Adhyaya 338

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि देविकातटसंस्थितम् । जालेश्वरेति विख्यातं सुरासुरनमस्कृतम्

ঈশ্বৰ ক’লে: তাৰ পাছত, হে মহাদেৱী, দেবিকাৰ তীৰত অৱস্থিত সেই পবিত্ৰ স্থানলৈ যোৱা উচিত; যি ‘জালেশ্বৰ’ নামে বিখ্যাত আৰু যাক দেৱ-অসুৰ উভয়ে নমস্কাৰ কৰে।

Verse 2

मन्वन्तरे चाक्षुषे च सम्प्राप्ते द्वापरे युगे । नाम्ना जालेश्वरं लिंगं देविकातटसंस्थितम्

চাক্ষুষ মন্বন্তৰত, যেতিয়া দ্বাপৰ যুগ উপস্থিত হ’ল, দেবিকাৰ তীৰত ‘জালেশ্বৰ’ নামে এক লিঙ্গ স্থাপিত আছিল।

Verse 3

पूज्यते नागकन्याभिर्न तत्पश्यंति मानवाः । महा तेजोमणिमयं चंद्रबिंबसमप्रभम् । स्मरणात्तस्य देवस्य ब्रह्महत्या प्रणश्यति

নাগকন্যাসকলে তাক পূজা কৰে, কিন্তু মানুহে তাক দেখা নাপায়। ই মহাতেজোমণিময়, চন্দ্ৰবিম্বৰ সমান দীপ্তিময়। সেই দেৱতাক স্মৰণ কৰিলেই ব্ৰহ্মহত্যাৰ পাপ নাশ হয়।

Verse 4

देव्युवाच । कथं जालेश्वरं नाम कस्मिन्काले बभूव तत्

দেৱীয়ে ক’লে: ‘জালেশ্বৰ’ নাম কেনেকৈ হ’ল, আৰু কোন সময়ত ই উদ্ভৱ হ’ল?

Verse 5

साधुभिः सह संवासात्के गुणाः परिकीर्त्तिताः । के लोकाः कानि पुण्यानि तत्सर्वं शंस मे प्रभो

হে প্ৰভু! সাধুসকলৰ সঙ্গত বাস কৰিলে কোন কোন গুণ কীৰ্তিত হয়? কোন কোন লোক লাভ হয়, আৰু কি কি পুণ্য সঞ্চিত হয়? এই সকলো মোক কওক।

Verse 6

ईश्वर उवाच । अत्रैवोदाहरंतीममितिहासं पुरातनम् । नाभागस्य च संवादमापस्तंबतपोनिधेः

ঈশ্বৰে ক’লে: ইয়াতেই মই এক প্ৰাচীন পবিত্ৰ ইতিবৃত্ত উদাহৰণস্বৰূপে ক’ম—নাভাগ আৰু তপোনিধি আপস্তম্বৰ সংলাপ।

Verse 7

महर्षिरात्मवान्पूर्वमापस्तंबो द्विजाग्रणीः । उपावसन्सदा रम्भो बभूव भगवांस्तदा

পূৰ্বতে মহর্ষি আপস্তম্ব—আত্মসংযমী আৰু দ্বিজসকলৰ অগ্ৰগণ্য—সদায় উপবাসত নিবিষ্ট আছিল; সেই তপস্যাৰে তেতিয়া তেওঁ তেজস্বী আৰু ভগৱৎসম পূজনীয় হ’ল।

Verse 8

नित्यं क्रोधं च लोभं च मोहं द्रोहं विसृज्य सः । देविकासरितो मध्ये विवेश सलिलाशये

সেয়ে নিত্য ক্ৰোধ, লোভ, মোহ আৰু দ্ৰোহ ত্যাগ কৰি, দেৱিকা নদীৰ মাজত থকা জলাশ্ৰয়—সলিলধামত প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 9

क्षेत्रे प्राभासिके रम्ये सम्यग्ज्ञात्वा शिवप्रिये । तत्रास्य वसतः कालः समतीतो महांस्तदा

শিৱপ্ৰিয় মনোৰম প্ৰাভাস ক্ষেত্ৰৰ মহিমা সম্যক বুজি তেওঁ তাতেই বাস কৰিলে; তেতিয়া অতি দীঘল সময় অতিবাহিত হ’ল।

Verse 10

परेण ध्यानयोगेन स्थाणुभूतस्य तिष्ठतः । ततः कदाचिदागत्य तं देशं मत्स्यजीविनः

পৰম ধ্যানযোগত লীন হৈ, স্তম্ভৰ দৰে স্থিৰভাৱে থিয় হৈ থকা তেওঁক তেনেদৰে থাকোঁতেই, কেতিয়াবা মাছ ধৰা জীৱীসকল সেই ঠাইলৈ আহিল।

