Adhyaya 21
একবিংশ অধ্যায়ত দেবীয়ে ঈশ্বৰক সোমৰ বিশেষ চিহ্ন/অৱস্থা আৰু তাৰ কাৰণ সুধে। ঈশ্বৰে দক্ষৰ বংশধাৰা আৰু বিবাহ-বণ্টন বৰ্ণনা কৰে—দক্ষৰ কন্যাসকল ধৰ্ম, কশ্যপ, সোম আদি লোকক দিয়া হৈছিল; তাৰ পিছত ধৰ্মৰ পত্নী-সন্তান, বসুসকল আৰু তেওঁলোকৰ বংশ, সাধ্য, দ্বাদশ আদিত্য, একাদশ ৰুদ্ৰ, লগতে হিৰণ্যকশিপু আদি অসুৰবংশৰ সংক্ষিপ্ত পৰিচয় দিয়া হয়। তাৰপাছত সোমৰ সাতাশ নক্ষত্ৰ-পত্নীৰ সৈতে বিবাহৰ কাহিনী আহে; ৰোহিণী সোমৰ অতি প্ৰিয় পত্নী হয়। উপেক্ষিত অন্য নক্ষত্ৰ-পত্নীসকলে দক্ষৰ শৰণ লয়। দক্ষে সোমক সমদৃষ্টিৰে আচৰণ কৰিবলৈ সতৰ্ক কৰে; সোমে প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়েও পুনৰ ৰোহিণীতেই একান্ত আসক্ত হয়। তেতিয়া দক্ষ শাপ দিয়ে—সোমক যক্ষ্মা (ক্ষয়ৰোগ) গ্ৰাস কৰিব আৰু তেওঁৰ তেজ ক্ৰমে ক্ষীণ হ’ব। তেজহীন সোমে ৰোহিণীৰ উপদেশমতে শাপদাতা অধিকাৰৰ ওচৰলৈ গৈ, শেষত মহাদেৱৰ শৰণ গ্ৰহণ কৰে। সোমে মুক্তি বিচাৰিলে দক্ষে কয়—এই শাপ সাধাৰণ উপায়ে নোহোৱা নহয়; শংকৰক প্ৰসন্ন কৰা। লগতে স্থান-নিৰ্দেশ দিয়ে—বৰুণ দিশে সাগৰৰ ওচৰৰ অনূপ (জলাভূমি/দলদলি) অঞ্চলত এক স্বয়ম্ভূ, মহাপ্ৰভাৱশালী লিঙ্গ আছে; তাৰ দীপ্ত লক্ষণ স্মৰণ কৰি ভক্তিৰে পূজা কৰিলে শুদ্ধি আৰু পুনৰ তেজপ্ৰাপ্তি হয়। এইদৰে নীতি, বংশতালিকা আৰু প্ৰভাস-ক্ষেত্ৰৰ লিঙ্গোপাসনা একেলগে সংযুক্ত হয়।
Shlokas
Verse 1
देव्युवाच । श्रुतं सर्वमशेषेण चन्द्रस्योत्पत्ति कारणम् । चिह्नं यथाऽभवत्तस्य सांप्रतं तत्प्रकीर्त्तय
দেৱীয়ে ক’লে: “চন্দ্ৰৰ উৎপত্তিৰ কাৰণ মই সম্পূৰ্ণৰূপে শুনিলোঁ। এতিয়া তাৰ ওপৰত যি চিহ্ন (লক্ষণ) উদ্ভৱ হৈছিল, যিদৰে হৈছিল, সেয়া বৰ্ণনা কৰা।”
Verse 2
ईश्वर उवाच । ब्रह्मणस्तु पुरा देवि दक्षो नाम सुतोऽभवत् । प्रजाः सृजेति उद्दिष्टः पूर्वं दक्षः स्वयंभुवा
ঈশ্বৰে ক’লে: “পুৰাকালে, হে দেৱী, ব্ৰহ্মাৰ দাক্ষ নামে এক পুত্ৰ আছিল। আগতে স্বয়ম্ভূ (ব্ৰহ্মা) দাক্ষক প্ৰজা সৃষ্টিৰ বাবে আদেশ দিছিল।”
Verse 3
षष्टिं दक्षोऽसृजत्कन्या वैरिण्यां वै प्रजापतिः । ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश
প্ৰজাপতি দক্ষে বৈৰিণীৰ গৰ্ভত ষাঠি কন্যা উৎপন্ন কৰিলে। তাৰে ভিতৰত দহজনীক ধৰ্মক আৰু তেৰজনীক কশ্যপক দান কৰিলে।
Verse 4
सप्त विशतिं सोमाय चतस्रोऽरिष्टनेमिने । द्वे चैव भृगुपुत्राय द्वे कृशाश्वाय धीमते
তেওঁ সাতাইশজনী কন্যা সোমক, চাৰিজনী অরিষ্টনেমিক, দুজনী ভৃগুৰ পুত্ৰক আৰু দুজনী ধীমান কৃশাশ্বক দান কৰিলে।
Verse 5
द्वे चैवांगिरसे तद्वत्तासां नामानि विस्तरात् । शृणु त्वं देवि मातॄणां प्रजाविस्तरमादितः
তদ্ৰূপে তেওঁ অঙ্গিৰসকো দুজনী কন্যা দান কৰিলে। এতিয়া, হে দেবী, সেই মাতৃসকলৰ নাম বিস্তাৰে আৰু আদিৰ পৰা তেওঁলোকৰ সন্ততি-বিস্তাৰ শুনা।
Verse 6
मरुत्वती वसुर्जामी लंबा भानुररुन्धती । संकल्पा च मुहूर्ता च साध्या विश्वा च भामिनि
