Adhyaya 336

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि गोष्पदं तीर्थमुत्तमम् । यत्र श्राद्धं नरः कृत्वा गयासप्तगुणं फलम् । लभते नात्र संदेहो यदि श्रद्धा दृढा भवेत्

ঈশ্বৰে ক’লে: তাৰ পাছত, হে মহাদেৱী, গোষ্পদ নামৰ উত্তম তীৰ্থলৈ যোৱা উচিত। তাত শ্ৰাদ্ধ সম্পন্ন কৰিলে মানুহে গয়াৰ সাতগুণ ফল লাভ কৰে—ইয়াত সন্দেহ নাই—যদি শ্ৰদ্ধা দৃঢ় হয়।

Verse 2

यत्र श्राद्धं पृथुः कृत्वा पितरं पापयोनितः उद्दधार महादेवि वेनंनाम महाप्रभुम्

হে মহাদেৱী, তাতেই পৃথুৱে শ্ৰাদ্ধ কৰি নিজৰ পিতৃ—ৱেন নামৰ মহাপ্ৰভু—ক পাপযোনিৰ পৰা (পতিত অৱস্থা) উদ্ধাৰ কৰিছিল।

Verse 3

देव्युवाच । कस्मिन्स्थाने स्थितं तीर्थमुत्पत्तिस्तस्य कीदृशी । कथं स वेनराजो वा उद्धृतः पापयोनितः

দেৱীয়ে ক’লে: সেই তীৰ্থ কোন স্থানত অৱস্থিত, আৰু তাৰ উৎপত্তি কেনেকুৱা? আৰু সেই ৱেন ৰজাক পাপযোনিৰ পৰা কেনেকৈ উদ্ধাৰ কৰা হ’ল?

Verse 4

गयासप्तगुणं पुण्यं कथं तत्र प्रजायते । श्राद्धस्य किं विधानं तु के मंत्रास्तत्र के द्विजाः । एतन्मे कौतुकं देव यथावद्वक्तुमर्हसि

গয়াৰ সাতগুণ পুণ্য তাত কেনেকৈ জন্মে? তাত শ্ৰাদ্ধৰ বিধান কি, কোন কোন মন্ত্ৰ পঠিত হয়, আৰু কোন যোগ্য দ্বিজ-ব্ৰাহ্মণক নিযুক্ত কৰিব লাগে? হে দেৱ, এই মোৰ কৌতূহল—অনুগ্ৰহ কৰি যথাবিধি সঠিককৈ বৰ্ণনা কৰক।

Verse 5

ईश्वर उवाच । इदं रहस्यं देवेशि यत्त्वया परिपृच्छितम् । अप्रकाश्यमिदं तीर्थमस्मिन्पापयुगे प्रिये

ঈশ্বৰ ক’লে: হে দেৱেশি, তুমি যি গোপন ৰহস্য সুধিছা—হে প্ৰিয়ে, এই পাপযুগত এই তীৰ্থ প্ৰকাশ কৰা উচিত নহয়।

Verse 6

तथापि संप्रवक्ष्यामि तव स्नेहात्सुरेश्वरि । न पापिन इदं ब्रूयान्नैव तर्करताय वै

তথাপি, হে সুৰেশ্বৰী, তোমাৰ প্ৰেমৰ বাবে মই এই কথা ক’ম। কিন্তু পাপীক এই কথা ক’ব নালাগে, আৰু তৰ্ক-বিতৰ্কত আসক্ত লোককো নহয়।

Verse 7

न नास्तिकाय देवेशि न सुवर्णेतराय च । अस्ति देवि महासिद्धा पुण्या न्यंकुमती नदी

হে দেৱেশি, এই কথা নাস্তিকৰ বাবে নহয়, আৰু সত্য গুণহীন লোকৰ বাবেও নহয়। হে দেৱি, ন্যঙ্কুমতী নামৰ মহাসিদ্ধি-দায়িনী পবিত্ৰ নদী আছে।

Verse 8

मर्यादार्थं मयाऽनीता क्षेत्रस्यास्य महेश्वरि । संस्थिता पापशमनी पर्णादित्याच्च दक्षिणे

হে মহেশ্বৰী, এই ক্ষেত্ৰৰ পবিত্ৰ সীমা নিৰ্ধাৰণৰ বাবে মই সেই নদীক ইয়ালৈ আনিলোঁ। পাপনাশিনী সেই নদী পৰ্ণাদিত্যৰ দক্ষিণে অৱস্থিত।

Verse 9

नारायणगृहात्सौम्ये नातिदूरे व्यवस्थिता । तस्या मध्ये महादेवि तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम्

হে সৌম্যে! সি নাৰায়ণৰ গৃহৰ পৰা বেছি দূৰত নহয়। হে মহাদেৱী! তাৰ মাজতে ত্ৰিলোক-বিখ্যাত এক তীৰ্থ অৱস্থিত।

Verse 10

गोष्पदं नाम विख्यातं कोटिपापहरं नृणाम् । गोष्पदस्य समीपे तु नातिदूरे व्यवस्थितः

ই ‘গোষ্পদ’ নামে বিখ্যাত, যি মানুহৰ কোটি পাপ হৰণ কৰে। আৰু গোষ্পদৰ ওচৰতে, বেছি দূৰত নহয়, আন এক সত্তা/স্থান অৱস্থিত।

Verse 11

अनन्तो नाम नागेन्द्रः स्वयंभूतो धरातले । तस्य तीर्थस्य रक्षार्थं विष्णुना सन्नियोजितः

অনন্ত নামে এক নাগেন্দ্ৰ ধৰণীত স্বয়ম্ভূ ৰূপে প্ৰকাশিত। সেই তীৰ্থৰ ৰক্ষাৰ্থে বিষ্ণুৱে তাক নিযুক্ত কৰিলে।

Verse 12

कांक्षंति पितरः पुत्रान्नरकादतिभीरवः । गंता यो गोष्पदे पुत्रः स नस्त्राता भविष्यति । गोष्पदे च सुतं दृष्ट्वा पितॄणामुत्सवो भवेत्

নৰকৰ ভয়ত অতিশয় ভীত পিতৃগণে পুত্ৰ কামনা কৰে। যি পুত্ৰ গোষ্পদলৈ যাব, সি আমাৰ ত্ৰাতা হ’ব। আৰু গোষ্পদত পুত্ৰক দেখি পিতৃলোকৰ উৎসৱ হয়।

Verse 13

पद्भ्यामपि जलं स्पृष्ट्वा अस्मभ्यं किं न दास्यति । अपि स्यात्स कुलेऽस्माकं यो नो दद्याज्जलांजलिम् । प्रभासक्षेत्रमासाद्य गोष्पदे तीर्थ उत्तमे

পদযুগলেৰে পানী স্পৰ্শ কৰিলেও সি আমাক কি নেদিব? আমাৰ কুলত এনে এজন হওক, যিয়ে আমাক জলাঞ্জলি অৰ্পণ কৰে—প্ৰভাসক্ষেত্ৰ প্ৰাপ্ত হৈ, গোষ্পদৰ উত্তম তীৰ্থত।

Verse 14

अपि स्यात्स कुलेऽस्माकं खड्गमांसेन यः सकृत् । श्राद्धं कुर्यात्प्रयत्नेन कालशाकेन वा पुनः

আমাৰ কুলত এনে কোনো এজন হওক, যিয়ে একবাৰ হলেও যত্নেৰে শ্ৰাদ্ধ কৰে—খড্গ-মাংসৰে হওক বা পুনৰ কালশাক শাক-পাতৰে।

Verse 15

अपि स्यात्स कुलेऽस्माकं गोष्पदे दत्तदीपकः । आकल्पकालिका दीप्तिस्तेनाऽस्माकं भविष्यति

আমাৰ কুলত এনে কোনো এজন হওক, যিয়ে গোস্পদত মাত্ৰ এটা দীপ দান কৰে; সেই কৰ্মেৰে আমাৰ পৰিয়ালত যুগান্তলৈ স্থায়ী দীপ্তি উদ্ভৱ হ’ব।

Verse 16

गोष्पदे चान्नशता यः पितरस्तेन पुत्रिणः । दिनमेकमपि स्थित्वा पुनात्यासप्तमं कुलम्

গোস্পদত শত অন্ন-অৰ্পণে তৃপ্ত পিতৃগণে পুত্ৰ-সন্তান দান কৰে; আৰু তাত মাত্ৰ একদিন থাকিলেও সপ্তম কুল পৰ্যন্ত শুদ্ধ হয়।

Verse 17

पिण्डं दद्याच्च पित्रादेरात्मनोऽपि स्वयं नरः । पिण्याकेंगुदकेनापि तेन मुच्येद्वरानने

মানুহে নিজৰ পিতৃসকলৰ বাবে—আৰু নিজৰ বাবেও—নিজেই পিণ্ড দান কৰিব লাগে; তেল-খলিহে আৰু পানীৰে কৰিলেও, হে সুন্দৰ-মুখী, তাতে মুক্তি লাভ হয়।

Verse 18

ब्रह्मज्ञानेन किं योगैर्गोग्रहे मरणेन किम् । किं कुरुक्षेत्रवासेन गोष्पदे यदि गच्छति

ব্ৰহ্মজ্ঞানৰে কি প্ৰয়োজন, যোগসাধনাৰে কি লাভ, গোগ্ৰহত মৰিলে কি ফল, বা কুৰুক্ষেত্ৰত বাসেৰে কি—যদি কোনোবাই গোস্পদলৈ গমন কৰে?

Verse 19

सकृत्तीर्थाभिगमनं सकृत्पिण्डप्रपातनम् । दुर्ल्लभं किं पुनर्नित्यमस्मिंस्तीर्थे व्यवस्थितम्

এই তীৰ্থলৈ একবাৰ গমন কৰা আৰু একবাৰ পিণ্ড অৰ্পণ কৰাই মহাপুণ্য; তেন্তে যি এই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত সদায় বাস কৰে, তাৰ বাবে দুষ্প্ৰাপ্য বুলিবলৈ কি থাকে?

Verse 20

अर्द्धकोशं तु तत्तीर्थं तदर्द्धार्द्धं तु दुर्ल्लभम् । तन्मध्ये श्राद्धकृत्पुण्यं गयासप्तगुणं लभेत्

সেই তীৰ্থ অর্ধ ক্ৰোশ পৰ্যন্ত বিস্তৃত; কিন্তু তাৰ অন্তঃস্থ চতুৰ্থাংশত উপনীত হওঁৱা দুষ্প্ৰাপ্য। তাৰ একেবাৰে মধ্যভাগত শ্ৰাদ্ধ কৰিলে গয়াত লাভ হোৱা পুণ্যৰ সাতগুণ পুণ্য লাভ হয়।

Verse 21

श्राद्धकृद्गोष्पदे यस्तु पितॄणामनृणो हि सः । पदमध्ये विशेषेण कुलानां शतमुद्धरेत्

যি গোষ্পদত শ্ৰাদ্ধ কৰে, সি পিতৃঋণৰ পৰা নিশ্চয় মুক্ত হয়; আৰু সেই পবিত্ৰ ‘পদ’ৰ একেবাৰে মধ্যত বিশেষকৈ কৰিলে শত কুলৰ উদ্ধাৰ কৰে।

Verse 22

गृहाच्चलितमात्रस्य गोष्पदे गमनं प्रति । स्वर्गारोहणसोपानं पितॄणां तु पदेपदे

যি মানুহে কেৱল ঘৰ পৰা ওলাই গোষ্পদলৈ যাত্ৰা কৰে, তাৰ প্ৰতিটো পদক্ষেপেই পিতৃসকলৰ স্বৰ্গাৰোহণৰ সোপান হৈ পৰে।

Verse 23

पायसेनैव मधुना सक्तुना पिष्टकेन च । चरुणा तंदुलाद्यैर्वा पिंडदानं विधीयते

পায়স (ক্ষীৰ)ৰে, মধুৰে, সক্তু (ভাজা গুঁড়ি)ৰে, পিষ্টক (পিঠা/কেক)ৰে, চৰুৰে, অথবা তণ্ডুল আদি ধান্যৰে পিণ্ডদান বিধেয় বুলি শাস্ত্ৰে নিৰ্দেশ কৰিছে।

Verse 24

गोप्रचारे तु यः पिण्डा ञ्छमीपत्रप्रमाणतः । कन्दमूलफलाद्यैर्वा दत्त्वा स्वर्गं नयेत्पितॄन्

গোচৰণভূমিত যি কোনোবাই শমীপাতৰ পৰিমাণৰ পিণ্ড—কন্দ, মূল, ফল আদি বস্তুৰে প্ৰস্তুত কৰি—দান কৰে, সি পিতৃলোকক স্বৰ্গলৈ নি যায়।

