नातव्यं गर्भवासो न जायते । अन्यदापि नरः स्नात्वा विष्णुलोकं स गच्छति

মাৰ্গশীৰ্ষ মাহত ইয়াত স্নান কৰা উচিত; তেতিয়া পুনৰ গৰ্ভবাস জন্মে নাহে। আন সময়তো যি মানুহ ইয়াত স্নান কৰে, সি বিষ্ণুলোকলৈ গমন কৰে।

Verse 10

विभोर्विष्णुहरेर्विप्र रम्ये पश्चिमदिक्तटे । देवश्चक्रहरिर्नाम सर्वाभीष्टफलप्रदः

হে বিপ্ৰ, এই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰৰ মনোৰম পশ্চিম তীৰত বিষ্ণু-হৰিৰ দেৱমূৰ্তি ‘চক্ৰহৰি’ নামে প্ৰসিদ্ধ, যি সকলো অভীষ্ট ফল প্ৰদান কৰে।

Verse 11

तस्य चक्रहरेर्विप्र महिमा न हि मानवैः । शक्यो वर्णयितुं धीरैरपि बुद्धिमतां वरैः

হে বিপ্ৰ, সেই চক্ৰহৰিৰ মহিমা মানুহে বৰ্ণনা কৰিব নোৱাৰে; ধীৰ আৰু বুদ্ধিমানসকলৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠজনেও তাক সম্পূৰ্ণকৈ ক’ব নোৱাৰে।

Verse 12

ततः पश्चिमदिग्भागे नाम्ना पुण्यं हरिस्मृति । विष्णोरायतनं ख्यातं परमार्थफलप्रदम् । यस्य दर्शनमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते

তাৰ পাছত পশ্চিম দিশাত ‘হৰিস্মৃতি’ নামে এক পুণ্য তীৰ্থ আছে, যি বিষ্ণুৰ আয়তন বুলি খ্যাত আৰু পৰমাৰ্থফল প্ৰদান কৰে; যাৰ কেৱল দৰ্শনেই সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত কৰে।

Verse 13

तयोर्दर्शनतो यांति तेषां पापानि देहिनाम् । तानि पापानि यावंति कुर्वते भुवि ये नराः

সেই দুয়োটাৰ দৰ্শনে দেহধাৰীসকলৰ পাপ দূৰ হয়—পৃথিৱীত মানুহে যিমান পাপ কৰে, সেই সকলো পাপ।

Verse 14

पुरा देवासुरे जाते संग्रामे भृशदारुणे । दैत्यैर्वरमदोत्सिक्तैर्देवा युधि पराजिताः

পুৰাকালে, দেৱ আৰু অসুৰৰ মাজত অতি ভয়ংকৰ যুদ্ধ উঠিলে, বৰৰ মদত উন্মত্ত দানৱসকলে ৰণক্ষেত্ৰত দেৱসকলক পৰাজিত কৰিলে।

Verse 15

तेषां पलायमानानां देवानामग्रणीर्हरः । संस्तभ्य चैव तान्सर्वान्पुरस्कृत्यांबुजासनम्

যেতিয়া সেই দেৱতাসকল পলাইছিল, তেতিয়া তেওঁলোকৰ অগ্ৰণী হৰিয়ে সকলোকে স্থিৰ কৰিলে আৰু কমলাসন ব্ৰহ্মাক আগত ৰাখি আগবাঢ়িল।

Verse 16

क्षीरोदशायिनं विष्णुं शेषपर्य्यंकशायिनम् । लक्ष्म्योपविष्टं पार्श्वे च चरणांबुजहस्तया

তেওঁলোকে ক্ষীৰসাগৰত শয়ন কৰা বিষ্ণুক দেখিলে—শেষনাগৰ শয্যাত শুই থকা; আৰু লক্ষ্মী তেওঁৰ কাষত বহি, হাতখন তেওঁৰ পদ্মচৰণত থৈ আছিল।

Verse 17

नारदाद्यैर्मुनिवरैरुद्गीतगुगौरवम् । गरुडेन पुरःस्थेनानिशमंजलिना स्तुतम्

নাৰদ আদি শ্ৰেষ্ঠ মুনিসকলে তেওঁৰ গৌৰৱ গীত গাই স্তৱ কৰিছিল; আৰু আগত থিয় হৈ গৰুড়ে হাত জোৰি নিৰন্তৰ আৰাধনা কৰিছিল।

Verse 18

क्षीराब्धिजलकल्लोलमदबिन्द्वंकिताम्बरम् । तारकोत्करविस्फारतारहारविराजितम्

তেওঁলোকে সেই প্ৰভুক দেখিলে, যাঁৰ বস্ত্ৰ ক্ষীৰসাগৰৰ ঢৌৰ খেলুৱা ছিটাৰ বিন্দুৰে দাগধৰা যেন; আৰু যাঁৰ গলত নক্ষত্ৰমালাৰ দৰে বিস্তৃত তাৰকাময় হাৰ উজ্জ্বল হৈ ঝলমল কৰিছিল।

Verse 19

पीतांबरमतिस्मेरविकाशद्भावभावितम् । बिभ्रतं कुण्डलं स्थूलं कर्णाभ्यां मौक्तिकोज्ज्वलम्

তেওঁলোকে তেওঁক দেখিলে—পীতাম্বৰ পৰিধান কৰা, মৃদু হাসিৰ দীপ্তিময় আভাৰে ভাসমান; আৰু কাণদ্বয়ত বৃহৎ কুণ্ডল, মুক্তাৰ জ্যোতিয়ে উজ্জ্বল।

Verse 20

रत्नवल्लीमिव स्वच्छां श्वेतद्वीपनिवासिनीम् । किरीटं पद्मरागाणां वलयं दधतं परम्

ৰত্নলতাৰ দৰে নিৰ্মল আৰু দীপ্তিময়, শ্বেতদ্বীপ-নিবাসিনী দেৱীৰ ন্যায়; তেওঁ পদ্মৰাগ (মাণিক) ৰে গঠিত পৰম কিৰীট আৰু মাণিক-ৱলয় ধাৰণ কৰিছিল।

Verse 21

मित्रस्य राहुवित्रासनिवर्त्तनमिवापरम् । सकौस्तुभप्रभाचक्रं बिभ्राणं प्रवलारुणम्

মিত্ৰ (সূৰ্য) ৰ সেই অপৰ শক্তিৰ দৰে যিয়ে ৰাহুৰ ভয় দূৰ কৰে, তেওঁ কৌস্তুভ-মণিৰ প্ৰভাৰ দীপ্ত চক্র ধাৰণ কৰিছিল—প্ৰৱালৰ দৰে ৰঙা।

Verse 22

परां चतुर्मुखोत्पत्तिकल्पसंकल्पनामिव । शरणं स जगामाशु विनीतात्मा स्तुवन्निति

তাৰ পাছত বিনীতচিত্ত হৈ তেওঁ শীঘ্ৰে শৰণ ল’লে—চতুৰ্মুখ ব্ৰহ্মাৰ উৎপত্তি ঘটোৱা মহৎ সংকল্পৰ দৰে উচ্চ—আৰু এইদৰে স্তৱ কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 23

तस्मिन्नवसरे शंभुः सर्वदेवगणैः सह । तुष्टाव प्रयतो भूत्वा विष्णुं जिष्णुं सुरद्विषाम्

সেই সময়ত শম্ভু সকলো দেৱগণৰ সৈতে, মনোযোগী হৈ ভক্তিভাৱে বিষ্ণুক স্তৱ কৰিলে—যি অজেয় আৰু দেৱশত্রুসমূহৰ জয়ী।

Verse 24

ईश्वर उवाच । संसारार्णवसंतारसुपर्णसुखदायिने । मोह तीव्रतमो हारि चन्द्राय हरये नमः

ঈশ্বৰে ক’লে: সংসাৰ-অৰ্ণৱ পাৰ কৰোৱা সুখদায়ী সুপৰ্ণ-পাখি দানকাৰী, আৰু মোহৰ অতি ঘন অন্ধকাৰ হৰণকাৰী, চন্দ্ৰসম শীতল হৰিক নমস্কাৰ।

Verse 25

स्फुरत्संविन्मणिशिखां चित्तसंगतिचंद्रिकाम् । प्रपद्ये भगवद्भक्तिमानसोद्यानवाहिनीम्

মই ভগৱানৰ ভক্তিত শৰণ লওঁ—যাৰ শিখৰত জাগ্ৰত চৈতন্যৰ দীপ্ত মণি-শিখা, যাৰ চন্দ্ৰিকা মনৰ পবিত্ৰ সঙ্গতি—সেই ভক্তি হৃদয়-উদ্যানত জীৱনদায়িনী ধাৰা হৈ বৈ যায়।

Verse 26

हेलोल्लसत्समुत्साहशक्तिं व्याप्तजगत्त्रयाम् । या पूर्वकोटिर्भावानां सत्त्वानां वैष्णवीति वा

সেই শক্তি—উদ্দীপিত উৎসাহে ক্ৰীড়াময় দীপ্ত—তিনিওঁ জগতত ব্যাপ্ত; সেয়াই সত্ত্বসমূহ আৰু সিহঁতৰ ভাব-প্ৰবৃত্তিৰ আদিম মূল, আৰু ‘বৈষ্ণৱী’ (বিষ্ণুৰ শক্তি) নামে পৰিচিত।

Verse 27

पवनांदोलितांभोजदलपर्वांतवर्त्तिनाम् । पततामिव जन्तूनां स्थैर्यमेका हरिस्मृतिः

বতাহে দোল খোৱা পদুম-পত্ৰৰ নাজুক আগত থিয় হৈ থকা জীৱসমূহ—যেনেকৈ পৰিবলৈ উদ্যত—তেওঁলোকৰ একমাত্ৰ স্থৈৰ্য হৈছে: হৰিৰ স্মৰণ।

Verse 28

नमः सूर्य्यात्मने तुभ्यं संवित्किरणमालिने । हृत्कुशेशयकोषश्रीसमुन्मेषविधायिने

হে সূৰ্য্য-স্বৰূপ! তোমাক নমস্কাৰ—শুদ্ধ চৈতন্যৰ কিৰণ-মালাৰে বিভূষিত; তুমি হৃদয়ৰ পদুম-কোষৰ শ্ৰী উন্মেষ ঘটাই পূৰ্ণ বিকাশ দান কৰোঁতা।

Verse 29

नमस्तस्मै यमवते योगिनां गतये सदा । परमेशाय वै पारे महसां तमसां तथा

সেই প্ৰভুক নমস্কাৰ—যি ন্যায়ত যমৰ দৰে নিয়ন্তা আৰু শাসক, যি সদায় যোগীসকলৰ পৰম গতি; সেই পৰমেশ্বৰ যি পোহৰ আৰু অন্ধকাৰ দুয়োটাৰো ওপাৰে অৱস্থিত।

Verse 30

यज्ञाय भुक्तहविष ऋग्यजुःसामरूपिणे । नमः सरस्वतीगीतदिव्यसद्गणशालिने

হে যজ্ঞস্বৰূপ, হৱিষ্য ভোগ কৰোঁতা, ঋগ্-যজুঃ-সামৰ ৰূপধাৰী! সৰস্বতীৰ গীতত স্তুত, সৎজনৰ দিব্য সভাত নিবাসী তোমাক নমস্কাৰ।

Verse 31

शांताय धर्मनिधये क्षेत्रज्ञायामृतात्मने । शिष्ययोगप्रतिष्ठाय नमो जीवैकहेतवे । घोराय मायाविधये सहस्रशिरसे नमः

শান্ত স্বৰূপ, ধৰ্মৰ নিধান, ক্ষেত্ৰজ্ঞ অমৃতাত্মা! শিষ্যক যোগত প্ৰতিষ্ঠা কৰোঁতা, সকলো জীৱৰ একমাত্ৰ আদিকাৰণক নমস্কাৰ। ভয়ংকৰ মায়াবিধাতা, সহস্ৰশিৰস তোমাক নমো নমঃ।

