Adhyaya 2

Verse 1

सूत उवाच । अगस्त्यमुनिरित्युक्त्वा चक्रतीर्थाश्रयां कथाम् । विभोर्विष्णुहरेश्चापि पुनराह द्विजोत्तमाः

সূত ক’লে: চক্ৰতীৰ্থ-আশ্ৰিত কাহিনী আৰু মহাশক্তিমান বিষ্ণু-হৰিৰ কথাও এইদৰে কৈ, অগস্ত্য মুনিয়ে পুনৰ শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজসকলক সম্বোধন কৰিলে।

Verse 2

अगस्त्य उवाच । पुरा ब्रह्मा जगत्स्रष्टा विज्ञाय हरिमच्युतम् । अयोध्यावासिनं देवं तत्र चक्रे स्थितिं स्वयम्

অগস্ত্য ক’লে: প্ৰাচীন কালত জগত-স্ৰষ্টা ব্ৰহ্মাই অচ্যুত হৰিক যথাৰ্থে বুজি, অযোধ্যাত নিবাস কৰা সেই দেৱতাক স্বইচ্ছাৰে তাত স্থিতি দান কৰিলে।

Verse 3

आगत्य कृतवांस्तत्र यात्रां ब्रह्मा यथाविधि । यज्ञं च विधिवच्चक्रे नानासंभारसंयुतम्

তাত উপস্থিত হৈ ব্ৰহ্মাই বিধি অনুসাৰে তীৰ্থযাত্ৰাৰ আচাৰ সম্পন্ন কৰিলে; আৰু নানাবিধ যজ্ঞ-সামগ্ৰীসহ নিয়মমতে এক যজ্ঞো আয়োজন কৰি সম্পাদন কৰিলে।

Verse 4

ततः स कृतवांस्तत्र ब्रह्मा लोकपितामहः । कुण्डं स्वनाम्ना विपुलं नानादेवसमन्वितम्

তাৰ পাছত লোকপিতামহ ব্ৰহ্মাই তাত নিজৰ নামধাৰী এক বিশাল কুণ্ড নিৰ্মাণ কৰিলে, য’ত বহু দেৱতাৰ সান্নিধ্য বিদ্যমান আছিল।

Verse 5

विस्तीर्णजलकल्लोलकलितं कलुषापहम् । कुमुदोत्पलकह्लारपुंडरीककुलाकुलम्

ই বিস্তৃত কুণ্ড জলতৰঙ্গৰ কল্লোলে শোভিত, আৰু কলুষ নাশক। তাত কুমুদ, উৎপল, কহ্লাৰ আৰু পুণ্ডৰীক জলকমলৰ গুচ্ছ গুচ্ছ ভৰি আছিল।

Verse 6

हंससारसचक्राह्व विहंगममनोहरम् । तटांतविटपोल्लासि पतत्त्रिगणसंकुलम्

হংস, সাৰস আৰু চক্ৰাহ্ব আদি পক্ষীৰে ই মনোমোহক; ডেউকা-ধাৰী পাখিৰ দলে দলে সুশোভিত। তাৰ তীৰত বিস্তৃত ডালপালা উজ্জ্বল, আৰু কূলভাগ পক্ষীগণেৰে ভৰি আছিল।

Verse 7

तत्र कुण्डे सुराः सर्वे स्नाताः शुद्धिसमन्विताः । बभूवुरद्धा विगतरजस्का विमलत्विषः

তাত সেই পবিত্ৰ কুণ্ডত সকলো দেৱতাই স্নান কৰি শুদ্ধতাৰে সমন্বিত হ’ল। নিশ্চয়েই কলুষ-ৰজ আঁতৰাই তেওঁলোকে নিৰ্মল দীপ্তিত উজ্জ্বল হ’ল।

Verse 8

तदाश्चर्य्यं महद्दृष्ट्वा ते सर्वे सहसा सुराः । ब्रह्माणं प्रणिपत्योचुर्भक्त्या प्रांजलयस्तदा

সেই মহা আশ্চৰ্য দেখি সকলো দেৱতা হঠাতে একেলগে ব্ৰহ্মাক প্ৰণাম কৰিলে। তাৰ পাছত ভক্তিভাৱে, কৰযোৰে, তেওঁলোকে কথা ক’লে।

Verse 9

देवा ऊचुः । भगवन्ब्रूहि तत्त्वेन माहात्म्यं कमलासन । अस्य कुण्डस्य सकलं खातस्य विमलत्विषः

দেৱতাসকলে ক’লে: হে ভগৱান, হে কমলাসন ব্ৰহ্মা! তত্ত্বমতে আমাক এই কুণ্ডৰ সম্পূৰ্ণ মাহাত্ম্য কওক—এই খনন কৰা কুণ্ডৰ, যাৰ দীপ্তি নিৰ্মল।

Verse 10

अत्र स्नानेन सर्वेषामस्माकं विगतं रजः । महदाश्चर्यमेतस्य दृष्ट्वा कुंडस्य विस्मिताः । सर्वे वयं सुरश्रेष्ठ कृपया त्वमतो वद

“ইয়াত স্নান কৰাত আমাৰ সকলোৰে মল-ৰজ দূৰ হ’ল। এই কুণ্ডৰ মহা আশ্চৰ্য দেখি আমি বিস্মিত। হে দেৱশ্ৰেষ্ঠ! কৃপা কৰি সেয়ে আমাক কওক।”

