Adhyaya 47

Verse 1

। ऋषय ऊचुः । महाकालस्य माहात्म्यं विस्तरेण महामते । अस्माकं सूतज ब्रूहि सर्वं वेत्ति यतो भवान्

ঋষিসকলে ক’লে: “হে মহামতে, মহাকালৰ মাহাত্ম্য বিস্তাৰে আমাক কোৱা। হে সূতপুত্ৰ, সকলো জানোতা তুমি, সেয়েহে সকলো বৰ্ণনা কৰা।”

Verse 2

सूत उवाच । आसीत्पूर्वं महीपाल इक्ष्वाकुकुलनन्दनः । रुद्रसेन इति ख्यातः सर्वशत्रुनिषूदनः

সূতে ক’লে: “পূৰ্বে এজন ভূ-পতি ৰজা আছিল, ইক্ষ্বাকু বংশৰ আনন্দ, ৰুদ্ৰসেন নামে খ্যাত—সকলো শত্রুনাশক।”

Verse 3

समुद्र इव गांभीर्ये सौम्यत्वे शशिसंनिभः । वीर्ये यथा सहस्राक्षो रूपे कन्दर्पसन्निभः

গাম্ভীৰ্যত সি সাগৰৰ দৰে গভীৰ, সৌম্যত চন্দ্ৰসম কোমল; বীৰ্যত সহস্ৰাক্ষ ইন্দ্ৰৰ দৰে, আৰু ৰূপত কন্দর্পৰ সমান মনোহৰ আছিল।

Verse 4

तस्य कांतीति विख्याता पुरी सर्वगुणान्विता । राजधान्यभवच्छ्रेष्ठा प्रोच्चप्राकारतोरणा

তাঁৰ নগৰী ‘কান্তী’ নামে বিখ্যাত আছিল, সকলো গুণে গুণান্বিতা। সেয়া ৰাজধানীসমূহৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠ হৈ উঠিল, উচ্চ প্ৰাচীৰ আৰু গম্ভীৰ তোৰণদ্বাৰে শোভিত।

Verse 5

तथैवासीत्प्रिया तस्य भार्या परमसंमता । ख्याता पद्मवतीनाम रूपौदार्य गुणान्विता

তেওঁৰ এক অতি প্ৰিয় আৰু পৰম সন্মানিতা পত্নীও আছিল; পদ্মৱতী নামে খ্যাত, ৰূপ-ঔদাৰ্য আৰু উত্তম গুণেৰে বিভূষিতা।

Verse 6

स तया सहितो राजा वैशाख्या दिवसे सदा । समभ्येति निजस्थानात्सैन्येनाल्पेन संवृतः

তেওঁৰ সৈতে একেলগে সেই ৰজা সদায় বৈশাখ মাহৰ এক দিনা নিজ স্থানৰ পৰা ওলাই আহে, অতি অলপ সৈন্য-সহচৰেৰে বেষ্টিত হৈ।

Verse 7

चमत्कारपुरे क्षेत्रे पीठे तत्र द्विजोत्तमाः । महाकालस्य देवस्य पुरतो रात्रिजागरम् । करोति श्रद्धया युक्तः सभार्यः स महीपतिः

হে দ্বিজোত্তম! চমৎকাৰপুৰৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰৰ সেই পীঠত, সেই মহীপতি পত্নীসহ মহাকাল দেৱৰ সম্মুখত শ্ৰদ্ধাযুক্ত হৈ ৰাত্ৰিজাগৰণ পালন কৰিছিল।

Verse 8

उपवासपरो भूत्वा ध्यायमानो महेश्वरम् । गीतवाद्येन हृद्येन नृत्येन द्विजसत्तमाः । धर्माख्यानेन विप्राणां वेदाध्ययनविस्तरैः

উপবাস পালন কৰি মহেশ্বৰক ধ্যান কৰোঁতে, হে দ্বিজসত্তম, (সেই জাগৰণ) মনোহৰ গীত-বাদ্য, নৃত্য, ব্ৰাহ্মণসকলৰ ধৰ্মাখ্যান, আৰু বেদৰ বিস্তৃত অধ্যয়ন-পাঠেৰে সম্পন্ন হৈছিল।

Verse 9

ततः प्रातः समुत्थाय स्नात्वा धौतांबरः शुचिः । ददौ दानानि विप्रेभ्यस्तपस्विभ्यो विशेषतः