Verse 25

गोष्पदे पिण्डदानेन यत्फलं लभते नरः । न तच्छक्यं मया वक्तुं कल्पकोटिशतैरपि

গোষ্পদত পিণ্ড-দান কৰিলে মানুহে যি ফল লাভ কৰে, সেয়া মই কল্পৰ কোটি-কোটিতেও বৰ্ণনা কৰিব নোৱাৰোঁ।

Verse 26

अथातः संप्रवक्ष्यामि सम्यग्यात्राविधिं शुभम् । यात्राविधानं च तथा सम्यक्छ्रद्धान्विता शृणु

এতিয়া মই শুভ আৰু যথাযথ যাত্ৰাবিধি সম্পূৰ্ণকৈ ক’ম। স্থিৰ শ্ৰদ্ধাৰে যাত্ৰাৰ নিয়ম-প্ৰণালীও মনোযোগে শুনা।

Verse 27

यदि तीर्थं नरो गच्छेद्गयाश्राद्धफलेप्सया । तथाविधविधानेन यात्रा कुर्याद्विचक्षणः

যদি কোনো মানুহ গয়া-শ্ৰাদ্ধৰ ফল লাভৰ আশাৰে তীৰ্থলৈ যায়, তেন্তে বিচক্ষণ জনে সেই নিৰ্ধাৰিত বিধি অনুসাৰে যাত্ৰা কৰিব।

Verse 28

ब्रह्मचारी शुचिर्भूत्वा हस्तपादेषु संयतः । श्रद्धावानास्तिको भावी गच्छेत्तीर्थं ततः सुधीः

ব্ৰহ্মচাৰী হৈ শুচি-শুদ্ধ হ’লে, হাত-পা তথা আচৰণত সংযমী হৈ, শ্ৰদ্ধাৱান, আস্তিক আৰু শুভ-ভাবসম্পন্ন বুদ্ধিমান জনে তেতিয়া তীৰ্থলৈ গমন কৰিব।

Verse 29

न नास्तिकस्य संसर्गं तस्मिंस्तीर्थे नरश्चरेत् । सर्वोपस्करसंयुक्तः श्राद्धार्ह द्रव्यसंयुतः । गच्छेत्तीर्थं साधुसंगी गयां मनसि मानयन्

সেই তীৰ্থত মানুহে নাস্তিকৰ সঙ্গ নকৰিব। সকলো প্ৰয়োজনীয় উপকৰণ আৰু শ্রাদ্ধ-যোগ্য দ্ৰব্যসহ, সাধুসঙ্গ লৈ তীৰ্থলৈ যাব আৰু গয়াক মনত ভক্তিভাৱে মান্য কৰিব।

Verse 30

एवं यस्तु द्विजो गच्छेत्प्रतिग्रहविवर्जितः । पदेपदेऽश्वमेधस्य फलं प्राप्नोत्य संशयम्

এইদৰে যি দ্বিজ তীৰ্থযাত্ৰালৈ যায় আৰু প্ৰতিগ্ৰহ (দান গ্ৰহণ) ত্যাগ কৰে, সি প্ৰতিটো পদক্ষেপতে অশ্বমেধ যজ্ঞৰ ফল নিশ্চয় লাভ কৰে।

Verse 31

तत्र स्नात्वा न्यंकुमत्यां सिद्धये पितृमुक्तये । स्नात्वाथ तर्प्पणं कुर्याद्देवादीनां यथाविधि

তাত ন্যংকুমতীত স্নান কৰি সিদ্ধি আৰু পিতৃমুক্তিৰ বাবে, স্নানান্তে বিধিমতে দেৱতাসকল আদি সকলৰ বাবে তৰ্পণ কৰিব।

Verse 32

ब्रह्मादिस्तंबपर्यंता देवर्षि मनुमानवाः । तृप्यन्तु पितरः सर्वे मातृमातामहादयः

ব্ৰহ্মাৰ পৰা ঘাঁহ-বনৰ পৰ্যন্ত; দেৱ, ঋষি, মনু আৰু মানুহ—সকলো পিতৃ তৃপ্ত হওক: মাতৃপক্ষীয় পিতৃ, মাতামহ আদি সকলো।

Verse 33

एवं संतर्प्य विधिना कृत्वा होमादिकं नरः । श्राद्धं सपिण्डकं कुर्यात्स्वतंत्रोक्तविधानतः

এইদৰে বিধিমতে সন্তৰ্পণ কৰি আৰু হোম আদি কৰ্ম সম্পন্ন কৰি, মানুহে প্ৰামাণ্য পৰম্পৰাত কোৱা বিধান অনুসাৰে সপিণ্ডীকৰণসহ শ্রাদ্ধ কৰিব।

Verse 34

आमन्त्र्य ब्राह्मणांस्तत्र शास्त्रजान्दोषवर्जितान् । एवं कृतोपचारस्तु इमं मन्त्रमुदीरयेत्

তাত শাস্ত্ৰজ্ঞ, দোষবর্জিত ব্ৰাহ্মণসকলক সন্মানে আমন্ত্ৰণ কৰি, যথাবিধি সৎকাৰ-উপচাৰ সম্পন্ন কৰি, তাৰ পাছত এই মন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰিব।

Verse 35

कव्यवाडनलः सोमो यमश्चैवार्यमा तथा । अग्निष्वात्ता बर्हिषदः सोमपाः पितृदेवताः । आगच्छन्तु महाभागा युष्माभी रक्षिता स्त्विह

কব্যৱাডানল, সোম, যম আৰু আৰ্যমা; লগতে অগ্নিষ্বাত্ত, বৰ্হিষদ আৰু সোমপা—পিতৃদেৱতাসকল—হে মহাভাগ্যবানসকল, ইয়ালৈ আহক; ইয়াত আপোনালোকেই আমাক ৰক্ষা কৰক।

Verse 36

मदीयाः पितरो ये च कुले जाताः सनाभयः । तेषां पिण्डप्रदाताऽहमागतोऽस्मिन्पितामहाः

হে পিতামহসকল, মোৰ বংশত জন্ম লোৱা মোৰ পিতৃসকল আৰু একে কুলৰ সনাভয় আত্মীয়সকলৰ নিমিত্তে পিণ্ড দান কৰিবলৈ মই ইয়ালৈ আহিছোঁ।

Verse 37

एवमुक्त्वा महादेवि इमं मन्त्रमुदीरयेत्

এইদৰে কৈ, হে মহাদেৱী, তাৰ পাছত এই মন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰিব লাগে।

Verse 38

पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः । माता पितामही चैव तथैव प्रपितामही

পিতা, পিতামহ আৰু প্ৰপিতামহ; তদ্ৰূপে মাতা, পিতামহী আৰু প্ৰপিতামহী।

Verse 39

मातामहः प्रमाता च तथा वृद्धप्रमातृकः । तेषां पिंडो मया दत्तो ह्यक्षय्यमुपतिष्ठताम्

মাতামহ, প্ৰমাতা আৰু তাতকৈও জ্যেষ্ঠ পূৰ্বপুৰুষসকল—তেওঁলোকলৈ মই দিয়া পিণ্ড অক্ষয় হওক আৰু চিৰস্থায়ী আশ্ৰয় হৈ স্থিত হওক।

Verse 40

ॐ नमो भानवे भर्त्रेऽब्जभौमसोमरू पिणे । एवं नत्वाऽर्चयित्वा तु इमां स्तुतिमथो पठेत्

ॐ—ভানৱে নমঃ; সেই প্ৰভুক নমস্কাৰ, যাঁৰ ৰূপ অজভভৌম-সোমো ৰূপেও প্ৰকাশিত। এইদৰে নত হৈ আৰ্চনা কৰি, তাৰ পাছত এই স্তৱ পাঠ কৰিব।

Verse 41

तत्र गोष्पदसामीप्ये चरुणा सुशृतेन च । पितॄणामनाथानां च मंत्रैः पिंडांश्च निर्वपेत्

তাত গোষ্পদৰ সন্নিধানত, সুসিদ্ধ চৰু লৈ, মন্ত্ৰসহ পিতৃলোকৰ অনাথ পিতৃসকলৰ বাবেও পিণ্ড নিবেদন কৰিব।

Verse 42

अस्मत्कुले मृता ये च गतिर्येषां न विद्यते । रौरवे चांधतामिस्रे कालसूत्रे च ये गताः । तेषामुद्धरणार्थाय इमं पिंडं ददाम्यहम्

আমাৰ কুলত যিসকল মৃত্যু হৈছে আৰু যাঁহাৰ কোনো গতি নাই—যিসকল ৰৌৰৱ, অন্ধতামিস্ৰ বা কালসূত্ৰত গৈছে—তেওঁলোকৰ উদ্ধাৰৰ বাবে মই এই পিণ্ড দান কৰোঁ।

Verse 43

अनेकयातनासंस्थाः प्रेतलोकेषु ये गताः । तेषामुद्धरणार्थाय इमं पिंडं ददाम्यहम्

যিসকল প্ৰেতলোকসমূহত গৈ বহু যাতনাত অৱস্থিত—তেওঁলোকৰ উদ্ধাৰৰ বাবে মই এই পিণ্ড দান কৰোঁ।

Verse 44

पशुयोनिगता ये च ये च कीटसरी सृपाः । अथवा वृक्षयोनिस्थास्तेभ्यः पिंडं ददाम्यहम्

যিসকল পশু-যোনিত পতিত, যিসকল কীট, সৰীসৃপ বা ৰেঙাই ফুৰা জীৱ হৈছে, অথবা বৃক্ষ-যোনিত অৱস্থিত—তেওঁলোক সকলোলৈ মই এই পিণ্ড অৰ্ঘ্য ৰূপে দান কৰোঁ।

Verse 45

असंख्या यातनासंस्था ये नीता यमशासकैः । तेषामुद्धरणार्थाय इमं पिंडं ददाम्यहम्

যিসকলক যমৰ শাসকদূতে অসংখ্য যাতনা-আশ্ৰমলৈ লৈ গৈছে, তেওঁলোকৰ উদ্ধাৰৰ নিমিত্তে মই এই পিণ্ড দান কৰোঁ।

Verse 46

येऽबांधवा बांधवा ये येऽन्यजन्मनि बांधवाः । ते सर्वे तृप्तिमायांतु पिंडेनानेन सर्वदा

যিসকল মোৰ অ-বান্ধৱ, যিসকল মোৰ বান্ধৱ, আৰু যিসকল অন্য জন্মত বান্ধৱ আছিল—তেওঁলোক সকলোৱে এই পিণ্ডৰ দ্বাৰা সদায় তৃপ্তি লাভ কৰক।

Verse 47

ये केचित्प्रेतरूपेण वर्त्तंते पितरो मम । ते सर्वे तृप्तिमायांतु पिंडेनानेन सर्वदा

মোৰ যিসকল পিতৃলোক প্ৰেত-ৰূপে ক’তোৱে অৱস্থিত, তেওঁলোক সকলোৱে এই পিণ্ডৰ দ্বাৰা সদায় তৃপ্তি লাভ কৰক।

Verse 48

दिव्यांतरिक्षभूमिस्थपितरो बांधवादयः । मृताश्चासंस्कृता ये च तेषां पिंडोस्तु मुक्तये

দেৱলোক, অন্তৰীক্ষ বা ভূমিত অৱস্থিত পিতৃগণ আৰু বান্ধৱ-আদি, আৰু যিসকল সংস্কাৰ নোহোৱাকৈ মৃত্যুবৰণ কৰিছে—তেওঁলোকৰ মুক্তিৰ বাবে এই পিণ্ড হওক।

Verse 49

पितृवंशे मृता ये च मातृवंशे तथैव च । गुरुश्वशुरबंधूनां ये चान्ये बांधवा मृताः

মোৰ পিতৃ-বংশত যিসকল মৃত্যু বরণ কৰিছে আৰু তেনেদৰে মাতৃ-বংশতো; লগতে মোৰ গুৰু, শ্বশুৰ আৰু অন্যান্য আত্মীয়-স্বজনৰ মাজত যিসকল প্ৰয়াত হৈছে—

Verse 50

ये मे कुले लुप्तपिंडाः पुत्रदारविवर्जिताः । क्रियालोपगता ये च जात्यंधाः पंगवस्तथा

মোৰ কুলত যিসকলৰ পিণ্ড-দান লুপ্ত হৈছে, যিসকল পুত্ৰ-স্ত্ৰীহীন আছিল; যিসকলৰ ক্ৰিয়া-কাণ্ড লোপ পাইছিল; আৰু যিসকল জন্মান্ধ বা তেনেদৰে খোঁড়া আছিল—

Verse 51

विरूपा आमगर्भा येऽज्ञाता ज्ञाताः कुले मम । तेषां पिंडो मया दत्तो ह्यक्षय्यमुपतिष्ठताम्