হে দীপ্তিমতী, (তেওঁলোক) মৰুত্বতী, বসু, জামী, লম্বা, ভানু, অৰুন্ধতী; আৰু সংকল্পা, মুহূর্তা, সাধ্যা, আৰু বিশ্বা।
Verse 7
धर्म पत्न्यः समाख्याता दक्षः प्राचेतसो ददौ । अदितिर्दितिर्दनुस्तद्वदरिष्टा सुरसैव च
এইদৰে ধৰ্মৰ পত্নীসকলৰ নাম কোৱা হ’ল। প্ৰাচেতস-পুত্ৰ দক্ষে অদিতি, দিতি, দনু—তদ্ৰূপে অরিষ্টা আৰু সুৰসাকো (দান) কৰিলে।
Verse 8
सुरभिर्विनता चैव नाम्ना क्रोधवशा त्विला । कद्रूस्त्विषा वसुस्तद्वत्तासां पुत्रान्वदामि वै
সুৰভী আৰু বিনতাো; ক্ৰোধৱশা আৰু ত্বিলা নামে (অন্যা); আৰু কদ্ৰূ, ত্বিষা, তথা বসুও—তেওঁলোকৰ পুত্ৰসকলৰ কথা মই নিশ্চয় ক’ম।
Verse 9
विश्वेदेवास्तु विश्वायाः साध्या साध्यानजीजनत् । मरुत्वत्यां मरुत्वंतो वसोस्तु वसवस्तथा
বিশ্বাৰ পৰা বিশ্বেদেৱাসকল জন্মিল; আৰু বিশ্বাৰ পৰাই সাধ্যসকলে সাধ্যসকলক উৎপন্ন কৰিলে। মৰুতৱতীৰ পৰা মৰুতসকল জন্মিল; আৰু বসুৰ পৰা তেনেদৰে বসুসকল প্ৰকাশ পালে।
Verse 10
भानोस्तु भानवस्तेन मुहूर्त्तायां मुहूर्त्तकाः । लंबाया घोषनामानो नागवीथिस्तु जामिजा
ভানুৰ পৰা ভানৱসকল জন্মিল; আৰু মুহূর্তাৰ পৰা মুহূর্তকসকল জন্মিল। লম্বাৰ পৰা ‘ঘোষনামান’ নামে পৰিচিতসকল উৎপন্ন হ’ল; আৰু জামীৰ পৰা নাগৱীথি জন্মিল।
Verse 11
संकल्पायास्तु संकल्पो धर्मपुत्रा दश स्मृताः । आपो ध्रुवश्च सोमश्च धरश्चैवानलोऽनिलः
সংকল্পাৰ পৰা সংকল্প জন্মিল। ধৰ্মৰ পুত্ৰ দহজন বুলি স্মৰণ কৰা হয়: আপ, ধ্ৰুৱ, সোম, ধৰ, আৰু অনল তথা অনিলো।
Verse 12
प्रत्यूषश्च प्रभासश्च वसवोष्टौ प्रकीर्तिताः । आपस्य पुत्रा वैदंड्यः श्रमः शान्तो ध्वनिस्तथा
প্ৰত্যূষ আৰু প্ৰভাস—আঠজন বসুৰ মাজত প্ৰখ্যাত। আপৰ পুত্ৰসকল বুলি কোৱা হয়: বৈদণ্ড্য, শ্ৰম, শান্ত আৰু ধ্বনি।
Verse 13
ध्रुवस्य पुत्रो भगवान्कालो लोकप्रकालनः । सोमस्य भगवाञ्छर्वो ध्रुवश्च गृहबोधनः
ধ্ৰুৱৰ পুত্ৰ ভগৱান কাল, যি লোকচক্ৰৰ নিয়ন্ত্ৰক। সোমৰ পুত্ৰ ভগৱান শৰ্ব; আৰু ধ্ৰুৱক গৃহসমূহ জাগ্ৰত কৰোঁতা বুলিও কোৱা হয়।
Verse 14
हुतहव्यवहश्चैव धरस्य द्रविण स्मृतः । मनोजवोऽनिलस्यासीदविज्ञातगतिस्तथा
হুতহব্যৱহক ধৰৰ পুত্ৰ বুলি স্মৰণ কৰা হয়, আৰু দ্ৰৱিণো তেনেদৰে। অনিলৰ পৰা মনোজৱ আৰু তদ্ৰূপে অৱিজ্ঞাতগতি জন্মিল।
Verse 15
देवलो भगवान्योगी प्रत्यूषस्याभवन्सुताः । बृहस्पतेस्तु भगिनी भुवना ब्रह्मवादिनी
ভগৱান যোগী দেৱল প্ৰত্যূষৰ পুত্ৰ ৰূপে জন্মিল। আৰু বৃহস্পতিৰ ভগ্নী ভুৱনা ব্ৰহ্মবাদিনী, পবিত্ৰ সত্যৰ জ্ঞাতা আছিল।
Verse 16
प्रभासस्य तु सा भार्या वसूनामष्टमस्य च । विश्वकर्मा सुतस्तस्य शिल्पकर्त्ता प्रजापतिः
সেইগৰাকী প্ৰভাসৰ পত্নী আছিল, যি বসুসকলৰ অষ্টম। তেওঁৰ পুত্ৰ বিশ্বকৰ্মা—প্ৰজাপতি, শিল্পকৰ্মৰ কৰ্তা—সৃষ্টিৰ মহাশিল্পী আছিল।
Verse 17
तुषितानां तु साध्यानां नामान्येतानि वच्मि ते । मनोऽनुमन्ता प्राणश्च नरोऽपानश्च वीर्यवान्