তাৰ পাছত পুৱাতে উঠি স্নান কৰি, ধোৱা বস্ত্ৰ পৰিধান কৰি, শুচি হৈ তেওঁ দান দিলে—বিশেষকৈ ব্ৰাহ্মণ আৰু তপস্বীসকলক।

Verse 10

दीनांधकृपणेभ्यश्च तथान्येभ्यः सहस्रशः । वर्षेवर्षे सदैवं स समभ्येत्य महीपतिः । वैशाख्यां जागरं तस्य देवस्य पुरतोऽकरोत्

তেওঁ দীন, অন্ধ আৰু কৃপণ-দৰিদ্ৰসকলক, আৰু আন হাজাৰজনকো দান দিলে। এইদৰে বছৰে বছৰে সেই ৰজাই আহি বৈশাখ মাহত সেই প্ৰভুৰ সন্মুখত ৰাতিজাগৰণ পালন কৰিছিল।

Verse 11

यथायथा स भूपालः कुरुते रात्रिजागरम् । महाकालाग्रतस्तस्य तथा वृद्धिः प्रजायते

যিমান যিমান সেই ভূপালে মহাকালৰ সন্মুখত ৰাতিজাগৰণ কৰে, সিমানেই তাৰ ঐশ্বৰ্য বৃদ্ধি পায়; কিয়নো ই মহাকালৰ উপস্থিতিত সম্পন্ন হয়।

Verse 12

शत्रवो विलयं यांति लक्ष्मीर्वृद्धिं प्रगच्छति । एकदा स समायातस्तत्र यावन्महीपतिः

তাৰ শত্রুসকল বিনাশলৈ যায় আৰু লক্ষ্মী বৃদ্ধি পায়। এবাৰ সেই ৰজা তাত, সেই পবিত্ৰ স্থানত, আহি উপস্থিত হ’ল।

Verse 13

तत्रैव दिवसे तावन्महाकालस्य चाग्रतः । अपश्यद्ब्राह्मणश्रेष्ठान्नानादिग्भ्यः समागतान्

সেই দিনেই তাতেই, মহাকালৰ সন্মুখত, তেওঁ বহু দিশৰ পৰা সমাগত ব্ৰাহ্মণশ্ৰেষ্ঠসকলক দেখিলে।

Verse 14

वेदाध्ययनसंपन्नान्व्रतनिष्ठापरायणान् । एके तत्र कथाश्चक्रुः सुपुण्या ब्राह्मणोत्तमाः

তেওঁলোক বেদ অধ্যয়নত সম্পন্ন আৰু ব্ৰত-নিয়মত নিষ্ঠাপৰায়ণ আছিল। তাত কিছুমান অতি পুণ্যবান ব্ৰাহ্মণোত্তমে ধৰ্মকথাৰ আলোচনা আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 15

राजर्षीणां पुराणानां देवर्षीणां तथा परे । तीर्थानां च तथा चान्ये ब्रह्मर्षीणां तथा परे । यज्ञानां सागराणां च द्वीपानां च मनोहराः

কিছুমানে ৰাজর্ষি আৰু পুৰাণসমূহৰ কথা ক’লে; আন কিছুমানে দেৱর্ষিসকলৰ বৰ্ণনা ক’লে। কিছুমানে তীৰ্থসমূহৰ মাহাত্ম্য ক’লে, আন কিছুমানে ব্ৰহ্মর্ষিসকলৰ; লগতে যজ্ঞ, সাগৰ আৰু মনোমোহা দ্বীপসমূহৰ মনোৰম আখ্যানো চলি থাকিল।

Verse 16

अथ तान्पृथिवीपालः स प्रणम्य यथाक्रमम् । उपविष्टः सभामध्ये तैः सर्वैश्चाभिनंदितः

তাৰ পাছত সেই পৃথিৱীপাল ৰজাই ক্ৰম অনুসাৰে তেওঁলোকক প্ৰণাম কৰিলে আৰু সভাৰ মাজত বহিল; আৰু তেওঁলোক সকলোৱে সন্মানসহিতে তেওঁক অভিনন্দন জনালে।

Verse 17

कस्मिंश्चिदथ संप्राप्ते कथांते ते मुनीश्वराः । पप्रच्छुर्भूमिपालं तु कौतूहलसमन्विताः