Verse 11

ब्रह्मोवाच । शृण्वन्तु सर्वे त्रिदशाः सावधानाः सविस्मयाः । कुण्डस्यैतस्य माहात्म्यं नानाफलसमन्वितम्

ব্ৰহ্মাই ক’লে: “হে ত্ৰিদশসকল, তোমালোক সকলোৱে সাৱধান হৈ, বিস্ময়ে ভৰা মন লৈ, শুনা। এই কুণ্ডৰ মাহাত্ম্য ক’ম, যি নানা প্ৰকাৰ পুণ্যফলৰে সমন্বিত।”

Verse 12

अत्र स्नानेन विधिवत्पापात्मानोऽपि जंतवः । विमानं हंससंयुक्तमास्थाय रुचिरांबराः । निवसंति ब्रह्मलोके यावदाभूतसंप्लवम्

ইয়াত বিধিমতে স্নান কৰিলে পাপস্বভাৱী জীৱসমূহো হাঁস-যোজিত বিমান আৰোহণ কৰে; দীপ্ত বস্ত্ৰ পৰিধান কৰি ভূত-সম্প্লৱ, অৰ্থাৎ মহাপ্ৰলয় পৰ্যন্ত ব্ৰহ্মলোকত বাস কৰে।

Verse 13

अत्र दानेन होमेन यथाशक्त्या सुरोत्तमाः । तुलाश्वमेधयोः पुण्यं प्राप्नुयुर्मुनिसत्तम

হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ! ইয়াত যথাশক্তি দান আৰু অগ্নিত হোম কৰিলে—দেৱশ্ৰেষ্ঠসকলেও—তুলাদান আৰু অশ্বমেধ যজ্ঞৰ সমান পুণ্য লাভ কৰে।

Verse 14

ममास्मिन्सरसि श्रीमाञ्जायते स्नानतो नरः । तस्मादत्र विधानेन स्नानं दानं जपादिकम्

মোৰ এই সৰসীত স্নান কৰিলে মানুহ শ্ৰীসমৃদ্ধ আৰু ভাগ্যবান হয়। সেয়ে ইয়াত বিধিমতে স্নান, দান, জপ আদি আচাৰ-অনুষ্ঠান পালন কৰা উচিত।

Verse 15

सर्वयज्ञसमं स्याद्वै महापातकनाशनम् । ब्रह्मकुण्डमिति ख्यातिमितो यास्यत्यनुत्तमाम्

এই তীৰ্থ সকলো যজ্ঞৰ সমান পুণ্যদায়ক হ’ব আৰু মহাপাতক নাশ কৰিব। এই মুহূৰ্তৰ পৰা ই “ব্ৰহ্মকুণ্ড” নামে অনুত্তম খ্যাতি লাভ কৰিব।

Verse 16

अस्मिन्कुण्डे च सांनिध्यं भविष्यति सदा मम । कार्त्तिके शुक्लपक्षस्य चतुर्दश्यां सुरोत्तमाः

এই কুণ্ডত মোৰ সান্নিধ্য সদায় থাকিব। হে দেৱশ্ৰেষ্ঠসকল! কাৰ্ত্তিক মাহৰ শুক্লপক্ষৰ চতুৰ্দশী তিথিত…

Verse 17

यात्रा भविष्यति सदा सुराः सांवत्सरी मम । शुभप्रदा महापापराशिनाशकरी तदा

হে দেৱগণ! মোৰ এই সাঁৱৎসৰিক তীৰ্থযাত্ৰা-ব্ৰত সদায় থাকিব; ই শুভফল দান কৰে আৰু সেই সময়ত মহাপাপৰ ৰাশি বিনাশ কৰে।

Verse 18

स्वर्णं चैव सदा देयं वासांसि विविधानि च । निजशक्त्या प्रकर्तव्या सुरास्तृप्तिर्द्विजन्मनाम्

সোণ সদায় দান কৰিব লাগে, আৰু নানা প্ৰকাৰৰ বস্ত্ৰো; নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে এনে দান-অৰ্পণ কৰিব লাগে যাতে দেৱগণ সন্তুষ্ট হয় আৰু দ্বিজসকল যথোচিত তৃপ্ত হয়।

Verse 19

अगस्त्य उवाच । इत्युक्त्वा देवदेवोऽयं ब्रह्मा लोकपितामहः । अन्तर्दधे सुरैः सार्द्धं तीर्थं दृष्ट्वा तपोधन

অগস্ত্য ক’লে: এইদৰে কৈ দেৱদেৱ—লোকপিতামহ ব্ৰহ্মা—হে তপোধন! তীৰ্থ দৰ্শন কৰি দেৱগণসহ অন্তৰ্ধান হ’ল।

Verse 20

तदाप्रभृति तत्कुण्डं विख्यातं परमं भुवि । चक्रतीर्थाच्च पूर्वस्यां दिशि कुण्डं स्थितं महत्

সেই সময়ৰ পৰা সেই কুণ্ড পৃথিৱীত পৰম খ্যাত হ’ল; চক্ৰতীৰ্থৰ পূৰ্ব দিশত এই মহান কুণ্ড অৱস্থিত।

Verse 21

सूत उवाच । इत्युक्त्वा स तपोराशिरगस्त्यः कुंभसंभवः । पुनः पृष्टो मुनिवरो व्यासायावीवदत्कथाम्