বিকৃতাকৃতি হওক বা যিসকল অগঠিত গৰ্ভতেই মৃত্যু বরণ কৰিলে; মোৰ কুলত অজ্ঞাত হওক বা জ্ঞাত—তেওঁলোকৰ বাবে মই এই পিণ্ড দান কৰিলোঁ; ই অক্ষয় আশ্ৰয় হৈ স্থিৰ থাকক।

Verse 52

प्रेतत्वात्पितरो मुक्ता भवंतु मम शाश्वतम् । यत्किंचिन्मधुसमिश्रं गोक्षीरं घृतपायसम्

প্ৰেত-অৱস্থাৰ পৰা মোৰ পিতৃলোকসকল চিৰকাল মুক্ত হওক। যি কোনো নিবেদন মধুৰে মিশ্ৰিত—গো-ক্ষীৰ আৰু ঘৃত-পায়স—

Verse 53

अक्षय्यमुपतिष्ठेत्त्वत्त्वस्मिंस्तीर्थे तु गोष्पदे । स्वाध्यायं श्रावयेत्तत्र पुराणान्यखिलान्यपि

গোষ্পদ নামৰ এই তীৰ্থত তোমাৰ বাবে অক্ষয় ফল স্থিত থাকক। তাত স্বাধ্যায়ৰ পাঠ শ্ৰৱণ কৰাব লাগে, আৰু সকলো পুৰাণৰো পাঠ-শ্ৰৱণ কৰাব লাগে।

Verse 54

ब्रह्मविष्ण्वर्करुद्राणां स्तवानि विविधानि च । ऐंद्राणि सोमसूक्तानि पावमानीश्च शक्तितः

ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু, অৰ্ক (সূৰ্য) আৰু ৰুদ্ৰৰ নানাবিধ স্তৱ, লগতে ইন্দ্ৰৰ স্তোত্ৰ, সোম-সূক্ত আৰু পাৱমানী (শুদ্ধিকাৰক) জপ—নিজ সামৰ্থ্য অনুসাৰে।

Verse 55

बृहद्रथंतरं तद्वज्ज्येष्ठसाम सरौरवम् । तथैव शांतिकाध्यायं मधुब्राह्मणमेव च

তদ্ৰূপে বৃহদ্ৰথন্তৰ, জ্যেষ্ঠ-সামন আৰু সৰৌৰৱ পাঠ কৰিব; লগতে শান্তিৰ বাবে অধ্যায় (শান্তি) আৰু মধু-ব্ৰাহ্মণো পাঠ কৰিব।

Verse 56

मंडलं ब्राह्मणं तत्र प्रीतकारि च यत्पुनः । विप्राणामात्मनश्चैव तत्सर्वं समुदीरयेत्

তাত মণ্ডল আৰু ব্ৰাহ্মণ-পাঠসমূহো যথাবিধি উচ্চাৰণ কৰিব; আৰু যি পুনৰ প্ৰীতিকাৰক—বিপ্ৰসকলৰ আৰু নিজৰ বাবে—সেই সকলো উচ্চাৰণ কৰিব।

Verse 57

एवं न्यंकुमतीमध्ये गोष्पदे तीर्थ उत्तमे । दत्त्वा पिंडांश्च विधिवत्पुनर्मंत्रमिमं पठेत्

এইদৰে ন্যঙ্কুমতীৰ মাজত, গোস্পদ নামৰ উত্তম তীৰ্থত, বিধি অনুসাৰে পিণ্ড দান কৰি, পুনৰ এই মন্ত্ৰ পাঠ কৰিব।

Verse 58

साक्षिणः संतु मे देवा ब्रह्माद्या ऋषिपुंगवाः । मयेदं तीर्थमासाद्य पितॄणां निष्कृतिः कृता

দেৱতাসকল—ব্ৰহ্মা আদি—আৰু ঋষিসকলৰ শ্ৰেষ্ঠসকল মোৰ সাক্ষী হওক। মই এই তীৰ্থত উপস্থিত হৈ পিতৃসকলৰ বাবে প্ৰায়শ্চিত্ত আৰু মুক্তিৰ কৰ্ম সম্পন্ন কৰিলোঁ।

Verse 59

आगतोऽस्मि इदं तीर्थं पितृकार्ये सुरोत्तमाः । भवंतु साक्षिणः सर्वे मुक्तश्चाहमृणत्रयात्

হে দেৱোত্তমসকল! পিতৃকাৰ্যৰ বাবে মই এই তীৰ্থলৈ আহিছোঁ। আপোনালোক সকলোৱে সাক্ষী হওক, আৰু মই ত্ৰিবিধ ঋণৰ পৰা মুক্ত হওঁ।

Verse 60

एवं प्रदक्षिणीकृत्य गोष्पदं तीर्थमुत्तमम् । विप्रेभ्यो दक्षिणां दत्त्वा नद्यां पिंडान्विसर्जयेत्

এইদৰে গোষ্পদ নামৰ উত্তম তীৰ্থৰ প্ৰদক্ষিণা কৰি, বিপ্ৰসকলক দক্ষিণা দি, নদীত পিণ্ডসমূহ বিসৰ্জন কৰিব লাগে।

Verse 61

गोदानं तत्र देयं तु तद्वत्कृष्णाजिनं प्रिये । अष्टकासु च वृद्धौ च गयायां मृतवासरे

হে প্ৰিয়ে! তাত গোধন নিশ্চয় দিয়া উচিত, আৰু তদ্ৰূপে কৃষ্ণাজিন (ক’লা হৰিণৰ ছাল) দানো—অষ্টকা দিনত, বৃদ্ধিৰ উপলক্ষে, আৰু গয়াত মৃত্যু-তিথিৰ দিনা।

Verse 62

अत्र मातुः पृथक्छ्राद्धमन्यत्र पतिना सह । वृद्धिश्राद्धे तु मात्रादि गयायां पितृपूर्वकम्

ইয়াত মাতৃশ্ৰাদ্ধ পৃথককৈ কৰা হয়; আন ঠাইত স্বামীৰ সৈতে একেলগে। কিন্তু বৃদ্ধিশ্ৰাদ্ধত মাতৃ আদি (মাতৃপক্ষ)ৰ পৰা আৰম্ভ কৰাই বিধেয়; আৰু গয়াত পিতৃপক্ষ প্ৰথমে।

Verse 63

गयावदत्रैव पुनः श्राद्धं कार्यं नरोत्तमैः । तस्माद्गुप्तगया प्रोक्ता इयं सा विष्णुना स्वयम्

গয়াৰ দৰে ইয়াতো নৰোত্তমসকলে পুনৰ শ্ৰাদ্ধ কৰিব লাগে। সেয়েহে এই স্থানক বিষ্ণুৱে স্বয়ং ‘গুপ্তগয়া’ বুলি কৈছে।

Verse 64

गंधदानेन गंधाप्तिः सौभाग्यं पुष्पदानतः । धूपदानेन राज्याप्तिर्दीप्तिर्दीपप्रदानतः

গন্ধ দান কৰিলে সুগন্ধতা লাভ হয়; পুষ্প দান কৰিলে সৌভাগ্য লাভ হয়। ধূপ দান কৰিলে ৰাজ্য-ঐশ্বৰ্য লাভ হয়, আৰু দীপ দান কৰিলে দীপ্তি তথা প্ৰভা লাভ হয়।

Verse 65

ध्वजदानात्पापहानिर्यात्राकृद्ब्रह्मलोकभाक् । श्राद्धपिंडप्रदो लोके विष्णुर्नेष्यति वै पितॄन्

ধ্বজ দান কৰিলে পাপ নাশ হয়; তীৰ্থযাত্ৰী ব্ৰহ্মলোকৰ ভাগী হয়। আৰু এই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত যি শ্ৰাদ্ধ-পিণ্ড দান কৰে—তাৰ পিতৃলোকক বিষ্ণুৱে নিজেই নিশ্চয় কল্যাণমাৰ্গে আগবঢ়াই নিয়ে।

Verse 66

एकं यो भोजयेत्तत्र ब्राह्मणं शंसितव्रतम् । गोप्रचारे महातीर्थे कोटिर्भवतिभोजिता

যি কোনোবাই তাত এজন ব্রাহ্মণক ভোজন কৰায়—যি প্ৰশংসিত ব্ৰতত স্থিত—গোপ্রচাৰ নামৰ মহাতীৰ্থত, সেয়া যেন কোটিজনক ভোজন কৰোৱাৰ সমান ফল হয়।

Verse 67

इति संक्षेपतः प्रोक्तस्तत्र श्राद्धविधिस्तव । अथ ते कथयिष्यामि इतिहासं पुरातनम्

এইদৰে সংক্ষেপে তাত শ্ৰাদ্ধৰ বিধি তোমাক কোৱা হ’ল। এতিয়া মই তোমাক এক প্ৰাচীন পবিত্ৰ ইতিহাস ক’ম।

Verse 68

वेनस्य राज्ञश्चरितं पृथोश्चैव महात्मनः । यथा तत्राभवन्मुक्तिस्तस्य चांडालयोनितः । तत्सर्वं शृणु देवेशि सम्यक्छ्रद्धासमान्विता

ৰাজা বেণ আৰু মহাত্মা পৃথুৰ চৰিত্ৰ শুনা—কিদৰে তাত তেওঁৰ মুক্তি হ’ল, যদিও তেওঁ চাণ্ডাল যোনিৰ পৰা জন্মিছিল। হে দেৱেশী, স্থিৰ শ্ৰদ্ধাৰে এই সকলো সম্পূৰ্ণকৈ শুনা।

Verse 69

पिशुनाय न पापाय नाशिष्यायाहिताय च । कथनीयमिदं पुण्यं नाव्रताय कथंचन

এই পুণ্যময় উপদেশ নিন্দুকক, পাপীক, অশিষ্য আৰু অকল্যাণকাৰীক কোৱা উচিত নহয়; যি ব্ৰত-নিয়মহীন, তাক কেতিয়াও কোৱা নাযায়।

Verse 70

स्वर्ग्यं यशस्यमायुष्यं धन्यं वेदेन संमितम् । रहस्यमृषिभिः प्रोक्तं शृणुयाद्योऽनसूयकः

এই উপদেশ স্বৰ্গপ্ৰদ, যশদায়ক, আয়ুবর্ধক আৰু মঙ্গলময়—বেদৰ অনুৰূপে সংমিত। ঋষিসকলে ঘোষিত এই গোপন রহস্য; যি অনসূয়ক (ঈৰ্ষাহীন), সি শুনক।

Verse 71

यश्चैनं श्रावयेन्मर्त्यः पृथो र्वैन्यस्य संभवम् । ब्राह्मणेभ्यो नमस्कृत्वा न स शोचेत्कृताऽकृते

আৰু যি মৰ্ত্য পৃথু ৱৈন্যৰ জন্মবৃত্তান্ত এই কথা পাঠ কৰোৱায়—ব্ৰাহ্মণসকলক নমস্কাৰ কৰি—সিয়ে কৰা-নকৰা কাৰ্যৰ বাবে শোক নকৰে।

Verse 72

गोप्ता धर्मस्य राजाऽसौ बभौ चात्रिसमप्रभः । अत्रिवंशसमुत्पन्नो ह्यंगो नाम प्रजापतिः

সেই ৰজা ধৰ্মৰ ৰক্ষক হৈ উঠিল আৰু অত্রিৰ সমান তেজস্বী হৈ দীপ্ত হ’ল। অত্রিবংশৰ পৰা অঙ্গ নামৰ প্ৰজাপতি উৎপন্ন হ’ল।

Verse 73

तस्य पुत्रोऽभवेद्वेनो नात्यर्थं धार्मिकस्तथा । जातो मृत्युसुतायां वै सुनीथायां प्रजापतिः

তেওঁৰ পুত্ৰ ৱেন জন্মিল, যি বিশেষ ধৰ্মপৰায়ণ নাছিল। সেই প্ৰজাপতি মৃত্যুৰ কন্যা সুনীথাৰ গৰ্ভত জন্মিল।

Verse 74

समातामह दोषेण तेन कालात्मकाननः । स धर्मं पृष्ठतः कृत्वा पापबुद्धिरजायत

মাতামহৰ পৰা আহা দোষৰ বাবে তেওঁৰ মুখমণ্ডলেই কাল-মৃত্যুৰ স্বৰূপ ধাৰণ কৰিলে। ধৰ্মক পিঠি দি তেওঁ পাপবুদ্ধিত জন্ম ল’লে।

Verse 75

स्थितिमुत्थापयामास धर्मोपेतां सनातनीम् । वेदशास्त्राण्यतिक्रम्य ह्यधर्म निरतोऽभवत्

তেওঁ ধৰ্মসমন্বিত সনাতন ব্যৱস্থাক উলটাই পেলালে। বেদ আৰু শাস্ত্ৰ অতিক্ৰম কৰি তেওঁ অধৰ্মত আসক্ত হ’ল।