তাৰ পাছত, কথোপকথন এটা নিৰ্দিষ্ট ঠাইত উপনীত হোৱাত, সেই মুনীশ্বৰসকলে কৌতূহলেৰে পৰিপূৰ্ণ হৈ ভূমিপাল ৰজাক প্ৰশ্ন কৰিলে।

Verse 18

वैशाखीदिवसे राजंस्त्वं सदाभ्येत्य दूरतः । वर्षेवर्षेऽस्य देवस्य पुरतो रात्रिजागरम्

“হে ৰাজন, বৈশাখীৰ দিনা তুমি সদায় দূৰৰ পৰা আহি উপস্থিত হওঁৱা; বছৰে বছৰে এই দেৱতাৰ সন্মুখত তুমি ৰাত্ৰিজাগৰণ পালন কৰা।”

Verse 19

प्रकरोषि प्रयत्नेन त्यक्त्वान्याः सकलाः क्रियाः । स्नानदानादिका याश्च निर्दिष्टाः शास्त्रचिंतकैः

“তুমি এই ব্ৰত অতি প্ৰযত্নে পালন কৰা, আন সকলো ক্ৰিয়া ত্যাগ কৰি—স্নান, দান আদি যিবোৰ শাস্ত্ৰচিন্তকসকলে নিৰ্দেশ কৰিছে, সেয়াও একাষৰীয়া কৰি।”

Verse 20

न ते यदि रहस्यं स्यात्तदाऽशेषं प्रकीर्तय । नूनं त्वं वेत्सि तत्सर्वं यत्फलं रात्रिजागरे

যদি ই তোমাৰ বাবে গোপন নহয়, তেন্তে ইয়াক সম্পূৰ্ণকৈ ঘোষণা কৰা। নিশ্চয় তুমি সম্পূৰ্ণকৈ জানো—ৰাত্ৰিজাগৰণে কি ফল লাভ হয়।

Verse 22

अहमासं वणिग्जात्या पुरा वै वैदिशे पुरे । निर्धनो बंधुभिर्मुक्तः परिभूतः पदेपदे

আগতে বিদিশা নগৰত মই বণিক কুলত জন্ম লৈছিলোঁ। তথাপি মই দৰিদ্ৰ আছিলোঁ—আত্মীয়ে ত্যাগ কৰিছিল, আৰু পদে পদে অপমানিত হৈছিলোঁ।

Verse 23

कस्यचित्त्वथ कालस्य भगवान्पाकशासनः । वैदिशे नाकरोद्वृष्टिं सप्त वर्षाणि पंच च

তাৰ পাছত কিছুকালৰ বাবে ভগৱান পাকশাসন (ইন্দ্ৰ) বিদিশাত বৃষ্টি নকৰিলে—সাত বছৰ আৰু তাৰ ওপৰত পাঁচ।

Verse 24

ततो वृष्टिनिरोधेन सर्वे लोकाः क्षुधार्द्दिताः । अन्नाभावान्मृताः केचित्केचिद्देशांतरे गताः

তাৰ পাছত বৃষ্টি ৰোধ হোৱাত সকলো লোক ক্ষুধাত কাতৰ হ’ল। অন্নাভাৱত কিছুমান মৰিল, আৰু কিছুমান দূৰ দেশলৈ গ’ল।

Verse 25

ततोऽहं स्वां समादाय पत्नीं क्षुत्क्षामगात्रिकाम् । अश्रुपूर्णमुखीं दीनां प्रस्खलन्तीं पदेपदे

তেতিয়া মই মোৰ পত্নীক লগত লৈ গ’লোঁ—ক্ষুধাই কৃশ দেহ, অশ্ৰুপূৰ্ণ মুখ; দীন অৱস্থাত, পদে পদে হোঁচট খাই।

Verse 26

सौराष्ट्रं मनसि ध्यात्वा प्रस्थितस्तदनन्तरम् । सुभिक्षं लोकतः श्रुत्वा जीवनाय द्विजोत्तमाः

সৌৰাষ্ট্ৰক মনত ধ্যান কৰি মই তৎক্ষণাৎ যাত্ৰা কৰিলোঁ; লোকৰ পৰা শুনিছিলোঁ যে তাত সু-ভিক্ষ আছে, যাতে আমি জীৱন ধাৰণ কৰিব পাৰোঁ, হে দ্বিজোত্তমসকল।