সূত ক’লে: এইদৰে কৈ তপস্যাৰ ৰাশি—কুম্ভসম্ভৱ অগস্ত্য—পুনৰায় সোধা হোৱাত, মুনিশ্ৰেষ্ঠই ব্যাসক এই কাহিনী ক’লে।

Verse 22

अगस्त्य उवाच । अन्यच्छृणु महाभाग तीर्थं दुष्कृतिदुर्ल्लभम् । ऋणमोचनसंज्ञं तु सरयूतीरसंगतम्

অগস্ত্য মুনি ক’লে: হে মহাভাগ! আৰু শুনা—দুষ্কৃতিসকলৰ বাবে দুষ্প্ৰাপ্য এক তীৰ্থ আছে, ‘ঋণমোচন’ নামে, সৰযূ নদীৰ তীৰৰ সৈতে সংযুক্ত।

Verse 23

ब्रह्मकुण्डान्मुनिवर धनुःसप्तशतेन च । पूर्वोत्तरदिशाभागे संस्थितं सरयूजले

হে মুনিবৰ! ই ব্ৰহ্মকুণ্ডৰ পৰা সাতশ ধনুৰ মাপ দূৰত, উত্তৰ-পূৰ্ব দিশৰ ভাগত, সৰযূৰ জলে অৱস্থিত।

Verse 24

तत्र पूर्वं मुनिवरो लोमशो नाम नामतः । तीर्थयात्राप्रसंगेन स्नानं चक्रे विधानतः

তাত পূৰ্বে ‘লোমশ’ নামে খ্যাত এক মহামুনিবৰ, তীৰ্থযাত্ৰাৰ উপলক্ষে, বিধি অনুসাৰে স্নান কৰিছিল।

Verse 25

ततः स ऋणनिर्मुक्तो बभूव गतकल्मषः । तदाश्चर्यं महद्दृष्ट्वा मुनीन्सानन्दमब्रवीत्

তাৰ পাছত সি ঋণমুক্ত হ’ল আৰু পাপমল নাশ হ’ল। সেই মহা আশ্চৰ্য দেখি, আনন্দেৰে মুনিসকলক ক’লে।

Verse 26

पश्यन्त्वेतस्य महतो गुणांस्तीर्थवरस्य वै । भुजावूर्ध्वं तथा कृत्वा हर्षेणाहाऽश्रुलोचनः

“এই শ্ৰেষ্ঠ তীৰ্থৰ মহৎ গুণসমূহ চাওক!”—এই বুলি কৈ তেওঁ দুবাহু ওপৰলৈ তুলিলে; হৰ্ষে চকু অশ্ৰুসিক্ত হ’ল।

Verse 27

लोमश उवाच । ऋणमोचनसंज्ञं तु तीर्थमेतदनुत्तमम् । यत्र स्नानेन जंतूनामृणनिर्यातनं भवेत्

লোমশে ক’লে—এই অনুত্তম তীৰ্থৰ নাম ‘ঋণমোচন’; ইয়াত স্নান কৰিলে দেহধাৰী জীৱৰ ঋণ-বাঁধন দূৰ হয়।

Verse 28

ऐहिकं पारलौकिक्यं यदृणत्रितयं नृणाम् । तत्सर्वं स्नानमात्रेण तीर्थेऽस्मिन्नश्यति क्षणात्

মানুহৰ ওপৰত থকা এইলোকীয় আৰু পৰলোকীয়—এই ত্ৰিবিধ ঋণ, এই তীৰ্থত কেৱল স্নান কৰিলেই ক্ষণতে সম্পূৰ্ণ নাশ হয়।

Verse 29

सर्वतीर्थोत्तमं चैतत्सद्यः प्रत्ययकारकम् । मया चास्य फलं सम्यगनुभूतमृणादिह

এই তীৰ্থ নিশ্চয়েই সকলো তীৰ্থৰ শ্ৰেষ্ঠ, যি তৎক্ষণাৎ প্ৰত্যয় জন্মায়; মই নিজেই ইয়াত ইয়াৰ ফল—ঋণমুক্তি—সম্যক অনুভৱ কৰিছোঁ।

Verse 30

तस्मादत्र विधानेन स्नानं दानं च शक्तितः । कर्त्तव्यं श्रद्धया युक्तैः सर्वदा फलकांक्षिभिः

সেয়েহে ইয়াত বিধি অনুসাৰে স্নান আৰু দান নিজৰ শক্তি অনুসৰি কৰা উচিত; ফল কামনা কৰা লোকসকলে সদায় শ্ৰদ্ধাসহ এই কৰ্ম কৰিব।

Verse 31

स्नातव्यं च सुवर्णं च देयं वस्त्रादि शक्तितः

স্নান কৰিব লাগে, আৰু নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে সোণ, বস্ত্ৰ আদি দান দিব লাগে।

Verse 32

अगस्त्य उवाच । इत्युक्त्वा तीर्थमाहात्म्यं लोमशो मुनिसत्तमः । अन्तर्दधे मुनिश्रेष्ठः स्तुवंस्तीर्थगुणान्मुदा

অগস্ত্য ক’লে: তীৰ্থৰ মাহাত্ম্য এইদৰে ক’ই, মুনিসত্তম লোমশ ঋষি আনন্দেৰে তীৰ্থগুণ স্তৱন কৰি চকুৰ আগৰ পৰা অন্তৰ্ধান হ’ল।