Verse 32

योगनिद्रात्मने नाभिपद्मोद्भूतजगत्सृजे । नमः सलिलरूपाय कारणाय जगत्स्थितेः

যোগনিদ্ৰাস্বৰূপ তোমাক নমস্কাৰ; নাভিপদ্মৰ পৰা উদ্ভূত জগতসমূহৰ স্ৰষ্টাক নমস্কাৰ। জলৰূপে প্ৰকাশিত, জগতৰ স্থিতিৰ কাৰণ তোমাক প্ৰণাম।

Verse 33

कार्यमेयाय बलिने जीवाय परमात्मने । गोप्त्रे प्राणाय भूतानां नमो विश्वाय वेधसे

কাৰ্যৰ দ্বাৰা মেয় হোৱা বলৱান প্ৰভুক নমস্কাৰ; জীৱস্বৰূপ পৰমাত্মাক নমস্কাৰ। ভূতসমূহৰ গোপ্তা, প্ৰাণস্বৰূপক প্ৰণাম; বিশ্বব্যাপী বেধস্, স্ৰষ্টাক নমো নমঃ।

Verse 34

दृप्ताय सिंहवपुषे दैत्यसंहारकारिणे । वीर्यायानंतमनसे जगद्भावभृते नमः

সিংহবপু ধাৰণ কৰা দৰ্পিত আৰু পৰাক্ৰমী, দৈত্যসংহাৰকৰ্তাক নমস্কাৰ। অনন্ত বীৰ্য আৰু অসীম মনৰ অধিপতি, জগতৰ ভাব ধৰি পোষণ কৰোঁতা তোমাক প্ৰণাম।

Verse 35

संसारकारणाज्ञानमहासंतमसच्छिदे । अचिन्त्यधाम्ने गुह्याय रुद्रायात्युद्विजे नमः

সংসাৰৰ কাৰণ অজ্ঞানৰ মহা-ঘোৰ অন্ধকাৰ ছিন্নকাৰীজনলৈ নমস্কাৰ। অচিন্ত্য ধামধাৰী, গুহ্য স্বৰূপজনলৈ নমস্কাৰ; যাৰ সন্মুখত সকলোৱে কঁপে, সেই ৰুদ্ৰলৈ প্ৰণাম।

Verse 36

शान्ताय शान्तकल्लोलकैवल्यपददायिने । सर्वभावातिरिक्ताय नमः सर्वमयात्मने

শান্ত স্বৰূপজনলৈ নমস্কাৰ—যিজনে শান্তিৰ ঢৌৰ দৰে, কৈৱল্য-পদ দান কৰে। সকলো অৱস্থাৰ ওপৰত অতীত হৈও যাৰ আত্মা সকলোত সকলো ৰূপে ব্যাপ্ত, সেই সৰ্বময় আত্মালৈ নমস্কাৰ।

Verse 37

इन्दीवरदलश्यामं स्फूर्जत्किंजल्कविभ्रमम् । बिभ्राणं कौस्तुभं विष्णुं नौमि नेत्ररसायनम्

নীল পদুমৰ পাঁপৰি সদৃশ শ্যামবৰ্ণ, দীপ্ত কেশৰৰ খেলাত উজ্জ্বল; কৌস্তুভ মণি ধাৰণ কৰা বিষ্ণুক মই প্ৰণাম কৰোঁ—চকুৰ বাবে অমৃতসদৃশ।

Verse 38

अगस्त्य उवाच । इति स्तुतः प्रसन्नात्मा वरदो गरुडध्वजः । ववर्ष दृष्टिसुधया सर्वान्देवान्कृपान्वितः । उवाच मधुरं वाक्यं प्रश्रयावनतान्सुरान्

অগস্ত্য ক’লে: এইদৰে স্তৱিত হোৱাত, গৰুড়ধ্বজ বৰদাতা প্ৰভু প্ৰসন্নচিত্ত হ’ল। কৃপাৰে পূৰ্ণ হৈ তেওঁ দৃষ্টিৰ অমৃত বৰষাই সকলো দেৱতাক সিঞ্চন কৰিলে, আৰু বিনয়ে নত সুৰসকলক মধুৰ বাক্য ক’লে।

Verse 39

श्रीभगवानुवाच । जानामि विबुधाः सर्वमभिप्रायं समाधितः । दैतेयैर्विक्रमाक्रान्तं पदं समरदर्पितैः

শ্ৰীভগৱানে ক’লে: হে বিবুধসকল, সমাধিত স্থিৰ হৈ মই তোমালোকৰ সকলো অভিপ্ৰায় জানো। যুদ্ধৰ দৰ্প আৰু বিক্ৰমে মত্ত দৈত্যসকলে তোমালোকৰ পদ অধিকাৰ কৰি লৈছে।

Verse 40

सबलैर्बलहीनानां प्रतापो विजितः परैः । सांप्रतं तु विधास्यामि तपो युष्मद्बलाय वै

যেতিয়া বলৱানসকলে বলহীনসকলৰ সন্মুখীন হয়, তেতিয়া নিৰ্বলসকলৰ প্ৰতাপ আনৰ দ্বাৰা জয় কৰা হয়। সেয়ে এতিয়া মই তোমালোকৰ বল বৃদ্ধি কৰিবলৈ তপস্যা আৰম্ভ কৰিম।

Verse 41

अयोध्यानगरे गत्वा करिष्ये तप उत्तमम् । गुप्तो भूत्वा भवत्तेजोविवृद्ध्यै दैत्यशान्तये

অযোধ্যা নগৰলৈ গৈ মই উত্তম তপস্যা কৰিম। গোপনে থাকি, তোমালোকৰ দিৱ্য তেজ বৃদ্ধি আৰু দৈত্যসকলক শান্ত (অর্থাৎ দমন) কৰিবলৈ এই কৰিম।

Verse 42

भवन्तोऽपि तपस्तीव्रं कुर्वंत्वमलमानसाः । अयोध्यां प्राप्यतां देवा दैत्यनाशाय सत्वरम्

তোমালোকেও নির্মল মন লৈ তীব্ৰ তপস্যা কৰা উচিত। দৈত্যনাশৰ বাবে দেৱতাসকল সত্বৰে অযোধ্যালৈ উপস্থিত হওক।

Verse 43

अगस्त्य उवाच । इत्युक्त्वांतर्दधे देवान्देवो गरुडवाहनः । अयोध्यामागतः क्षिप्रं चकार तप उत्तमम्

অগস্ত্য ক’লে: এইদৰে কৈ, গৰুড়বাহন দেৱ প্ৰভু দেৱতাসকলৰ দৃষ্টিৰ পৰা অন্তৰ্ধান হ’ল। অতি শীঘ্ৰে অযোধ্যালৈ গৈ তেওঁ উত্তম তপস্যা কৰিলে।

Verse 44

गुप्तो भूत्वा यदा विद्वन्सुरतेजोभिवृद्धये । तेन गुप्तहरिर्नाम देवो विख्यातिमागतः

হে বিদ্বান, দেৱতাসকলৰ তেজ বৃদ্ধি কৰিবলৈ তেওঁ যেতিয়া গোপনে থাকিল, তেতিয়াই সেই দেৱ ‘গুপ্ত-হৰি’ নামে খ্যাতি লাভ কৰিলে।

Verse 45

आगतस्य हरेः पूर्वं यत्र हस्ततलाच्च्युतम् । सुदर्शनाख्यं तच्चक्रं तेन चक्रहरिः स्मृतः

যি স্থানে হৰিৰ আগমনৰ পূৰ্বে তেওঁৰ হাতৰ তালুৰ পৰা ‘সুদৰ্শন’ নামৰ চক্ৰ খসিছিল, সেই ঘটনাৰ বাবে তেওঁ ‘চক্ৰ-হৰি’ বুলি স্মৰণীয়।

Verse 46

तयोर्दर्शनमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते । हरस्तेन प्रभावेण देवाः प्रबलतेजसः

সেই দুয়োটাৰ কেৱল দৰ্শনমাত্ৰেই সকলো পাপৰ পৰা মুক্তি হয়; সেই প্ৰভাৱেই দেবতাসকল মহাতেজে প্ৰবল হৈ উঠিল।

Verse 47

जित्वा दैत्यान्रणैः सर्वान्संप्राप्य स्वपदान्यथ । रेजिरे विपुलानंदैरसुरानार्दयंस्ततः

ৰণত সকলো দৈত্যক জয় কৰি আৰু নিজৰ ধাম পুনৰ লাভ কৰি, দেবতাসকল বিপুল আনন্দে দীপ্ত হ’ল; তাৰ পাছত অসুৰসকলক চেপি দমন কৰিলে।

Verse 48

ततः सर्वे समेत्याशु बृहस्पतिपुरस्सराः । देवाः सर्वेऽनमन्मौलिमालार्च्चित पदाम्बुजम् । हरिं द्रष्टुमथागच्छन्नयोध्यायां समुत्सुकाः

তাৰ পাছত বृहস্পতিকে আগত ৰাখি সকলো দেবতা শীঘ্ৰে একত্ৰিত হ’ল। মুকুটত মালা ধৰি যাঁৰ পদ্মচৰণ পূজিত, সেই হৰিক প্ৰণাম কৰি, দৰ্শনৰ বাবে উৎকণ্ঠিত হৈ তেওঁলোকে অযোধ্যালৈ আহিল।

Verse 49

आगत्य च ततः श्रुत्वा नानाविधगुणादरम् । भावैः पुण्यैः समभ्यर्च्य नत्वा प्रांजलयस्तदा । हरिमेकाग्रमनसा ध्यायन्तो ध्याननिष्ठिताः

সেখানে উপস্থিত হৈ আৰু (হৰিৰ) নানাবিধ গুণৰ প্ৰতি আদৰ শুনি, তেওঁলোকে পবিত্ৰ পুণ্যভাৱে পূজা কৰিলে। তাৰ পাছত প্ৰাঞ্জলি হৈ প্ৰণাম কৰি, একাগ্ৰচিত্তে হৰিক ধ্যান কৰিলে, ধ্যাননিষ্ঠ হৈ।

Verse 50

तानागतान्समालोक्य पदभक्त्या कृतानतीन् । प्रसन्नः प्राह विश्वात्मा पीतवासा जनार्दनः

তেওঁলোক আহি উপস্থিত হোৱা দেখি, পদত ভক্তিভাৱে প্ৰণাম কৰা সকলক লক্ষ্য কৰি, পীতবাস পৰিধান কৰা জনাৰ্দন—বিশ্বাত্মা—প্ৰসন্নচিত্তে ক’লে।

Verse 51

श्रीभगवानुवाच । भोभो देवा भवन्तश्च चिराद्दिष्टयाद्यसंगताः । अधुना भवतामिच्छां कां करोमि सुरा अहम् । तद्ब्रूत त्वरिता मह्यं किं विलंबेन निर्भयाः

শ্ৰীভগৱানে ক’লে: “হে হে দেৱসকল! বহুদিনৰ পাছত আজি সৌভাগ্যবশত তোমালোক মোৰ সৈতে মিলিত হ’লা। এতিয়া তোমালোকৰ কোন ইচ্ছা মই পূৰণ কৰিম? নিৰ্ভয়ে সোনকালে কোৱা—বিলম্ব কিয়?”

