Adhyaya 81

Verse 1

। श्रीगरुड उवाच । ममास्ति दयितं मित्रं ब्राह्मणो भृगुवंशजः । तस्यास्ति माधवीनाम कन्या कमललोचना

শ্ৰী গৰুড়ে ক’লে: “মোৰ এক প্ৰিয় বন্ধু আছে—ভৃগুবংশজাত এজন ব্ৰাহ্মণ। তেওঁৰ মাধৱী নামৰ এক কন্যা আছে, কমলনয়না।”

Verse 2

न तस्याः सदृशः कांतः प्राप्तस्तेन महात्मना । यतस्ततोऽहमादिष्टः कांतमस्यास्त्वमानय । अनुरूपं द्विजश्रेष्ठ यद्यहं संमतस्तव

“সেই মহাত্মাই তেওঁৰ সমান যোগ্য বৰ নাপালে। সেয়ে মোক আদেশ দিয়া ক’লে: ‘এই কন্যাৰ বাবে উপযুক্ত স্বামী আন, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, যদি তুমি মোৰ অনুৰোধ মান্য কৰ।’”

Verse 3

ततो मयाऽखिला भूमिस्तद्वरार्थं विलोकिता । न तदर्थं वरो लब्धः सर्वैः समुचितो गुणैः

তাৰ পাছত সেই বৰৰ সন্ধানত মই সমগ্ৰ পৃথিৱী পৰ্যবেক্ষণ কৰিলোঁ; কিন্তু সেই উদ্দেশ্যৰ যোগ্য, সকলো প্ৰয়োজনীয় গুণেৰে সম্পন্ন কোনো পুৰুষ নাপালোঁ।

Verse 4

ततस्त्वं पुण्डरीकाक्ष मम चित्ते व्यवस्थितः । अनुरूपः पतिस्तस्याः सर्वैरेव गुणैर्युतः

সেইহেতু, হে পুণ্ডৰীকাক্ষ প্ৰভু, তুমি মোৰ চিত্তত দৃঢ়ভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত—সেই কন্যাৰ বাবে সকলো গুণেৰে যুক্ত, সম্পূৰ্ণ উপযুক্ত পতি ৰূপে।

Verse 5

तस्मात्पाणिग्रहं तस्याः स्वीकुरुष्व सुरेश्वर । अत्यन्तरूपयुक्ताया मम वाक्यप्रणोदितः

সেইহেতু, হে সুৰেশ্বৰ, মোৰ নিবেদনত প্ৰেৰিত হৈ, অতিশয় ৰূপৱতী সেই কন্যাৰ পাণিগ্ৰহণ স্বীকাৰ কৰা।

Verse 6

भगवानुवाच । अत्रानय द्विजश्रेष्ठ तां कन्यां कमलेक्षणाम् । येन दृष्ट्वा स्वयं पश्चात्प्रकरोमि यथोदितम्

ভগৱানে ক’লে: হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, সেই কমলনয়না কন্যাক ইয়ালৈ আন। মই নিজে তাক দেখি তাৰ পাছত যিদৰে কোৱা হৈছে তেনেদৰে কৰিম।

Verse 7

गरुड उवाच । तव तेजोभयादेव सा कन्या जनकान्विता । मया दूरे विनिर्मुक्ता तत्कथं तामिहानये

গৰুড়ে ক’লে: তোমাৰ তেজৰ ভয়তেই সেই কন্যা পিতৃসহ ময়াই দূৰত মুক্ত কৰি দিছিলোঁ। তেন্তে মই তাক ইয়ালৈ কেনেকৈ আনিম?