Verse 11

प्रसार्य सुमहज्जालं सर्वे चाकर्षयन्बलात् । अथ तं च महामत्स्यं निषादा बलदर्पिताः

সকলোয়ে অতি বৃহৎ জাল মেলি বলপূৰ্বক টানি আনিলে; তাৰ পাছত শক্তিৰ দৰ্পে মত্ত নিষাদসকলে এক মহামাছো উঠাই আনিলে।

Verse 12

तस्मादुत्तारयामासुः सलिलाद्ब्रह्मनंदनम् । तं दृष्ट्वा तपसा दीप्तं कैवर्त्ता भयविह्वलाः । शिरोभिः प्रणिपत्योच्चैरिदं वचनमब्रुवन्

সেই পানীৰ পৰা তেওঁলোকে ব্ৰাহ্মণ-নন্দনক উঠাই আনিলে। তপস্যাৰ দীপ্তিত জ্বলি থকা তেওঁক দেখি কৈৱৰ্ত্তসকল ভয়ত কঁপি উঠিল; মূৰ নোৱাই উচ্চস্বৰে এই বাক্য ক’লে।

Verse 13

निषादा ऊचुः । अज्ञानात्कृतपापानामस्माकं क्षन्तुमर्हसि । किं वा कार्यं प्रियं तेऽद्य तदाज्ञापय सुव्रत

নিষাদসকলে ক’লে: অজ্ঞানতাবশত কৰা পাপৰ বাবে আমাক ক্ষমা কৰিব। আজি আপোনাৰ কোন প্ৰিয় সেৱা কৰোঁ? আজ্ঞা কৰক, হে সুৱ্ৰত।

Verse 14

स मुनिस्तन्महद्दृष्ट्वा मत्स्यानां कदनं कृतम् । कृपया परयाविष्टो दाशान्प्रोवाच दुःखितः

সেই মুনিয়ে মাছৰ মহা নিধন হোৱা দেখি পৰম দয়াৰে আৱিষ্ট হ’ল; দুখিত হৈ তেওঁ মাছমৰা লোকসকলক ক’লে।

Verse 15

केन मे स्यादुपायो हि सर्वे स्वार्थे बत स्थिताः । ज्ञानिनामपि यच्चेतः केवलात्महिते रतम्

“মোৰ বাবে উপায় ক’ত? হায়—সকলোয়ে নিজৰ স্বাৰ্থতেই স্থিৰ; জ্ঞানীৰ মনোও কেৱল নিজৰ হিততেই ৰমে।”

Verse 16

ज्ञानिनोपि यदा स्वार्थमाश्रित्य ध्यानमास्थिताः । दुःखार्त्तानीह सत्त्वानि क्व यास्यंति सुखं ततः

“যেতিয়া জ্ঞানীয়েও নিজৰ স্বাৰ্থ আঁকোৱালি ধৰি ধ্যানত বহে, তেন্তে এই সংসাৰত দুখত কাতৰ সত্ত্বসকল ক’ত সুখ পাব?”

Verse 17

योऽभिवांछति भोक्तुं वै दुःखान्येकांततो जनः । पापात्पापतरं तं हि प्रवदंति मुमुक्षवः

“যি জনে একান্তভাৱে কেৱল দুখ ভোগ কৰিব বিচাৰে, তাক মুমুক্ষুসকলে পাপতকৈও অধিক পাপী বুলি কয়।”

Verse 18

को नु मे स्यादुपायो हि येनाहं दुःखितात्मवान् । अंतः प्रविष्टः सत्त्वानां भवेयं सर्वदुःखभुक्

“মোৰ বাবে উপায় ক’ত, যাৰ দ্বাৰা মই—দুখিত অন্তৰে—সকল সত্ত্বৰ ভিতৰত প্ৰৱেশ কৰি সকলো দুখৰ ভাগী হ’ব পাৰোঁ?”

Verse 19

यन्ममास्ति शुभं किचित्तदेनानुपगच्छतु । यत्कृतं दुष्कृतं तैश्च तदशेषमुपेतु माम्

মোৰ যিমান সৰু পুণ্য আছে, সেয়া এই দুখীয়া প্ৰাণীসকললৈ গুচক। আৰু তেওঁলোকে কৰা যি দুষ্কৃত আছে, সেয়া সকলো অবশিষ্ট নথকা কৈ মোৰ ওপৰত আহক।

Verse 20

दृष्ट्वांधान्कृपणान्व्यंगाननाथान्रोगिणस्तथा । दया न जायते यस्य स रक्ष इति मे मतिः

অন্ধ, দৰিদ্ৰ, বিকলাঙ্গ, অনাথ আৰু ৰোগীসকলক দেখি যাৰ অন্তৰত দয়া জাগে নাহে, মোৰ মতে সি ৰাক্ষস।