Verse 52

देवा ऊचुः । भगवन्देवदेवेश त्वया संप्रति सर्वशः । सर्वं समभवत्कार्यं निष्पन्नं वै जगत्पते

দেৱসকলে ক’লে: “হে ভগৱন, দেৱদেৱেশ! আপোনাৰ দ্বাৰাই এতিয়া সকলো দিশে সকলো কৰ্তব্য সম্পন্ন হ’ল; হে জগত্পতে, সকলো নিশ্চয়কৈ সিদ্ধ হৈছে।”

Verse 53

तथापि सर्वदा भाव्यं नित्यं देव त्वया विभो । अस्मद्रक्षार्थमत्रैव विजितेन्द्रियवर्त्मना

“তথাপি, হে বিভো দেৱ, আপোনাক সদায়েই ইয়াত নিত্য থাকিব লাগে, আমাৰ ৰক্ষাৰ্থে—ইন্দ্ৰিয়জয়ৰ পথত চলি।”

Verse 54

एवमेव सदा कार्यं शत्रुपक्षविनाशनम्

“এইদৰে নিশ্চয়েই সদায় শত্রুপক্ষৰ বিনাশ কৰাটো কৰ্তব্য।”

Verse 55

श्रीभगवानुवाच । एवमेतत्करिष्यामि भवतामरिसंजयम् । श्रीमतां तेजसो वृद्धिं करिष्यामि सदासुराः । कथेयं च सदा ख्यातिं लोके यास्यति चोत्तमाम्

শ্ৰীভগৱানে ক’লে: “এনেকুৱাই হওক—মই এই কাম সম্পন্ন কৰিম; তোমালোকৰ শত্রুৰ ওপৰত বিজয় দিম। শ্ৰীমানসকলৰ তেজ-মহিমা সদায় বৃদ্ধি কৰিম; আৰু এই পবিত্ৰ কথাও জগতত সদায় সৰ্বোত্তম খ্যাতি লাভ কৰিব।”

Verse 56

अयं नाम्ना गुप्तहरिर्देवो भुवनविश्रुतः । मदीयं परमं गुह्यं स्थानं ख्यातिं समेष्यति

“‘গুপ্ত-হৰি’ নামে পৰিচিত আৰু ত্ৰিভুৱনত বিশ্ৰুত এই দেৱতা মোৰ পৰম গোপন ধাম হিচাপে খ্যাতি লাভ কৰিব।”

Verse 57

अत्र यः प्राणिनां श्रेष्ठः पूजायज्ञजपादिकम् । करोति परया भक्त्या स याति परमां गतिम्

“ইয়াত যি কোনো প্ৰাণীৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠজন পৰম ভক্তিৰে পূজা, যজ্ঞ, জপ আদি কৰে, সি পৰম গতি লাভ কৰে।”

Verse 58

अत्र यः कुरुते दानं यथाशक्त्या जितेन्द्रियः । स स्वर्गमतुलं प्राप्य न शोचति कदाचन

ইয়াত যি কোনো জনে ইন্দ্ৰিয়-সংযমী হৈ, নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে দান কৰে, সি অতুল স্বৰ্গ লাভ কৰি কেতিয়াও শোক নকৰে।

Verse 59

अत्र मत्प्रीतये देवाः प्राणिभिर्धर्मकांक्षिभिः । दातव्या गौः प्रयत्नेन सवत्सा विधिपूर्वकम्

ইয়াত, হে দেৱসকল, মোৰ প্ৰীতিৰ বাবে, ধৰ্মকামনাৰে থকা প্ৰাণীসকলে যত্নসহে বিধিপূৰ্বক বাছুৰসহ গাই দান কৰিব লাগে।

Verse 60

स्वर्णशृंगी रौप्यखुरी वस्त्रद्वयसमावृता । कांस्योपदोहना ताम्रपृष्ठी बहुगुणान्विता

সোণাৰে অলংকৃত শিঙ, ৰূপৰ খুৰ; দুটা বস্ত্ৰে আৱৃত। কাঁসৰ দোহন-পাত্ৰ, তাম্ৰে শোভিত পিঠি—বহু উত্তম গুণে সমন্বিতা।

Verse 61

रत्नपुच्छा दुग्धवती घंटाभरणभूषिता । अर्चिता गंधपुष्पाद्यैः सुप्रसन्नाऽमृतप्रजा

ৰত্নে অলংকৃত পুচ্ছ, দুগ্ধে পৰিপূৰ্ণ; ঘণ্টা আৰু অলংকাৰৰে ভূষিতা। গন্ধ-পুষ্প আদি দ্ৰব্যে অর্চিতা—অতি প্ৰসন্ন, আৰু অমৃতসম উত্তম সন্তানযুক্ত।

Verse 62

द्विजाय वेदविज्ञाय गुणिने निर्मलात्मने । विष्णुभक्ताय विदुषे आनृशंस्यरताय च

বেদবিজ্ঞানী দ্বিজক, গুণী আৰু নিৰ্মল আত্মাযুক্ত জনক; বিষ্ণুভক্ত বিদ্বানক, আৰু কৰুণাধৰ্মত ৰত জনক—(এই দান) দিয়া উচিত।

Verse 63

ब्राह्मणाय च गौर्देया सर्वत्रसुखमश्नुते । न देया द्विजमात्राय दातारं सोऽवपातयेत्

সত্য ব্ৰাহ্মণকেই গাই দান দিয়া উচিত; দাতা সৰ্বত্ৰ সুখ ভোগ কৰে। কিন্তু কেৱল নামমাত্ৰ দ্বিজক দিয়া উচিত নহয়—এনে গ্ৰহীতা দাতাক পতনৰ পথে নিক্ষেপ কৰে।

Verse 64

मत्प्रीतयेऽत्र दातव्या निर्मलेनांतरात्मना

মোৰ প্ৰীতিৰ বাবে ইয়াত এই দান নিৰ্মল অন্তৰাত্মাৰে দিয়া উচিত।

Verse 65

स्नातं यैश्च विशुद्ध्यर्थमत्र मद्भक्तितत्परैः । तेषां स्वर्गतयो नित्यं मुक्तिः करतले स्थिता

যিসকলে শুদ্ধিৰ উদ্দেশ্যে ইয়াত স্নান কৰে আৰু মোৰ ভক্তিত তৎপৰ থাকে, তেওঁলোকৰ স্বৰ্গপ্ৰাপ্তি নিশ্চিত; আৰু মুক্তি সদায় তেওঁলোকৰ হাতৰ তলুৱাত যেন স্থিত থাকে।

Verse 66

तथा चक्रहरेः पीठे मत्प्रीत्यै दानमुत्तमम् । जपहोमादिकं चापि कर्त्तव्यं यत्नतो नरैः

তদ্ৰূপে চক্ৰহৰিৰ পীঠত মোৰ প্ৰীতিৰ বাবে দিয়া দান উত্তমতম; আৰু নৰসকলে জপ, হোম আদি কৰ্মোও যত্নসহকাৰে কৰ্তব্য।

Verse 67

भवन्तोऽपि विधानेन यात्रां कुर्वंतु सत्तमाः । अस्माद्गुप्तहरेः स्थानान्निकटे संगमे शुभे

আপোনালোকেও, হে সৎতমসকল, বিধি অনুসাৰে যাত্ৰা কৰক—এই গুপ্ত হৰিৰ পৱিত্ৰ স্থানৰ পৰা দূৰ নহয়, শুভ সংগমৰ নিকটত।

Verse 68

प्रत्यग्भागे गोप्रताराद्योजनत्रयसंमिते । घर्घरांबुतरंगिण्या सरयूः संगता यतः

পশ্চিম দিশে, গোপ্ৰতাৰাৰ পৰা তিন যোজন দূৰত, ঢৌ-তৰংগে উচ্ছল ঘৰঘৰাৰ জলে য’ত সৰয়ূ মিলিত হয় সেই স্থান আছে।

Verse 69

अत्र स्नात्वा विधानेन द्रष्टव्योऽत्र प्रयत्नतः । देवो गुप्तहरिर्नाम सर्वकामार्थसिद्धिदः

ইয়াত বিধি অনুসাৰে স্নান কৰি, ইয়াতেই যত্নসহকাৰে গুপ্তহৰি নামৰ দেৱৰ দৰ্শন কৰিব লাগে; তেওঁ সকলো কামনা-অৰ্থ সিদ্ধি দান কৰে।

Verse 70

अगस्त्य उवाच । इत्युक्त्वांतर्दधे देवः पीताम्बरधरोऽच्युतः । देवा अपि विधानेन कृत्वा यात्रां प्रयत्नतः । अयोध्यायां स्थिता नित्यं हरेर्गुणविमोहिताः

অগস্ত্য ক’লে: এইদৰে কৈ পীতাম্বৰধাৰী অচ্যুত দেৱতা অন্তৰ্ধান হ’ল। দেৱতাসকলেও বিধি-বিধানমতে যত্নসহ যাত্ৰা সম্পন্ন কৰি, হৰিৰ গুণত বিমোহিত হৈ, অযোধ্যাত নিত্য স্থিতি ল’লে।

Verse 71

तदाप्रभृति विप्रेंद्र तत्स्थानं भुवि पप्रथे । कार्तिक्यां तु विशेषेण यात्रा सांवत्सरी भवेत्

সেই সময়ৰ পৰা, হে বিপ্ৰশ্ৰেষ্ঠ, সেই পবিত্ৰ স্থান পৃথিৱীত প্ৰসিদ্ধ হ’ল। বিশেষকৈ কাৰ্ত্তিক মাহত তাত যাত্ৰা বাৰ্ষিক বিধান ৰূপে অনুষ্ঠিত হয়।

Verse 72

विभोर्गुप्तहरेस्तत्र संगमस्नानपूर्विका । गोप्रतारे च तीर्थेऽस्मिन्सरयूघर्घराश्रिते । स्नात्वा देवोऽर्चनीयोऽयं सर्वकामफलप्रदः

তাত মহাবলী গুপ্তহৰিৰ বাবে সঙ্গম-স্নানপূৰ্বক বিধি আৰম্ভ হয়। সৰয়ূ আৰু ঘৰঘৰাৰ তীৰত অৱস্থিত এই গোপ্ৰতাৰ তীৰ্থত স্নান কৰি এই দেৱক অৰ্চনা কৰিব লাগে, কিয়নো তেওঁ সকলো কামনাৰ ফল দান কৰে।

Verse 73

तथा चक्रहरेर्यात्रा कर्त्तव्या सुप्रयत्नतः । मार्गशार्षस्य विशदे पक्षे हरितिथौ नरैः

তদ্ৰূপে চক্রহৰিৰ যাত্ৰাও অতি যত্নসহ কৰিব লাগে। মানুহে মাৰ্গশীৰ্ষ মাহৰ নিৰ্মল শুক্লপক্ষত, হৰিৰ পবিত্ৰ তিথিত, এই যাত্ৰা সম্পন্ন কৰিব।

Verse 74

एवं यः कुरुते यात्रां विष्णुलोके स मोदते

এইদৰে যি যাত্ৰা কৰে, সি বিষ্ণুলোকত আনন্দেৰে মোদিত হয়।

Verse 75

श्रीसूत उवाच । एवमुक्त्वा तु विरते मुनौ कलशजन्मनि । कृष्णद्वैपायनो व्यासः पुनराह सविस्मयः

শ্ৰী সূত ক’লে: কলশজন্মা মুনিয়ে এইদৰে কৈ নীৰৱ হ’লত, বিস্ময়ে পৰিপূৰ্ণ কৃষ্ণদ্বৈপায়ন ব্যাসে পুনৰ কথা ক’লে।

Verse 76

व्यास उवाच । अत्याश्चर्य्यमयीं ब्रह्मन्कथामेतां तपोधन । उक्तवानसि येनैतत्साश्चर्य्यं मम मानसम्

ব্যাস ক’লে: হে ব্ৰাহ্মণ, হে তপোধন! তুমি এই অতি আশ্চৰ্য্যময় কাহিনী ক’লা, যাৰ দ্বাৰা মোৰ মন বিস্ময়ে পৰিপূৰ্ণ হ’ল।

Verse 77

विस्तरेण मम ब्रूहि माहात्म्यं परमाद्भुतम्

মোক বিস্তাৰে সেই পৰম অদ্ভুত মাহাত্ম্য কোৱা।

Verse 78

शृणु संगममाहात्म्यं विप्रेंद्र परमाद्भुतम् । स्कन्ददेवाच्छ्रुतं सम्यक्कथयामि तथा तव