Verse 27

क्रमेण गच्छमानोऽथ भिक्षान्नकृतभोजनः । आनर्तविषयं प्राप्तश्चमत्कारपुरांतिके

তাৰ পাছত মই ক্ৰমে ক্ৰমে আগবাঢ়িলোঁ, ভিক্ষাৰে পোৱা অন্নে আহাৰ কৰি; আৰু চমৎকাৰ নামৰ নগৰীৰ ওচৰত আনর্ত-বিষয়ত উপস্থিত হ’লোঁ।

Verse 28

तत्र रम्यं मया दृष्टं पद्मिनीखण्डमंडितम् । सरः स्वच्छोदकापूर्णं जलपक्षिभिरावृतम्

তাত মই এটা মনোৰম সৰোবৰ দেখিলোঁ, পদ্মিনীৰ খণ্ডে খণ্ডে সুশোভিত; স্বচ্ছ জলে পূৰ্ণ আৰু জলচৰ পাখিৰে আৱৃত।

Verse 29

ततोऽहं तत्समासाद्य स्नातः शीतेन वारिणा । क्षुधार्तश्च तृषार्तश्च श्रमार्तश्च विशेषतः

তাৰ পাছত মই সেই সৰোবৰ ওচৰলৈ গৈ শীতল পানীত স্নান কৰিলোঁ; ভোকত কাতৰ, তৃষ্ণাত ব্যাকুল আৰু বিশেষকৈ ক্লান্তিত জৰ্জৰিত আছিলোঁ।

Verse 30

अथाहं भार्यया प्रोक्तो गृहाणेश जलाशयात् । जलजानि क्रयार्थाय येन स्यादद्य भोजनम्

তেতিয়া মোৰ পত্নীয়ে ক’লে: “হে নাথ, এই জলাশয়ৰ পৰা জলজ পদ্মবোৰ সংগ্ৰহ কৰা; বিক্ৰী কৰি যেন আজি আমাৰ আহাৰ হয়।”

Verse 32

ततो मया गृहीतानि पद्मानि द्विजसत्तमाः । विक्रयार्थं प्रभूतानि वाच्छमानेन भोजनम्

তেতিয়া মই, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল, বহু পদ্মফুল সংগ্ৰহ কৰিলোঁ; আহাৰ লাভৰ কামনাৰে সিহঁত বিক্ৰী কৰিবলৈ মন কৰিলোঁ।

Verse 33

चमत्कारपुरं प्राप्य ततोऽहं द्विजसत्तमाः । भ्रांतस्त्रिकेषु सर्वेषु चत्वरेषु गृहेषु च

চমৎকাৰপুৰ নামৰ নগৰত উপস্থিত হৈ, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল, মই সকলো ঠাইতে ঘূৰি ফুৰিলোঁ—চৌমুখা পথত, চত্বৰত, আৰু ঘৰে ঘৰে।

Verse 34

न कश्चित्प्रतिगृह्णाति तानि पद्मानि मानवः । मम भाग्यवशाल्लोको जातः क्रयपराङ्मुखः

কোনো মানুহে সেই পদ্মফুল গ্ৰহণ নকৰিলে; মোৰ দুর্ভাগ্যৰ ফলত লোকসকল ক্ৰয় কৰিবলৈ বিমুখ হৈ পৰিল।

Verse 35

अथ क्षुत्क्षामकण्ठस्य श्रांतस्य मम भास्करः । अस्ताचलमनुप्राप्तः संध्याकालस्ततोऽभवत्

তাৰ পিছত, ক্ষুধা আৰু ক্লান্তিত মোৰ কণ্ঠ শুকাই গ’ল আৰু মই অৱসন্ন হ’লোঁ; সূৰ্য অস্তাচললৈ গৈ পালে, আৰু সন্ধ্যাকাল উপস্থিত হ’ল।

Verse 36

ततो वैराग्यमापन्नः सुप्तोऽहं भग्नमंदिरे । तानि पद्मानि भूपृष्ठे निधाय सह भार्यया

তেতিয়া বৈৰাগ্যত আচ্ছন্ন হৈ মই এটা ভগ্ন মন্দিৰত শুই পৰিলোঁ; সেই পদ্মফুলবোৰ মাটিত থৈ, মোৰ পত্নীৰ সৈতে।

Verse 37

अथार्धरात्रे संप्राप्ते श्रुतो गीतध्वनिर्मया । ततश्च चिंतितं चित्ते जागरोऽयमसंशयम्

যেতিয়া অৰ্ধৰাত্ৰি উপস্থিত হ’ল, গীতৰ ধ্বনি শুনিলোঁ; তেতিয়া মনতে ভাবিলোঁ—ই নিশ্চয় জাগৰণ।