Verse 76

निःस्वाध्यायवषट्काराः प्रजास्तस्मिन्प्रशासति । डिंडिमं घोषयामास स राजा विषये स्वके

তেওঁ শাসন কৰোঁতে প্ৰজাসকল বেদ-স্বাধ্যায় আৰু যজ্ঞৰ ‘বষট্’ ধ্বনিৰ পৰা বঞ্চিত হ’ল। সেই ৰজাই নিজৰ ৰাজ্যত ঢোল পিটাই ঘোষণা কৰালে।

Verse 77

न दातव्यं न यष्टव्यं मयि राज्यं प्रशासति । आसीत्प्रतिज्ञा क्रूरेयं विनाशे प्रत्युपस्थिते

‘মই ৰাজ্য শাসন কৰোঁতে দান দিব নালাগে, যজ্ঞো কৰিব নালাগে’—এই আছিল তেওঁৰ নিষ্ঠুৰ প্ৰতিজ্ঞা, ধ্বংস ওচৰ চাপি আহোঁতে লোৱা।

Verse 78

अहमीड्यश्च पूज्यश्च सर्वयज्ञैर्द्विजोत्तमैः । मयि यज्ञा विधातव्या मयि होतव्यमित्यपि

‘সৰ্ব যজ্ঞত দ্বিজোত্তমসকলে মোকেই স্তব আৰু পূজা কৰিব; মোৰ নামেই যজ্ঞ স্থাপন হ’ব, মোৰ নামেই আহুতি দিয়া হ’ব’—এইদৰে সিও ঘোষণা কৰিলে।

Verse 79

तमतिक्रांतमर्यादं प्रजापीडनतत्परम् । ऊचुर्महर्षयः क्रुद्धा मरीचिप्रमुखास्तदा

তেতিয়া মৰীচি-প্ৰমুখ ক্ৰুদ্ধ মহর্ষিসকলে ক’লে: ‘তুমি সীমা লংঘন কৰি প্ৰজাক পীড়া দিবলৈ উদ্‌গ্ৰীৱ হৈছা।’

Verse 80

माऽधर्मं वेन कार्षीस्त्वं नैष धर्मः सनातनः । अत्रेर्वंशे प्रसूतोऽसि प्रजापतिरसंशयम्

‘হে বেন, অধৰ্ম নকৰিবা; ই সনাতন ধৰ্ম নহয়। তুমি অত্রিৰ বংশত জন্মিছা; নিঃসন্দেহে তুমি প্ৰজাপতি।’

Verse 81

पालयिष्ये प्रजाश्चेति पूर्वं ते समयः कृतः । तांस्तथावादिनः सर्वान्ब्रह्मर्षीनब्रवीत्तदा

‘মই প্ৰজাক পালন কৰিম’—এই আছিল তোমাৰ পূৰ্বৰ প্ৰতিজ্ঞা। তাৰ পাছত তেওঁ তেনে কোৱা সকলো ব্ৰহ্মর্ষিসকলক ক’লে।

Verse 82

वेनः प्रहस्य दुर्बुद्धिरिदं वचनकोविदः । स्रष्टा धर्मस्य कश्चान्यः श्रोतव्यं कस्य वा मया

বেন, দুৰ্বুদ্ধি হলেও বাক্যত নিপুণ, হাঁহি মাৰি ক’লে: ‘ধৰ্মৰ স্ৰষ্টা মোৰ বাহিৰে আন কোন? আৰু মই কাৰ কথা শুনিম?’

Verse 83

वीर्यश्रुततपःसत्यैर्मयान्यः कः समो भुवि । मदात्मानो न नूनं मां यूयं जानीथ तत्त्वतः

‘বীৰ্য, শ্ৰুতি-বিদ্যা, তপস্যা আৰু সত্যৰ দ্বাৰা পৃথিৱীত মোৰ সমান আন কোন? নিশ্চয় তোমালোক তত্ত্বতঃ মোক নাজানা, কিয়নো তোমালোকৰ মন মোৰ সৈতে এক নহয়।’

Verse 84

प्रभवं सर्वलोकानां धर्माणां च विशेषतः । इत्थं देहेन पृथिवीं भावेन यजनेन च

মই সকলো লোকৰ উৎপত্তিস্থান, আৰু বিশেষকৈ ধৰ্মসমূহৰ মূল। এইদৰে মোৰ দেহ-স্বরূপে, মোৰ ইচ্ছা-ভাবনাৰে আৰু পূজা-যজ্ঞেৰে মই পৃথিৱীক ধাৰণ কৰি ৰাখোঁ।

Verse 85

सृजेयं च ग्रसेयं च नात्र कार्या विचारणा । यदा न शक्यते स्तंभान्मत्तश्चैव विमोहितः

মই সৃষ্টি কৰিবও পাৰোঁ আৰু গ্ৰাস কৰিবও পাৰোঁ—ইয়াত বিচাৰ-বিমৰ্শৰ প্ৰয়োজন নাই। যেতিয়া মোক কোনোয়ে স্তম্ভিত বা নিয়ন্ত্ৰিত কৰিব নোৱাৰে, তেতিয়া মই মদোন্মত্ত হৈ সম্পূৰ্ণ মোহিত হৈ পৰোঁ।

Verse 86

अनुनेतुं नृपो वेनस्तत्र क्रुद्धा महर्षयः । आथर्वणेन मंत्रेण हत्वा तं ते महाबलम्

তাত মহর্ষিসকল ক্ৰুদ্ধ হৈ ৰজা বেনক বুজাবলৈ চেষ্টা কৰিলে। তাৰ পাছত আথৰ্বণ মন্ত্রেৰে তেওঁলোকে সেই মহাবলীজনক নিধন কৰিলে।

Verse 87

ततोऽस्य वामबाहुं ते ममंथुर्भृशकोपिताः । तस्माच्च मथ्यमानाद्वै जज्ञे पूर्वमिति श्रुतिः

তাৰ পাছত তেওঁলোকে অতি ক্ৰোধেৰে তাৰ বাওঁ বাহু মথিলে। আৰু সেই মথনৰ পৰা, পৰম্পৰা অনুসাৰে, প্ৰথমে এক সত্তা জন্মিল বুলি শ্ৰুতি আছে।

Verse 88

ह्रस्वोऽतिमात्रः पुरुषः कृष्णश्चापि तदा प्रिये । स भीतः प्राञ्जलिश्चैव तस्थिवान्संमुखे प्रिये

প্ৰিয়ে, তেতিয়া এজন পুৰুষ জন্মিল—খাটো কদৰ, অতি বিকৃত অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গযুক্ত, আৰু কৃষ্ণবৰ্ণ। ভীত হৈ তেওঁ হাত জোৰ কৰি, প্ৰিয়ে, তেওঁলোকৰ সন্মুখত থিয় হৈ ৰ’ল।

Verse 89

तमात्तं विह्वलं दृष्ट्वा निषीदेत्यब्रुवन्किल । निषादो वंशकर्ता वै तेनाभूत्पृथुविक्रमः

তেওঁক ভয়ত কঁপা আৰু ব্যাকুল দেখা পাই তেওঁলোকে ক’লে, “বহা,” বুলি কোৱা হয়। সেইদৰে তেওঁ ‘নিষাদ’ নামে পৰিচিত হ’ল, বংশৰ প্ৰৱৰ্তক; আৰু সেই বংশৰ পৰা পৰাক্ৰমী পৃথু জন্মিল।

Verse 90

धीवरानसृजच्चापि वेनपापसमुद्भवान् । ये चान्ये विन्ध्यनिलयास्तथा वै तुंबराः खसाः

তেওঁ বেনৰ পাপৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা ধীৱৰ—মাছধৰা লোকসকলকো সৃষ্টি কৰিলে। লগতে আন আন জনসমূহ—বিন্ধ্য অঞ্চলত বাস কৰা, আৰু তুম্বৰ আৰু খসসকলকো—উৎপন্ন কৰিলে।

Verse 91

अधर्मे रुचयश्चापि वर्द्धिता वेनपापजाः । पुनर्महर्षयस्तेथ पाणिं वेनस्य दक्षिणम्

বেনৰ পাপৰ পৰা জন্মা অধৰ্মৰ প্ৰতি ৰুচিও বৃদ্ধি পালে। তেতিয়া তাত মহর্ষিসকলে পুনৰ বেনৰ দক্ষিণ হাতলৈ মনোনিবেশ কৰিলে।

Verse 92

अरणीमिव संरब्धा ममंथुर्जात मन्यवः । पृथुस्तस्मात्समुत्पन्नः कराज्ज्वलनसंनिभः

অৰণীৰ দৰে অগ্নিকাঠ মথাৰ দৰে, ক্ৰোধে উদ্দীপ্ত হৈ তেওঁলোকে উচ্ছ্বাসেৰে মথিলে। তেতিয়া সেই হাতৰ পৰা জ্বলন্ত অগ্নিৰ সদৃশ পৃথু উদ্ভৱ হ’ল।

Verse 93

पृथोः करतलाच्चापि यस्माजातस्ततः पृथुः । दीप्यमानश्च वपुषा साक्षादग्निरिव ज्वलन्

পৃথোৰ কৰতলৰ পৰা জন্ম লোৱাৰ বাবে তেওঁৰ নাম ‘পৃথু’ হ’ল। দেহে তেওঁ দীপ্তিমান, সাক্ষাৎ অগ্নিৰ দৰে জ্বলন্ত।

Verse 94

धनुराजगवं गृह्य शरांश्चाशीविषोपमान् । खङ्गं च रक्षन्रक्षार्थं कवचं च महाप्रभम्

তেওঁ আজগৱ ধনু ধৰি, বিষধৰ সাপ সদৃশ শৰসমূহ ল’লে; ৰক্ষাৰ্থে খড়্গো ধাৰণ কৰি, মহাপ্ৰভাময় দীপ্তিমান কবচো পৰিধান কৰিলে।

Verse 95

तस्मिञ्जातेऽथ भूतानि संप्रहृष्टानि सर्वशः । संबभूवुर्महादेवि वेनश्च त्रिदिवं गतः

যেতিয়া তেওঁ জন্ম ল’লে, হে মহাদেৱী, সৰ্বদিশে সকলো ভূত-প্ৰাণী আনন্দে উল্লসিত হ’ল; আৰু বেনো ত্ৰিদিৱ, অৰ্থাৎ স্বৰ্গলোকলৈ গ’ল।

Verse 96

ततो नद्यः समुद्राश्च रत्नान्यादाय सर्वशः । अभिषेकाय ते सर्वे राजानमुपतस्थिरे

তাৰ পাছত নদীসমূহ আৰু সাগৰসমূহে সকলো দিশৰ পৰা ৰত্ন লৈ আহি, সকলোৱে ৰজাৰ অভিষেকৰ বাবে আগবাঢ়ি উপস্থিত হ’ল।

Verse 97

पितामहश्च भगवानृषिभिश्च सहामरैः । स्थावराणि च भूतानि जंगमानि च सर्वशः

ভগৱান পিতামহ (ব্ৰহ্মা)ও ঋষিসকল আৰু দেৱতাসকলৰ সৈতে আহিল; আৰু সকলো ভূত—স্থাৱৰ আৰু জংগম—সৰ্বদিশে একত্ৰিত হ’ল।

Verse 98

समागम्य तदा वैन्यमभ्यषिंचन्नराधि पम् । सोऽभिषिक्तो महातेजा देवैरंगिरसादिभिः

সকলো একত্ৰিত হৈ তেতিয়া ৱৈন্যক নৰাধিপতি ৰূপে অভিষেক কৰিলে; এইদৰে অভিষিক্ত সেই মহাতেজস্বীজনক অঙ্গিৰস আদি দেৱতাসকলে প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে।

Verse 99

अधिराज्ये महाभागः पृथुर्वैन्यः प्रतापवान् । पित्रा न रंजिताश्चास्य प्रजा वैन्येन रंजिताः

সাৰ্বভৌম অধিৰাজ্যত মহাভাগ্যৱান, প্ৰতাপশালী পৃথু ৱৈন্য পৰাক্ৰমে দীপ্ত হ’ল। যিসকল প্ৰজাক পিতৃয়ে সন্তুষ্ট কৰিব নোৱাৰিলে, সেই প্ৰজাই ৱৈন্যৰ শাসনত সত্যই আনন্দিত আৰু তৃপ্ত হ’ল।

Verse 100

ततो राजेति नामास्य अनुरागादजायत । आपः स्तस्तंभिरे चास्य समुद्रमभियास्यतः

তেতিয়া অনুৰাগবশত তেওঁৰ ‘ৰাজা’ নাম উদ্ভৱ হ’ল। আৰু তেওঁ সাগৰৰ দিশে আগবাঢ়োঁতে পানীসমূহ নিজেই তেওঁৰ সন্মুখত স্থিৰ হৈ ৰ’ল।