হে বিপ্ৰেন্দ্ৰ, পবিত্ৰ সংগমৰ পৰম আশ্চৰ্য্য মাহাত্ম্য শুনা। স্কন্দদেৱৰ পৰা শুনি, মই তাক তোমাক যথাযথভাৱে ক’ম।

Verse 79

दशकोटिसहस्राणि दशकोटिशतानि च । तीर्थानि सरयूनद्या घर्घरोदकसंगमे । निवसंति सदा विप्र स्कन्दादवगतं मया

হে বিপ্ৰ, সৰয়ূ নদী আৰু ঘৰঘৰাৰ জলৰ সংগমত দহ কোটী হাজাৰ আৰু দহ কোটী শত সংখ্যক তীৰ্থ সদায় নিবাস কৰে—এই কথা মই স্কন্দদেৱৰ পৰা জানিলোঁ।

Verse 80

देवतानां सुराणां च सिद्धानां योगिनां तथा । ब्रह्मविष्णुशिवानां च सान्निध्यं सर्वदा स्थितम्

তাত দেৱতা আৰু সুৰসকলৰ, সিদ্ধ আৰু যোগীসকলৰ, আৰু ব্ৰহ্মা-বিষ্ণু-শিৱৰো সান্নিধ্য সদায় স্থিৰভাৱে বিদ্যমান থাকে।

Verse 81

तस्मिन्संगमसलिले नरः स्नात्वा समाहितः । संतर्प्य पितृदेवांश्च दत्त्वा दानं स्वशक्तितः

সেই সঙ্গমৰ জলে মন একাগ্ৰ কৰি স্নান কৰি, মানুহে পিতৃলোক আৰু দেৱতাসকলক তৰ্পণ কৰি সন্তুষ্ট কৰিব লাগে আৰু নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে দান দিব লাগে।

Verse 82

हुत्वा वैष्णवमंत्रेण शुचिर्यत्फलमाप्नुयात् । तदिहैकमना विप्र शृणु यत्कथयामि ते

বৈষ্ণৱ মন্ত্রেৰে হোম কৰি শুচি জনে যি ফল লাভ কৰে—হে বিপ্ৰ, একাগ্ৰচিত্তে মোৰ পৰা শুনা, ইয়াতো সেই একে ফল কেনেকৈ হয়, মই তোমাক কওঁ।

Verse 83

अश्वमेधसहस्रस्य वाजपेयशतस्य च । कुरुक्षेत्रे महाक्षेत्रे राहुग्रस्ते दिवाकरे

এই পুণ্য হ’ল সহস্ৰ অশ্বমেধ যজ্ঞ আৰু শত বাজপেয় ক্ৰিয়াৰ সমান—কুৰুক্ষেত্ৰ নামৰ সেই মহাক্ষেত্ৰতো, যেতিয়া ৰাহুৱে সূৰ্যক গ্ৰাস কৰে।

Verse 84

सुवर्णदाने यत्पुण्यमहन्यहनि तद्भवेत्

সুৱৰ্ণ দানৰ পৰা যি পুণ্য দিনেদিনে উৎপন্ন হয়, তেনে পুণ্যই তাত নিশ্চয় লাভ হয়।

Verse 85

अमावास्यां पौर्णमास्यां द्वादश्योरुभयोरपि । अयने च व्यतीपाते स्नानं वैष्णवलोकदम्

অমাৱস্যা, পূৰ্ণিমা, উভয় দ্বাদশী, অয়ন আৰু ব্যতীপাত-যোগত তাত বিধিপূৰ্বক স্নান কৰিলে বৈষ্ণৱলোক, বিষ্ণুলোক লাভ হয়।

Verse 86

तिष्ठेद्युगसहस्रं तु पादेनैकेन यः पुमान् । विधिवत्संगमे स्नायात्पौष्यां तदविशेषतः

যদি কোনো পুৰুষ একেটা পায়েৰে হাজাৰ যুগ ধৰি থিয় হৈ থাকে, তথাপি তাৰ ফল পুষ্যা-দিনে সঙ্গমত বিধিপূৰ্বক স্নান কৰাৰ ফলৰ পৰা একো ভিন্ন নহয়।

Verse 87

लंबतेऽवाक्छिरा यस्तु युगानामयुतं पुमान् । स्नातानां शुचिभिस्तोयैः संगमे प्रयतात्मनाम्

যদি কোনো পুৰুষ দহ হাজাৰ যুগ ধৰি উল্টাকৈ মূৰ তল কৰি ঝুলে, তথাপি সঙ্গমত সংযমী আত্মাই শুচি জলে স্নান কৰা লোকসকলৰ পুণ্যৰ তুলনাত অধিক নহয়।

Verse 88

व्युष्टिर्भवति या पुंसां न सा क्रतुशतैरपि

মানুহৰ ভিতৰত যি পবিত্ৰ প্ৰভাত-সদৃশ জাগৰণ আৰু উত্তৰণ জন্মে, সেয়া শত ক্ৰতু (শত যজ্ঞ) কৰিলেও লাভ নহয়।

Verse 89

पौषे मासि विशेषेण स्नानं बहुफलप्रदम्

পৌষ মাহত বিশেষকৈ কৰা স্নান বহুত ফল প্ৰদান কৰে।

Verse 90

पौषे मासि विशेषेण यः कुर्यात्स्नानमादृतः । ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूद्रो वा वर्णसंकरः । स याति ब्रह्मणः स्थानं पुनरावृत्तिवर्जितम्

যি পুষ্য মাহত বিশেষকৈ ভক্তিভাৱে স্নান কৰে—ব্ৰাহ্মণ, ক্ষত্ৰিয়, বৈশ্য, শূদ্ৰ বা বৰ্ণসংকৰ যিয়েই হওক—সেই জনে পুনৰাগমন-ৰহিত ব্ৰহ্মাৰ ধাম লাভ কৰে।

Verse 91

पौषे मासे तु यो दद्याद्घृताढ्यं दीपमुत्तमम् । विधिवच्छ्रद्धया विप्र शृणु तस्यापि यत्फलम्

কিন্তু পুষ্য মাহত যি বিধিমতে শ্ৰদ্ধাৰে ঘৃতভৰ্তি উত্তম দীপ দান কৰে, হে বিপ্ৰ, তাৰো ফল কি হয় সেয়া শুনা।

Verse 92

नानाजन्मार्जितं पापं स्वल्पं बह्वपि वा भवेत् । तत्सर्वं नश्यति क्षिप्रं तोयस्थं लवणं यथा

বহু জন্মত সঞ্চিত পাপ—অল্প হওক বা অধিক—সকলো শীঘ্ৰে নাশ হয়, যেন পানীত থকা লৱণ গলি যায়।

Verse 93

आयुरारोग्यमैश्वर्यं संततीः सौख्यमुत्तमम् । प्राप्नोति फलदं नित्यं दीपदः पुण्यभाङ्नरः

দীপ দান কৰা পুণ্যভাগী নৰে সদায় ফলদায়ক আশীৰ্বাদ লাভ কৰে—দীৰ্ঘায়ু, আৰোগ্য, ঐশ্বৰ্য, সন্ততি আৰু উত্তম সুখ।

Verse 94

यस्तु शुक्लत्रयोदश्यां पौषेऽत्र प्रयतो व्रती । जागरं कुरुते धीरः स गच्छेद्भवनं हरेः

কিন্তু পুষ্য মাহত ইয়াত শুদ্ধপক্ষৰ ত্ৰয়োদশীত সংযমী ব্ৰতী ধীৰচিত্তে জাগৰণ কৰে, সি হৰিৰ ভবনলৈ গমন কৰে।

Verse 95

जागरं विदधद्रात्रौ दीपं दत्त्वा तु सर्वशः । होमं च कारयेद्विप्रो नियतात्मा शुचिव्रतः

ৰাতি জাগৰণ কৰি, সকলোফালে দীপ দান কৰি, নিয়তচিত্ত আৰু শুচি-ব্ৰতধাৰী ব্ৰাহ্মণে হোমো কৰাব লাগে।

Verse 96

वैष्णवो विष्णुपूजां च कुर्वञ्छृण्वन्हरेः कथाम् । गीतवादित्रनृत्यैश्च विष्णुतोषणकारकैः । कथाभिः पुण्ययुक्ताभिर्जागृयाच्छर्वरीं नरः

এজন বৈষ্ণৱে বিষ্ণুপূজা কৰি, হৰিৰ পবিত্ৰ কথা শুনি, গীত-বাদ্য-নৃত্য আদি বিষ্ণু-তোষণকাৰী কৰ্মে লিপ্ত হৈ, পুণ্যযুক্ত কথা-উপদেশেৰে সাৰা ৰাতি জাগি থাকিব লাগে।

Verse 97

ततः प्रभाते विमले स्नात्वा विधिवदादरात् । विष्णुं संपूज्य विप्रांश्च देयं स्वर्णादि शक्तितः

তাৰ পিছত পৱিত্ৰ প্ৰভাতত বিধিমতে আদৰেৰে স্নান কৰি, বিষ্ণুক সম্পূৰ্ণভাৱে পূজা কৰিব লাগে; আৰু সামৰ্থ্য অনুসাৰে ব্ৰাহ্মণসকলক স্বৰ্ণ আদি দান দিব লাগে।

Verse 98

स्वर्णं चान्नं च वासांसि यो दद्याच्छ्रद्धयाऽन्वितः । संगमे विधिवद्विद्वान्स याति परमां गतिम्

যি কোনো ব্যক্তি শ্ৰদ্ধাযুক্ত হৈ পৱিত্ৰ সংগমত বিধিমতে জ্ঞানসহ স্বৰ্ণ, অন্ন আৰু বস্ত্ৰ দান কৰে, সি পৰম গতি লাভ কৰে।

Verse 99

वर्षेवर्षे तु कर्तव्यो जागरः पुण्यतत्परैः

পুণ্যতৎপৰ লোকসকলে বছৰে বছৰে জাগৰণ পালন কৰিব লাগে।

Verse 100

हरिः पूज्यो द्विजाः सम्यक्संतोष्याः शक्तितो नरैः । तेन विष्णोः परा तुष्टिः पापानि विफलानि च । भवंति निर्विषाः सर्पा यथा तार्क्ष्यस्य दर्शनात्

হৰিৰ পূজা কৰিব লাগে, আৰু দ্বিজসকলক মানুহে নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে যথাযথভাৱে সন্তুষ্ট কৰিব লাগে। তেনে কৰিলে বিষ্ণু পৰম তুষ্ট হয় আৰু পাপসমূহ নিষ্ফল হয়। যেনেকৈ তাৰ্ক্ষ্য (গৰুড়)ৰ দৰ্শনত সাপ বিষহীন হয়, তেনেকৈ পাপো নিজৰ শক্তি হেৰুৱায়।

Verse 101

तत्र स्नातो दिवं याति अत्र स्नातः सुखी भवेत

তাত স্নান কৰিলে মানুহ স্বৰ্গলৈ যায়; ইয়াত স্নান কৰিলে এই জীৱনতে সুখী হয়।

Verse 102

त्रिषु लोकेषु ये केचित्प्राणिनः सर्व एव ते । तर्प्यमाणाः परां तृप्तिं यांति संगमजैर्जलैः

তিনিও লোকত যিমানেই প্ৰাণী থাকক, তেওঁলোক সকলো—তৰ্পণৰ দ্বাৰা সন্তুষ্ট কৰা হ’লে—সঙ্গমজাত পবিত্ৰ জলৰ মাধ্যমে পৰম তৃপ্তি লাভ কৰে।

Verse 103

भूतानामिह सर्वेषां दुःखोपहतचेतसाम् । गतिमन्वेषमाणानां न संगमसमा गतिः

ইয়াত যিসকল ভূত-প্ৰাণীৰ চিত্ত দুখে আঘাতপ্ৰাপ্ত আৰু যিসকলে আশ্ৰয়-গতি বিচাৰে, তেওঁলোকৰ বাবে সঙ্গমৰ সমান কোনো গতি নাই।