এতিয়া মই তুষিতাসকলৰ মাজৰ সাধ্যসকলৰ এই নামসমূহ কওঁ: মনো, অনুমন্তা, প্ৰাণ, নৰ, অপান আৰু বীৰ্যৱান।
Verse 18
भक्तिर्भयोऽनघश्चैव हंसो नारायणस्तथा । विभुश्चैव प्रभुश्चैव साध्या द्वादश कीर्तिताः
ভক্তি, ভয় আৰু অনঘ; হংস আৰু নাৰায়ণ; বিভু আৰু প্ৰভুও—এইদৰে দ্বাদশ সাধ্য দেৱতা বুলি কীৰ্তিত হৈছে।
Verse 19
कश्यपस्य प्रवक्ष्यामि सन्ततिं वरवर्णिनि । अंशो धाता भगस्त्वष्टा मित्रोऽथ वरुणो र्यमा
হে সু-বৰ্ণিনী নাৰী, মই কশ্যপৰ সন্ততি বৰ্ণনা কৰোঁ: অংশ, ধাতা, ভগ, ত্বষ্টা, মিত্ৰ, বৰুণ আৰু অৰ্য্যমা।
Verse 20
विवस्वान्सविता पूषा ह्यंशुमान्विष्णुरेव च । एते सहस्रकिरणा आदित्या द्वादश स्मृताः
বিবস্বান, সবিতৃ, পূষণ, অংশুমান আৰু বিষ্ণুও—এই সহস্ৰ-কিৰণধাৰীসকলক দ্বাদশ আদিত্য বুলি স্মৰণ কৰা হয়।
Verse 21
अजैकपादहिर्बुध्न्यो विरूपाक्षोऽथ रैवतः । हरश्च बहुरूपश्च त्र्यंबकश्च सुरेश्वरः
অজৈকপাদ, অহিৰ্বুধ্ন্য, বিৰূপাক্ষ আৰু ৰৈৱত; হৰ, বহুৰূপ, ত্ৰ্যম্বক আৰু সুৰেশ্বৰ—এইসকল ৰুদ্ৰ-প্ৰকাশৰ মাজত কীৰ্তিত।
Verse 22
सावित्रश्च जयन्तश्च पिनाकी चापराजितः । एते रुद्राः समाख्याता एकादश गणेश्वराः
সাবিত্ৰ, জয়ন্ত, পিনাকী আৰু অপৰাজিত—এইদৰে ৰুদ্ৰসকলৰ নাম কোৱা হ’ল; দেৱ-গণৰ একাদশ গণেশ্বৰ।
Verse 23
दितिः पुत्रद्वयं लेभे कश्यपाद्बलगर्वितम् । हिरण्यकशिपुं श्रेष्ठं हिरण्याक्षं तथानुजम्
দিতিয়ে কশ্যপৰ পৰা দুজন পুত্ৰ লাভ কৰিলে, বল-গৰ্বে উন্মত্ত—শ্ৰেষ্ঠ হিৰণ্যকশিপু আৰু তাৰ অনুজ হিৰণ্যাক্ষ।
Verse 24
हिरण्यकशिपोर्दैत्यैः श्लोकोगीतः पुरातनैः
হিৰণ্যকশিপুৰ বিষয়ে প্ৰাচীন দৈত্যসকলে স্তুতিৰ এক পৰম্পৰাগত শ্লোক গাইছিল।
Verse 25
राजा हिरण्यकशिपुर्यांयामाशां निरीक्षते । तस्यां तस्यां दिशि सुरा नमश्चक्रुर्महर्षिभिः । हिरण्यकशिपोः पुत्राश्चत्वारः सुमहाबलाः
ৰাজা হিৰণ্যকশিপু যি যি দিশালৈ দৃষ্টি দিছিল, সেই সেই দিশাত দেৱতাসকলে মহর্ষিসকলৰ সৈতে তেওঁৰ প্ৰতি নমস্কাৰ অৰ্পণ কৰিছিল। হিৰণ্যকশিপুৰ চাৰিজন অতি মহাবলী পুত্ৰ আছিল।
Verse 26
प्रह्लादः पूर्वजस्तेषामनुह्रादस्ततः परः । ह्रादश्चैव ह्रदश्चैव पुत्राश्चैते प्रकीर्तिताः
তেওঁলোকৰ মাজত প্ৰহ্লাদ আছিল জ্যেষ্ঠ; তাৰ পিছত অনুহ্ৰাদ; আৰু হ্ৰাদ আৰু হ্ৰদ—এইদৰে পুত্ৰসকলৰ নাম কীৰ্তিত হৈছে।
Verse 27
उभौ सुन्दोपसुन्दौ तु ह्रदपुत्रौ बभूवतुः । ह्रादस्य पुत्रस्त्वेकोऽभून्मूक इत्यभिविश्रुतः
হ্ৰদৰ পুত্ৰ আছিল দুজন—সুন্দ আৰু উপসুন্দ। আৰু হ্ৰাদৰ এজনেই পুত্ৰ আছিল, যি ‘মূক’ নামে বহুল প্ৰসিদ্ধ হৈছিল।
Verse 28
मारीचः सुंदपुत्रस्तु ताडकायामजायत । दण्डके निहतः सोऽयं राघवेण वलीयसा
সুন্দৰ পুত্ৰ মাৰীচ তাড়কাৰ গৰ্ভত জন্মিলে; দণ্ডক অৰণ্যত পৰাক্ৰমী ৰাঘৱ (শ্ৰী ৰাম)য়ে তাক বধ কৰিলে।
Verse 29
मूको विनिहतश्चापि कैराते सब्यसाचिना । संह्रादस्य तु दैत्यस्य निवातकवचाः कुले