Verse 33

इत्येतत्कथितं विप्र ऋणमोचनसंज्ञकम् । यत्र स्नानेन जन्तूनामृणं नश्यति तत्क्षणात् । ऋणमोचनतीर्थं तु पूर्वतः सरयूजले

হে বিপ্ৰ! এইদৰে ‘ঋণমোচন’ নামে পৰিচিত স্থান বৰ্ণনা কৰা হ’ল; য’ত স্নান কৰিলে জীৱসমূহৰ ঋণ সেই ক্ষণতেই নাশ হয়। এই ঋণমোচন তীৰ্থ সৰয়ূ নদীৰ জলে, পূৰ্ব দিশত অৱস্থিত।

Verse 34

धनुर्द्विशत्या तीर्थं च पापमोचनसंज्ञकम् । सर्वपापविशुद्धात्मा तत्र स्नानेन मानवः । जायते तत्क्षणादेव नात्र कार्या विचारणा

আৰু দু’শ ধনু দূৰত ‘পাপমোচন’ নামে এটা তীৰ্থ আছে। তাত স্নান কৰিলে মানুহে সকলো পাপৰ পৰা আত্মাৰূপে শুদ্ধ হয়, সেই ক্ষণতেই; ইয়াত সন্দেহ বা বিচাৰ কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই।

Verse 35

मया तत्र मुनिश्रेष्ठ दृष्टं माहात्म्यमुत्तमम्

হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ! মই তাত নিজ চকুৰে সেই উত্তম মাহাত্ম্য দেখিলোঁ।

Verse 36

पांचालदेशसंभूतो नाम्ना नरहरिर्द्विजः । असत्संगप्रभावेन पापात्मा समजायत

পাঞ্চাল দেশত জন্ম লোৱা নৰহৰি নামৰ এজন দ্বিজ আছিল; অসৎ সঙ্গৰ প্ৰভাৱত সি পাপাত্মা হৈ পৰিল।

Verse 37

नाना विधानि पापानि ब्रह्महत्यादिकानि च । कृतवान्पापिसंगेन त्रयीमार्गविनिन्दकः

পাপীৰ সঙ্গতিত পৰি সি নানা বিধ পাপ—ব্ৰহ্মহত্যা আদি—কৰিলে আৰু ত্ৰয়ী-ৱেদৰ পথক নিন্দা কৰা লোক হৈ উঠিল।

Verse 38

स कदाचित्साधुसंगात्तीर्थयात्राप्रसंगतः । अयोध्यामागतो विप्र महापातककृद्द्विजः

এবাৰ সাধুসঙ্গ আৰু তীৰ্থযাত্ৰাৰ উপলক্ষে, মহাপাতক কৰোঁতা সেই দ্বিজে অযোধ্যালৈ আহিল, হে ব্ৰাহ্মণ।

Verse 39

पापमोचनतीर्थे तु स्नातः सत्संगतो द्विजः । पापराशिर्विनष्टोऽस्य निष्पापः समभूत्क्षणात्

পাপমোচন তীৰ্থত স্নান কৰি আৰু সৎসঙ্গ লাভ কৰি, সেই ব্ৰাহ্মণৰ পাপৰাশি বিনষ্ট হ’ল; মুহূৰ্ততে সি নিষ্পাপ হৈ উঠিল।

Verse 40

दिवः पपात तन्मूर्ध्नि पुष्पवृष्टिर्मुनीश्वर । दिव्यं विमानमारुह्य विष्णुलोके गतो द्विजः

হে মুনীশ্বৰ, আকাশৰ পৰা তেওঁৰ মূৰ্ধ্নিত পুষ্পবৃষ্টি পৰিল; দিৱ্য বিমানত আৰোহন কৰি সেই দ্বিজ বিষ্ণুলোকলৈ গ’ল।

Verse 41

तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यं मया च द्विजपुंगव । श्रद्धया परया तत्र कृतं स्नानं विशेषतः

সেই মহা আশ্চৰ্য দেখি, হে দ্বিজপুঙ্গৱ, মইও তাত পৰম শ্ৰদ্ধাৰে—বিশেষ বিধানসহ—স্নান কৰিলোঁ।

Verse 42

माघकृष्णचतुर्दश्यां तत्र स्नानं विशेषतः । दानं च मनुजैः कार्य्यं सर्वपापविशुद्धये

মাঘ মাহৰ কৃষ্ণপক্ষৰ চতুৰ্দশী তিথিত তাত স্নান বিশেষ ফলদায়ক; আৰু সকলো পাপৰ সম্পূৰ্ণ বিশুদ্ধিৰ বাবে মানুহে দান কৰাও উচিত।

Verse 43

अन्यदा तु कृते स्नाने सर्वपापक्षयो भवेत्

আন সময়তো স্নান কৰিলেো সকলো পাপৰ ক্ষয় হয়।

Verse 44

पापमोचनतीर्थे तु पूर्वं तु सरयूजले । धनुःशतप्रमाणेन वर्त्तते तीर्थमुत्तमम्

পাপমোচন তীৰ্থত—সৰয়ূ নদীৰ জলে পূৰ্ব দিশত—এই উত্তম তীৰ্থ ধনুৰ শত পৰিমাণে বিস্তৃত।

Verse 45

सहस्रधारासंज्ञं तु सर्वकिल्बिषनाशनम् । यस्मिन्रामाज्ञया वीरो लक्ष्मणः परवीरहा । प्राणानुत्सृज्य योगेन ययौ शेषात्मतां पुरा