Verse 104

सप्तावरान्सप्तपरान्पुरुषश्चात्मनासह । पुंसस्तारयते सर्वान्संगमे स्नानमाचरन्

যি পুৰুষে সঙ্গমত স্নান আচৰণ কৰে, তেওঁ নিজসহ সকলোকে—আগৰ সাত পুৰুষ আৰু পাছৰ সাত পুৰুষ—উদ্ধাৰ কৰে।

Verse 105

जात्यंधैरिह ते तुल्यास्तथा पंगुभिरेव च । समेत्यात्र च न स्नान्ति सरयूघर्घरसंगमे

ইয়াত যিসকল লোক জন্মান্ধৰ দৰে আৰু খোঁৰাৰ দৰে গণ্য—সেইসকলেই, ইয়ালৈ আহিও সৰযূ আৰু ঘৰঘৰাৰ সঙ্গমত স্নান নকৰে।

Verse 106

वर्णानां ब्राह्मणो यद्वत्तथा तीर्थेषु संगमः । सरयूघर्घरायोगे वैष्णवस्थो नरः सदा

যেনেকৈ বৰ্ণসমূহৰ মাজত ব্ৰাহ্মণ শ্ৰেষ্ঠ, তেনেকৈ তীৰ্থসমূহৰ মাজত সঙ্গম শ্ৰেষ্ঠ। সৰযূ আৰু ঘৰঘৰাৰ মিলনত মানুহ সদায় বৈষ্ণৱ-ভাবত স্থিত থাকে।

Verse 107

अत्र स्नानेन दानेन यथा शक्त्या जितेंद्रियः । होमेन विधिपुक्तेन नरः स्वर्गमवाप्नुयात्

ইয়াত স্নান কৰি, নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে দান দি, ইন্দ্ৰিয় সংযম কৰি, আৰু বিধি অনুসাৰে হোম সম্পন্ন কৰিলে মানুহে স্বৰ্গ লাভ কৰে।

Verse 108

नरो वा यदि वा नारी विधिवत्स्नानमाचरेत् । स्वर्गलोकनिवासो हि भवेत्तस्य न संशयः

পুৰুষ হওক বা নাৰী, যিয়ে বিধি মতে স্নান আচৰে, সি নিশ্চয় স্বৰ্গলোকত নিবাস লাভ কৰে—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 109

यथा वह्निर्दहेत्सर्वं शुष्कमार्द्रमथापि वा । भस्मीभवंति पापानि तत्समागममज्जनात्

যেনেকৈ অগ্নিয়ে শুকান হওক বা ভিজা হওক—সকলো দহি পেলায়, তেনেকৈ সেই পবিত্ৰ সঙ্গমত স্নান কৰিলে পাপ ভস্মীভূত হয়।

Verse 110

एकतः सर्वतीर्थानि नानाविधिफलानि वै । सरयूघर्घरोत्पन्नसंगमस्त्वधिको भवेत्

এফালে সকলো তীৰ্থ, নানা বিধিৰ ফলসহ; তথাপি সৰয়ূৰ ঘৰঘৰাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা এই সংগম অধিক শ্ৰেষ্ঠ হয়।

Verse 111

सर्वतीर्थावगाहस्य फलं यादृक्स्मृतं श्रुतौ । तादृक्फलं नृणां सम्यग्भवेत्संगममज्जनात्

শ্ৰুতি-স্মৃতিত সকলো তীৰ্থত অৱগাহন-স্নানৰ যি ফল কোৱা হৈছে, এই সংগমত ডুব মাৰি স্নান কৰিলে মানুহে সেই একে ফল সম্পূৰ্ণৰূপে লাভ কৰে।

Verse 112

गोप्रताराभिधं तीर्थमपरं वर्ततेऽनघ । सन्निधौ संगमस्यैव महापातकनाशनम्

হে অনঘ! গোপ্ৰতাৰা নামে আন এটা তীৰ্থ আছে; ই সংগমৰ একেবাৰে সন্নিধানত অৱস্থিত আৰু মহাপাতকো নাশ কৰে।

Verse 113

यत्र स्नानेन दानेन न शोचति नरः क्वचित् । गोप्रतारसमं तीर्थं न भूतं न भविष्यति

য’ত স্নান আৰু দানৰ দ্বাৰা মানুহ কেতিয়াও দুখত নপৰে; গোপ্ৰতাৰাৰ সমান তীৰ্থ অতীতে নাছিল, ভৱিষ্যতেও নহ’ব।

Verse 114

वाराणस्यां यथा विद्वन्वर्त्तते मणिकर्णिका । उज्जयिन्यां यथा विप्र महाकालनिकेतनम्

যেনেকৈ, হে বিদ্বান, বাৰাণসীত মণিকৰ্ণিকা প্ৰসিদ্ধ, আৰু যেনেকৈ, হে বিপ্ৰ, উজ্জয়িনীত মহাকালৰ নিকেতন খ্যাত—

Verse 115

नैमिषे चक्रवापी तु यथा तीर्थतमा स्मृता । अयोध्यायां तथा विप्र गोप्रताराभिधं महत्

যেনেকৈ নৈমিষত চক্ৰৱাপী সৰ্বতীৰ্থৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠ বুলি স্মৃত, তেনেকৈ অযোধ্যাত, হে বিপ্ৰ, গোপ্ৰতাৰা নামে মহৎ তীৰ্থই সেই শ্ৰেষ্ঠ স্থান লাভ কৰিছে।

Verse 116

यत्र रामाज्ञया विद्वन्साकेतनगरीजनाः । अवापुः स्वर्गमतुलं निमज्ज्य परमांभसि

য’ত, হে বিদ্বান, ৰামৰ আজ্ঞাত সাকেত নগৰীৰ লোকসকলে সেই পৰম জলত নিমজ্জিত হৈ অতুল স্বৰ্গ লাভ কৰিছিল।

Verse 117

व्यास उवाच । अवापुस्ते कथं स्वर्गं साकेतनगरीजनाः । कथं च राघवो विद्वन्नेतत्कथय सुव्रत

ব্যাস ক’লে—সাকেত নগৰীৰ লোকসকলে কেনেকৈ স্বৰ্গ লাভ কৰিলে? আৰু ৰাঘৱে এই কাৰ্য কেনেকৈ সম্পন্ন কৰিলে? হে বিদ্বান, হে শুভব্ৰত, এই কথা মোক কোৱা।

Verse 118

अगस्त्य उवाच । सावधानः शृणु मुने कथामेतां सुविस्तरात् । यथाजगाम रामोऽसौ स्वर्गं स च पुरीजनः

অগস্ত্য ক’লে—হে মুনি, সাৱধান হৈ এই কাহিনী বিস্তাৰে শুনা; কেনেকৈ সেই ৰাম স্বৰ্গলৈ গ’ল আৰু কেনেকৈ নগৰবাসীও তেওঁৰ সৈতে গ’ল।

Verse 119

पुरा रामो विधायैव देवकार्य्यमतंद्रितः । स्वर्गं गंतुं मनश्चक्रे भ्रातृभ्यां सह वीरधीः

পূৰ্বে ৰামে, দেৱকাৰ্য অকলসভাবে সম্পন্ন কৰি, সেই বীৰধীৰে ভ্ৰাতৃদ্বয়সহ স্বৰ্গলৈ যোৱাৰ সংকল্প মনত কৰিলে।

Verse 120

ततो निशम्य चारेण वानराः कामरूपिणः । ऋक्षगोपुच्छरक्षांसि समुत्पेतुरनेकशः

তাৰ পাছত চাৰসকলৰ পৰা এই সংবাদ শুনি, কামৰূপী বানৰ-দলসমূহ, ঋক্ষ আৰু গোপুচ্ছ ৰাক্ষসসকল বহু সংখ্যাত উঠি আগবাঢ়িল।

Verse 121

देवगंधर्वपुत्राश्च ऋषिपुत्राश्च वानराः । रामक्षयं विदित्वा तु सर्व एव समागताः

দেৱ-গন্ধৰ্বসকলৰ পুত্ৰ আৰু ঋষিসকলৰ পুত্ৰ বানৰসকল, ৰামৰ প্ৰস্থান-ক্ষণ আহিছে বুলি জানি, সকলোৱে একেলগে সমবেত হ’ল।

Verse 122

ते राममनुगत्योचुः सर्वे वानरयूथपाः । तवानुगमने राजन्संप्राप्ताः स्म इहानघ

ৰামৰ পিছে পিছে গৈ সকলো বানৰ-যূথপতিয়ে ক’লে— “হে ৰাজন, আপোনাৰ অনুগমন কৰিবলৈ আমি ইয়ালৈ আহিছোঁ; হে অনঘ।”

Verse 123

यदि राम विनास्माभिर्गच्छेस्त्वं पुरुषर्षभ । सर्वे खलु हताः स्याम दण्डेन महता नृप

“যদি হে ৰাম, পুৰুষশ্ৰেষ্ঠ, তুমি আমাৰ অবিহনে গ’লা, তেন্তে হে নৃপ, আমি সকলোৱে নিশ্চয়েই মহাদণ্ডে নিহত যেন হ’ম।”

Verse 125

यावत्प्रजा धरिष्यंति तावदेव विभीषण । कारयस्व महद्राज्यं लंकां त्वं पालयिष्यसि

“যিমান দিন প্ৰজা টিকি থাকিব, সিমান দিনেই, হে বিভীষণ, এই মহাৰাজ্য পৰিচালনা কৰা; তুমি লংকাৰ শাসন আৰু ৰক্ষা কৰিবা।”

Verse 126

शाधि राज्यं च खल्वेतन्नान्यथा मे वचः कुरु । प्रजास्त्वं रक्ष धर्मेण नोत्तरं वक्तुमर्हसि

এই ৰাজ্য নিশ্চয়েই শাসন কৰা; মোৰ আজ্ঞাৰ বিপৰীতে কেতিয়াও নকৰিবা। ধৰ্ম অনুসাৰে প্ৰজাসকলক ৰক্ষা কৰা; আৰু অধিক উত্তৰ দিবলৈ তুমি যোগ্য নহওঁ।

Verse 127

एवमुक्त्वा तु काकुत्स्थो हनुमंतमथाब्रवीत् । वायुपुत्र चिरं जीव मा प्रतिज्ञां वृथा कृथाः

এইদৰে কৈ কাকুত্স্থই পুনৰ হনুমানক ক’লে: “হে বায়ুপুত্ৰ, চিৰজীৱী হওঁ; তোমাৰ প্ৰতিজ্ঞা বৃথা নকৰিবা।”

Verse 128

यावल्लोका वदिष्यंति मत्कथां वानरर्षभ । तावत्त्वं धारय प्राणान्प्रतिज्ञां प्रतिपालयन्

হে বানৰশ্ৰেষ্ঠ! যিমান দিন জগতৰ লোকসকলে মোৰ কথা ক’ব, সিমান দিন তুমি প্ৰাণ ধৰি থাকিবা, তোমাৰ প্ৰতিজ্ঞা নিষ্ঠাৰে পালন কৰি।

Verse 129

मैन्दश्च द्विविदश्चैव अमृतप्राशनावुभौ । यावल्लोका धरिष्यंति तावदेतौ धरिष्यतः

মৈন্দ আৰু দ্বিৱিদ—দুয়ো অমৃতপানকাৰী—যিমান দিন লোকসমূহ টিকি থাকিব, সিমান দিন এই দুয়ো টিকি থাকিব; তেনেদৰে তেওঁলোক স্থায়ী হ’ব।

Verse 130

पुत्रपौत्राश्च येऽस्माकं तान्रक्षन्त्विह वानराः । एवमुक्त्वा तु काकुत्स्थः सर्वानथ च वानरान् । मया सार्धं प्रयातेति तदा तान्राघवोऽब्रवीत्