Verse 101

पर्वताश्चापि शीर्यंते ध्वजसंगोऽपि नाऽभवत् । अकृष्टपच्या पृथिवी सिध्यंत्यन्नानि चिंतया । सर्वकामदुघा गावः पुटकेपुटके मधु

পৰ্বতসমূহো ভাঙি চূৰ্ণ হ’ল; তেওঁৰ ধ্বজৰ পথতো কোনো বাধা নাছিল। পৃথিৱী ‘অকৰ্ষিত-পক্বা’ হ’ল—মাত্ৰ চিন্তাই অন্ন সিদ্ধ হ’বলৈ ধৰিলে। গাইসমূহ সকলো কামনা পূৰণকাৰী হ’ল, আৰু সৰু সৰু পাত্ৰত পাত্ৰত মধু পোৱা গ’ল।

Verse 102

तस्मिन्नेव तदा काले पुन र्जज्ञेऽथ मागधः । सामगेषु च गायत्सु स्रुग्भांडाद्वैश्वदेविकात्

সেই সময়তেই পুনৰ মাগধ জন্মিল—যেতিয়া সামগানকাৰসকলে গাই আছিল—ৱৈশ্বদেৱ যজ্ঞৰ স্ৰুগ-ভাণ্ড (হোমৰ চামুচ-পাত্ৰ)ৰ পৰা উদ্ভৱ হৈ।

Verse 103

सामगेषु समुत्पन्नस्तस्मान्मगध उच्यते । ऐंद्रेण हविषा चापि हविः पृक्तं बृहस्पतिः

সামগানকাৰসকলৰ মাজত উদ্ভৱ হোৱা বাবে সেয়েহে তেওঁ ‘মগধ’ বুলি কোৱা হয়। আৰু বৃহস্পতিয়ে ইন্দ্ৰৰ হৱিষৰ সৈতে হৱি-অৰ্পণো মিশ্ৰিত কৰিলে।

Verse 104

यदा जुहाव चेंद्राय ततस्ततो व्यजायत । प्रमादस्तत्र संजज्ञे प्रायश्चित्तं च कर्मसु

যেতিয়া তেওঁ ইন্দ্ৰৰ উদ্দেশ্যে অগ্নিত আহুতি দিলে, সেই কৰ্মৰ পৰাই এক প্ৰমাদ উদ্ভৱ হ’ল; সেয়েহে যজ্ঞ-কৰ্মসমূহত প্ৰায়শ্চিত্ত, অৰ্থাৎ প্ৰায়শ্চিত্তীয় শুদ্ধিক্ৰিয়া, প্ৰৱৰ্তিত হ’ল।

Verse 105

शेषहव्येन यत्पृक्तमभिभूतं गुरोर्हविः । अधरोत्तरस्वारेण जज्ञे तद्वर्णवैकृतम्

অৱশিষ্ট হব্যৰ সৈতে মিহলি হোৱাৰ পিছত গুৰুৰ আহুতি দমিত হোৱাত, অধৰ-উত্তৰ স্বৰৰ ভেদে ধ্বনিত বিকৃতি জন্মিল; ফলত অক্ষৰ আৰু উচ্চাৰণ-ৰূপত পৰিবর্তন ঘটিল।

Verse 106

यज्ञस्तस्यां समभवद्ब्राह्मण्यां क्षत्रयोनितः । ततः पूर्वेण साधर्म्यात्तुल्यधर्माः प्रकीर्त्तिताः

সেই ব্ৰাহ্মণ বংশত ক্ষত্ৰিয় যোনিৰ পৰা জন্ম লৈ ‘যজ্ঞ’ নামৰ জন উদ্ভৱ হ’ল; আৰু পূৰ্বকালৰ সাদৃশ্য-সম্পৰ্ক আৰু একে স্বভাৱৰ কাৰণে তেওঁলোকক সমধৰ্মী, অৰ্থাৎ তুল্য কৰ্তব্যধাৰী বুলি কীৰ্তিত কৰা হয়।

Verse 107

मध्यमो ह्येष तत्त्वस्य धर्मः क्षत्रोपजीवनम् । रथनागाश्वचरितं जघन्यं च चिकित्सितम्

তত্ত্বৰ দৃষ্টিত এইটো মধ্যম ধৰ্ম বুলি কোৱা হয়—ক্ষত্ৰিয়-প্ৰণালীৰে জীৱিকা, অৰ্থাৎ ৰথ, হাতী আৰু ঘোঁৰাৰ কৰ্ম-চৰ্য্যাত নিয়োজিত থাকা; আৰু সৰ্বনিম্ন বৃত্তি বুলি চিকিৎসা-কৰ্ম গণ্য কৰা হৈছে।

Verse 108

पृथोः कथार्थं तौ तत्र समा हूतौ महर्षिभिः । तावूचुर्मुनयः सर्वे स्तूयतामिति पार्थिवः

পৃথুৰ কীৰ্তি-কথা বৰ্ণনা কৰাৰ উদ্দেশ্যে সেই দুজনক মহর্ষিসকলে একেলগে তাত আহ্বান কৰিলে; তেতিয়া সকলো মুনিয়ে ক’লে, “হে পাৰ্থিৱ, ৰজাক স্তৱ কৰা হওক।”

Verse 109

कर्मभिश्चानुरूपो हि यतोयं पृथिवीपतिः । तानूचतुस्तदा सर्वानृषींश्च सूतमागधौ

“এই পৃথিৱীৰ অধিপতি নিজৰ কৰ্মৰ সৈতে সঁচাকৈয়ে অনুৰূপ।” তেতিয়া সেই সময়ত সূত আৰু মাগধে সকলো ঋষিক সম্বোধন কৰিলে।

Verse 110

आवां देवानृषींश्चैव प्रीणयाव स्वकर्मभिः । न चास्य विद्वो वै कर्म न तथा लक्षणं यश

“আমি আৰু তুমি নিজৰ কৰ্মধৰ্মে দেৱতা আৰু ঋষি—দুয়োকেই সন্তুষ্ট কৰোঁ; কিন্তু তেওঁৰ কৰ্ম আমি সম্পূৰ্ণ নাজানো, তেনেদৰে তেওঁৰ লক্ষণ আৰু যশো সেই পৰিমাণে নাজানো।”

Verse 111

स्तोत्रं येनास्य संकुर्वो राज्ञस्तेजस्विनो द्विजाः । ऋषिभिस्तौ नियुक्तौ तु भविष्यैः स्तूयतामिति

“হে দ্বিজসকল! এই তেজস্বী ৰজাৰ স্তৱ ৰচিবলৈ আমি কোন স্তোত্ৰ গঢ়িম?” এইদৰে ঋষিসকলে তেওঁলোক দুজনক নিযুক্ত কৰিলে—“ভৱিষ্যৎ যুগসমূহত ইয়াক স্তৱ কৰা হওক।”

Verse 112

यानि कर्माणि कृतवान्पृथुः पश्चान्महाबलः । तानि गीतानि बद्धानि स्तुवद्भिः सूतमागधैः

তাৰ পাছত মহাবলী পৃথুৱে যি যি কৰ্ম কৰিলে, সেই সকলো কৰ্ম স্তৱকাৰী সূত-মাগধে গীতৰূপে গাই ছন্দত বদ্ধ কৰিলে।

Verse 113

ततः श्रुतार्थः सुप्रीतः पृथुः प्रादात्प्रजेश्वरः । अनूपदेशं सूताय मागधान्मागधाय च

তেতিয়া প্ৰজাৰ অধীশ্বৰ পৃথুৱে তেওঁলোকৰ বাক্য শুনি অতি প্ৰসন্ন হৈ সূতক উপযুক্ত অনূপ দেশ দান কৰিলে আৰু মাগধক মাগধসকলৰ দেশো প্ৰদান কৰিলে।

Verse 114

तदादि पृथिवीपालाः स्तूयन्ते सूतमागधैः । आशीर्वादैः प्रशंस्यंते सूतमागधबंदिभिः

সেই সময়ৰ পৰা পৃথিৱীৰ পালনকৰ্তা ৰাজাসকলক সূত আৰু মাগধসকলে স্তৱ কৰে, আৰু সূত-মাগধ তথা ৰাজদৰবাৰৰ বন্দী-ভাটসকলে আশীৰ্বাদেৰে তেওঁলোকক প্ৰশংসা কৰে।

Verse 115

तं दृष्ट्वा परमं प्रीताः प्रजा ऊचुर्महर्षयः । एष वो वृत्तिदो वैन्यो विहितोऽथ नराधिपः

তেওঁক দেখি পৰম আনন্দে ভৰপূৰ প্ৰজাই মহর্ষিসকলক ক’লে— “এইজন ভেনৰ বংশধৰ বৈন্য নৃপতি এতিয়া তোমালোকৰ জীৱিকা আৰু পালন-পোষণৰ দাতা হিচাপে নিযুক্ত হৈছে।”

Verse 116

ततो वैन्यं महाभागं प्रजाः समभिदुद्रुवुः । त्वं नो वृत्तिविधातेति महर्षिवचनात्तथा

তাৰ পাছত প্ৰজাসকলে ভাগ্যবান বৈন্যৰ ওচৰলৈ দৌৰি আহিল আৰু মহর্ষিসকলৰ বাক্য অনুসৰি মিনতি কৰিলে— “আপুনিয়েই আমাৰ জীৱিকা আৰু কল্যাণৰ ব্যৱস্থা কৰক।”

Verse 117

सोऽभीहितः प्रजाभिस्तु प्रजाहितचिकीर्षया । धनुर्गृहीत्वा बाणांश्च वसुधामार्दयद्बली

প্ৰজাই এইদৰে ক’লে, তেওঁলোকৰ হিত সাধনৰ ইচ্ছাৰে সেই বলৱানে ধনু আৰু বাণ ধৰি পৃথিৱী (বসুধা)ক দমন কৰি বশ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 118

ततो वैन्यभयत्रस्ता गौर्भूत्वा प्राद्रवन्मही । तां धेनुं पृथुरादाय द्रवन्तीमन्वधावत

তাৰ পাছত বৈন্যৰ ভয়ত কঁপা পৃথিৱীয়ে গৰুৰ ৰূপ ধৰি পলাই গ’ল। দৌৰি থকা সেই ধেনুটিক পৃথুৱে ধৰি লৈ তাৰ পিছে পিছে ধাৱিত হ’ল।

Verse 119

सा लोकान्ब्रह्मलोकादीन्गत्वा वैन्यभयात्तदा । ददर्श चाग्रतो वैन्यं कार्मुकोद्यतपाणिनम्

ৱৈন্যৰ ভয়ত তাই ব্ৰহ্মলোক আদি লোকসমূহলৈ গৈছিল; কিন্তু সন্মুখতে তাই ধনু তুলি ধৰা, হাত উঠোৱা ৱৈন্যক দেখিলে।

Verse 120

ज्वलद्भिर्विशिखैस्तीक्ष्णैर्दीप्ततेजःसमन्वितैः । महायोगं महात्मानं दुर्द्धर्षममरैरपि

তীক্ষ্ণ জ্বলা বাণেৰে, দীপ্ত তেজেৰে উজ্জ্বল; তেওঁ মহাযোগী মহাত্মা, দেবতাসকলেও যাক সহ্য কৰিব নোৱাৰে।

Verse 121

अलभंती तु सा त्राणं वैन्यमेवाभ्यपद्यत । कृतांजलिपुटा देवी पूज्या लोकैस्त्रिभिस्सदा

আশ্ৰয় নাপাই তাই ৱৈন্যৰেই শৰণ ল’লে। ত্ৰিলোকৰ দ্বাৰা সদায় পূজ্যা দেবী ধৰিত্ৰী অঞ্জলি জোৰি প্ৰণাম কৰিলে।

Verse 122

उवाच चैनं नाधर्म्यं स्त्रीवधं परिपश्यसि । कथं धारयिता चासि प्रजा राजन्मया विना

তাই তেওঁক ক’লে— “স্ত্ৰী-বধ যে অধৰ্ম, সেয়া নেদেখা নেকি? হে ৰাজন, মোৰ অবিহনে তুমি প্ৰজাক কেনেকৈ ধাৰণ-পালন কৰিবা?”