Verse 21

प्राणसंशयमापन्नान्प्राणिनो भयविह्वलान् । यो न रक्षति शक्तोपि स तत्पापं समश्नुते

যিসকল প্ৰাণী প্ৰাণসংকটত পৰি ভয়ত কঁপিছে—যি জনে সক্ষম হৈও তেওঁলোকক ৰক্ষা নকৰে, সি সেই পাপ ভোগ কৰে।

Verse 22

आहुर्जनानामार्त्तानां सुखं यदुपजायते । तस्य स्वर्गोऽपवर्गो वा कलां नार्हति षोडशीम्

কোৱা হয়, দুখীয়া লোকসকলক সহায় কৰি যি সুখ জন্মে, তাৰ ষোড়শাংশৰ সমানও স্বৰ্গ বা মোক্ষ নহয়।

Verse 23

तस्मान्नैतानहं दीनांस्त्यक्त्वा मीनान्सुदुःखितान् । पदमात्रं तु यास्यामि किं पुनस्त्रिदशालयम्

সেয়ে মই এই দীন, ত্যক্ত, অতি দুখীয়া মাছবোৰক এৰি নাযাম। মই এক পদো আগবঢ়াম নোৱাৰোঁ—তেন্তে দেৱলোকৰ আলয়লৈ কেনেকৈ যাম?

Verse 24

ईश्वर उवाच । निशम्यैतदृषेर्वाक्यं दाशास्ते जातसंभ्रमाः । यथावृत्तं तु तत्सर्वं नाभागाय न्यवेदयन्

ঈশ্বৰে ক’লে: ঋষিৰ এই বাক্য শুনি মাছমৰা লোকসকল আতংকিত হৈ পৰিল আৰু যি দৰে ঘটনা ঘটিছিল, সেই সকলো নাভাগক ঠিক তেনেকৈ জনালে।

Verse 25

नाभागोऽपि ततः श्रुत्वा तं द्रष्टुं ब्रह्मनन्दनम् । त्वरितः प्रययौ तत्र सामात्यः सपुरोहितः

সেই কথা শুনি নাভাগোও ব্ৰহ্মাৰ পুত্ৰক দর্শন কৰিবলৈ তৎক্ষণাৎ ৰওনা হ’ল; মন্ত্ৰীসকল আৰু ৰাজপুৰোহিতসহ সি তাড়াতাড়ি তাত উপস্থিত হ’ল।

Verse 26

स सम्यक्पूजयित्वा तं देवकल्पमुनिं नृपः । प्रोवाच भगवन्ब्रूहि किं करोमि तवाज्ञया

দেৱসম দীপ্তিময় সেই মুনিক যথাবিধি পূজা কৰি ৰজাই ক’লে: “ভগৱন, আজ্ঞা কৰক—আপোনাৰ আদেশ অনুসাৰে মই কি কৰিম?”

Verse 27

आपस्तंब उवाच । श्रमेण महताविष्टाः कैवर्त्ता दुःखजीविनः । मम मूल्यं प्रयच्छेति यद्योग्यं मन्यसे नृप

আপস্তম্ব ক’লে: “মহাশ্ৰমে ক্লিষ্ট, দুখেৰে জীৱন যাপন কৰা এই মাছমৰা লোকসকলে কয়—‘মোৰ মূল্য দিয়া।’ হে নৃপ, যদি তোমাৰ মতে যোগ্য হয়, তেন্তে সেই দান প্ৰদান কৰা।”

Verse 28

नाभाग उवाच । सहस्राणां शतं मूल्यं निषादेभ्यो ददाम्यहम् । निग्रहाख्यस्य भगवन्यथाह ब्रह्मनंदनः

নাভাগ ক’লে: “হে ভগৱন, মই নিষাদসকলক এক লক্ষ—লক্ষৰ শত—মূল্য দিম, যেনেকৈ ‘নিগ্ৰহ’ নামধাৰী বিষয়ে ব্ৰহ্মাৰ পুত্ৰই আদেশ দিছিল।”

Verse 29

आपस्तंब उवाच । नाहं शतसहस्रैश्च नियम्यः पार्थिव त्वया । सदृशं दीयतां मूल्यममात्यैः सह चिंतय

আপস্তম্বে ক’লে: হে ৰাজন, শতসহস্ৰ দিয়েও মোক ‘ক্ৰয়’ কৰিব নোৱাৰা। উপযুক্ত মূল্য দিয়া হওক—অমাত্যসকলৰ সৈতে পৰামৰ্শ কৰা।

Verse 30

नाभाग उवाच । कोटिः प्रदीयतां मूल्यं निषादेभ्यो द्विजोत्तम । यद्येतदपि ते मूल्यं ततो भूयः प्रदीयते