“আমাৰ পুত্ৰ-পৌত্ৰসকলক ইয়াত বানৰসকলে ৰক্ষা কৰক।” এইদৰে কৈ কাকুত্স্থই পুনৰ সকলো বানৰক সম্বোধন কৰিলে। তেতিয়া ৰাঘৱে তেওঁলোকক ক’লে: “মোৰ সৈতে একেলগে যোৱা।”

Verse 131

प्रभातायां तु शर्वर्य्यां पृथुवक्षा महाभुजः । रामः कमलपत्राक्षः पुरोधसमथाब्रवीत्

ৰাতি প্ৰভাত হৈ পুৱালৈ পৰিণত হ’লে, প্ৰশস্ত বক্ষ, মহাবাহু, কমলনয়ন ৰামে তেতিয়া নিজৰ পুৰোহিতক ক’লে।

Verse 132

अग्निहोत्राणि यांत्वग्रे दीप्यमानानि सर्वशः । वाजपेयातिरात्राणि निर्यातु च ममाग्रतः

“অগ্নিহোত্ৰৰ অগ্নিসমূহ মোৰ আগতে আগতে যাওক, চাৰিওফালে দীপ্তিমান হৈ; আৰু মোৰ আগতে বাজিকপেয় আৰু অতিৰাত্ৰ যজ্ঞসমূহো আগবাঢ়ক।”

Verse 133

ततो वसिष्ठस्तेजस्वी सर्वं निश्चित्य चेतसा । चकार विधिवत्कर्म महाप्रास्थानिकं विधिम्

তেতিয়া তেজস্বী বশিষ্ঠে মনত সকলো স্থিৰ কৰি, বিধি অনুসাৰে মহাপ্ৰস্থানৰ মহা-আনুষ্ঠানিক বিধি সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 134

ततः क्षौमाम्बरधरो ब्रह्मचर्यसमन्वितः । कुशानादाय पाणिभ्यां महाप्रस्थानमुद्यतः

তাৰ পাছত ক্ষৌম বস্ত্ৰ পৰিধান কৰি, ব্ৰহ্মচৰ্যত স্থিত হৈ, দুহাতে কুশ ঘাঁহ লৈ, মহাপ্ৰস্থানৰ বাবে উদ্যত হ’ল।

Verse 135

न व्याहरच्छुभं किंचिदशुभं वा नरेश्वरः । निष्क्रम्य नगरात्तस्मात्सागरादिव चंद्रमाः

নৰে-ঈশ্বৰে ন শుభ ন অশুভ একো উচ্চাৰণ নকৰিলে। সেই নগৰৰ পৰা ওলাই আহি, সাগৰৰ পৰা উদিত চন্দ্ৰমাৰ দৰে দীপ্ত হ’ল।

Verse 136

रामस्य सव्यपार्श्वे तु सपद्मा श्रीः समाश्रिता । दक्षिणे ह्रीर्विशालाक्षी व्यवसायस्तथाग्रतः

ৰামৰ বাওঁফালে পদ্মধাৰিণী শ্ৰীদেৱী আশ্ৰয় লৈ আছিল; সোঁফালে বিশালনয়না হ্ৰী (লজ্জা) আছিল, আৰু আগত চলিছিল ব্যৱসায়—দৃঢ় উদ্যোগ।

Verse 137

नानाविधायुधान्यत्र धनुर्ज्याप्रभृतीनि च । अनुव्रजंति काकुत्स्थं सर्वे पुरुष विग्रहाः

তাত নানাবিধ অস্ত্ৰ—ধনু আৰু জ্যা আদি—কাকুত্স্থৰ পিছে পিছে চলিল; সকলোয়ে পুৰুষ-দেহ ধৰি তেওঁৰ সহচৰ হ’ল।

Verse 138

वेदो ब्राह्मणरूपेण सावित्री सव्यदक्षिणे । ओंकारोऽथ वषङ्कारः सर्वे रामं तदाऽव्रजन्

বেদে ব্ৰাহ্মণ-ৰূপ ধৰি, আৰু সাৱিত্ৰী বাওঁ-সোঁ দুয়োফালে; লগতে ওঁকাৰ আৰু বষটকাৰ—সকলোয়ে তেতিয়া ৰামক অনুগমন কৰিলে।

Verse 139

ऋषयश्च महात्मानः सर्वे चैव महीधराः । अनुगच्छन्ति काकुत्स्थं स्वर्गद्वारमुपस्थितम्

মহাত্মা ঋষিসকল, পৰ্বতৰ দৰে অচল, কাকুত্স্থৰ অনুগামী হ’ল—যেতিয়া স্বৰ্গদ্বাৰ তেওঁৰ সন্মুখত উপস্থিত আছিল।

Verse 140

तथानुयांति काकुत्स्थमंतःपुरगताः स्त्रियः । सवृद्धाबालदासीकाः सपर्षद्द्वाररक्षकाः

তদ্ৰূপে অন্তঃপুৰৰ নাৰীসকলেও কাকুত্স্থৰ পিছে পিছে গ’ল—বৃদ্ধা, শিশু, দাসী, সভাসদ-সেৱক, আৰু দ্বাৰৰক্ষকসকলসহ।

Verse 141

सान्तःपुरश्च भरतः शत्रुघ्नसहितो ययौ । रामं व्रजंतमागम्य रघुवंशमनुव्रताः

তেতিয়া ভৰতেও অন্তঃপুৰৰ নাৰীসকলসহ, শত্রুঘ্নক লগত লৈ আগবাঢ়িল। যাত্ৰাৰত ৰামক পাই, ৰঘুবংশৰ ধৰ্মব্ৰতত নিষ্ঠাৱান হৈ তেওঁলোকে ৰামৰ পিছে পিছে চলিল।

Verse 142

ततो विप्रा महात्मानः साग्निहोत्राः समंततः । सपुत्रदाराः काकुत्स्थमनुगच्छति सर्वशः

তাৰ পাছত চাৰিওফালৰ পৰা মহাত্মা বিপ্ৰসকল—অগ্নিহোত্ৰ পালনকাৰী—নিজ নিজ পুত্ৰ আৰু পত্নীসহ, সম্পূৰ্ণভাৱে কাকুত্স্থৰ পিছে পিছে আগবাঢ়িল।

Verse 143

मंत्रिणो भृत्ययुक्ताश्च सपुत्राः सहबांधवाः । सर्वे ते सानुगाश्चैव ह्यनु गच्छंति राघवम्

মন্ত্ৰীসকলেও দাস-ভৃত্যসহ, পুত্ৰ আৰু আত্মীয়-স্বজনসহ; তেওঁলোক সকলোৱে নিজৰ সম্পূৰ্ণ অনুচৰবৰ্গ লৈ ৰাঘৱৰ পিছে পিছে গ’ল।

Verse 144

ततः सर्वाः प्रकृतयो हृष्टपुष्टजनावृताः । गच्छंतमनुगच्छंतिराघवं गुणरंजिताः

তাৰ পাছত সকলো প্ৰজা, আনন্দিত আৰু সমৃদ্ধ জনসমুদায়েৰে আৱৃত হৈ, ৰাঘৱ যেতিয়া আগবাঢ়িল তেতিয়া তেওঁলোকো পিছে পিছে চলিল; তেওঁৰ গুণে মন মোহিত হৈছিল।

Verse 145

तथा प्रजाश्च सकलाः सपुत्राश्च सवबांधवाः । राघवस्यानुगाश्चासन्दृष्ट्वा विगतकल्मषम्

একেদৰে সকলো প্ৰজা, পুত্ৰ আৰু আত্মীয়-স্বজনসহ, ৰাঘৱৰ অনুগামী হ’ল; কিয়নো তেওঁলোকে তেওঁক সকলো কল্মষৰ পৰা মুক্ত ৰূপে দেখিছিল।

Verse 146

स्नाताः शुक्लाम्बरधराः सर्वे प्रयतमानसाः । कृत्वा किलकिलाशब्दमनुयाताश्च राघवम्

সকলোয়ে স্নান কৰি শুভ্ৰ বস্ত্ৰ পৰিধান কৰিলে, মন সংযমিত কৰি; আনন্দৰ কিলকিলি ধ্বনি তুলিতে তুলিতে ৰাঘৱৰ অনুগামী হ’ল।

Verse 147

न कश्चित्तत्र दीनोऽभून्न भीतो नातिदुःखितः । प्रहृष्टा मुदिताः सर्वे वभूवुः परमाद्भुताः

তাত কোনো দীন নাছিল, কোনো ভীত নাছিল, কোনো অতিদুঃখে আচ্ছন্ন নাছিল; সকলেই প্ৰফুল্ল, আনন্দিত—এ এক পৰম আশ্চৰ্য দৃশ্য।

Verse 148

द्रष्टुकामाश्च निर्वाणं राज्ञो जनपदास्तथा । संप्राप्तास्तेऽपि दृष्ट्वैव नभोमार्गेण चक्रिणम्

ৰাজাৰ নিৰ্বাণ দৰ্শন কৰিবৰ ইচ্ছাৰে চৌপাশৰ জনপদৰ লোকসকলও আহি উপস্থিত হ’ল; আৰু আকাশ-মাৰ্গে গমন কৰা চক্রধাৰী সম্ৰাটক কেৱল দেখিয়েই তেওঁলোকৰো মনোৰথ সিদ্ধ হ’ল।

Verse 149

ऋक्षवानररक्षांसि जनाश्च पुरवासिनः । आगत्य परया भक्त्या पृष्ठतः समुपाययुः

ঋক্ষ, বানৰ আৰু ৰাক্ষস—নগৰবাসী জনসকলৰ সৈতে—আহি পৰম ভক্তিৰে পৃষ্ঠতঃ পৃষ্ঠতঃ ৰাঘৱৰ অনুগামী হ’ল।

Verse 150

तानि भूतानि नगरे ह्यन्तर्धानगतान्यपि । राघवं तेऽप्यनुययुः स्वर्गद्वारमुपस्थितम्

নগৰত থকা সেই ভूत-প্ৰাণীসকল—যিসকল অন্তর্ধানগত হৈছিল—তেওঁলোকেও ৰাঘৱৰ পিছে পিছে গ’ল, কিয়নো স্বৰ্গদ্বাৰ তেওঁৰ সম্মুখত উপস্থিত হৈছিল।

Verse 151

यानि पश्यंति काकुत्स्थं स्थावराणि चराणि च । सत्त्वानि स्वर्गगमने मतिं कुर्वंति तान्यपि

যি যি সত্ত্ব—স্থাৱৰ বা চলমান—কাকুত্স্থক দৰ্শন কৰিছিল, সিহঁতেও স্বৰ্গগমনৰ প্ৰতি নিজৰ মতি স্থিৰ কৰিছিল।

Verse 152

नासीत्सत्त्वमयोध्यायां सुसूक्ष्ममपि किंचन । यद्राघवं नानुयाति स्वर्गद्वारमुपस्थितम्

অযোধ্যাত অতি সূক্ষ্ম হলেও কোনো সত্ত্ব নাছিল, যিয়ে স্বৰ্গদ্বাৰ ওচৰত উপস্থিত হোৱাত ৰাঘৱক অনুসৰণ নকৰিলে।

Verse 153

अथार्द्धयोजनं गत्वा नदीं पश्चान्मुखो ययौ । सरयूं पुण्यसलिलां ददर्श रघुनंदनः

তাৰ পাছত অৰ্ধ যোজন গৈ তেওঁ নদীৰ ফালে পিছমুখে ঘূৰিল; আৰু ৰঘুনন্দনে পুণ্যজলধাৰা সৰয়ূক দৰ্শন কৰিলে।

Verse 154

अथ तस्मिन्मुहूर्ते तु ब्रह्मा लोकपितामहः । सर्वैः परिवृतो देवैरृषिभिश्च महात्मभिः । आययौ तत्र काकुत्स्थं स्वर्गद्वारमुपस्थितम्