Verse 8

श्रीभगवानुवाच । अत्र तां मम तत्तेजो जनकेन समन्विताम् । न हि धक्ष्यति तस्मात्त्वं शीघ्रं द्विजवराऽनय

শ্ৰীভগৱানে ক’লে: “হে শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজ, তাইক পিতৃসহ শীঘ্ৰে ইয়ালৈ আন। মোৰ তেজে তাইক নেদহিব; সেয়ে ভয় নকৰিবা।”

Verse 9

एवमुक्तस्ततस्तेन विष्णुना प्रभविष्णुना । तां कन्या मानयामास तं च विप्रभृगूद्वहम्

প্ৰভাৱান বিষ্ণুৱে এইদৰে কোৱাত, তেওঁ তেতিয়া সেই কন্যাকো সন্মান দিলে আৰু ভৃগুবংশৰ শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজ ব্ৰাহ্মণকো আদৰ-সন্মান কৰিলে।

Verse 10

अथासौ प्रणिपत्योच्चैर्ब्राह्मणो मधुसूदनम् । लक्ष्मीवन्न्यविशत्पार्श्वे गरुडस्य समीपतः

তাৰ পাছত সেই ব্ৰাহ্মণে মধুসূদনক গভীৰ প্ৰণাম কৰিলে, আৰু লক্ষ্মীৰ দৰে গৰুড়ৰ ওচৰত প্ৰভুৰ কাষত নিজৰ আসন গ্ৰহণ কৰিলে।

Verse 11

सापि कन्या वरारोहा बाल्यभावादनिन्दिता । शय्यैकांते समाविष्टा दक्षिणे मुरविद्विषः

সেই কন্যাও—সুন্দৰ অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গযুক্তা, বাল্যভাবৰ নিৰ্দোষতাৰে অনিন্দিতা—মুৰবৈৰী (বিষ্ণু)ৰ দক্ষিণফালে, শয্যাৰ একান্ত কোণত বহিল।

Verse 12

अथ कोपपरीतांगी महिष्याधर्ममाश्रिता । लक्ष्मीः शशाप तां कन्यां सपत्नीति विचिन्त्य च

তেতিয়া লক্ষ্মী—ক্ৰোধে অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গ আচ্ছন্ন হৈ, ঈৰ্ষাকাতৰ মহিষীৰ দৰে অধৰ্ম আশ্ৰয় কৰি—“ই মোৰ সতীন” বুলি ভাবি সেই কন্যাক শাপ দিলে।

Verse 13

यस्मान्मे पुरतः पापे कांतस्य मम हर्षिता । शय्यायां त्वं समाविष्टा लज्जां त्यक्त्वा सुदूरतः । तस्मादश्वमुखी नूनं विकृता त्वं भविष्यसि

হে পাপিনী কন্যা, মোৰ সন্মুখতে তুমি মোৰ প্ৰিয় কান্তত হৰ্ষিত হৈ তেওঁৰ শয্যাত উপবিষ্ট হ’লা, লজ্জা বহু দূৰলৈ ত্যাগ কৰি; সেয়ে নিশ্চয় তুমি বিকৃত হৈ অশ্বমুখী হ’বাগৈ।

Verse 14

एवं शापे श्रिया दत्ते हाहाकारो महानभूत् । सर्वेषां तत्र संस्थानां कोपश्चापि द्विजन्मनः

এইদৰে শ্ৰী (লক্ষ্মী)য়ে শাপ উচ্চাৰণ কৰাত মহা হাহাকার উঠিল। তাত উপস্থিত সকলো লোক কঁপি উঠিল, আৰু দ্বিজ (ব্ৰাহ্মণ)ো ক্ৰোধিত হ’ল।

Verse 16

यावन्नाग्निद्विजातीनां प्रत्यक्षं गुरुसंनिधौ । ससंकल्पं स्वयं दत्ता गृह्योक्तविधिना जनैः

যেতিয়ালৈকে পবিত্ৰ অগ্নি আৰু দ্বিজাতিসকল সাক্ষী ৰূপে উপস্থিত আছিল, আৰু গুৰুৰ প্ৰত্যক্ষ সান্নিধ্যত, লোকসকলে নিজে সংকল্প কৰি গৃহ্যবিধি অনুসাৰে দান অৰ্পণ কৰিলে।