কিৰাত প্ৰসঙ্গতো মূক সব্যসাচী (অর্জুন)ৰ হাতে বধ হ’ল; আৰু দৈত্য সংহ্ৰাদৰ বংশত নিবাতকৱচাসকল জন্মিলে।
Verse 30
तिस्रः कोट्यस्तु विख्याता निहताः सव्यसाचिना । गवेष्ठी कालनेमिश्च जंभो वल्कल एव च
সব্যসাচী (অর্জুন)য়ে খ্যাত তিন কোটি শত্রু বধ কৰিলে; গৱেষ্ঠী, কালনেমি, জম্ভ আৰু বল্কলও তাত অন্তৰ্ভুক্ত।
Verse 31
जृंभः षष्ठोनुजस्तेषां स्मृताः प्रह्रादसूनवः । शुंभश्चैव निशुंभश्च गवेष्ठिनः सुतौ स्मृतौ
জৃম্ভক তেওঁলোকৰ মাজত ষষ্ঠ কনিষ্ঠ ভ্ৰাতা বুলি স্মৰণীয়; তেওঁলোক প্ৰহ্ৰাদৰ পুত্ৰ বুলি কোৱা হয়। আৰু শুম্ভ-নিশুম্ভ গৱেষ্ঠীৰ পুত্ৰ বুলি স্মৃত।
Verse 32
धनुकश्चासिलोमा च शुंभपुत्रौ प्रकीर्तितौ । विरोचनस्य पुत्रस्तु बलिरेकः प्रतापवान्
ধনুক আৰু অসিলোমা শুম্ভৰ দুজন পুত্ৰ বুলি প্ৰখ্যাত; আৰু বিৰোচনৰ পুত্ৰ একমাত্ৰ বলি, পৰাক্ৰমশালী।
Verse 33
हिरण्याक्षसुताः पंच विक्रांताः सुमहाबलाः । अन्धकः शकुनिश्चैव कालनाभस्तथैव च
হিৰণ্যাক্ষৰ পাঁচ পুত্ৰ আছিল—বিক্ৰান্ত আৰু মহাবলৱান। অন্ধক, শকুনি আৰু কालनাভো তাতেই আছিল।
Verse 34
महानाभश्च विक्रांतो भूतसंतापनस्तथा । शतं शतसहस्राणि निहतास्तारकामये
মহানাভো বিক্ৰান্ত আছিল আৰু ভূতসন্তাপনো। তাৰকাৰ বাবে হোৱা যুদ্ধত শ শ হাজাৰ লোক নিধন হ’ল।
Verse 35
इति संक्षपतः प्रोक्ता कश्यपान्वयसंततिः । यया व्याप्तं जगत्सर्वं सदेवासुरमानुषम्
এইদৰে সংক্ষেপে কশ্যপ বংশৰ পৰম্পৰা কোৱা হ’ল, যাৰ দ্বাৰা সমগ্ৰ জগত—দেৱ, অসুৰ আৰু মানুহসহ—ব্যাপ্ত।
Verse 36
अथ याः कन्यका दत्ताः सप्तविंशतिरिंदवे । तासां मध्ये महादेवि प्रिया तस्य च रोहिणी
এতিয়া চন্দ্ৰলৈ দিয়া সাতাইশ কন্যাৰ মাজত, হে মহাদেৱী, ৰোহিণী আছিল তেওঁৰ প্ৰিয়া।
Verse 37
अथ नक्षत्रनाथस्य तासां मध्येतिवल्लभा । बभूव रोहिणी देवी प्राणेभ्योऽपि गरीयसी
তাৰ পাছত নক্ষত্ৰনাথ চন্দ্ৰৰ বাবে, তেওঁলোকৰ মাজত ৰোহিণী দেৱী অতি প্ৰিয় হ’ল—প্ৰাণতকৈও অধিক মৰমৰ।
Verse 38
सर्वास्ताः संपरित्यज्य रोहिण्या सहितो रहः । रेमे कामपरीतात्मा वनेषूपवनेषु च । रमणीयेषु देशेषु कन्दरेषु गुहासु च
সকলো আনক ত্যাগ কৰি, ৰোহিণীৰ সৈতে গোপনে তেওঁ থাকিল; কামে আচ্ছন্ন মন লৈ তেওঁ বন-উপবন, মনোৰম স্থান, পৰ্বতৰ ফাট আৰু গুহাসমূহত ক্ৰীড়া কৰি আনন্দ ল’লে।
Verse 39
अथ ता दुःखसंपन्नाः पत्न्यः शेषा यशस्विनि । जग्मुश्च शरणं दक्षं वचनं चेदमब्रुवन्
তাৰ পাছত শোকত নিমজ্জিত অৱশিষ্ট পত্নীসকল, হে যশস্বিনী, দাক্ষৰ শৰণলৈ গ’ল আৰু এই বাক্য ক’লে।
Verse 40
सोमः सर्वा तिक्रम्य रोहिण्या सह मोदते । संवत्सरसहस्रं तु क्रीडमानो यथासुखम्
সোমে আন সকলোকে উপেক্ষা কৰি কেৱল ৰোহিণীৰ সৈতে আনন্দ কৰিলে; নিজৰ ইচ্ছামতে ক্ৰীড়া কৰি তেওঁ হাজাৰ বছৰ কটালে।
Verse 41
अवशिष्टास्तु षड्विंशन्मलिना विगतश्रियः । पाणिग्रहणमारभ्य रोहिण्या सह चंद्रमाः