সেই মুহূর্ততে লোকপিতামহ ব্ৰহ্মা, সকলো দেৱতা আৰু মহাত্মা ঋষিসকলৰ দ্বাৰা পৰিবৃত হৈ, তাত উপস্থিত হ’ল—যেতিয়া কাকুত্স্থ স্বৰ্গদ্বাৰত থিয় হৈ আছিল।

Verse 155

विमानशतकोटीभिर्दिव्याभिः सर्वतो वृतः । दीपयन्सर्वतो व्योम ज्योतिर्भूतमनुत्तमम्

দিব্য বিমানৰ শতকোটিৰে চাৰিওফালে বৃত হৈ, তেওঁ সৰ্বদিশে আকাশ দীপ্ত কৰি তুলিলে—অনুত্তম জ্যোতিৰ এক মহাপুঞ্জ হৈ উঠিল।

Verse 156

स्वयंप्रभैश्च तेजोभिर्महद्भिः पुण्यकर्मभिः । पुण्या वाता ववुस्तत्र गन्धवंतः सुखप्रदाः

তাত পুণ্যকৰ্মৰ ফলত উদ্ভূত মহৎ স্বয়ংপ্ৰভ তেজ জ্বলি উঠিল; আৰু সুগন্ধিময় পবিত্ৰ বতাহ ববিল, যি আনন্দ দান কৰিছিল।

Verse 157

सपुण्यपुष्पवर्षं च वायुयुक्तं महाजवम् । गन्धर्वैरप्सरोभिश्च तस्मिन्सूर्यौपस्थितः

তাত পুণ্যপুষ্পৰ বৰষুণ নামিল, তীব্ৰ বেগী বতাহে চালিত; আৰু সেই সময়তে গন্ধৰ্ব আৰু অপ্সৰাসকল সন্মান জনাবলৈ উপস্থিত হ’ল।

Verse 158

शरयूसलिलं रामः पद्भ्यां स समुपास्पृशत् । ततो ब्रह्मा सुरैर्युक्तः स्तोतुं समुपचक्रमे

তাৰ পাছত ৰামে নিজৰ পদযুগলেৰে সৰযূ নদীৰ জল স্পৰ্শ কৰিলে; তেতিয়া দেৱতাসকলৰ সৈতে ব্ৰহ্মাই তেওঁৰ স্তৱ গাইবলৈ আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 159

त्वं हि लोकपतिर्देव न त्वां जानाति कश्चन । अहं ते वै विशालाक्ष भूतपूर्वपरिग्रहः

হে দেৱ, তুমিয়েই লোকপতি; তোমাৰ সম্পূৰ্ণ স্বৰূপ কোনেও জানে নোৱাৰে। হে বিশালনয়ন, মই তোমাৰেই—পুৰ্বৰে পৰা গ্ৰহণ কৰা তোমাৰ সেবক।

Verse 160

त्वमचिंत्यं महद्भूतमक्षयं लोकसंग्रहे । यामिच्छसि महावीर्य तां तनुं प्रविश स्वकाम्

তুমি অচিন্ত্য, মহৎ তত্ত্ব, অক্ষয়—লোকসংগ্ৰহ অৰ্থাৎ জগতৰ বিধান ধাৰণকাৰী। হে মহাবীৰ্য, তোমাৰ ইচ্ছামতে যি দেহ বিচাৰা, সেই দেহতে প্ৰৱেশ কৰা।

Verse 161

पितामहस्य वचनादिदमेवाविशत्स्वयम् । सुदिव्यं वैष्णवं तेजः संसारं स सहानुजः । ततो विष्णुतनुन्देवाः पूजयन्तः सुरोत्तमम्

পিতামহৰ বাক্য অনুসৰি সেই অতি দিৱ্য বৈষ্ণৱ তেজ নিজে নিজে, অনুজসহ, সংসাৰ-চক্ৰত প্ৰবেশ কৰিলে। তেতিয়া দেৱসকলে দেৱোত্তমক পূজা কৰি বিষ্ণুৰ সেই দিৱ্য তনুক সন্মান জনালে।

Verse 162

साध्या मरुद्गणाश्चैव सेन्द्राः साग्निपुरोगमाः । ये च दिव्या ऋषिगणा गन्धर्वाप्सरसस्तथा । सुपर्णा नागयक्षाश्च दैत्यदानवराक्षसाः

সাধ্যসকল আৰু মৰুদগণ, ইন্দ্ৰসহ—অগ্নি আগভাগে থকা—আৰু দিৱ্য ঋষিগণ; গন্ধৰ্ব আৰু অপ্সৰাসীসকল; সুপৰ্ণ, নাগ আৰু যক্ষ; আনকি দৈত্য, দানৱ আৰু ৰাক্ষসসকলো—

Verse 163

देवाः प्रहृष्टा मुदिताः सर्वे पूर्णमनोरथाः । साधुसाध्विति ते सर्वे त्रिदिवस्था बभाषिरे

সকলো দেৱ আনন্দিত, প্ৰহৃষ্ট, মনোৰথ পূৰ্ণ হ’ল। ত্ৰিদিৱত অৱস্থিত তেওঁলোকে সকলোৱে “সাধু! সাধু!” বুলি উচ্চাৰণ কৰিলে।

Verse 164

अथ विष्णुर्महातेजाः पितामहमुवाच ह । एषां लोकं जनौघानां दातुमर्हसि सुव्रत

তেতিয়া মহাতেজস্বী বিষ্ণুৱে পিতামহক ক’লে: “হে সুৱ্ৰত! এই জনসমূহৰ বাবে তুমি এক পুণ্যময় লোক দান কৰা উচিত।”

Verse 165

इमे तु सर्वे मत्स्नेहादायाताः सर्वमानवाः । भक्ताश्च भक्तिमन्तश्च त्यक्तात्मानोऽपि सर्वशः

কাৰণ এই সকলো মানুহ মোৰ প্ৰেমৰ টানে ইয়ালৈ আহিছে—ভক্ত, ভক্তিত স্থিৰ, আৰু সকলো দিশে আত্মসমৰ্পিত।

Verse 166

तच्छ्रुत्वा विष्णुकथितं सर्वलोकेश्वरोऽब्रवीत् । लोकं सन्तानिकं नाम संस्थास्यंति हि मानवाः

বিষ্ণুৱে কোৱা কথা শুনি, সকলো লোকৰ ঈশ্বৰে ক’লে— “মানৱসকলে নিশ্চয় ‘সন্তানিক’ নামৰ লোকত প্রতিষ্ঠা লাভ কৰিব।”

Verse 167

स्वर्गद्वारेऽत्र वै तीर्थे राममेवानुचिन्तयन् । प्राणांस्त्यजति भक्त्या वै स संतानं परं लभेत्

‘স্বৰ্গদ্বাৰ’ নামৰ এই তীৰ্থত, ভক্তিভাৱে কেৱল ৰামক স্মৰণ কৰি যদি কোনোবাই প্ৰাণ ত্যাগ কৰে, তেন্তে সি পৰম ‘সন্তানিক’ ফল লাভ কৰে।

Verse 168

सर्वे संतानिकंनाम ब्रह्मलोकादनन्तरम् । वानराश्च स्वकां योनिं राक्षसाश्चापि राक्षसीम्

সকলোয়ে ‘সন্তানিক’ নামৰ লোক লাভ কৰে, যি ব্ৰহ্মলোকৰ ঠিক পৰৱৰ্তী। বানৰসকলে নিজৰ ইচ্ছিত যোনি পায়, আৰু ৰাক্ষসসকলেও ৰাক্ষসী অৱস্থা লাভ কৰে।

Verse 169

यस्या विनिःसृता ये वै सुरासुरतनूद्भवाः । आदित्यतनयश्चैव सुग्रीवः सूर्यमण्डलम्

সেই ঠাইৰ পৰা দেৱ-অসুৰ-তনূদ্ভৱ দেহধাৰী সত্তাসকল উদ্ভৱ হ’ল; আৰু আদিত্যৰ পুত্ৰ সুগ্ৰীৱো সূৰ্যমণ্ডলসহ তাতেই প্ৰকাশ পালে।

Verse 170

ऋषयो नागयक्षाश्च प्रयास्यन्ति स्वकारणम् । तथा ब्रुवति देवेशे गोप्रतारमुपस्थितम्

দেৱেশ্বৰে ক’লে— “ঋষি, নাগ আৰু যক্ষসকল নিজ নিজ ধামলৈ গমন কৰিব।” এইদৰে কওঁতে তেওঁলোক ‘গোপ্ৰতাৰ’ নামৰ স্থানত উপস্থিত হ’ল, আৰু সি তেওঁলোকৰ সন্মুখত দণ্ডায়মান আছিল।

Verse 171

तज्जलं सरयूं भेजे परिपूर्णं ततो जलम् । अवगाह्य जलं सर्वे प्राणांस्त्यक्त्वा प्रहृष्टवत्

সেই জল সৰয়ূত মিলি গ’ল, আৰু নদীৰ জল সম্পূৰ্ণ ভৰি উঠিল। সেই পবিত্ৰ জলে অৱগাহন কৰি সকলোৱে আনন্দচিত্তে প্ৰাণ ত্যাগ কৰিলে।

Verse 172

मानुषं देहमुत्सृज्य ते विमानान्यथारुहन् । तिर्यग्योनिगता ये च प्रविश्य सरयूं तदा

মানৱ দেহ ত্যাগ কৰি তেওঁলোকে তেতিয়া দিব্য বিমানত আৰোহণ কৰিলে। আৰু যিসকল তিৰ্যক-যোনিত জন্মা প্ৰাণী আছিল, সিহঁতেও সেই সময়ত সৰয়ূত প্ৰৱেশ কৰি একে উত্থান লাভ কৰিলে।

Verse 173

देहत्यागं च ते तत्र कृत्वा दिव्यवपुर्द्धराः । तथान्यान्यपि सत्त्वानि स्थावराणि चराणि च

তাত দেহ ত্যাগ কৰি তেওঁলোকে দিব্য দেহ-ৰূপ ধাৰণ কৰিলে। তদ্ৰূপে আন আন সত্ত্বও—স্থাৱৰ আৰু চৰ—সকলোৱে সেই পবিত্ৰ প্ৰভাৱ লাভ কৰিলে।

Verse 174

प्राप्य चोत्तमदेहं वै देवलोकमुपागमन् । तस्मिंस्तत्र समापन्ने वानरा ऋक्षराक्षसाः । तेऽपि प्रविविशुः सर्वे देहान्निक्षिप्य वै तदा

উত্তম দেহ লাভ কৰি তেওঁলোকে নিশ্চয়েই দেৱলোকলৈ গ’ল। এই ঘটনা সম্পন্ন হোৱাত, বানৰ, ঋক্ষ (ভালুক) আৰু ৰাক্ষসসকলেও—সকলোৱে—সেই সময়ত দেহ নিক্ষেপ কৰি তাত প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 175

तदा स्वर्गं गताः सर्वे स्मृत्वा लोकगुरुं विभुम् । जगाम त्रिदशैः सार्द्धं रामो हृष्टो महामतिः

তেতিয়া সকলোৱে লোকগুৰু বিভু প্ৰভুক স্মৰণ কৰি স্বৰ্গলৈ গ’ল। মহামতি ৰামো ত্ৰিদশ দেৱতাসকলৰ সৈতে আনন্দচিত্তে প্ৰস্থান কৰিলে।

Verse 176

अतस्तद्गोप्रताराख्यं तीर्थं विख्यातिमागतम् । गोप्रतारे परो मोक्षो नान्यतीर्थेषु विद्यते

সেয়ে ‘গোপ্ৰতাৰ’ নামে খ্যাত সেই তীৰ্থ অতি প্ৰসিদ্ধ হ’ল। গোপ্ৰতাৰত পৰম মোক্ষ লাভ হয়; অন্য তীৰ্থত তেনে মোক্ষ নাপোৱা যায়।

Verse 177

जन्मान्तरशतैर्विप्र योगोऽयं यदि लभ्यते । मुक्तिर्भवति तत्त्वेकजन्मना लभ्यते न वा

হে বিপ্ৰ! যদি এই যোগসিদ্ধি শত শত জন্মৰ পাছতহে লাভ হয়, তেন্তে মুক্তি নিশ্চয় হয়—কিন্তু তত্ত্বৰ একত্ব-অৱস্থা কি একে জন্মতে লাভ হয় নে নহয়?