সেই পবিত্ৰ স্থান ‘সহস্ৰধাৰা’ নামে খ্যাত, যি সকলো কিল্বিষ (পাপ) নাশ কৰে। তাত পূৰ্বকালে ৰামৰ আজ্ঞাত শত্রুবীৰ-সংহারী বীৰ লক্ষ্মণে যোগবলে প্ৰাণ ত্যাগ কৰি শেষ (অনন্ত) অৱস্থালৈ গ’ল।

Verse 46

सार्द्धंहस्तत्रयेणैव प्रमाणं धनुषो विदुः । चतुर्भिर्हस्तकैः संख्या दण्ड इत्यभिधीयते

জ্ঞানীসকলে ‘ধনু’ৰ মাপ তিন আৰু আধা হাত বুলি জানে; আৰু চাৰি হাতৰ সংখ্যা ‘দণ্ড’ বুলি কোৱা হয়।

Verse 47

सूत उवाच । इत्थं तदा समाकर्ण्य कुम्भयोनिमुनेस्तदा । कृष्णद्वैपायनो व्यासः पुनः पप्रच्छ कौतुकात्

সূত উৱাচ: ঘটজন্মা মুনি অগস্ত্যৰ বাক্য এইদৰে শুনি, কৌতূহলত উদ্বেল হৈ কৃষ্ণদ্বৈপায়ন বেদব্যাসে পুনৰ প্ৰশ্ন কৰিলে।

Verse 48

व्यास उवाच । सहस्रधारामाहात्म्यं विस्तराद्वद सुव्रत । शृण्वंस्तीर्थस्य माहात्म्यं न तृप्यति मनो मम

ব্যাস উৱাচ: হে সুৱ্ৰত, সহস্ৰধাৰাৰ মাহাত্ম্য বিস্তাৰে কোৱা। এই তীৰ্থৰ গৌৰৱ শুনি শুনি মোৰ মন তৃপ্ত নহয়।

Verse 49

अगस्त्य उवाच । सावधानः शृणु मुने कथां कथयतो मम । सहस्रधारातीर्थस्य समुत्पत्तिं महोदयात्

অগস্ত্য উৱাচ: হে মুনি, সাৱধান হৈ মোৰ কোৱা কাহিনী শুনা। মহোদয়ৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা সহস্ৰধাৰা তীৰ্থৰ উৎপত্তিৰ শুভ বৃত্তান্ত কওঁ।

Verse 50

पुरा रामो रघुपतिर्देवकार्यं विधाय वै । कालेन सह संगम्य मंत्रं चक्रे नरेश्वरः

পুৰাকালে ৰঘুপতি ৰামে দেৱকাৰ্য সম্পন্ন কৰি, কালেৰে সৈতে মিলিত হৈ নৰেশ্বৰে গোপন পৰামৰ্শ কৰিলে।

Verse 51

मया त्याज्यो भवेत्क्षिप्रमित्थं चक्रे स संविदम्

“মই ইয়াক শীঘ্ৰে ত্যাগ কৰিব লাগিব”—এইদৰে তেওঁ (ৰাম) সেই সংবিদা, সেই নিয়ম স্থিৰ কৰিলে।

Verse 52

तस्मिन्मंत्रयमाणे हि द्वारे तिष्ठति लक्ष्मणे । आगतः स तपोराशिर्दुर्वासास्तेजसां निधिः

সেই পৰামৰ্শ চলি থাকোঁতে আৰু লক্ষ্মণ দুৱাৰত থিয় হৈ থাকোঁতে, তপস্যাৰ মূৰ্তি আৰু তেজৰ ভঁৰাল মহামুনি দুর্বাসা তাত উপস্থিত হ’ল।

Verse 53

आगत्य लक्ष्मणं शीघ्रं प्रीत्योवाच क्षुधाऽकुलः

সোনকালে লক্ষ্মণৰ ওচৰলৈ আহি, ক্ষুধাত ব্যাকুল হ’লেও বাহিৰে প্ৰীতিসহ কথা ক’লে।

Verse 54

दुर्वासा उवाच । सौमित्रे गच्छ शीघ्रं त्वं रामाग्रे मां निवेदय । कार्यार्थिनमिदं वाक्यं नान्यथा कर्तुमर्हसि

দুর্বাসাই ক’লে: হে সৌমিত্ৰে, তই শীঘ্ৰে গৈ ৰামৰ আগত মোৰ কথা জনা। মই কাৰ্য্যৰ বাবে আহিছোঁ; এই অনুৰোধত তই অন্যথা কৰিব নোৱাৰিবি।

Verse 55

अगस्त्य उवाच । शापाद्भीतः स सौमित्रिर्द्रुतं गत्वा तयोः पुरः । मुनिं निवेदयामास रामाग्रे दर्शनार्थिनम् । दुर्वाससं तपोराशिमत्रिनन्दनमागतम्

অগস্ত্য ক’লে: শাপৰ ভয়ত সৌমিত্ৰি (লক্ষ্মণ) দ্ৰুত গৈ সেই দুজনৰ সন্মুখত উপস্থিত হ’ল। ৰামৰ আগত তেওঁ দৰ্শন-প্ৰাৰ্থী মুনিৰ কথা জনালে—আত্ৰিৰ পুত্ৰ, তপস্যাৰ ভঁৰাল দুর্বাসা আহিছে বুলি।