কিন্তু অৱশিষ্ট ছাব্বিশগৰাকী মলিন হৈ গ’ল আৰু শ্ৰী-শোভা হেৰুৱালে; বিবাহৰ আৰম্ভণিৰ পৰাই চন্দ্ৰমা ৰোহিণীৰ সৈতে একেলগে থাকিল।
Verse 42
संवत्सरसहस्रं तु जानात्येकां स शर्वरीम् । परित्यक्ता वयं तात शशिना दोषवर्जिताः
হাজাৰ বছৰ ধৰি তেওঁ কেৱল এটা ৰাত্ৰিকেই চিনি পায়; হে পিতা, দোষশূন্য হ’লেও চন্দ্ৰই আমাক ত্যাগ কৰিছে।
Verse 43
स रेमे सह रोहिण्या अस्माकमसुखप्रदः । अस्माकं दुःखदग्धानां श्रेयोऽतो मरणं भवेत्
সেই ৰোহিণীৰ সৈতে ক্ৰীড়া কৰিলে, আমাৰ বাবে কেৱল দুখহে আনিলে। শোকৰ জুইত দগ্ধ হোৱা আমালৈ ইয়াতকৈ মৃত্যুয়েই শ্ৰেয়।
Verse 44
तासां तद्वचनं श्रुत्वा दुःखार्तानां प्रजापतिः । ब्रह्मतेजः समायुक्तः पुत्रीस्नेहेन कर्षितः । जगाम यत्र ऋक्षेशो वचनं चेदमब्रवीत्
দুখে পীড়িত কন্যাসকলৰ সেই বাক্য শুনি প্ৰজাপতি (দক্ষ) — ব্ৰহ্মতেজে সমন্বিত আৰু কন্যাস্নেহে আকৃষ্ট — য’ত নক্ষত্ৰৰ অধিপতি আছিল তাত গ’ল আৰু এই বাক্য ক’লে।
Verse 45
समं वर्त्तस्व कन्यासु मामकासु निशाकर । अन्यथा दोषभागी त्वं भविष्यसि न संशयः
হে নিশাকৰ, মোৰ কন্যাসকলৰ প্ৰতি সমান আচৰণ কৰা। নতুবা নিঃসন্দেহে তুমিও দোষৰ ভাগী হ’বা।
Verse 46
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा लज्जयावनतः स्थितः । बाढमित्येव ऋक्षेंद्रो दक्षस्य पुरतोऽब्रवीत्
তেওঁৰ সেই বাক্য শুনি সি লাজত মূৰ নত কৰি থিয় হৈ ৰ’ল। তাৰ পাছত দক্ষৰ সন্মুখত নক্ষত্ৰৰ অধিপতিয়ে ক’লে, “বাঢ়ম—তেনে হ’ব।”
Verse 47
अद्यप्रभृति विप्रर्षे समं वर्त्तयितास्म्यहम् । पुत्रीभिस्तव सत्यं वै शपेऽहं शपथेन ते
আজি পৰা, হে ব্ৰাহ্মণ-ঋষি, মই তোমাৰ কন্যাসকলৰ প্ৰতি সমান আচৰণ কৰিম। সঁচাকৈ, মই তোমাক শপথেৰে শপথ কৰিলোঁ।
Verse 48
एवं प्रतिज्ञासंयुक्ते निशानाथे तदांबिके । सर्वा रूपेण संयुक्तास्तस्य कन्या निवेदिताः
এইদৰে, হে অম্বিকে মাতৃ, নিশানাথ চন্দ্ৰ যেতিয়া প্ৰতিজ্ঞাৰে আবদ্ধ হ’ল, তেতিয়া সেই সকলো কন্যা পুনৰ ৰূপ-লাবণ্য আৰু তেজেৰে সংযুক্ত হৈ তেওঁৰ আগত নিবেদিত হ’ল।
Verse 49
दक्षः स्वभवनं गत्वा निर्वृतिं परमां गतः । चन्द्रोऽपि पूर्ववद्देवि रोहिण्यां निरतोऽभवत्
দক্ষ নিজ গৃহলৈ গৈ পৰম সন্তোষ লাভ কৰিলে। কিন্তু, হে দেবী, চন্দ্ৰ পূৰ্বৰ দৰে ৰোহিণীতেই আসক্ত হৈ ভক্তিভাৱে নিবিষ্ট হৈ থাকিল।
Verse 50
संपरित्यज्य ताः सर्वाः कामोपहतमानसः । अथ भूयस्तु ताः सर्वा दक्षं वचनमब्रुवन्
কামত আঘাতপ্ৰাপ্ত মন লৈ চন্দ্ৰই সেই সকলোকে পৰিত্যাগ কৰি মুখ ঘূৰালে। তেতিয়া তেওঁলোক সকলোৱে পুনৰ দক্ষে বচন ক’লে।
Verse 51
मलिनास्ताः कृशांग्यश्च दीनाः सर्वा विचेतसः । ततो दृष्ट्वा तथारूपं दक्षो मोहमुपागतः
তেওঁলোক সকলো মলিন, কৃশাঙ্গী, দীন আৰু ব্যাকুলচিত্ত হ’ল। তেনে অৱস্থা দেখি দক্ষে মোহত পতিত হ’ল।
Verse 52
लब्धसंज्ञः पुनः सोऽपि क्रोधोद्भूततनूरुहः । उवाच सर्वाः स्वाः पुत्रीः किमित्थं मलिनांबराः । किमिदं निष्प्रभाः सर्वाः कथयध्वं ममानघाः