Verse 38

तस्माद्गच्छामि चेत्कश्चित्पद्मान्येतानि मे नरः । मूल्येन प्रतिगृह्णाति भोजनं जायते ततः

সেয়ে মই যাওঁ—যদি কোনো মানুহে মূল্য লৈ মোৰ এই পদ্মফুল গ্ৰহণ কৰে, তেন্তে তাৰ দ্বাৰাই আহাৰ লাভ হ’ব।

Verse 39

एवं विनिश्चयं कृत्वा पद्मान्यादाय सत्वरम् । सभार्यः प्रस्थितस्तत्र यत्र गीतस्य निःस्वनः

এইদৰে সিদ্ধান্ত কৰি মই তৎক্ষণাৎ পদ্মফুল লৈ, পত্নীৰ সৈতে সেই ঠাইলৈ ৰওনা হ’লোঁ য’ৰ পৰা গীতৰ গুঞ্জন আহিছিল।

Verse 40

ततश्चायतने तस्मिन्प्राप्तोऽहं मुनिपुंगवाः । अपश्यं देवदेवेशं महाकालं प्रपूजितम् । अग्रस्थितैर्द्विजश्रेष्ठैर्जपगीतपरायणैः

তাৰ পাছত সেই আয়তনত উপস্থিত হৈ, হে মুনিশ্ৰেষ্ঠসকল, মই দেবদেৱেশ মহাকালক বিধিপূৰ্বক পূজিত দেখিলোঁ; আগত দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল জপ আৰু ভক্তিগীতত নিমগ্ন হৈ থিয় আছিল।

Verse 41

एके नृत्यं प्रकुर्वंति गीतमन्ये जपं परे । अन्ये होमं द्विजश्रेष्ठा धर्माख्यानमथापरे

কিছুমানে নৃত্য কৰিছিল, কিছুমানে গীত গাইছিল, কিছুমানে জপত নিমগ্ন আছিল; আন কিছুমানে, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল, হোম কৰিছিল, আৰু কিছুমানে ধৰ্মৰ উপাখ্যান-উপদেশ পাঠ কৰিছিল।

Verse 42

ततः कश्चिन्मया पृष्टः क्रियते जागरोऽत्र किम् । क एते जागरासक्ता लोकाः कीर्तय मे द्रुतम्

তেতিয়া মই এজনক সুধিলোঁ—“ইয়াত কিয় জাগৰণ পালন কৰা হয়? জাগৰণত আসক্ত এই লোকসকল কোন? দয়া কৰি সোনকালে কোৱা।”

Verse 43

तेनोक्तमेष देवस्य महाकालस्य जागरः । क्रियते ब्राह्मणैर्भक्त्या उपवासपरायणैः

তেওঁ ক’লে—“এইটো দেৱ মহাকালৰ জাগৰণ। ভক্তিৰে ব্ৰাহ্মণসকলে উপবাসত স্থিৰ হৈ ইয়াক পালন কৰে।”

Verse 44

अद्य पुण्यतिथिर्नाम वैशाखी पुण्यदा परा । यस्यामस्य पुरो भक्त्या नरः कुर्यात्प्रजागरम् । महाकालस्य देवस्य सौख्यं प्राप्नोत्यसंशयम्

তেওঁ ক’লে—“আজি বৈশাখী নামৰ অতি পুণ্য তিথি, যি মহাপুণ্য দান কৰে। এই দিনা যি নৰে এই দেৱ মহাকালৰ সন্মুখত ভক্তিৰে ৰাতি জাগৰণ কৰে, সি নিঃসন্দেহে প্ৰভুৰ কৃপা আৰু সুখ লাভ কৰে।”

Verse 45

संति पद्मानि मे यच्छ मूल्यमादाय भद्रक । भोजनार्थमहं दद्मि कलधौतपलत्रयम्

“মোৰ ওচৰত পদ্মফুল আছে; হে ভদ্ৰজন, সেয়া মোক দিয়া আৰু তাৰ মূল্য লোৱা। আহাৰৰ বাবে মই তোমাক সোণৰ তিন পাল দিম।”

Verse 46

ततोऽवधारितं चित्ते मया ब्राह्मणसत्तमाः । पूजयामि महाकालं पद्मैरेतैः सुरेश्वरम्

তেতিয়া, হে শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণসকল, মই মনতে স্থিৰ কৰিলোঁ—“এই পদ্মফুলেৰে মই দেৱেশ্বৰ মহাকালক পূজা কৰিম।”