নাভাগে ক’লে: হে দ্বিজোত্তম, নিষাদসকলক মূল্যস্বৰূপে এক কোটি দিয়া হওক। যদি এইটোও তোমাৰ মূল্য নহয়, তেন্তে অধিকো দিয়া হ’ব।

Verse 31

आपस्तंब उवाच । नार्हं मूल्यं च मे कोटिरधिकं वापि पार्थिव । सदृशं दीयतां मूल्यं ब्राह्मणैः सह चिंतय

আপস্তম্বে ক’লে: হে ৰাজন, এক কোটি বা তাতো অধিকো মোৰ বাবে যোগ্য ‘মূল্য’ নহয়। উপযুক্ত মূল্য দিয়া হওক—ব্ৰাহ্মণসকলৰ সৈতে পৰামৰ্শ কৰা।

Verse 32

नाभाग उवाच । अर्द्धराज्यं समस्तं वा निषादेभ्यः प्रदीयताम् । एतन्मूल्यमहं मन्ये किं वाऽन्यन्मन्यसे द्विज

নাভাগে ক’লে: নিষাদসকলক মোৰ ৰাজ্যৰ অৰ্ধাংশ—অথবা সমগ্ৰ ৰাজ্য—দিয়া হওক। মই ইয়াকেই উপযুক্ত মূল্য বুলি মানো; হে ব্ৰাহ্মণ, তুমি আন কিবা উপযুক্ত বুলি ভাবা নে?

Verse 33

आपस्तंब उवाच । अर्धराज्यसमस्तं वा नाहमर्हामि पार्थिव । सदृशं दीयतां मूल्यमृषिभिः सह चिंतय

আপস্তম্বে ক’লে: হে ৰাজন, ৰাজ্যৰ অৰ্ধাংশ হওক বা সমগ্ৰই হওক, মই তাৰ যোগ্য নহয়। উপযুক্ত মূল্য দিয়া হওক—ঋষিসকলৰ সৈতে পৰামৰ্শ কৰা।

Verse 34

महर्षेस्तद्वचः श्रुत्वा नाभागः स विषादवान् । चिन्तयामास दुःखार्तः सामात्यः सपुरोहितः

মহাৰ্ষিৰ সেই বাক্য শুনি নাভাগ বিষণ্ণ হ’ল। শোকত কাতৰ হৈ তেওঁ মন্ত্ৰীসকল আৰু ৰাজপুৰোহিতসহ চিন্তা-মন্থন কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 35

ततः कश्चिदृषिस्तत्र लोमशस्तु महातपाः । नाभागमब्रवीन्मा भैस्तोषयिष्यामि तं मुनिम्

তাৰ পাছত তাত মহাতপস্বী ঋষি লোমশ প্ৰকট হ’ল। তেওঁ নাভাগক ক’লে, “ভয় নকৰিবা; মই সেই মুনিক সন্তুষ্ট কৰিম।”

Verse 36

नाभाग उवाच । ब्रूहि मूल्यं महाभाग मुनेरस्य महात्मनः । परित्रायस्व मामस्मात्सज्ञातिकुलबांधवम्

নাভাগ ক’লে, “হে ভাগ্যবান! এই মহাত্মা মুনিৰ বাবে যোগ্য দান-উপহাৰৰ মূল্য কোৱা। মোক—মোৰ আত্মীয়-স্বজন, বংশ আৰু বান্ধৱসহ—এই বিপদৰ পৰা ৰক্ষা কৰা।”

Verse 37

निर्दहेद्भगवान्रुद्रस्त्रैलोक्यं सचराचरम् । किं पुनर्मानुषं हीनमत्यंतवि षयात्मकम्

ভগৱান ৰুদ্ৰে চল-অচলসহ ত্ৰিলোক দগ্ধ কৰিব পাৰে; তেন্তে ইন্দ্ৰিয়-বিষয়ত সম্পূৰ্ণ বদ্ধ দুৰ্বল মানুহক দগ্ধ কৰা কিমান সহজ!