পুনৰ সংজ্ঞা লাভ কৰি, ক্ৰোধত দেহৰ ৰোম খাড়া হৈ উঠিল; তেওঁ নিজৰ সকলো কন্যাক ক’লে— “তোমালোক কিয় এনেকৈ মলিন বস্ত্ৰ পৰিধান কৰিছা? কিয় তোমালোক সকলো নিষ্প্ৰভ? কোৱা মোক, হে অনঘাসকল।”
Verse 53
असुरान्सानुगांश्चैव ये चान्ये सुरसत्तमाः । अद्य शापहतान्पुत्र्यः करिष्यामि न संशयः
হে দেৱশ্ৰেষ্ঠ! আজ মই অসুৰসকলক তেওঁলোকৰ অনুচৰসহ, আৰু আন যিসকল আছে, হে কন্যাসকল, নিশ্চিতভাৱে শাপেৰে আঘাত কৰিম; তাত কোনো সন্দেহ নাই।
Verse 54
एवमुक्तास्तु दक्षेण सर्वास्ताः समुदैरयन्
দক্ষই এনেদৰে কোৱাত, তেওঁলোক সকলো একেলগে একসাথে কণ্ঠ মেলি ক’লে।
Verse 55
न चास्माकं निशानाथ ऋतुमात्रमपि प्रभो । प्रयच्छति पुनस्तेन युष्मत्पार्श्वं समागताः
হে প্ৰভু! নিশানাথ চন্দ্ৰই আমাক তেওঁৰ সান্নিধ্যৰ ঋতুমাত্ৰ অংশো নেদিয়ে; সেয়েহে আমি পুনৰ আপোনাৰ কাষলৈ আহিছোঁ।
Verse 56
अनादृत्य तु ते वाक्यं रोहिण्यां निरतो रहः । रेमे कामपरीतात्मा अस्माकं शोकवर्द्धनः
আপোনাৰ বচন অমান্য কৰি তেওঁ গোপনে ৰোহিণীত আসক্ত হৈ ৰ’ল; কামে আচ্ছন্ন মন লৈ তেওঁ ক্ৰীড়া কৰিলে, আমাৰ শোকহে বৃদ্ধি কৰিলে।
Verse 57
तासां तद्वचनं श्रुत्वा दक्षः कोपमुपागतः । गत्वा चंद्रं महादेवि शशाप प्रमुखे स्थितम्
তেওঁলোকৰ কথা শুনি দক্ষ ক্ৰোধে আচ্ছন্ন হ’ল। হে মহাদেৱী! তেওঁ চন্দ্ৰৰ ওচৰলৈ গৈ, সন্মুখত থিয় হৈ থকা চন্দ্ৰক মুখামুখি শাপ দিলে।
Verse 58
अनादृत्य हि मे वाक्यं यस्मात्त्वं रोहिणीरतः । संत्यज्य पुत्रीश्चास्माकं शेषा दोषेण वर्जिताः । तस्माद्यक्ष्मा शरीरं ते ग्रसिष्यति न संशयः
যিহেতু তুমি মোৰ আজ্ঞা অৱজ্ঞা কৰি ৰোহিণীত আসক্ত হৈ ৰ’লা আৰু মোৰ অন্য নিৰ্দোষ কন্যাসকলক ত্যাগ কৰিলা; সেয়েহে যক্ষ্মা (ক্ষয়ৰোগ) নিশ্চয়েই তোমাৰ দেহক গ্ৰাস কৰিব, ইয়াত একো সন্দেহ নাই।
Verse 59
एतस्मिन्नेव काले तु यक्ष्मा पर्वतपुत्रिके । दक्षेण तु समादिष्टस्तस्य कायं समाविशत्
ঠিক সেই সময়তে, হে পৰ্বতৰ কন্যা, দক্ষেৰ আজ্ঞাত প্ৰেৰিত যক্ষ্মা নামৰ ব্যাধিয়ে তাৰ দেহত প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 60
यक्ष्मणा ग्रस्तकायोऽसौ क्षयं याति दिनेदिने
যক্ষ্মাই দেহ গ্ৰাস কৰাত সি দিনেদিনে ক্ষয় হৈ গৈল, ক্ৰমে ক্ৰমে নিঃশেষ হ’ল।
Verse 61
एवं सोमस्तु दक्षेण कृतशापो गतप्रभः । पपात वसुधां देवि निश्चेष्टो रोहिणीयुतः
এইদৰে দক্ষেৰ শাপে সোমৰ জ্যোতি নিভি গ’ল; হে দেবী, ৰোহিণীৰ সৈতে সি নিশ্চেষ্ট হৈ পৃথিৱীত পৰি গ’ল।
Verse 62
लब्ध्वसंज्ञो मुहूर्तेन रोहिणीवाक्य मब्रवीत्
অল্প সময়ৰ ভিতৰত সঞ্জ্ঞান ঘূৰি আহি, সি ৰোহিণীক উদ্দেশি বাক্য ক’লে।
Verse 63
देवि कार्यं किमधुना त्वत्पित्रा शापितो ह्यहम् । क्षयकुष्ठेन संयुक्तः किं करोम्यधुना प्रिये
হে দেবী, এতিয়া কি কৰা উচিত? তোমাৰ পিতৃয়ে মোক শাপ দিছে। ক্ষয়ৰোগ আৰু কুষ্ঠে পীড়িত মই এতিয়া কি কৰিম, প্ৰিয়ে?