Verse 18

एवमुक्त्वा स विप्रेंद्रस्ततः प्रोवाच केशवम् । आतिथ्यं विहितं ह्येतत्तव पत्न्या यथोचितम् । तस्मात्तत्र प्रयास्यामि यत्र स्यात्तादृशी सुता

এইদৰে কৈ সেই বিপ্ৰেন্দ্ৰই তাৰ পিছত কেশৱক ক’লে: “তোমাৰ পত্নীয়ে যথোচিতভাৱে যি আতিথ্য কৰিছে, সেয়া নিশ্চয় বিধিপূৰ্বক। সেয়ে মই সেই ঠাইলৈ যাম, য’ত তেনে গুণৱতী সুতা পোৱা যায়।”

Verse 19

ब्राह्मण उवाच । सहस्रं याच्यते कन्या करोत्येकः करग्रहम् । वाङ्मात्रेण न तस्याः स्यात्पत्नीभावः कथंचन

ব্ৰাহ্মণে ক’লে: “সহস্ৰজনে কন্যাক প্ৰাৰ্থনা কৰিব পাৰে, কিন্তু কৰগ্ৰহণ (হাত ধৰা) এজনেই কৰে। কেৱল বাক্য-মাত্ৰে তাই কোনোপধ্যেই পত্নী হ’ব নোৱাৰে।”

Verse 20

तस्मान्नाश्वमुखी ह्येषा जन्मन्यस्मिन्भविष्यति । गृहीत्वेमां गृहं गच्छ प्रयच्छ स्वेप्सिताय च

সেয়ে এই জন্মতেই অশ্বমুখী নহ’ব। ইমানক লৈ গৃহলৈ যোৱা, আৰু যাক তুমি ইচ্ছা কৰা তাকেই বিয়া দি দিয়া।

Verse 22

सेयं तव सुता विप्र बंधुस्थानं समाश्रिता । भविष्यति ततो जामिः कनिष्ठा मेऽन्यजन्मनि

হে বিপ্ৰ, তোমাৰ এই কন্যাই আত্মীয়তাৰ স্থানত আশ্ৰয় লৈছে। সেয়ে অন্য জন্মত ই মোৰ কনিষ্ঠা ভগ্নী, নিকট ৰক্ত-সম্পৰ্ক হ’ব।

Verse 23

अवतीर्णस्य भूपृष्ठे देवकार्येण केनचित् । वाजिवक्त्रधरा प्रोक्ता यद्येषा मम कांतया

যেতিয়া মই কোনো দেৱকাৰ্যৰ নিমিত্তে ভূ-পৃষ্ঠত অৱতীৰ্ণ হওঁ, তেতিয়া যদি মোৰ প্ৰিয়াৰ কাৰণে ই ‘অশ্বমুখধাৰী’ বুলি কোৱা হয়…

Verse 24

ततोऽहं सुमहत्कृत्वा तपश्चैवानया सह । करिष्यामि शुभास्यां च तथा लक्ष्मीमपि द्विज

তেতিয়া মই এইজনীৰ সৈতে একেলগে অতি মহান তপস্যা কৰিম; আৰু হে দ্বিজ, মই শুভমুখীক আৰু লক্ষ্মীকো প্ৰাপ্ত কৰাম।

Verse 25

एवं स भगवान्विप्रं तं सन्तोष्य तदा गिरा । गरुडेन समं चक्रे कथाश्चित्रा मनोरमाः

এইদৰে ভগৱানে নিজৰ বাক্যৰে সেই বিপ্ৰক তেতিয়া সন্তুষ্ট কৰিলে; আৰু গৰুড়ৰ সৈতে মিলি আশ্চৰ্য আৰু মনোৰম কাহিনীসমূহ কথোপকথন কৰিলে।

Verse 26

अथ तस्मिन्कथांते स गरुडः पुरुषोत्तमम् । प्रोवाच तां स्त्रियं दृष्ट्वा वृद्धां तेजःसमन्विताम्

তাৰ পাছত কথোপকথন শেষ হোৱাত গৰুড়ে পুৰুষোত্তমক ক’লে। তেজেৰে দীপ্ত বয়স্কা সেই নাৰীক দেখি, তেওঁ তাইৰ বিষয়ে কথা তুলিলে।