Verse 39

लोमश उवाच । त्वमीड्यो हि महाराज जगत्पूज्यो द्विजोत्तमः । गावश्च दिव्यास्तस्माद्गौर्मूल्यमम्यै प्रदीयताम्

লোমশ ক’লে, “হে মহাৰাজ, আপুনি নিশ্চয় প্ৰশংসাৰ যোগ্য—দ্বিজসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ আৰু জগতৰ পূজ্য। আৰু গাই দিৱ্য; সেয়ে মূল্যস্বৰূপে তেওঁলৈ এটা গাই দান কৰা হওক।”

Verse 40

उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भगवन्क्रीत एव न संशयः । एतद्योग्यतमं मूल्यं भवतो मुनिसत्तम

উঠা, উঠা, হে ভগৱন! নিঃসন্দেহে তুমি যথাযথভাৱে সন্তুষ্ট (ক্ৰীত) হোৱা; হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, এইয়েই তোমাৰ বাবে সৰ্বাধিক যোগ্য মূল্য-অৰ্ঘ্য।

Verse 41

आपस्तंब उवाच । उत्तिष्ठाम्येष सुप्रीतः सम्यक्क्रीतोऽस्मि पार्थिव । गोभ्यो मूल्यं न पश्यामि पवित्रं परमं भुवि

আপস্তম্ব ক’লে: হে ৰাজন, মই উঠিছোঁ—অতি সন্তুষ্ট; মই সম্যকভাৱে তৃপ্ত (ক্ৰীত) হ’লোঁ। পৃথিৱীত গাইতকৈ শ্ৰেষ্ঠ কোনো মূল্য নেদেখোঁ, কিয়নো সিহঁত পৰম পবিত্ৰকাৰী।

Verse 42

गावः प्रदक्षिणीकार्याः पूजनीयाश्च नित्यशः । मंगलायतनं देव्यः सृष्टा ह्येताः स्वयंभुवा

গাইসমূহক প্ৰদক্ষিণা কৰিব লাগে আৰু নিত্য পূজা কৰিব লাগে। এই দেৱীসদৃশ মাতৃসমূহ মঙ্গলৰ আশ্ৰয়স্থান; স্বয়ম্ভূ (ব্ৰহ্মা)য়ে নিজে সিহঁতক সৃষ্টি কৰিছে।

Verse 43

अग्न्यगाराणि विप्राणां देवतायतनानि च । यद्गोमयेन शुद्ध्यंति किंभूतमधिकं ततः

যদি ব্ৰাহ্মণসকলৰ অগ্ন্যাগাৰ আৰু দেৱতাসকলৰ মন্দিৰসমূহো গোবৰৰে শুদ্ধ হয়, তেন্তে তাৰ চেয়ে অধিক মহিমান্বিত আর কি হ’ব পাৰে?

Verse 44

गोमूत्रं गोमयं क्षीरं दधि सर्पिस्तथैव च । गवां पंच पवित्राणि पुनंति सकलं जगत्

গোমূত্ৰ, গোবৰ, ক্ষীৰ, দধি আৰু ঘৃত—গাইৰ এই পাঁচ পবিত্ৰ বস্তু সমগ্ৰ জগতক পবিত্ৰ কৰে।

Verse 45

गावो ममाग्रतो नित्यं गावः पृष्ठत एव च । गावो मे ह्रदये चैव गवां मध्ये वसाम्यहम

গৰু সদায় মোৰ আগত থাকে, গৰু মোৰ পিছতো থাকে। গৰু মোৰ হৃদয়ত বাস কৰে, আৰু মই গৰুৰ মাজতেই বাস কৰোঁ।

Verse 46

एवं जपन्नरो मंत्रं त्रिसंध्यं नियतः शुचिः । मुच्यते सर्वपापेभ्यः स्वर्गलोकं च गच्छति

এইদৰে যি নৰ নিয়মিত আৰু শুচি হৈ ত্ৰিসন্ধ্যা (প্ৰভাত, মধ্যাহ্ন, সায়ং) সময়ত এই মন্ত্ৰ জপ কৰে, সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয় আৰু স্বৰ্গলোকলৈ গমন কৰে।

Verse 47

तृणाहारपरा गावः कर्त्तव्या भक्तितोऽन्वहम् । अकृत्वा स्वयमाहारं कुर्वन्प्राप्नोति दुर्गतिम्

ঘাঁহেই আহাৰ কৰা গৰুবোৰৰ প্ৰতিদিন ভক্তিভাৱে যত্ন লোৱা উচিত। কিন্তু যি নিজে আহাৰ গ্ৰহণ কৰি গৰুৰ দৈনিক খাদ্য নেদিয়ে, সি দুৰ্গতি লাভ কৰে।

Verse 48

तेनाग्नयो हुताः सम्यक्पितरश्चापि तर्पिताः । देवाश्च पूजितास्तेन यो ददाति गवाह्निकम्

সেই কৰ্মৰ দ্বাৰা অগ্নিত যথাযথ আহুতি সম্পন্ন হয়, পিতৃগণ তৃপ্ত হয় আৰু দেবতাসকল পূজিত হয়—যেতিয়া কোনো ব্যক্তি গৰুৰ দৈনিক অধিকাৰ (দৈনিক আহাৰ-সেৱা) দান কৰে।