Verse 56

रामोऽपि कालमामंत्र्य प्रस्थाप्य च बहिर्ययौ । दृष्ट्वा मुनिं तं प्रणतः संभोज्य प्रभुरादरात्

ৰামেও কালৰ পৰা অনুমতি লৈ তেওঁক বিদায় দি বাহিৰলৈ ওলাই গ’ল। মুনিক দেখি প্ৰভুৱে প্ৰণাম কৰিলে আৰু আদৰে আতিথ্য কৰি সন্মান জনালে।

Verse 57

दुर्वाससं मुनिवरं प्रस्थाप्य स्वयमादरात् । सत्यभंगभयाद्वीरो लक्ष्मणं त्यक्तवांस्तदा

মুনিবৰ দুৰ্ব্বাসাক নিজ হাতে সন্মানেৰে বিদায় দি, সত্যভঙ্গৰ ভয়ত বীৰ ৰামে তেতিয়া লক্ষ্মণক ত্যাগ কৰিলে।

Verse 58

लक्ष्मणोऽपि तदा वीरः कुर्वन्नवितथं वचः । भ्रातुर्ज्येष्ठस्य सुमतिः सरयूतीरमाययौ

তেতিয়া বীৰ লক্ষ্মণেও, জ্যেষ্ঠ ভ্ৰাতাৰ বাক্য অমিথ্যা কৰি, সুমতি ধৰি সৰয়ূ নদীৰ তীৰলৈ আহিল।

Verse 59

तत्र गत्वाथ च स्नात्वा ध्यानमास्थाय सत्वरम् । चिदात्मनि मनः शान्तं संगम्यावस्थितस्तदा

তাত গৈ স্নান কৰি সত্বৰে ধ্যানত আসীন হ’ল; মন শান্ত কৰি চিদাত্মাৰ সৈতে একাত্ম হৈ তাতে স্থিত থাকিল।

Verse 60

ततः प्रादुरभूत्तत्र सहस्रफणमण्डितः । शेषश्चक्षुःश्रवाः श्रेष्ठः क्षितिं भित्त्वा सहस्रधा । सुरलोकात्सुरेन्द्रोऽपि समागादमरैः सह

তেতিয়া তাত সহস্ৰ ফণাৰ মণ্ডলেৰে বিভূষিত শ্ৰেষ্ঠ শেষ—চক্ষু-শ্ৰৱা নামে খ্যাত, সৰ্বদৰ্শী-সৰ্বশ্ৰোতা—পৃথিৱী সহস্ৰধা ভেদি প্ৰাদুৰ্ভূত হ’ল; আৰু দেৱলোকৰ পৰা ইন্দ্ৰও অমৰসকলৰ সৈতে আহিল।

Verse 61

ततः शेषात्मतां यातं लक्ष्मणं सत्यसंगरम् । उवाच मधुरं शक्रः सुराणां तत्र पश्यताम्

তেতিয়া শেষ-আত্মতা লাভ কৰা, সত্যত অটল লক্ষ্মণক দেখি, তাত উপস্থিত দেৱসকলৰ সন্মুখত শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) মধুৰ বাক্য ক’লে।

Verse 62

इन्द्र उवाच । लक्ष्मणोत्तिष्ठ शीघ्रं त्वमारोह स्वपदं स्वकम् । देवकार्यं कृतं वीर त्वया रिपुनिषूदन

ইন্দ্ৰে ক’লে: “লক্ষ্মণ, শীঘ্ৰে উঠা আৰু নিজৰ ন্যায়সঙ্গত পদত আৰোহণ কৰা। হে বীৰ, শত্রুনাশক! তোমাৰ দ্বাৰাই দেৱকাৰ্য সম্পন্ন হ’ল।”

Verse 63

वैष्णवं परमं स्थानं प्राप्नुहि त्वं सनातनम् । भवन्मूर्तिः समायातः शेषोऽपि विलसत्फणः

“সনাতন পৰম বৈষ্ণৱ ধাম লাভ কৰা। তোমাৰেই মূৰ্তি প্ৰকাশ পাইছে—উজ্জ্বল ফণ বিস্তাৰ কৰা শেষনাগ স্বয়ং।”

Verse 64

सहस्रधा क्षितिं भित्त्वा सहस्रफणमण्डलैः । क्षितेः सहस्रच्छिद्रेषु यस्माद्भित्त्वा समुद्गताः

সহস্ৰ ফণৰ মণ্ডলৰে তেওঁ ক্ষিতিক সহস্ৰধা ভেদ কৰিলে; ক্ষিতিৰ সহস্ৰ ছিদ্ৰ ভেদি তেওঁ ওপৰলৈ উদ্গত হ’ল।

Verse 65

फणसाहस्रमणिभिर्दग्धाः शेषस्य सुव्रत । तस्मादेतन्महातीर्थं सरयूतीरगं शुभम् । ख्यातं सहस्रधारेति भविष्यति न संशयः

হে সুৱ্ৰত! ইয়াত শেষৰ সহস্ৰ ফণ-মণি দগ্ধ হৈছিল; সেয়ে সৰয়ূ তীৰস্থিত এই শুভ মহাতীৰ্থ নিঃসন্দেহে ‘সহস্ৰধাৰা’—সহস্ৰ ধাৰাৰ—নামে খ্যাত হ’ব।