Verse 123

मयि लोकाः स्थिता राजन्मयेदं धार्यते जगत् । मदृते तु विनश्येयुः प्रजाः पार्थिव विद्धि तत्

“হে ৰাজন, লোকসমূহ মোৰ ওপৰত স্থিত; মোৰ দ্বাৰাই এই জগত ধাৰিত। মোৰ অবিহনে, হে পাৰ্থিৱ, প্ৰজাসকল বিনাশ হ’ব—এই সত্য জানিবা।”

Verse 124

स मां नार्हसि हंतुं वै श्रेयश्चेत्त्वं चिकीर्षसि । प्रजानां पृथिवीपाल शृणुष्वेदं वचो मम

সেয়ে তুমি মোক বধ কৰিব নালাগে, যদি তুমি সত্যই শ্ৰেয় কামনা কৰা। হে পৃথিৱীৰ পালনকৰ্তা, প্ৰজাৰ ৰক্ষক, মোৰ এই বাক্য শুনা।

Verse 125

उपायतः समारब्धाः सर्वे सिध्यंत्युपक्रमाः । हत्वा मां त्वं न शक्तो वै प्रजाः पालयितुं नृप

উপায়েৰে আৰম্ভ কৰা সকলো উদ্যোগ সকলো দিশে সিদ্ধ হয়। কিন্তু হে নৃপ, তুমি মোক বধ কৰিলে প্ৰজাক সত্যই পালন কৰিব নোৱাৰিবা।

Verse 126

अनुकूला भविष्यामि त्यज कोपं महाद्युते । अवध्याश्च स्त्रियः प्राहुस्तिर्यग्योनिगता अपि

মই তোমাৰ অনুকূল হ’ম; হে মহাতেজস্বী, ক্ৰোধ ত্যাগ কৰা। কোৱা হয় যে স্ত্ৰীসকল অবধ্য—যদিও তিৰ্যক যোনিত জন্ম লয়।

Verse 127

एकस्मिन्निधनं प्राप्ते पापिष्ठे क्रूरकर्मणि । बहूनां भवति क्षेमस्तत्र पुण्यप्रदो वधः । सत्येवं पृथिवीपाल धर्म्मं मा त्यक्तुमर्हसि

এজন অতি পাপী, ক্ৰূৰকৰ্মী এজনৰ মৃত্যু হ’লে বহুজনৰ ক্ষেম হয়; তেনে বধ পুণ্যদায়ক হয়। সেয়ে, হে পৃথিৱীপাল, ই সত্য জানি ধৰ্ম ত্যাগ নকৰিবা।

Verse 128

एवंविधं तु तद्वाक्यं श्रुत्वा राजा महाबलः । क्रोधं निगृह्य धर्मात्मा वसुधामिदमब्रवीत्

এনেধৰণৰ বাক্য শুনি মহাবলী ৰজা, ধৰ্মাত্মা হৈ, ক্ৰোধ দমন কৰি বসুধাক এইদৰে ক’লে।

Verse 129

एकस्यार्थे च यो हन्यादात्मनो वा परस्य वा । एकं वापि बहून्वापि कामतश्चास्ति पातकम्

যিয়ে এজনৰ বাবে হত্যা কৰে—নিজৰ বাবে বা আনৰ বাবে—এজন বা বহুতো মানুহক, যদি সেয়া কামনাৰ বশৱৰ্তী হৈ কৰা হয়, তেন্তে সেয়া পাপ।

Verse 130

यस्मिंस्तु निधनं प्राप्ता एधन्ते बहवः सुखम् । तस्मिन्हते च भूयो हि पातकं नास्ति तस्य वै

কিন্তু যাৰ মৃত্যুত বহুতো লোকে সুখত থাকে, যদি সেই এজনক বধ কৰা হয়, তেন্তে তেওঁৰ বাবে কোনো অতিৰিক্ত পাপ নাই।

Verse 131

सोऽहं प्रजानिमित्तं त्वां हनिष्यामि वसुन्धरे । यदि मे वचनं नाद्य करिष्यसि जगद्धितम्

সেয়েহে হে বসুন্ধৰা! মই প্ৰজাৰ বাবে তোমাক বধ কৰিম, যদি আজি তুমি জগতৰ হিতৰ বাবে মোৰ কথা পালন নকৰা।

Verse 132

त्वां निहत्याद्य बाणेन मच्छासनपराङ्मुखीम् । आत्मानं पृथुकृत्वेह प्रजा धारयितास्म्यहम्

আজি মোৰ বাণেৰে তোমাক বধ কৰি—যিহেতু তুমি মোৰ শাসনৰ পৰা বিমুখ হৈছা—মই ইয়াত নিজকে বিশাল কৰি প্ৰজাক ধাৰণ কৰিম।

Verse 133

सा त्वं वचनमास्थाय मम धर्मभृतांवरे । सञ्जीवय प्रजा नित्यं शक्ता ह्यसि न संशयः

সেয়েহে, হে ধৰ্ম ধাৰণকাৰীসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ! মোৰ কথা গ্ৰহণ কৰা আৰু প্ৰজাক সদায় পুনৰুজ্জীৱিত আৰু পালন কৰা; তুমি সেয়া কৰিবলৈ সক্ষম—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 134

दुहितृत्वं हि मे गच्छ एवमेतन्महच्छरम् । नियच्छे त्वद्वधार्थं च प्रयुक्तं घोरदर्शनम् । प्रत्युवाच ततो वैन्यमेवमुक्ता महासती

“মোৰ কন্যা হৈ যা—এইয়েই মহৎ শর্ত। তোমাক বধ কৰিবলৈ নিক্ষিপ্ত ভয়ংকৰ দৰ্শনযুক্ত সেই মহাবাণ মই নিবাৰণ কৰিম।” এইদৰে কোৱা হ’লে মহাসতী বৈন্য ৰজাক প্ৰত্যুত্তৰ দিলে।

Verse 135

सर्वमेतदहं राजन्विधास्यामि न संशयः । वत्सं तु मम संयुक्ष्व क्षरेयं येन वत्सला

“হে ৰাজন, এই সকলো মই নিশ্চয়েই বিধান কৰিম—সংশয় নাই। কিন্তু প্ৰথমে মোৰ বাবে এটা বাছুৰ জুৰি দিয়া; তেতিয়া মই বাছুৰপ্ৰেমী গাইৰ দৰে দুধৰ ধাৰ উজাৰি দিম।”

Verse 136

समां च कुरु सर्वत्र मां त्वं सर्वभृतां वर । यथा विस्यन्दमानाहं क्षीरं सर्वत्र भावये

“হে সকলো পালনকৰ্তাৰ শ্ৰেষ্ঠ, মোক সকলো ঠাইতে সমান কৰি দিয়া, যাতে মই উজাৰি ওলাই আহি সকলো ঠাইতে দুধৰ উপস্থিতি বিস্তাৰ কৰিব পাৰোঁ।”

Verse 137

ईश्वर उवाच । तत उत्सारयामास शिलाजालानि सर्वशः । धनुष्कोट्या ततो वैन्यस्तेन शैला विवर्द्धिताः

ঈশ্বৰ ক’লে: “তেতিয়া বৈন্যই চাৰিওফালে শিলাৰ গুচ্ছসমূহ আঁতৰাই দিলে। তাৰ পাছত ধনুৰ আগচূড়াৰে সিহঁতৰ ওপৰত কাৰ্য কৰি থাকিল; তেনেদৰে পৰ্বতসমূহ গঢ়ি তোলা আৰু উঁচু কৰা হ’ল।”

Verse 138

मन्वतरेष्वतीतेषु चैवमासीद्वसुन्धरा । स्वभावेनाभवत्तस्याः समानि विषमाणि च

“অতীত মন্বন্তৰসমূহত বসুন্ধৰা এনেদৰেই আছিল। নিজৰ স্বভাৱৰ বলত তাইৰ কিছুমান স্থান সমান আছিল আৰু কিছুমান স্থান বিষম, উঁচুনিচু আছিল।”

Verse 139

न हि पूर्वनिसर्गे वै विषमं पृथिवीतलम् । प्रविभागः पुराणां च ग्रामाणां चाथ विद्यते

পূৰ্ব সৃষ্টিৰ আদিতে পৃথিৱীৰ পৃষ্ঠ অসমান নাছিল; আৰু তেতিয়া নগৰ-পল্লীৰ কোনো সীমা-বিভাগো নাছিল।

Verse 140

न सस्यानि न गोरक्षं न कृषिर्न वणिक्पथः

তেতিয়া ন শস্য আছিল, ন গোৰক্ষা; ন কৃষি আছিল, ন বণিকৰ পথ।

Verse 141

चाक्षुषस्यांतरे पूर्वमासीदेतत्पुरा किल । वैवस्वतेऽन्तरे चास्मिन्सर्वस्यैतस्य संभवः । समत्वं यत्रयत्रासीद्भूमेः कस्मिंश्चिदेव हि

চাক্ষুষ মনুৰ পূৰ্ব যুগত এইদৰে আছিল বুলি পুৰাতনৰ পৰা শুনা যায়। কিন্তু এই বৈৱস্বত মন্বন্তৰত এই সকলো ব্যৱস্থাৰ উদ্ভৱ হ’ল। য’তে য’তে ভূমি সমান আছিল, তাতেই লোক বসতি স্থাপন কৰিলে।

Verse 142

तत्रतत्र प्रजास्ता वै निवसन्ति स्म सर्वदा । आहारः फलमूलं तु प्रजानामभवत्किल

সেই সেই ঠাইত প্ৰজাসকল সদায় বাস কৰিছিল; আৰু তেওঁলোকৰ আহাৰ বুলিলে ফল-মূলেই আছিল বুলি কোৱা হয়।

Verse 143

कृच्छ्रेणैव तदा तासामित्येवमनुशुश्रुम । वैन्यात्प्रभृतिलोकेऽस्मिन्सर्वस्यैतस्य संभवः

এইদৰে শুনা যায় যে তেতিয়াও তেওঁলোকৰ জীৱিকা কষ্টেৰে চলিছিল। বৈন্যৰ পৰা আগবাঢ়ি এই লোকত এই সকলো (সুশৃঙ্খল উপায়)ৰ উদ্ভৱ হ’ল।

Verse 144

संकल्पयित्वा वत्सं तु चाक्षुषं मनुमीश्वरम् । पृथुर्दुदोह सस्यानि स्वहस्ते पृथिवीं ततः

চাক্ষুষ মনু—ঈশ্বৰসদৃশ—ক বাছুৰ কৰি নিযুক্ত কৰি, পৃথুৱে নিজৰ হাতক পাত্ৰ কৰি পৃথিৱীৰ পৰা শস্য-অন্ন দুহি উলিয়ালে।

Verse 145

सस्यानि तेन दुग्धा वै वेन्येनेयं वसुन्धरा । मनुं वै चाक्षुषं कृत्वा वत्सं पात्रे च भूमये

ৱেন্য (ৰাজা পৃথু) এয়া ধৰণী-বসুন্ধৰাক সঁচাকৈ শস্যেৰে ‘দুহিলে’। চাক্ষুষ মনুক বাছুৰ কৰি আৰু ভূমিকে পাত্ৰ কৰি, জগতৰ পালনাৰ্থে অন্ন উলিয়ালে।

Verse 146

तेनान्नेन तदा ता वै वर्त्तयन्ते सदा प्रजाः । ऋषिभिः श्रूयते चापि पुनर्दुग्धा वसुन्धरा

সেই অন্নে তেতিয়াও আৰু সদায় প্ৰজাসকল জীৱিত থাকিল। আৰু ঋষিসকলৰ পৰা এইয়ো শুনা যায় যে বিভিন্ন বৰ্গৰ হিতাৰ্থে বসুন্ধৰাক পুনঃপুনঃ ‘দুহা’ হৈছিল।

Verse 147

वत्सः सोमस्ततस्तेषां दोग्धा चापि बृहस्पतिः । पात्रमासन्हि च्छन्दांसि गायत्र्यादीनि सर्वशः

তাৰ পাছত তেওঁলোকৰ বাবে সোম বাছুৰ হ’ল আৰু বৃহস্পতিয়েই দোহক। আৰু পাত্ৰ হ’ল বৈদিক ছন্দসমূহ—গায়ত্ৰী আদি—সৰ্বতোভাবে, যাৰ দ্বাৰা সাৰ ৰস উলিয়োৱা হ’ল।

Verse 148

क्षीरमासीत्तदा तेषां तपो ब्रह्म च शाश्वतम् । पुनस्ततो देवगणैः पुरंदरपुरोगमैः

সেই সময় তেওঁলোকৰ বাবে দুগ্ধ-সম ফল আছিল—শাশ্বত তপ আৰু ব্ৰহ্মতেজ (আধ্যাত্মিক শক্তি আৰু পবিত্ৰ জ্ঞান)। তাৰ পাছত পুনৰ পুৰন্দৰ (ইন্দ্ৰ)ৰ নেতৃত্বত দেৱগণসকলে…

Verse 149

सौवर्णं पात्रमादाय दुग्धेयं श्रूयते मही । वत्सस्तु मघवा चासीद्दोग्धा च सविताऽभवत्