Verse 49

मन्त्रः । सौरभेयी जगत्पूज्या देवी विष्णुपदे स्थिता । सर्वमेव मया दत्तं प्रतीच्छतु सुतोषिता

মন্ত্ৰ: “হে সৌৰভেয়ী, জগতপূজ্যা দেবী, বিষ্ণুপদত স্থিতা! মোৰ দ্বাৰা দত্ত সকলোকে তুমি সম্পূৰ্ণ সন্তুষ্ট হৈ গ্ৰহণ কৰা।”

Verse 50

रक्षणाद्बालपुत्राणां गवां कण्डूयनात्तथा । क्षीणार्तरक्षणाच्चैव नरः स्वर्गे महीयते

বাছুৰসমূহক ৰক্ষা কৰি, গাইসমূহক খুজলি দি সেবা কৰি, আৰু ক্ষীণ-আৰ্ত গাইসমূহক আশ্ৰয় দি ৰক্ষা কৰিলে মানুহ স্বৰ্গত সন্মানিত হয়।

Verse 51

आदिर्गावो हि मर्त्यस्य मध्ये चांते प्रकीर्तिताः । रक्षंति तास्तु देवानां क्षीराज्यममृतं सदा

মৰ্ত্যমানৱৰ জীৱনৰ আদিত, মধ্যত আৰু অন্তত গাইসমূহৰেই মহিমা প্ৰখ্যাত। সিহঁতে দুধ আৰু ঘিউ—অমৃতসদৃশ সাৰ—দ্বাৰা সদায় দেৱতাসকলক পোষণ কৰে।

Verse 52

तस्माद्गावः प्रदातव्याः पूजनीयाश्च नित्यशः । स्वर्गस्य संगमा ह्येताः सोपानमिव निर्मिताः

সেয়েহে গাই দান কৰিব লাগে আৰু নিত্য পূজা কৰিব লাগে। ইহঁত স্বৰ্গলৈ যোৱাৰ সঁচা সঙ্গমস্থান, যেন ওপৰলৈ উঠাৰ সোপানৰ দৰে গঢ়া।

Verse 53

एतच्छ्रुत्वा निषादास्ते गवां माहात्म्यमुत्त मम् । प्रणिपत्य महात्मानमापस्तंबमथाब्रुवन्

গাইসমূহৰ এই উত্তম মাহাত্ম্য শুনি সেই নিষাদসকলে মহাত্মা আপস্তম্বক প্ৰণাম কৰি তাৰ পাছত ক’লে।

Verse 54

निषादा ऊचुः । संभाषो दर्शनं स्पर्शः कीर्तनं स्मरणं तथा । पावनानि किलैतानि साधूनामिति च श्रुतम्

নিষাদসকলে ক’লে: “কথোপকথন, দৰ্শন, স্পৰ্শ, কীৰ্তন আৰু স্মৰণ—এইবোৰ সাধুসকলৰ সম্বন্ধে পাৱনকাৰী বুলি আমি শুনিছোঁ।”

Verse 55

संभाषो दर्शनं चैव सहास्माभिः कृतं त्वया । कुरुष्वानुग्रहं तस्माद्गौरेषा प्रतिगृह्यताम्

আপুনি আমাৰ সৈতে সম্ভাষণ কৰিলে আৰু আপোনাৰ দৰ্শনো দান কৰিলে। সেয়ে অনুগ্ৰহ কৰি কৃপা কৰক—এই গাইখন আমাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰক।

Verse 56

आपस्तंब उवाच । एता वः प्रतिगृह्णामि गां यूयं मुक्तकिल्विषाः । निषादा गच्छत स्वर्गं सह मत्स्यैर्जलोद्धृतैः

আপস্তম্বে ক’লে: মই তোমালোকৰ পৰা এই গাইখন গ্ৰহণ কৰিলোঁ। তোমালোক এতিয়া পাপমুক্ত। হে নিষাদসকল, পানীৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰা মাছসমূহৰ সৈতে স্বৰ্গলৈ যোৱা।

Verse 57

प्राणिनां प्रीतिमुत्पाद्य निन्दिते नापि कर्मणा । नरकं यदि पश्यामि वत्स्यामि स्वर्ग एव तत्

প্ৰাণীসকলৰ হৃদয়ত প্ৰীতি জগাই—যদিও কৰ্ম নিন্দিত বুলি গণ্য হয়—যদি মই নৰকো দেখা পাওঁ, তথাপি তাক স্বৰ্গ যেনেই বাস কৰিম।

Verse 58

यन्मया सुकृतं किञ्चिन्मनोवाक्कायकर्मभिः । कृतं स्यात्तेन दुःखार्ताः सर्वे यांतु शुभां गतिम्