Verse 27

अपूर्वेयं सुरश्रेष्ठ स्त्री वृद्धा तव पार्श्वगा । किमर्थं केयमाख्याहि कुतः प्राप्ता जनार्दन

“হে দেৱশ্ৰেষ্ঠ! তোমাৰ কাষত থিয় হৈ থকা এই বৃদ্ধা নাৰী অতি অপূৰ্ব। কিয় তাই ইয়াত আছে? ক’বা—তাই কোন, আৰু ক’ৰ পৰা আহিছে, হে জনাৰ্দন?”

Verse 28

श्रीभगवानुवाच । एषा ख्याता खगश्रेष्ठ लोकेऽस्मिन्वृद्धकन्यका । शांडिलीनाम सर्वज्ञा ब्रह्मचर्यपरायणा

শ্ৰীভগৱানে ক’লে: “হে খগশ্ৰেষ্ঠ! এই জগতত তাই ‘বৃদ্ধকন্যকা’ নামে খ্যাত। তাইৰ নাম শাণ্ডিলী—সৰ্বজ্ঞা, আৰু ব্ৰহ্মচৰ্য-ব্ৰতত সম্পূৰ্ণ নিবেদিতা।”

Verse 29

तपोवीर्यसमोपेता सर्वदेवाभिवंदिता । नास्ति वै चेदृशी नारी खगेन्द्रात्र जगत्त्रये

“তপস্যাৰ বীৰ্যৰে সমৃদ্ধ, আৰু সকলো দেৱতাই যাক বন্দনা কৰে—হে খগেন্দ্ৰ! ত্ৰিলোকত সঁচাকৈ তাইৰ দৰে আন কোনো নাৰী নাই।”

Verse 30

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विहस्य विहगाधिपः । प्रोवाच वासुदेवं च तां विलोक्य चिरं द्विजाः

সূতে ক’লে: “সেই বাক্য শুনি খগাধিপতিয়ে হাঁহি দিলে। হে দ্বিজসকল! তাইক বহুক্ষণ চাই থাকি, তাৰ পাছত তেওঁ বাসুদেৱক ক’লে।”

Verse 31

गरुड उवाच । नैतच्चित्रं तपो यच्च क्रियते सुमहत्तरम् । यथा च दीयते दानं यच्च तत्रास्ति चाद्भुतम् । तथा च क्रियते युद्धं संग्रामे युद्धशालिभिः

গৰুড়ে ক’লে: মহা তপস্যা কৰা একো আচৰিত নহয়; দান দিয়া কথাও—যদিও অদ্ভুত—আচৰিত নহয়। সেইদৰে ৰণক্ষেত্ৰত যুদ্ধবিদ্যাত নিপুণ যোদ্ধাসকলে যুদ্ধ কৰে।

Verse 32

नाश्चर्यं चित्रमेतच्च ब्रह्मचर्यं तदद्भुतम् । विशेषाद्यौवनावस्थां संप्राप्य पुरुषोत्तम

“ইয়াই প্ৰকৃত আচৰিত নহয়। ব্ৰহ্মচৰ্য—ইন্দ্ৰিয়-সংযম আৰু ব্ৰহ্মব্ৰত—সেইটোৱেই অদ্ভুত, বিশেষকৈ যৌৱন অৱস্থা লাভ কৰিলে, হে পুৰুষোত্তম।”

Verse 33

विशेषेण च नारीभिरत्र न श्रद्दधाम्यहम् । अवश्यं यौवनस्थेन तिर्यग्योनिगतेन च

“আৰু এই বিষয়ত, বিশেষকৈ নাৰীৰ ক্ষেত্ৰত মই বিশ্বাস কৰিব নোৱাৰোঁ। কিয়নো যৌৱনত স্থিত—যদিও তিৰ্যক যোনিত জন্ম—জীৱ অৱশ্যম্ভাৱীভাৱে কামবেগে চালিত হয়।”