Verse 66

एतत्क्षेत्रप्रमाणं तु धनुषां पञ्चविंशतिः । अत्र स्नानेन दानेन श्राद्धेन श्रद्धयान्वितः । सर्वपापविशुद्धात्मा विष्णुलोकं व्रजेन्नरः

এই ক্ষেত্ৰৰ পৰিমাণ পঁচিশ ধনুষ। যি নৰে শ্ৰদ্ধাসহ ইয়াত স্নান, দান আৰু শ্ৰাদ্ধ কৰে, সি সকলো পাপৰ পৰা বিশুদ্ধ হৈ বিষ্ণুলোকলৈ গমন কৰে।

Verse 67

अत्र स्नातो नरो धीमाञ्छेषं संपूज्य चाव्ययम् । तीर्थं संपूज्य विधिवद्विष्णुलोकमवाप्नुयात्

ইয়াত স্নান কৰি বুদ্ধিমান নৰে অবিনাশী শেষনাগক সম্পূজে; আৰু তীৰ্থকো বিধি অনুসাৰে পূজা কৰি বিষ্ণুলোক লাভ কৰে।

Verse 68

तस्मादत्र प्रकर्तव्यं स्नानं विधिपुरःसरम् । शेषरूपाहिवद्ध्येयाः पूज्या विप्रा विशेषतः

সেয়ে ইয়াত বিধি-পূৰ্বক আচাৰ আগবঢ়াই স্নান নিশ্চয় কৰিব লাগে। শেষ-ৰূপী সৰ্পক ধ্যান কৰিব, আৰু বিশেষকৈ ব্ৰাহ্মণসকলক পূজা-সন্মান কৰিব লাগে।

Verse 69

स्वर्णं चान्नं च वासांसि देयानि श्रद्धयान्वितैः । स्नानं दानं हरेः पूजा सर्वमक्षयतां व्रजेत्

শ্ৰদ্ধাযুক্ত লোকসকলে সোণ, অন্ন আৰু বস্ত্ৰ দান কৰিব লাগে। স্নান, দান আৰু হৰিৰ পূজা—এই সকলো পুণ্য অক্ষয় ফলদায়ক হয়।

Verse 70

तस्मादेतन्महातीर्थं सर्वकामफलप्रदम् । क्षितौ भविष्यति सदा नात्र कार्या विचारणा

সেয়ে এই মহাতীৰ্থ সকলো কামনাৰ ফল দান কৰে। ই পৃথিৱীত সদায় স্থিত থাকিব; ইয়াত সন্দেহ বা বিচাৰ কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই।

Verse 71

श्रावणे शुद्धपक्षस्य या तिथिः पञ्चमी भवेत् । तस्यामत्र प्रकर्तव्यो नागानुद्दिश्य यत्नतः

শ্ৰাৱণ মাহৰ শুদ্ধপক্ষৰ যি পঞ্চমী তিথি হয়, সেই দিনা ইয়াত নাগসকলক উদ্দেশ্য কৰি যত্নসহে বিধি-কর্ম সম্পাদন কৰিব লাগে।

Verse 72

उत्सवो विपुलः सद्भिः शेषपूजापुरःसरम् । उत्सवे तु कृते तत्र तीर्थे महति मानवैः

সদাচাৰী লোকসকলে শ্ৰেষ্ঠ শেṣনাগ-পূজাক অগ্ৰস্থান দি এক বৃহৎ উৎসৱ কৰা উচিত। সেই মহাতীৰ্থত মানুহে যেতিয়া সেই উৎসৱ সম্পন্ন কৰে…

Verse 73

सन्तोष्य च द्विजान्भक्त्या नागपूजापुरस्सरम् । सन्तुष्टाः फणिनः सर्वे पीडयन्ति न मानुषान्

ভক্তিৰে দ্বিজসকল (ব্ৰাহ্মণ) ক সন্তুষ্ট কৰি, নাগ-পূজাক অগ্ৰস্থান দিয়া উচিত। ফণিধৰ সৰ্পসকল সন্তুষ্ট হ’লে তেওঁলোকে মানুহক কষ্ট নিদিয়ে।

Verse 74

वैशाखमासे ये स्नानं कुर्वंत्यत्र समाहिताः । न तेषां पुनरावृत्तिः कल्पकोटिशतैरपि

যিসকলে বৈশাখ মাহত একাগ্ৰচিত্তে ইয়াত স্নান কৰে, তেওঁলোকৰ পুনৰাগমন (পুনর্জন্ম) শত-কোটি কল্পতেও নহয়।

Verse 75

तस्मादत्र प्रकर्तव्यं माधवे यत्नतो नरैः । स्नानं दानं हरिः पूज्यो ब्राह्मणाश्च विशेषतः । तीर्थे कृतेऽत्र मनुजैः सर्वकामफलप्रदः

সেয়ে মাধৱ (বৈশাখ) মাহত মানুহে যত্নসহকাৰে ইয়াত স্নান আৰু দান কৰিব লাগে; হৰিৰ পূজা কৰিব লাগে আৰু বিশেষকৈ ব্ৰাহ্মণসকলক সন্মান কৰিব লাগে। এই তীৰ্থত এই কৰ্ম সম্পন্ন কৰিলে মানুহে সকলো কামনাৰ ফল লাভ কৰে।

