Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 83

Devanagari script

पञ्चम्यामपि शुक्लायां श्रावणस्य विशेषतः । अन्यदा पर्वणि श्रेष्ठं विशेषं स्नानमाचरेत् । सहस्रधारातीर्थे च नरः स्वर्गमवाप्नुयात्

Transliteration

pañcamyāmapi śuklāyāṃ śrāvaṇasya viśeṣataḥ | anyadā parvaṇi śreṣṭhaṃ viśeṣaṃ snānamācaret | sahasradhārātīrthe ca naraḥ svargamavāpnuyāt

Translation

বিশেষকৈ শ্রাৱণ মাহৰ শুক্ল পক্ষৰ পঞ্চমীত, আৰু আন উৎকৃষ্ট পৰ্বদিনতো, বিশেষ স্নান আচৰণ কৰা উচিত। সহস্ৰধাৰা তীৰ্থত স্নান কৰিলে মানুহে স্বৰ্গ লাভ কৰিব পাৰে।

Word by Word

• पञ्चम्याम्: on the fifth (lunar day)
• पञ्चम्याम्: Adhikaraṇa (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पञ्चमी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; तिथिनाम

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle) ‘also/even’

• शुक्लायाम्: in the bright fortnight
• शुक्लायाम्: Adhikaraṇa (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शुक्ल (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘(तिथौ) शुक्लपक्षे’ इत्यर्थे

• श्रावणस्य: of Śrāvaṇa (month)
• श्रावणस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: श्रावण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; मासनाम

• विशेषतः: especially
• विशेषतः: Kriya-visheṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: विशेषतः (अव्यय)
• Form: अव्यय, प्रकार/विशेषार्थे ‘especially’

• अन्यदा: at other times
• अन्यदा: Adhikaraṇa (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अन्यदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय ‘at other times’

• पर्वणि: on a festival/holy day
• पर्वणि: Adhikaraṇa (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पर्वन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• श्रेष्ठम्: best
• श्रेष्ठम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘स्नानम्’ इति विशेषणम्

• विशेषम्: special
• विशेषम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विशेष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘स्नानम्’ इति विशेषणम्

• स्नानम्: bathing
• स्नानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• आचरेत्: should perform
• आचरेत्: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + चर् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; विध्यर्थः ‘should practice’

• सहस्रधारातीर्थे: at Sahasradhārā-tīrtha
• सहस्रधारातीर्थे: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सहस्रधारा + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: सहस्रधारायाः तीर्थम् (the Sahasradhārā tīrtha)

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय

• नरः: a man
• नरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• स्वर्गम्: heaven
• स्वर्गम्: Gati-Karma (Destination/गतिकर्म)
• Type: Noun
• Root: स्वर्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अवाप्नुयात्: may attain
• अवाप्नुयात्: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव + आप् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Agastya (continuing narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Sahasradhārā Tīrtha

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: (contextual) interlocutor in the section

Visual Art Cues

Scene: Pilgrims assemble at Sahasradhārā—water cascading in many threads—on Śrāvaṇa bright fifth; they bathe, offer water-libations, and observe festival sanctity.

Characters & Entities

• Śrāvaṇa (month)
• Śukla Pañcamī
• Parvan (festival day)
• Sahasradhārā Tīrtha
• Svarga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Choosing auspicious sacred times for tīrtha-bathing elevates the spiritual result, culminating in heavenly attainment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Sahasradhārā Tīrtha, presented as a site whose bathing can lead to svarga.

What ritualistic prescription is mentioned?

Perform ‘special bathing’ on Śrāvaṇa bright Pañcamī and other parvans, particularly at Sahasradhārā Tīrtha.