Verse 34

विकारः खलु कर्तव्यो नाधि काराय यौवनम् । यदि न प्राप्नुवंत्येताः पुरुषं योषितः क्वचित्

“নিশ্চয়েই যৌৱন বিকাৰ আৰু চঞ্চলতাৰ দিশে ধাৱিত হয়; স্বভাৱতে ই সংযমৰ বাবে উপযুক্ত নহয়। যদি এই নাৰীসকলে ক’তো কোনো পুৰুষ নাপায়, তেন্তে (তেওঁলোকৰ কামনা পথ বিচাৰে)…”

Verse 35

अन्योन्यं मैथुनं चक्रुः कामबाणप्रपीडिताः । कुष्ठिनं व्याधितं वापि स्थविरं व्यंगमेव च । अप्येताः पुरुषाभावे मन्यंते पंचसायकम्

“কামদেৱৰ বাণে পীড়িত হৈ তেওঁলোকে পৰস্পৰে মৈথুনো কৰে; অথবা কুষ্ঠৰোগী, ব্যাধিগ্ৰস্ত, বৃদ্ধ, আনকি খোঁড়া-বিকলাঙ্গৰ সঙ্গেও। উপযুক্ত পুৰুষ নাথাকিলেও তেওঁলোকে পঞ্চসায়কধাৰী কামক অপ্রতিরোধ্য বুলি মানে।”

Verse 36

नाग्निस्तृप्यति काष्ठानां नापगानां महोदधिः । नांतकः सर्वभूतानां न पुंसां वामलोचना

অগ্নি কাঠেৰে কেতিয়াও তৃপ্ত নহয়; মহাসাগৰ নদীৰে কেতিয়াও পূৰ্ণ নহয়। মৃত্যু সত্ত্বসমূহেৰে কেতিয়াও তৃপ্ত নহয়—তদ্ৰূপে সুন্দৰ নাৰীও পুৰুষেৰে কেতিয়াও তৃপ্ত নহয়।

Verse 37

न परत्र भयादेता मर्यादां विदधुः स्त्रियः । मुक्त्वा भूपभयं चैकमथवा गुरुजं भयम्

স্ত্ৰীয়ে পৰলোকৰ ভয়ত আচৰণৰ সীমা স্থাপন নকৰে; বৰং কেৱল ৰজাৰ দণ্ডভয়—অথবা কেতিয়াবা গুৰু-জ্যেষ্ঠৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা ভয়—এই একমাত্ৰ কাৰণতহে তেনে সীমা স্থিৰ কৰে।

Verse 38

सूत उवाच । एवं तस्य वचः श्रुत्वा शांडिली ब्रह्मचारिणी । मौनव्रतधराऽप्येवं हृदि कोपं दधार सा

সূতে ক’লে: সেই বাক্য শুনি ব্ৰহ্মচাৰিণী শাণ্ডিলী—মৌনব্ৰত পালন কৰিও—হৃদয়ত ক্ৰোধ ধৰি ৰাখিলে।

Verse 39

एतस्मिन्नंतरे तस्य पक्षिनाथस्य तत्क्षणात् । उभौ पक्षौ गतौ नाशं रुण्डाकारोऽत्र सोऽभवत्

সেই মুহূর্ততে পাখিনাথৰ দুয়োটা পাখা তৎক্ষণাৎ নষ্ট হ’ল; উভয় পাখা বিনষ্ট হোৱাত সি ইয়াত মুণ্ডহীন ধড়ৰ দৰে—পাখাহীন আৰু বিকলাঙ্গ—হ’ল।

Verse 40

मांसपिंडमयो रौद्रः सर्वरोगविवर्जितः । अशक्तश्च तथा गन्तुं पदमात्रमपि क्वचित्

সি ৰৌদ্ৰ ৰূপে মাত্ৰ মাংসপিণ্ডৰ দৰে দেখা দিলে, সকলো ৰোগৰ পৰা মুক্ত; তথাপি সম্পূৰ্ণ অক্ষম—কোথাও এক পদো চলিব নোৱাৰিলে।