Verse 76

विष्णुमुद्दिश्य यो दद्यात्सालंकारां पयस्विनीम् । सवत्सामत्र सत्तीर्थे सत्पात्राय द्विजन्मने

যি কোনোবাই বিষ্ণুক উদ্দেশ্য কৰি, এই উত্তম তীৰ্থত, যোগ্য পাত্ৰ দ্বিজ (ব্ৰাহ্মণ) ক অলংকাৰে সজ্জিত দুধেলী গাই, বাছুৰসহ, দান কৰে—

Verse 77

तस्य वासो भवेन्नित्य विष्णुलोके सनातने । अक्षयं स्वर्गमाप्नोति तीर्थ स्नानेन मानवः

তেওঁৰ নিত্য বাস সনাতন বিষ্ণুলোকত হয়। তীৰ্থত স্নান কৰিলে মানুহে অক্ষয় স্বৰ্গ লাভ কৰে।

Verse 78

अत्र पूज्यौ विशेषेण नरैः श्रद्धासमन्वितः । वैशाखे मास्यलंकारैर्वस्त्रैश्च द्विजदंपती

ইয়াত শ্ৰদ্ধাযুক্ত লোকসকলে বিশেষকৈ বৈশাখ মাহত অলংকাৰ আৰু বস্ত্ৰেৰে দ্বিজ দম্পতীক পূজা-সম্মান কৰিব লাগে।

Verse 79

लक्ष्मीनारायणप्रीत्यै लक्ष्मीप्रात्यै विशेषतः । वैशाखे मासि तीर्थानि पृथिवीसंस्थितानि वै

লক্ষ্মী-নাৰায়ণৰ প্ৰীতিৰ বাবে, আৰু বিশেষকৈ লক্ষ্মীৰ হিতাৰ্থে, বৈশাখ মাহত পৃথিৱীত অৱস্থিত সকলো তীৰ্থ প্ৰকাশিত হয়।

Verse 80

सर्वाण्यपि च संगत्य स्थास्यंत्यत्र न संशयः । तस्मादत्र विशेषेण वैशाखे स्नानतो नृणाम् । सर्वतीर्थावगाहस्य भविष्यति फलं महत्

সকলো তীৰ্থ একেলগে মিলি ইয়াতেই অৱস্থান কৰিব—ইয়াত সন্দেহ নাই। সেয়ে বৈশাখত ইয়াত বিশেষকৈ স্নান কৰিলে মানুহে সকলো তীৰ্থত স্নান কৰাৰ মহৎ ফল লাভ কৰে।

Verse 81

अगस्त्य उवाच । इत्युक्त्वा मुनिराजेंद्रो लक्ष्मणं सुरसं गतम् । शेषं संस्थाप्य तत्तीर्थे भूभारहरणक्षमम् । लक्ष्मणं यानमारोप्य प्रतस्थे दिवमादरात्

অগস্ত্য ক’লে: এইদৰে কৈ মুনিৰাজসকলৰ অগ্ৰগণ্যজনে সেই তীৰ্থত শেষক স্থাপন কৰিলে, যি পৃথিৱীৰ ভাৰ হৰণ কৰিবলৈ সক্ষম। তাৰ পাছত লক্ষ্মণক দিৱ্য বিমানত আৰোহণ কৰাই, তেওঁ আদৰেৰে স্বৰ্গলৈ গ’ল।

Verse 82

तदाप्रभृति तत्तीर्थं विख्यातिं परमां ययौ । वैशाखे मासि तीर्थस्य माहात्म्यं परमं स्मृतम्

সেই সময়ৰ পৰা সেই তীৰ্থ পৰম খ্যাতিলাভ কৰিলে। বৈশাখ মাহত সেই তীৰ্থৰ মহিমা অতি উত্তম বুলি স্মৰণ কৰা হয়।

Verse 83

पञ्चम्यामपि शुक्लायां श्रावणस्य विशेषतः । अन्यदा पर्वणि श्रेष्ठं विशेषं स्नानमाचरेत् । सहस्रधारातीर्थे च नरः स्वर्गमवाप्नुयात्

বিশেষকৈ শ্রাৱণ মাহৰ শুক্ল পক্ষৰ পঞ্চমীত, আৰু আন উৎকৃষ্ট পৰ্বদিনতো, বিশেষ স্নান আচৰণ কৰা উচিত। সহস্ৰধাৰা তীৰ্থত স্নান কৰিলে মানুহে স্বৰ্গ লাভ কৰিব পাৰে।

Verse 84

विधिवदिह हि धीमान्स्नानदानानि तीर्थे नरवर इह शक्त्या यः करोत्यादरेण । स इह विपुलभोगान्निर्मलात्मा च भक्त्या भजति भुजगशायिश्रीपतेरात्मनैक्यम्

নিশ্চয়, যি ধীমান আৰু শ্ৰেষ্ঠ ব্যক্তি ইয়াত তীৰ্থত বিধিমতে স্নান-দান নিজ শক্তি অনুসাৰে আদৰে কৰে, সি এই জীৱনত বিপুল ভোগ-সমৃদ্ধি লাভ কৰে; আৰু আত্মা নিৰ্মল কৰি ভক্তিৰে ভুজগশায়ী শ্ৰীপতিৰ সৈতে একাত্মতা পায়।