মন, বাক্য আৰু দেহৰ কৰ্মেৰে মই যি অলপ পুণ্য কৰিছোঁ, সেই পুণ্যবলে দুঃখপীড়িত সকলোয়ে শুভ গতি লাভ কৰক।

Verse 59

ततस्तस्य प्रसादेन महर्षेर्भावितात्मनः । निषादास्तेन वाक्येन सह मत्स्यैर्दिवं गताः

তাৰ পাছত সেই ভাবিতাত্মা মহর্ষিৰ প্ৰসাদে, সেই বাক্যৰ প্ৰভাৱে নিষাদসকল মাছসমূহৰ সৈতে দিৱলোকলৈ গ’ল।

Verse 60

तान्दृष्ट्वा व्रजतः स्वर्गं समत्स्यान्मत्स्यजीविनः । सामात्यभृत्यो नृपतिर्विस्मयादिदमब्रवीत्

মাছসহ সেই মাছধৰা লোকসকলক স্বৰ্গলৈ গমন কৰা দেখি, মন্ত্ৰী আৰু অনুচৰসহ নৃপতিয়ে বিস্ময়েৰে এই বাক্য ক’লে।

Verse 61

सेव्याः श्रेयोऽर्थिभिः सन्तः पुण्यतीर्थे जलोपमाः । क्षणो पासनमप्यत्र न येषां निष्फलं भवेत्

যিসকলে পৰম কল্যাণ বিচাৰে, তেওঁলোকে সাধু-সন্তক সেৱা কৰিব লাগে। এই পুণ্য তীৰ্থত তেওঁলোক জীৱনদায়িনী জলে সদৃশ; ইয়াত তেওঁলোকৰ এক ক্ষণৰ উপাসনাও কেতিয়াও নিষ্ফল নহয়।

Verse 62

सद्भिः सह सदासीत सद्भिः कुर्वीत सत्कथाम् । सतां व्रतेन वर्तेत नासद्भिः किञ्चिदाचरेत्

সদায় সজ্জনৰ সঙ্গত বাস কৰা উচিত; সজ্জনৰ সৈতে সৎকথা কৰা উচিত। সাধুসন্তৰ ব্ৰত-নিয়ম অনুসৰি চলিব লাগে, আৰু অসজ্জনৰ সঙ্গত একো নকৰিব।

Verse 63

सतां समागमादेते समत्स्या मत्स्यजीविनः । त्रिविष्टपमनुप्राप्ता नराः पुण्यकृतो यथा

সজ্জনৰ সমাগমৰ ফলত এই মাছধৰা লোকসকল মাছসহ ত্ৰিৱিষ্টপ (স্বৰ্গ) লাভ কৰিলে, যেনেকৈ পুণ্যকৰ্মী মানুহে লাভ কৰে।

Verse 64

आपस्तंबो मुनिस्तत्र लोमशश्च महामनाः । वरैस्तं विविधैरिष्टैश्छंदयामासतुर्नृपम्

তাত মুনি আপস্তম্ব আৰু মহামনা লোমশে নৃপতিক নানা প্ৰকাৰ মনোহৰ বৰ দান কৰি সন্তুষ্ট কৰিলে।

Verse 65

ततः स वरयामास धर्मबुद्धिं सुदुर्लभाम् । तथेति चोक्त्वा तौ प्रीत्या तं नृपं वै शशंसतुः

তাৰ পাছত সেই ৰজাই অতি দুৰ্লভ ধৰ্মবুদ্ধিৰ বৰ বাছিলে। “তথাস্তु” বুলি ক’লে, সন্তুষ্ট দুজন ঋষিয়ে প্ৰীতিসহ সেই নৃপক প্ৰশংসা কৰিলে।

Verse 66

अहो धन्योऽसि राजेन्द्र यत्ते धर्मपरा मतिः । धर्मः सुदुर्लभः पुंसां विशेषेण महीक्षिताम्

হে ৰাজেন্দ্ৰ! তুমি ধন্য, কিয়নো তোমাৰ মতি ধৰ্মপৰা। ধৰ্ম পুৰুষসকলৰ বাবে অতি দুৰ্লভ, বিশেষকৈ পৃথিৱী শাসন কৰা মহীক্ষিতসকলৰ বাবে।

Verse 67

यदि राजा मदाविष्टः स्वधर्मं न परि त्यजेत् । ततो जगति कस्तस्मात्पुमानभ्यधिको भवेत्

যদি ৰজা ক্ষমতাৰ মদত মত্ত হৈও নিজৰ স্বধৰ্ম ত্যাগ নকৰে, তেন্তে এই জগতত তাৰ চেয়ে অধিক কে হ’ব পাৰে?