Verse 47

न मया सुकृतं किंचिदन्यदेहांतरे कृतम् । नियतं तेन संभूत इत्थंभूतोऽस्मि दुर्गतः

মই কোনো পূৰ্বজন্মত একো পুণ্যকৰ্ম কৰা নাছিলোঁ। নিশ্চয় সেই কাৰণেই মই এই অৱস্থালৈ আহিলোঁ—দুৰ্ভাগ্যত পতিত হৈছোঁ।

Verse 48

परं क्षुत्क्षामकंठेयं भार्या मे प्रियवादिनी । अन्नाभावान्न संदेहः प्रातर्यास्यति संक्षयम्

ইয়াতকৈও বেছি দুখৰ কথা, মোৰ মিঠা-বচনীয়া পত্নীৰ কণ্ঠ ভোকত শুকাই দুৰ্বল হৈছে। অন্নৰ অভাৱত সন্দেহ নাই—পুৱালৈকে সি ক্ষয় হৈ যাব।

Verse 49

एवं चिंतयमानस्य मम सा दयिता ततः । प्रोवाच मधुरं वाक्यं विनयावनता स्थिता

এইদৰে চিন্তা কৰি থাকোঁতে, মোৰ প্ৰিয়া তেতিয়া বিনয়েৰে মূৰ নোৱাই থিয় হৈ মধুৰ বাক্য ক’লে।

Verse 50

मा नाथ कुरु पद्मानां विक्रयं धनलोभतः । कुरुष्व च हितं वाक्यं यत्ते वक्ष्यामि सांप्रतम्

হে নাথ, ধনৰ লোভত পদ্মফুল বিক্ৰী নকৰিবা। যি সত্যই হিতকৰ, সেয়া কৰা—এতিয়া মই যি ক’বলৈ যাওঁ, সেয়া শুনা।

Verse 51

उपवासो बलाज्जातः सस्याभावादसंशयम् । अस्माकं जागरं चापि भविष्यति बुभुक्षया

শস্যৰ অভাৱৰ বাবে নিশ্চয়েই বলপূৰ্বক আমাৰ উপবাস ঘটিছে। আৰু ভোকৰ কাৰণেই আমাৰ ৰাতিৰ জাগৰণো হ’ব।

Verse 52

तत्रोभाभ्यां कृतं स्नानं दिवा सरसि शोभने । घर्मार्त्ताभ्यां श्रमार्त्ताभ्यां कृतदेवार्चनं तथा

তাত তেওঁলোক দুয়ো দিনে শোভন সৰোবৰত স্নান কৰিলে; গৰম আৰু ক্লান্তিত কাতৰ হৈও তেওঁলোকে দেৱতাৰ পূজা-অৰ্চনা কৰিলে।

Verse 53

तस्माद्देवं महाकालं पूजयामोऽधुना वयम् । पद्मैरेतैः परं श्रेय आवयोर्येन जायते

সেয়ে, আহা, এতিয়া আমি মহাকাল দেৱক পূজা কৰোঁ। এই পদ্মফুলসমূহ অৰ্পণ কৰিলে আমাৰ দুয়োৰে পৰম কল্যাণ আৰু মঙ্গল উদয় হ’ব।

Verse 54

राजोवाच । उभाभ्यामथ हृष्टाभ्यां पूजितोऽयं महेश्वरः । तैः पद्मैः सत्त्वमास्थाय कृत्वा पूजां द्विजोत्तमाः

ৰাজাই ক’লে: হে দ্বিজোত্তমসকল! তেতিয়া তেওঁলোক দুয়ো অন্তৰে হৃষ্ট হৈ এই মহেশ্বৰক পূজা কৰিলে। সেই পদ্মফুলেৰে শুদ্ধতা আৰু স্থিৰতা ধৰি তেওঁলোকে পূজা সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 55

क्षुत्पीडया समायाता नैव निद्रा कथंचन । स्वल्पापि मंदिरे चात्र स्थितयोर्हरसन्निधौ

ক্ষুধাৰ যন্ত্ৰণাই ঘেৰিলেও আমাৰ কেতিয়াও টোপনি নাহিল—এটি সামান্যও নহয়—যেতিয়া আমি ইয়াত মন্দিৰত হৰ (শিৱ)ৰ সান্নিধ্যত আছিলোঁ।