Verse 178

गोप्रतारे न सन्देहो हरिर्भक्त्या सुनिष्ठितः । एकेन जन्मनान्योऽपि योगमोक्षं च विन्दति

গোপ্ৰতাৰত কোনো সন্দেহ নাই; ভক্তিৰ দ্বাৰা হৰি তাত সুদৃঢ়ভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত। একে জন্মতে আন যিকোনো জনেও যোগসিদ্ধি আৰু মোক্ষ—দুয়ো লাভ কৰে।

Verse 179

गोप्रतारे नरो विद्वान्योऽपि स्नाति सुनिश्चितः । विशत्यसौ परं स्थानं योगिनामपि दुर्लभम्

যি কোনো জন—বিদ্বান নৰ—দৃঢ় নিশ্চয়ে গোপ্ৰতাৰত স্নান কৰে, সি নিশ্চয় পৰম ধামত প্ৰৱেশ কৰে, যি যোগীসকলৰো দুৰ্লভ।

Verse 180

कार्तिक्यां च विशेषेण स्नातव्यं विजितेन्द्रियैः । कार्तिके मासि विप्रर्षे सर्वे देवाः सवासवाः । स्नातुमायान्त्ययोध्यायां गोप्रतारे विशेषतः

আৰু বিশেষকৈ কাৰ্ত্তিকাত, ইন্দ্ৰিয়জয়ীসকলে স্নান কৰিব লাগে। হে বিপ্ৰশ্ৰেষ্ঠ! কাৰ্ত্তিক মাহত সকলো দেৱতা—ইন্দ্ৰসহ—অযোধ্যালৈ স্নান কৰিবলৈ আহে, বিশেষকৈ গোপ্ৰতাৰত।

Verse 181

गोप्रतारसमं तीर्थं न भूतं न भविष्यति । यत्र प्रयागराजोऽपि स्नातुमायाति कार्तिके

গোপ্ৰতাৰাৰ সমান তীৰ্থ অতীতত কেতিয়াও নাছিল, ভৱিষ্যততো নাহিব; য’ত কাৰ্তিক মাহত তীৰ্থৰাজ প্ৰয়াগৰাজো স্নান কৰিবলৈ আহে।

Verse 182

निष्पापः कलुषं त्यक्त्वा शुक्लांगः सितकंचुकः । शुद्ध्यर्थं साधुकामोऽसौ प्रयागे मुनिसत्तमः

সেই মুনিশ্ৰেষ্ঠ পাপমুক্ত; কলুষ ত্যাগ কৰি শ্বেত অঙ্গধাৰী, শ্বেত বস্ত্ৰ পৰিধান কৰি, শুদ্ধি আৰু সাধু-কল্যাণ কামনাৰে প্ৰয়াগত আহে।

Verse 183

यानि कानि च तीर्थानि भूमौ दिव्यानि सुव्रत । कार्तिक्यां तानि सर्वाणि गोप्रतारे वसन्ति वै

হে সুব্ৰতধাৰী, ভূমিত যিমানেই দিব্য তীৰ্থ আছে—কাৰ্তিকাত সিহঁত সকলো সত্যই গোপ্ৰতাৰাত বাস কৰে।

Verse 184

गोप्रतारे जपो होमः स्नानं दानं च शक्तितः । सर्वमक्षयतां याति श्रद्धया नियमव्रतम्

গোপ্ৰতাৰাত জপ, হোম, স্নান আৰু দান—নিজ শক্তি অনুসাৰে—শ্ৰদ্ধা আৰু নিয়ম-ব্ৰতসহ কৰিলে, সকলো ফল অক্ষয় হৈ পৰে।

Verse 185

कार्तिके प्राप्य तद्यन्ति तीर्थानि सकलान्यपि । गोप्रतारं गमिष्यामः पापं त्यक्तुमितीच्छया

কাৰ্তিক আহিলেই সকলো তীৰ্থও তাতলৈ যাত্ৰা কৰে। ‘গোপ্ৰতাৰালৈ যাম’—পাপ ত্যাগ কৰাৰ ইচ্ছাৰে—সিহঁতে এনেদৰে সংকল্প কৰে।

Verse 186

गोप्रतारे कृतं स्नानं सर्वपापप्रणाशनम् । गोप्रतारे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा गुप्तहरिं विभुम् । सर्वपापैः प्रमुच्येत नात्र कार्या विचारणा

গোপ্ৰতাৰত কৰা স্নানে সকলো পাপ নাশ হয়। যি নৰে গোপ্ৰতাৰত স্নান কৰি গুপ্ত-হৰি বিভুৰ দৰ্শন কৰে, সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়—ইয়াত সন্দেহ বা বিচাৰৰ প্ৰয়োজন নাই।

Verse 187

विष्णुमुद्दिश्य विप्राणां पूजनं च विशेषतः । कर्त्तव्यं श्रद्धया युक्तैः स्नानपूर्वं यतव्रतैः

বিষ্ণুক মনত ধৰি বিশেষকৈ বিপ্ৰসকলৰ পূজন কৰ্তব্য। যিসকল শ্ৰদ্ধাযুক্ত আৰু নিয়ম-ব্ৰতধাৰী, তেওঁলোকে প্ৰথমে স্নান কৰি এই কৰ্ম কৰিব লাগে।

Verse 189

अन्नं बहुविधं हेम वासांसि विविधानि च । दातव्यानि हरेः प्राप्त्यै भक्त्या परमया युतैः

বহুবিধ অন্ন, হেম আৰু নানাবিধ বস্ত্ৰ—হৰিৰ প্ৰাপ্তিৰ বাবে—পৰম ভক্তিযুক্ত হৈ দান কৰিব লাগে।

Verse 190

सूर्यग्रहे कुरुक्षेत्रे नर्मदायां शशिग्रहे । तुलादानस्य यत्पुण्यं तदत्र दीपदानतः

সূৰ্যগ্ৰহণত কুৰুক্ষেত্ৰত বা শশিগ্ৰহণত নৰ্মদাত তুলাদান কৰিলে যিমান পুণ্য হয়, ইয়াত সেই একে পুণ্য দীপদান কৰিলেই লাভ হয়।

Verse 191

घृतेन दीपको यस्य तिलतैले न वा पुनः । ज्वलते मुनिशार्दूल हयमेधेन तस्य किम्

হে মুনিশাৰ্দূল! যাৰ দীপ ঘৃতৰে বা পুনৰ তিলতৈলে জ্বলে, তাৰ অশ্বমেধ যজ্ঞৰ কি প্ৰয়োজন?

Verse 192

तेनेष्टं क्रतुभिः सर्वैः कृतं तीर्थावगाहनम् । दीपदानं कृतं येन कार्त्तिके केशवाग्रतः

যি কাৰ্ত্তিক মাহত কেশৱৰ সন্মুখত দীপ-দান কৰে, তেনে জনে যেন সকলো ক্ৰতু-যজ্ঞ সম্পন্ন কৰিলে আৰু সকলো তীৰ্থত স্নান কৰিলে।

Verse 193

नानाविधानि तीर्थानि भुक्तिमुक्तिप्रदानि च । गोप्रतारस्य तान्यत्र कलां नार्हंति षोडशीम्

ভোগ আৰু মুক্তি দান কৰা নানাবিধ তীৰ্থ আছে; তথাপি ইয়াত সিহঁতে গোপ্ৰতাৰাৰ মহিমাৰ ষোড়শাংশৰো সমান নহয়।

Verse 194

स्वर्णमल्पं च यो दद्याद्ब्राह्मणे वेदपारगे । शुभां गतिमवाप्नोति ह्यग्निवच्चैव दीप्यते

যি বেদপাৰগ ব্ৰাহ্মণক অলপ স্বৰ্ণো দান কৰে, সি শুভ গতি লাভ কৰে আৰু অগ্নিৰ দৰে দীপ্ত হয়।

Verse 195

गोप्रताराभिधे तीर्थे त्रिलोकीविश्रुते द्विज । दत्त्वान्नं च विधानेन न स भूयोऽभिजायते

হে দ্বিজ! ত্ৰিলোকত বিশ্ৰুত গোপ্ৰতাৰা নামক তীৰ্থত যি বিধি অনুসাৰে অন্নদান কৰে, সি পুনৰ জন্ম নলয়।

Verse 196

तत्र स्नानं तु यः कुर्याद्विप्रान्संतर्पयेन्नरः । सौत्रामणेश्च यज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः

যি মানুহে তাত স্নান কৰে আৰু ব্ৰাহ্মণসকলক সন্তৰ্পণ কৰে, সি সৌত্ৰামণী যজ্ঞৰ ফল লাভ কৰে।

Verse 197

एकाहारस्तु यस्तिष्ठेन्मासं तत्र यतव्रतः । यावज्जीवकृतं पापं सहसा तस्य नश्यति

যি তাত এক মাহ থাকে, ব্ৰত-নিয়মে সংযমী হৈ দিনে একবাৰ আহাৰ গ্ৰহণ কৰে—তাৰ জীৱনভৰ সঞ্চিত পাপ একেবাৰে সহসাই নাশ হয়।

Verse 198

अग्निप्रवेशं ये कुर्युर्गोप्रतारे विधानतः । ते विशंति पदं विष्णोर्निःसंदग्धं तपोधन

হে তপোধন! যিসকলে বিধি অনুসাৰে গোপ্ৰতাৰত অগ্নিপ্ৰৱেশ কৰে, তেওঁলোকে দাহে অস্পৰ্শিত হৈ বিষ্ণুৰ পদত প্ৰবেশ কৰে।

Verse 199

कुर्वंत्यनशनं येऽत्र विष्णुभक्त्या सुनिश्चिताः । न तेषां पुनरावृत्तिः कल्पकोटिशतैरपि

যিসকলে ইয়াত বিষ্ণুভক্তিত দৃঢ় সংকল্পে প্ৰাণান্ত অনশন কৰে—তেওঁলোকৰ পুনৰাগমন নাই, শত কোটি কল্প পাৰ হলেও।

Verse 200

अर्चयेद्यस्तु गोविंदं गोप्रतारे हि मानवः । दशसौवर्णिकं पुण्यं गोप्रतारे प्रकथ्यते

হে মানব! যি গোপ্ৰতারা নামৰ পবিত্ৰ তীৰ্থঘাটত গোবিন্দক অৰ্চনা কৰে—গোপ্ৰতাৰাৰ বিষয়ে কোৱা হয়, তেনে পূজাৰ পুণ্য দহটা সোণ দানৰ সমান।

Verse 201

अग्निहोत्रफलो धूपो गोविंदस्य समर्पितः । भूमिदानेन सदृशं गंधदानफलं स्मृतम्

গোবিন্দলৈ সমৰ্পিত ধূপ অগ্নিহোত্ৰৰ ফল দান কৰে বুলি কোৱা হয়। গন্ধদানৰ পুণ্য ভূমিদানৰ সমান বুলি স্মৃতিত উল্লেখ আছে।

Verse 202

अत्यद्भुतमिदं विद्वन्स्थानमेतत्प्रकीर्तितम् । कार्त्तिक्यां तु विशेषेण अत्र स्नात्वा शुचिव्रतः

হে বিদ্বান! এই স্থান অতি আশ্চৰ্য বুলি প্ৰখ্যাত। বিশেষকৈ কাৰ্ত্তিক মাহত, যি ইয়াত স্নান কৰি শুচি-ব্ৰত পালন কৰে…