সুৱৰ্ণৰ পাত্ৰ লৈ পৃথিৱীক পুনৰ দুহা হৈছিল বুলি শ্ৰুতি আছে। মঘৱান ইন্দ্ৰ বাছুৰ হ’ল, আৰু সৱিতৃ (সূৰ্য-প্ৰেৰক) দুহনীয়া হ’ল।

Verse 150

क्षीरमूर्जामधु प्रोक्तं वर्तंते तेन देवताः । पितृभिः श्रूयते चापि पुनर्दुग्धा वसुन्धरा

সেই ক্ষীৰক ‘ঊৰ্জা’ আৰু ‘মধু’—জীৱনীশক্তি আৰু মাধুৰ্য—বুলি কোৱা হয়; তাতেই দেৱতাসকল স্থিত থাকে। পিতৃসকলৰ পৰাো শ্ৰুতি আছে যে পৃথিৱী পুনৰ দুহা হৈছিল।

Verse 151

राजतं पात्रमादाय स्वधा त्वक्षय्यतृप्तये । वैवस्वतो यमस्त्वासीत्तेषां वत्सः प्रतापवान्

ৰূপৰ পাত্ৰ লৈ, স্বধাৰ দ্বাৰা অক্ষয় তৃপ্তিৰ বাবে, বৈৱস্বত যম তেওঁলোকৰ প্ৰতাপৱান বাছুৰ হ’ল।

Verse 152

अंतकश्चाभवद्दोग्धा पितृणां भगवा न्प्रभुः । असुरैः श्रूयते चापि पुनर्दुग्धा वसुन्धरा

আৰু পিতৃসকলৰ বাবে অন্তক—ভগৱান প্ৰভু—দুহনীয়া হ’ল। আৰু অসুৰসকলৰ মাজতো শ্ৰুতি আছে যে পৃথিৱী পুনৰ নতুনকৈ দুহা হৈছিল।

Verse 153

आयसं पात्रमादाय बलमाधाय सर्वशः । विरोचनस्तु प्राह्लादिस्तेषां वत्सः प्रतापवान्

লোহাৰ পাত্ৰ লৈ, সকলো দিশে বল আহৰণ কৰি, প্ৰহ্লাদ-পুত্ৰ বিৰোচন তেওঁলোকৰ প্ৰতাপৱান বাছুৰ হ’ল।

Verse 154

ऋत्विग्द्विमूर्द्धा दैत्यानां दोग्धा तु दितिनन्दनः । मायाक्षीरं दुदोहासौ दैत्यानां तृप्तिकारकम्

দৈত্যসকলৰ বাবে ঋত্বিক আছিল দ্বিমূৰ্ধা, আৰু দোহক আছিল দিতিৰ পুত্ৰ। তেওঁ মায়া-ক্ষীৰ, ভ্ৰমময় দুগ্ধ, দোহি দৈত্যসকলক তৃপ্তি দিলে।

Verse 155

तेनैते माययाऽद्यापि सर्वे मायाविदोऽसुराः । वर्त्तयंति महावीर्यास्तदेतेषां परं बलम्

সেই শক্তিৰ বলতেই আজিও মায়াবিদ্যাত নিপুণ সেই সকলো অসুৰ টিকে আছে। মহাবীৰ্যবান হৈ, সেইটোকেই জীৱনৰ আধাৰ কৰে—ইয়াই তেওঁলোকৰ পৰম বল।

Verse 156

नागैश्च श्रूयते दुग्धा वत्सं कृत्वा तु तक्षकम् । अलाबुपात्रमादाय विषं क्षीरं तदा महत्

শ্ৰৱণ হয় যে নাগসকলেও পৃথিৱী দোহিছিল—তক্ষকক বাছুৰ কৰি। আলাবু (লাউ) পাত্ৰ লৈ, তেতিয়া তেওঁলোকে বিষ-ৰূপে মহৎ ‘ক্ষীৰ’ দোহিলে।

Verse 157

तेषां वै वासुकिर्दोग्धा काद्रवेयो महायशाः । नागानां वै महादेवि सर्पाणां चैव सर्वशः

তেওঁলোকৰ বাবে কাদ্ৰূৰ পুত্ৰ, মহাযশস্বী বাসুকি দোহক আছিল, হে মহাদেৱী—নাগসকলৰ বাবে আৰু সকলো সৰ্পৰ বাবেও।

Verse 158

तेन वै वर्त्तयन्त्युग्रा महाकाया विषोल्बणाः । तदाहारास्तदाचारास्तद्वीर्यास्तदपाश्रयाः

সেইটোৰ বলতেই সেই উগ্ৰ, মহাকায়, বিষে ভৰা সত্তাসকল টিকে থাকে—সেইটোৱে তেওঁলোকৰ আহাৰ, সেইটোৱে আচাৰ; সেইটোৱে বীৰ্য, আৰু সেইটোৱে আশ্ৰয়।

Verse 159

आमपात्रे पुनर्दुग्धा त्वंतर्द्धानमियं मही । वत्सं वैश्रवणं कृत्वा यक्षपुण्यजनैस्तथा

পুনৰ এই পৃথিৱীক ‘অন্তৰ্ধান’ ৰূপ অদৃশ্যতা হিচাপে কাঁচা মাটিৰ পাত্ৰত দুহা হ’ল; বৈশ্ৰৱণ (কুবেৰ)ক বাছুৰ কৰি, যক্ষ আৰু পুণ্যজনসকলেও সেই দুহন সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 160

दोग्धा रजतनागस्तु चिन्तामणिचरस्तु यः । यक्षाधिपो महातेजा वशी ज्ञानी महातपाः

দোহনকাৰী আছিল ৰজত-নাগ—চিন্তামণি ৰত্নৰ মাজত বিচৰণ কৰা জন; তেওঁ যক্ষসকলৰ অধিপতি, মহাতেজস্বী, সংযমী, জ্ঞানী আৰু মহাতপস্বী।

Verse 161

तेन ते वर्त्तयं तीति यक्षा वसुभिरूर्जितैः । राक्षसैश्च पिशाचैश्च पुनर्दुग्धा वसुन्धरा

সেই ‘দুধ’ৰ দ্বাৰাই ধন-সম্পদে বলৱান যক্ষসকলে জীৱন ধাৰণ কৰে; আৰু পুনৰ ৰাক্ষস আৰু পিশাচসকলেও পৃথিৱীক দুহিলে।

Verse 162

ब्रह्मोपेन्द्रस्तु दोग्धा वै तेषामासीत्कुबेरतः । वत्सः सुमाली बलवान्क्षीरं रुधिरमेव च

তেওঁলোকৰ বাবে—কুবেৰৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা পৰম্পৰাত—ব্ৰহ্মা আৰু উপেন্দ্ৰ (বিষ্ণু) দোহনকাৰী আছিল; বাছুৰ আছিল বলৱান সুমালী, আৰু ‘দুধ’ আছিল ৰক্তই।

Verse 163

कपालपात्रे निर्दुग्धा त्वंतर्द्धानं तु राक्षसैः । तेन क्षीरेण रक्षांसि वर्त्तयन्तीह सर्वशः

ৰাক্ষসসকলে কপাল-পাত্ৰত ‘অন্তৰ্ধান’ দুহি উলিয়ালে; আৰু সেই ‘দুধ’ৰ দ্বাৰাই ৰাক্ষসসকলে ইয়াত সকলো প্ৰকাৰে জীৱন ধাৰণ কৰে।

Verse 164

पद्मपत्रेषु वै दुग्धा गंधर्वाप्सरसां गणैः । वत्सं चैत्ररथं कृत्वा शुचिगन्धान्मही तदा

তেতিয়া গন্ধৰ্ব আৰু অপ্সৰাসকলৰ গণে চৈত্রৰথক বাছুৰ কৰি পদ্মপাতত পৃথিৱীক দুহিলে; আৰু পৃথিৱীয়ে শুচি সুগন্ধি প্ৰদান কৰিলে।

Verse 165

तेषां वत्सो रुचिस्त्वासीद्दोग्धा पुत्रो मुनेः शुभः । शैलैस्तु श्रूयते देवि पुनर्दुग्धा वसुंधरा

তেওঁলোকৰ বাবে ৰুচি বাছুৰ আছিল, আৰু মুনিৰ শুভ পুত্ৰ দোহক ৰূপে সেৱা কৰিলে। হে দেবী, শোনা যায় যে পৰ্বতৰ হিতাৰ্থে বসুন্ধৰাক পুনৰ দুহা হৈছিল।

Verse 166

तदौषधीर्मूर्तिमती रत्नानि विविधानि च । वत्सस्तु हिमवांस्तेषां दोग्धा मेरुर्महागिरिः

তেতিয়া ঔষধিসকল মূৰ্তিমতী হৈ উঠিল, আৰু নানা প্ৰকাৰৰ ৰত্নো উদ্ভৱ হ’ল। তেওঁলোকৰ বাবে হিমৱান বাছুৰ, আৰু মহাগিৰি মেৰু দোহক আছিল।

Verse 167

पात्रं शिलामयं ह्यासीत्तेन शैलाः प्रतिष्ठिताः । श्रूयते वृक्षवीरुद्भिः पुनर्दुग्धा वसुन्धरा

পাত্ৰটি শিলাময় আছিল; তাৰ দ্বাৰাই পৰ্বতসমূহ দৃঢ়ভাৱে স্থিত হ’ল। আৰু শোনা যায় যে গছ-লতা-গুল্মৰ দ্বাৰা বসুন্ধৰাক পুনৰ দুহা হৈছিল।

Verse 168

पालाशं पात्रमादाय च्छिन्नदग्धप्ररोहणम् । दोग्धा तु पुष्पितः शालः प्लक्षो वत्सो यशस्विनि । सर्वकामदुघा दोग्धा पृथिवी भूतभाविनी

পলাশ-কাঠৰ পাত্ৰ লৈ—যি কটা বা পোৰা হ’লেও পুনৰ অংকুৰায়—ফুলেৰে ভৰা শাল গছ দোহক হ’ল, আৰু প্লক্ষ বাছুৰ, হে যশস্বিনী। এইদৰে ভূতভাবিনী পৃথিৱী সকলো কামনা পূৰণকাৰিণী ৰূপে দুহা হ’ল।

Verse 169

सैषा धात्री विधात्री च धरणी च वसुन्धरा । दुग्धा हितार्थं लोकानां पृथुना इति नः श्रुतम्

এইয়াই ধাত্ৰী আৰু বিধাত্ৰী, ধৰণী আৰু বসুন্ধৰা। আমি শুনিছোঁ—লোকসমূহৰ কল্যাণৰ বাবে পৃথুৱে ইয়াক দুগ্ধ দোহন কৰিছিল।

Verse 170

चराचरस्य लोकस्य प्रतिष्ठा योनिरेव च । आसीदियं समुद्रांता मेदिनीति परिश्रुता

চৰাচৰ জগতৰ ইয়ে প্ৰতিষ্ঠা, আৰু ইয়ে তাৰ যোনি। সাগৰে ঘেৰোৱা এই পৃথিৱী পৰম্পৰাত ‘মেদিনী’ নামে প্ৰসিদ্ধ।

Verse 171

मधुकैटभयोः पूर्वं मेदोमांसपरिप्लुता । वसुन्धारयते यस्माद्वसुधा तेन कीर्तिता

মধু-কৈটভৰ পূৰ্বে ই মেদ আৰু মাংসেৰে প্লাৱিত আছিল। যিহেতু ই ‘বসু’—ধন-ৰত্ন আৰু জীৱসমূহ—ধাৰণ কৰে, সেয়েহে ই ‘বসুধা’ বুলি কীৰ্তিত।

Verse 172

ततोऽभ्युपगमाद्राज्ञः पृथोर्वैन्यस्य धीमतः । दुहितृत्वमनुप्राप्ता पृथिवीत्युच्यते ततः

তাৰ পাছত বুদ্ধিমান ৰজা পৃথু ৱৈন্যৰ গ্ৰহণ আৰু ৰক্ষাৰ দ্বাৰা ই কন্যাৰ মৰ্যাদা লাভ কৰিলে; সেয়েহে ই ‘পৃথিৱী’ বুলি কোৱা হয়।

Verse 173

प्रथिता प्रविभक्ता च शोभिता च वसुन्धरा । दुग्धा हि यत्नतो राज्ञा पत्तनाकरमालिनी

এইদৰে বসুন্ধৰা প্ৰসিদ্ধ, সু-বিভক্ত আৰু সু-শোভিত হ’ল। ৰজাই যত্নসহ দুগ্ধ দোহন কৰিলে—নগৰ আৰু খনিৰ মালাৰে অলংকৃত এই পৃথিৱীক।

Verse 174

एवं प्रभावो राजासीद्वैन्यः स नृपसत्तमः । ततः स रंजयामास धर्मेण पृथिवीं तदा

এইদৰে বৈন্য ৰজা, নৃপসত্তম, মহা প্ৰভাৱশালী আছিল। তেতিয়া তেওঁ ধৰ্মৰ দ্বাৰা পৃথিৱীক সন্তুষ্ট কৰি সুশাসনে শাসন কৰিলে।

Verse 175

ततो राजेति शब्दोऽथ पृथिव्यां रंजनादभूत् । स राज्यं प्राप्य वैन्यस्तु चिंतयामास पार्थिवः

তাৰ পাছত লোকক ৰঞ্জিত কৰা কাৰণেই পৃথিৱীত ‘ৰাজা’ শব্দৰ উৎপত্তি হ’ল। ৰাজ্য লাভ কৰি বৈন্য পাৰ্থিৱে গভীৰ চিন্তা কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 176

पिता मम ह्यधर्मिष्ठो यज्ञाद्युच्छित्तिकारकः । कस्मिन्स्थाने गतश्चासौ ज्ञेयं स्थानं कथं मया

‘মোৰ পিতা অতি অধাৰ্মিক আছিল, যজ্ঞ আদি পবিত্ৰ কৰ্ম নষ্টকাৰী। তেওঁ কোন লোকলৈ গ’ল? মই কেনেকৈ তেওঁৰ স্থান জানিম?’