Verse 68

ध्रुवं जन्म सदा राज्ञां मोहश्चापि सदा ध्रुवः । मोहाद्ध्रुवश्च नरको राज्यं निन्दन्त्यतो बुधाः

ৰাজাসকলৰ বাবে ৰাজজন্ম ধ্ৰুৱ, আৰু মোহো সদায় ধ্ৰুৱ। মোহৰ পৰা নৰক ধ্ৰুৱ হয়; সেয়ে বুধসকলে ৰাজ্যত্বক নিন্দা কৰে (যেতিয়া ই বন্ধন আনে)।

Verse 69

राज्यं हि बहु मन्यंते नरा विषयलोलुपाः । मनीषिणस्तु पश्यन्ति तदेव नरकोपमम्

বিষয়লালসাত মত্ত নৰসকলে ৰাজ্যক বহুত মূল্য দিয়ে; কিন্তু মনীষীসকলে সেই ৰাজ্যকেই নৰকৰ সদৃশ দেখে (যেতিয়া ই তৃষ্ণা আৰু অহংকাৰ বঢ়ায়)।

Verse 70

तस्माल्लोकद्वयध्वंसी न कर्त्तव्यो मदस्त्वया । यदीच्छसि महाराज शाश्वतीं गतिमात्मनः

সেয়ে তুমি গৰ্বত মত্ত নহ’বা; গৰ্বই ইহলোক আৰু পৰলোক—দুয়োটা ধ্বংস কৰে। হে মহাৰাজ, যদি তুমি নিজৰ বাবে শাশ্বত গতি কামনা কৰা, তেন্তে অহংকাৰ ত্যাগ কৰা।

Verse 71

ईश्वर उवाच । इत्युक्त्वा तौ महात्मानौ जग्मतुः स्वं स्वमाश्रमम् । नाभागोऽपि वरं लब्ध्वा प्रहृष्टः प्राविशत्पुरम्

ঈশ্বৰ ক’লে: এইদৰে কৈ সেই দুজন মহাত্মা নিজ নিজ আশ্ৰমলৈ গ’ল। আৰু নাভাগোও বৰ লাভ কৰি আনন্দিত হৈ নগৰত প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 72

एतत्ते कथितं देवि प्रभावं देविकोद्भवम् । ऋषिणा स्थापितश्चापि भवो जाले श्वरस्तदा

হে দেবী, দেবিকাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা সেই আশ্চৰ্য প্ৰভাৱ তোমাক কোৱা হ’ল। আৰু তাতেই সেই ঋষিয়ে ভৱ (শিৱ)কো ‘জালেশ্বৰ’ ৰূপে স্থাপন কৰিছিল।

Verse 73

जाले निपतितो यस्माद्दाशानामृषिसत्तमः । जालेश्वरेति नामासौ विख्यातः पृथिवीतले

কাৰণ ঋষিসকলৰ শ্ৰেষ্ঠজন দাশা (মাছমৰা) সকলৰ জালত পতিত হৈছিল, সেয়েহে তেওঁ পৃথিৱীত ‘জালেশ্বৰ’ নামে বিখ্যাত হ’ল।

Verse 74

तत्र स्नात्वा महादेवि जालेश्वरसमर्चनात् । आपस्तंबश्च नाभागो निषादा मत्स्यजीविनः

হে মহাদেৱী, তাত স্নান কৰি আৰু জালেশ্বৰক বিধিপূৰ্বক সমাৰ্চনা কৰিলে আপস্তম্ব আৰু নাভাগ, লগতে মাছ ধৰি জীৱিকা কৰা নিষাদসকলেও শুভ ফল লাভ কৰিলে।

Verse 75

मत्स्यैः सह गताः स्वर्गं देविकायाः प्रभावतः । चैत्रस्यैव तु मासस्य शुक्लपक्षे त्रयोदशीम्

দেৱিকাৰ পবিত্ৰ প্ৰভাৱশক্তিৰে তেওঁলোকে মাছসমূহৰ সৈতে একেলগে স্বৰ্গলৈ গ’ল। এই পুণ্য চৈত্ৰ মাহৰ শুক্লপক্ষৰ ত্ৰয়োদশীৰ সৈতে সম্পৃক্ত।

Verse 76

दद्यात्पिण्डं पितृभ्यो यस्तस्यांतो नैव विद्यते । गोदानं तत्र देयं तु ब्राह्मणे वेदपारगे । श्रोतव्यं चैव माहात्म्यं द्रष्टव्यो जालकेश्वरः

যি তাত পিতৃসকললৈ পিণ্ড দান কৰে, তাৰ পুণ্যৰ অন্ত নাই। তাত বেদপাৰগ ব্ৰাহ্মণক গোধন দিয়া উচিত। তীৰ্থৰ মাহাত্ম্য শুনিব লাগে আৰু জালকেশ্বৰক দৰ্শন কৰিব লাগে।