Verse 64
एवमुक्ता रोहिणी तु बाष्पव्याकुललोचना । दक्षशापहतं दृष्ट्वा सोमं वचनमब्रवीत्
এইদৰে কোৱা হ’লে ৰোহিণীৰ চকু অশ্ৰুৱে ব্যাকুল হ’ল। দক্ষৰ শাপে আঘাতপ্ৰাপ্ত সোমক দেখি তাই এই বাক্য ক’লে।
Verse 65
येन शापस्तु ते दत्तस्तमेव शरणं व्रज । स ते शापाभिभूतस्य नूनं श्रेयो विधास्यति
যিজনে তোমাক শাপ দিছে, সেইজনৰেই শৰণ লোৱা। শাপে দমিত তোমাৰ বাবে তেওঁ নিশ্চয় মঙ্গলৰ ব্যৱস্থা কৰিব।
Verse 66
लप्स्यसे तत्प्रसादात्त्वं प्रभां पूर्वोचितां शुभाम्
তাঁৰ প্ৰসাদত তুমি পূৰ্বে যি শোভাময় প্ৰভা তোমাৰ আছিল, সেই শুভ দীপ্তি পুনৰ লাভ কৰিবা।
Verse 67
रोहिण्या वचनं श्रुत्वा गतो दक्षसमीपतः । चंद्रः प्रोवाच विनयाद्वाष्प व्याकुललोचनः
ৰোহিণীৰ বাক্য শুনি চন্দ্ৰ দক্ষৰ ওচৰলৈ গ’ল। অশ্ৰুৱে ব্যাকুল চকুৰে, বিনয়েৰে তেওঁ ক’লে।
Verse 69
त्वया क्रोधपरीतेन कारणे वाप्यकारणे । अनुकंपां च मे कृत्वा कार्यं शापस्य मोक्षणम्
তুমি ক্ৰোধে আচ্ছন্ন হৈ, কাৰণ থাকক বা নাথাকক, মোৰ ওপৰত এই কথা উচ্চাৰিলা। এতিয়া মোৰ প্ৰতি অনুকম্পা কৰি, শাপ-মোচনৰ কাৰ্য সম্পন্ন কৰা।
Verse 70
विदितं तु महाभाग शप्तोहं येन कर्मणा । कुरुष्वानुग्रहं दक्ष मम दीनस्य याचतः
হে মহাভাগ, যি কৰ্মৰ ফলত মই শপ্ত হ’লোঁ, সেয়া জনা আছে। হে দক্ষ, মই দীন হৈ প্ৰাৰ্থনা কৰোঁ—মোৰ প্ৰতি অনুগ্ৰহ আৰু দয়া কৰা।
Verse 71
एवं विलपमानस्य सोमस्य तु महात्मनः । अनुग्रहे मतिं कृत्वा इदं वचनमब्रवीत्
এইদৰে বিলাপ কৰা মহাত্মা সোমক দেখি, (দক্ষ) অনুগ্ৰহ কৰিবলৈ মন স্থিৰ কৰি এই বাক্য ক’লে।
Verse 72
दक्ष उवाच । मया शापहतः सोम त्रातुं शक्यो न दैवतैः । यद्यद्ब्रवीम्यहं सोम तत्तथेति न संशयः
দক্ষ ক’লে: হে সোম, মোৰ শাপে আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈ তোমাক দেৱতাসকলেও উদ্ধাৰ কৰিব নোৱাৰে। তথাপি হে সোম, মই যি কওঁ, সেয়া তেনেকৈয়ে হ’ব—ইয়াত সন্দেহ নাই।
Verse 73
आयुः कर्म च वित्तं च विद्या निधनमेव च । पूर्वसृष्टानि यान्येव संभवंति हि तानि वै
আয়ুস, কৰ্ম, ধন, বিদ্যা আৰু মৃত্যুও—যি যি আগতেই সৃষ্ট কৰা হৈছে, সেইবোৰেই নিশ্চয়কৈ ঘটিত হয়।
Verse 74
असुराश्च सुराश्चैव ये चान्ये यक्षराक्षसाः । सर्वेपि शक्ता न त्रातुं वर्जयित्वा महेश्वरम्
অসুৰ আৰু সুৰ, আৰু আন যক্ষ-ৰাক্ষস আদি—সকলোৱে সক্ষম নহয় তোমাক ৰক্ষা কৰিবলৈ; কেৱল মহেশ্বৰক বাদ দি কোনো নাই।
Verse 75
एषां शापो मया दत्तोऽनुग्रहीष्य ति शंकरः । नान्यस्त्रातुं भवेच्छक्तो विना पशुपतिं भवम् । तत्त्वं शीघ्रतरं गच्छ समाराधय शंकर
ইহঁতৰ ওপৰত মোৰ দিয়া শাপ আছে; শংকৰ অনুগ্ৰহ কৰিব। পশুপতি ভৱক বাদ দি আন কোনোয়ে ৰক্ষা কৰিব নোৱাৰে। সেয়ে তৎক্ষণাৎ, অতি শীঘ্ৰে গৈ শংকৰক বিধিপূৰ্বক আৰাধনা কৰা।