Verse 177

कथं तस्य क्रिया कार्या हतस्य ब्राह्मणैः किल । कथं गतिर्भवेत्तस्य यज्ञदानक्रियाबलात्

‘ব্ৰাহ্মণসকলে কিল তেওঁক বধ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়; তেন্তে তেওঁৰ ক্ৰিয়া-কর্ম কেনেকৈ কৰিব? আৰু যজ্ঞ, দান, বিধিবদ্ধ কৰ্মৰ বলত তেওঁৰ গতি কেনেকৈ উন্নত হ’ব?’

Verse 178

इत्येव चिंतया तस्य नारदोभ्याजगाम ह । तस्यैवमासनं दत्त्वा प्रणिपत्य च पृष्टवान्

এইদৰে চিন্তাত নিমগ্ন থাকোঁতেই নাৰদ মুনিয়ে তেওঁৰ ওচৰলৈ আহিল। ৰজাই তেওঁক আসন দিলে, প্ৰণাম কৰি তাৰ পাছত প্ৰশ্ন কৰিলে।

Verse 179

भगवन्सर्वलोकस्य जानासि त्वं शुभाशुभम् । पिता मम दुराचारो देवब्राह्मणनिंदकः

হে ভগৱন! তুমি সকলো লোকৰ শুভ-অশুভ গতি জানো। মোৰ পিতা দুষ্কৰ্মী আছিল, দেৱ আৰু ব্ৰাহ্মণসকলৰ নিন্দক।

Verse 180

स्वकर्मणा हतो विप्रैः परलोकमवाप्तवान् । कस्मिंस्थाने गतस्तातः श्वभ्रं वा स्वर्गमेव च

নিজ কৰ্মৰ বলত ব্ৰাহ্মণসকলৰ হাতে নিহত হৈ তেওঁ পৰলোকলৈ গৈছে। মোৰ পিতা কোন অৱস্থালৈ গ’ল—ভয়ংকৰ গহ্বৰ (নৰক) নে সঁচাকৈ স্বৰ্গলৈ?

Verse 181

ततोऽब्रवीन्नारदस्तु ज्ञात्वा दिव्येन चक्षुषा । शृणु राजन्महाबाहो यत्र तिष्ठति ते पिता

তেতিয়া নাৰদে দিব্য দৃষ্টিৰে জানি ক’লে: “শুনা, হে ৰাজন মহাবাহো—য’ত তোমাৰ পিতা এতিয়া অৱস্থান কৰিছে।”

Verse 182

अत्र देशो मरुर्नाम जलवृक्षविवर्जितः । तत्र देशे महारौद्रे जनकस्ते नरोत्तम

ইয়াত ‘মৰু’ নামৰ এক দেশ আছে, য’ত জল আৰু বৃক্ষ নাই। সেই অতি ভয়ংকৰ ভূমিত, হে নৰোত্তম, তোমাৰ পিতা আছে।

Verse 183

म्लेच्छमध्ये समुत्पन्नो यक्ष्मी कुष्ठसमन्वितः । उच्छिष्टभोजी म्लेच्छानां कृमिभिः संयुतो व्रणैः

তেওঁ ম্লেচ্ছসকলৰ মাজত জন্ম লৈছে, ক্ষয়ৰোগে ক্ষীণ আৰু কুষ্ঠৰোগে পীড়িত। ম্লেচ্ছসকলৰ উচ্ছিষ্ট খাই, কৃমিভৰা ঘাঁ লৈ যন্ত্ৰণা ভোগ কৰিছে।

Verse 184

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य नारदस्य महात्मनः । हाहाकारं ततः कृत्वा मूर्छितो निपपात ह

মহাত্মা নাৰদৰ সেই বাক্য শুনি সি হাহাকাৰ কৰি উঠিল আৰু তাৰ পিছত মূৰ্ছিত হৈ ভূমিত পৰি গ’ল।

Verse 185

चिंतयामास दुःखार्तः कथं कार्यं मया भवेत् । इत्येवं चिंतयानस्य मतिर्जाता महात्मनः । पुत्रः स कथ्यते लोके पितरं त्रायते तु यः

দুখে পীড়িত হৈ সি ভাবিলে, “মই কি কৰিম?” এইদৰে চিন্তা কৰোঁতে সেই মহাত্মাৰ অন্তৰত মহৎ সংকল্প জাগিল—জগতত তাকেই ‘পুত্ৰ’ বোলা হয়, যিয়ে পিতৃক তাৰে।

Verse 186

स कथं तु मया तातः पापान्मुक्तो भविष्यति । एवं संचिंत्य स ततो नारदं पर्यपृच्छत

“কিন্তু মোৰ দ্বাৰা মোৰ পিতা পাপৰ পৰা কেনেকৈ মুক্ত হ’ব?” এইদৰে ভাবি সি তাৰ পিছত নাৰদক সুধিলে।

Verse 188

नारद उवाच । गच्छ राजन्प्रधानानि तीर्थानि मनुजेश्वर । पितरं तेषु चानीय तस्माद्राजन्मरुस्थलात्

নাৰদ ক’লে: “হে ৰাজন, হে মনুজেশ্বৰ, প্ৰধান তীৰ্থসমূহলৈ যোৱা। সেই মৰুভূমি দেশৰ পৰা তোমাৰ পিতৃক আনিও সেই তীৰ্থসমূহত লৈ যোৱা, হে ৰাজন।”

Verse 189

यत्र देवाः सप्रभावास्तीर्थानि विमलानि च । तत्र गच्छ महाराज तीर्थयात्रां कुरु प्रभो

“সেই ঠাইলৈ যোৱা, হে মহাৰাজ—য’ত দেৱতাসকল নিজৰ প্ৰভাৰে প্ৰকাশিত আৰু য’ত তীৰ্থসমূহ নিৰ্মল। হে প্ৰভু, তীৰ্থযাত্ৰা কৰা।”

Verse 190

एवं ह्यवितथं विद्धि मोक्षस्ते भविता पितुः । तच्छ्रुत्वा वचनं राजा नारदस्य महात्मनः । सचिवे भारमाधाय स्वराजस्य जगाम ह

এই কথা নিশ্চিতভাৱে জানিবা—ই অচ্যুত সত্য; তোমাৰ পিতৃৰ মোক্ষ অৱশ্যম্ভাৱী। মহাত্মা নাৰদৰ বচন শুনি ৰজাই ৰাজ্যভাৰ মন্ত্ৰীক সঁপাই নিজে যাত্ৰা কৰিলে।

Verse 191

स गत्वा मरुभूमिं तु म्लेच्छमध्ये ददर्श ह । कुष्ठरोगेण महता क्षयेण च समावृतम्

সেইজন মৰুভূমিলৈ গৈ ম্লেচ্ছসকলৰ মাজত (নিজ পিতৃক) দেখিলে—ভয়ংকৰ কুষ্ঠৰোগ আৰু ক্ষয়ৰোগে আচ্ছন্ন।

Verse 192

गव्यूतिमात्रं तत्रैव शून्यं मानुषवर्जितम् । एवं दृष्ट्वा स राजा तु संतप्तो वाक्यमब्रवीत्

সেই ঠাইত প্ৰায় এক গব্যূতি পৰ্যন্ত অঞ্চল শূন্য, মানুহবিহীন আছিল। এই দৃশ্য দেখি ৰজা শোকে দগ্ধ হৈ এই বাক্য ক’লে।

Verse 193

हे म्लेच्छ रोगिपुरुषं स्वगृहं च नयाम्यहम् । तत्राहमेनं निरुजं करोमि यदि मन्यथ

হে ম্লেচ্ছসকল, এই ৰোগী পুৰুষক মই মোৰ নিজ গৃহলৈ লৈ যাম। তাত মই তাক নিৰোগ কৰিম—যদি তোমালোকে সন্মতি দিয়া।

Verse 194

ज्ञात्वेति सर्वे ते म्लेच्छाः पुरुषं तं दयापरम् । ऊचुः प्रणतसर्वांगाः शीघ्र नय जगत्पते । अस्मद्भाग्यवशान्नाथ त्वमेवात्र समागतः

তেওঁক দয়াপৰায়ণ পুৰুষ বুলি চিনাক্ত কৰি সকলো ম্লেচ্ছই সৰ্বাঙ্গে প্ৰণাম কৰি ক’লে—“শীঘ্ৰে লৈ যাওক, হে জগতপতি! আমাৰ ভাগ্যবলে, হে নাথ, আপুনি নিজেই ইয়ালৈ আহি উপস্থিত হৈছে।”

Verse 195

दुर्गंधोपहता लोकास्त्वया नाथ सुखीकृताः । तत आनाय्य पुरुषाञ्छिबिकावाहनोचितान्

হে নাথ! তোমাৰ দ্বাৰা দুৰ্গন্ধে পীড়িত লোকসকল সুখী কৰা হ’ল। তাৰ পাছত শিবিকা বহন কৰিবলৈ যোগ্য পুৰুষসকলক আনাই (তেওঁক বহন কৰিবলৈ সাজিলে)।

Verse 196

ततः श्रुत्वा तु वचनं तस्य राज्ञो दयावहम् । प्रापुस्तीर्थान्यनेकानि केदारादीनि कोटिशः

তাৰ পাছত সেই ৰজাৰ দয়াজনক বাক্য শুনি, কেদাৰ আদি অসংখ্য তীৰ্থ—কোটি কোটি সংখ্যাত—সেই ঠাইত একত্ৰিত হ’ল।

Verse 197

यत्रयत्र स गच्छेत वैन्यो वेनेन संयुतः । तत्र तत्रैव तीर्थानामाक्रंदः श्रूयते महान्

য’তে য’তে ধনুৰ সৈতে বৈন্য গৈছিল, ত’তে ত’তেই তীৰ্থসমূহৰ মহা ক্ৰন্দন-ধ্বনি শুনা গৈছিল।

Verse 198

हा दैव रिपुरायाति अस्माकं नाशहेतवे । अधुना क्व गमिष्याम इति चिंता पुनःपुनः

‘হায়! ভাগ্যবশত আমাৰ শত্রু আমাৰ বিনাশৰ কাৰণে আহি আছে। এতিয়া আমি ক’লৈ যাম?’—এনে চিন্তা বাৰে বাৰে উঠিল।

Verse 199

दर्शनेनापि तस्यैव हाहाकारं विधाय वै । पलायंते च तीर्थानि देवा नश्यंति तत्क्षणात्

তেওঁক কেৱল দেখিয়েই ‘হায় হায়’ বুলি হাহাকাৰ কৰি তীৰ্থসমূহ পলাই যায়, আৰু দেৱতাসকল সেই ক্ষণতে অন্তৰ্হিত হয়।

Verse 200

एवं वर्षत्रयं राजा तीर्थयात्रां चकार वै । न तस्य मुक्तिर्ददृशे ततः शोकमगात्परम्

এইদৰে তিন বছৰ ধৰি ৰজাই তীৰ্থযাত্ৰা কৰিলে; তথাপি নিজৰ মুক্তিৰ কোনো দৰ্শন নাপালে, সেয়ে তেওঁ গভীৰ শোকত নিমজ্জিত হ’ল।

Verse 201

ततस्तु प्रेरिता भृत्याः कुरुक्षेत्रे महाप्रभे । यदि वापि पुनस्तत्र पापमुक्तिर्भवेत्ततः

তাৰ পাছত ভৃত্যসকলে প্ৰেৰণা দি ক’লে, হে মহাপ্ৰভু: ‘যদি পুনৰ কুৰুক্ষেত্ৰলৈ যাওঁ, তেন্তে হয়তো তাত পাপমুক্তি লাভ হ’ব।’