Verse 76
न शक्तोऽन्यः पुनश्चंद्रः कर्तुं त्वां निर्मलं पुनः । वर्जयित्वा महादेवं शितिकंठमुमापतिम्
হে চন্দ্ৰ! মহাদেৱ—শিতিকণ্ঠ, উমাপতি—ক বাদ দি আন কোনোয়ে তোমাক পুনৰ নিৰ্মল কৰিব নোৱাৰে।
Verse 77
दक्षस्य च वचः श्रुत्वा कृतांजलिपुटः स्थितः । प्रत्युवाच तदा सोमः प्रहष्टेनांतरात्मना
দক্ষৰ বাক্য শুনি সোমে কৰযোৰে থিয় হৈ থাকিল; তাৰ পাছত অন্তৰত আনন্দিত হৈ সোমে উত্তৰ দিলে।
Verse 78
भगवन्यदि तुष्टोसि मम भक्तस्य सुव्रत । अनुग्रहे कृता बुद्धिस्तदाचक्ष्व कुतः शिवः
হে ভগৱান! যদি তুমি মোৰ ভক্তৰ ওপৰত সন্তুষ্ট, হে সুৱ্ৰত! যেতিয়া তোমাৰ বুদ্ধি অনুগ্ৰহ কৰিবলৈ উদ্যত, তেন্তে কোৱা—শিৱ ক’ত (কেনেকৈ লাভ কৰিব)?
Verse 79
कस्मिन्स्थाने मया दक्ष द्रष्टव्योऽसौ महेश्वरः । तत्स्थानानि चरिष्यामि यानि तानि वदस्व मे
হে দক্ষ, মই কোন স্থানত সেই মহেশ্বৰক দৰ্শন কৰিম? সেই সকলো স্থান মোক কোৱা; মই তাত যাত্ৰা কৰিম—মোৰ বাবে প্ৰকাশ কৰা।
Verse 80
दक्ष उवाच । शृणु सोम प्रयत्नेन श्रुत्वा चैवावधारय । वारुणीं दिशमाश्रित्य सागरानूपसन्निधौ
দক্ষ ক’লে: হে সোম, যত্নেৰে শুনা; শুনি মনত দৃঢ়কৈ ধৰি ৰাখা। বৰুণৰ দিশ, অৰ্থাৎ পশ্চিমমুখে, সাগৰ আৰু উপকূলীয় জলাভূমিৰ ওচৰত…
Verse 81
कृतस्मरस्यापरतो धन्वंतरशतत्रये । लिंगं महाप्रभावं च स्वयंभूतं व्यवस्थितम्
কৃতস্মৰা নামৰ স্থানৰ ওপাৰে, তিনিশ ধন্বন্তৰ দূৰত, মহা প্ৰভাৱশালী স্বয়ম্ভূ লিঙ্গ স্থিত আছে।
Verse 82
सूर्य्यबिंबसमप्रख्यं सर्प मेखलमंडितम् । कुक्कुटांडकमानं तद्भूमिमध्ये व्यवस्थितम्
সেয়া সূৰ্য্যবিম্বৰ দৰে দীপ্তিমান, সৰ্প-মেখলাৰে অলংকৃত; কুকুৰীৰ ডিমৰ সমান মাপৰ, ভূমিৰ একেবাৰে মাজত অচলভাৱে স্থিত।
Verse 83
स्पर्शलिंगं हि तद्विद्धि तद्भक्त्या ज्ञास्यते भवान् । तत्र संनिहितो देवः शंकरः परमेश्वरः
ইয়াক ‘স্পৰ্শ-লিঙ্গ’ বুলি জানিবা—পবিত্ৰ স্পৰ্শেৰে উপলব্ধ হ’ব পৰা। ইয়াৰ ভক্তিৰ দ্বাৰা তুমিও নিজে ইয়াৰ তত্ত্ব জানিবা; কিয়নো তাত দেৱ শংকৰ পৰমেশ্বৰ পূৰ্ণৰূপে সংনিহিত।
Verse 85
प्रशस्य देवदेवेशमात्मानं निर्मलं कुरु । यस्याशु वरदानेन प्राप्स्यसे रूपमुत्तमम्
দেৱদেৱেশ্বৰক প্ৰশংসা কৰা আৰু নিজকে নিৰ্মল কৰা; যাৰ শীঘ্ৰ বৰদানত তুমি উত্তম ৰূপ লাভ কৰিবা।
Verse 94
गच्छ त्वं तपसोग्रेण आराधय सुरेश्वरम्
তুমি আগবাঢ়া; তীব্ৰ তপস্যাৰে সুৰেশ্বৰক আৰাধনা কৰা।
Verse 168
कुरुष्वानुग्रहं दक्ष प्रसन्नेनांतरात्मना । कोपं त्यज महर्षे त्वं ममोपरि दयां कुरु
হে দক্ষ, অন্তৰাত্মা প্ৰসন্ন ৰাখি মোৰ ওপৰত অনুগ্ৰহ কৰা; হে মহর্ষি, ক্ৰোধ ত্যাগ কৰি মোৰ প্ৰতি দয়া কৰা।