Verse 56

ततः प्रभातसमये प्रोद्गते रविमंडले । मृतोऽहं क्षुधयाविष्टः स्थानेऽत्रैव द्विजोत्तमाः

তাৰ পাছত প্ৰভাতবেলাত, সূৰ্য্যমণ্ডল উদিত হোৱাত, ক্ষুধাই আৱিষ্ট হৈ মই ইয়াতেই এই স্থানতে মৃত্যুবৰণ কৰিলোঁ—হে দ্বিজোত্তমসকল।

Verse 57

अथ सा दयिता मह्यं तदादाय कलेवरम् । हर्षेण महताविष्टा प्रविष्टा हव्यवाहनम्

তেতিয়া মোৰ প্ৰিয়া দয়িতাই মোৰ সেই দেহ-কলেৱৰ উঠাই লৈ মহা হর্ষেৰে পৰিপূৰ্ণ হৈ হব্যবাহন যজ্ঞাগ্নিত প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 58

तत्प्रभावादहं जातः कांतीनाथो महीपतिः । दशार्णाधिपतेः कन्या सापि जातिस्मरा सती

সেই প্ৰভাৱতেই মই কান্তীনাথ নামে পৃথিৱীৰ অধিপতি হৈ জন্মিলোঁ; আৰু সিও দশাৰ্ণাধিপতিৰ কন্যা হৈ জন্মিল—সতী, আৰু পূৰ্বজন্ম-স্মৃতি-সম্পন্না।

Verse 59

ततः स्वयंवरं प्राप्ता मां विज्ञाय निजं पतिम् । मयापि सैव विज्ञाय पूर्वपत्नी समाहृता

তাৰ পাছত সি স্বয়ংৱৰলৈ আহি মোক নিজৰ পতি বুলি চিনাক্ত কৰি মোক বাছি ল’লে; আৰু মইয়ো তাক পূৰ্বজন্মৰ পত্নী বুলি চিনাক্ত কৰি গ্ৰহণ কৰি সহধৰ্মিণী ৰূপে আনিলোঁ।

Verse 60

एतस्मात्कारणादस्य महाकालस्य जागरम् । वर्षेवर्षे च वैशाख्यां करोमि द्विजसत्तमाः

এই কাৰণেই, হে দ্বিজসত্তমসকল, মই বছৰে বছৰে বৈশাখ মাহত মহাকালৰ বাবে জাগৰণ (ৰাত্ৰি-জাগা) পালন কৰোঁ।

Verse 61

अनया प्रियया सार्धं पुष्पधूपानुलेपनैः । पूजयित्वा महाकालं सत्यमेतन्मयोदितम्

এই প্ৰিয়াৰ সৈতে একেলগে, পুষ্প, ধূপ আৰু অনুলেপনেৰে মহাকালক পূজা কৰি, মই কোৱা এই কথাই সত্য।

Verse 62

कृतो विप्रा मया त्वेष स तदा रात्रिजागरः । यथाप्येतत्फलं जातं देवस्यास्य प्रभावतः

হে বিপ্ৰসকল, তেতিয়া মই নিশ্চয়েই ৰাত্ৰিজাগৰণ কৰিছিলোঁ; আৰু এইদৰে এই ফল জন্মিল—এই দেৱতাৰেই প্ৰভাৱ-বলে।

Verse 63

अधुना श्रद्धया युक्तो यथोक्तविधिना ततः । यत्करोमि न जानामि किं मे संयच्छते फलम्

এতিয়া মই শ্ৰদ্ধাৰে যুক্ত হৈ, যিধৰণে বিধি কোৱা হৈছে তেনেদৰে এই কৰোঁ; তথাপি নাজানো, ই মোক কেনে ফল দান কৰিব।

Verse 64

एतद्वः सर्वमाख्यातं मया सत्यं द्विजोत्तमाः । येन सत्येन तेनैष महाकालः प्रसीदतु

হে দ্বিজোত্তমাসকল, এই সকলো কথা মই তোমালোকক সত্যকৈ ক’লোঁ; সেই সত্যৰ বলেই এই মহাকাল প্ৰসন্ন হওক।

Verse 65

सूत उवाच । एतच्छ्रुत्वा द्विजश्रेष्ठा विस्मयोत्फुल्ललोचनाः । प्रचक्रुर्जपतेस्तस्य साधुवादाननेकशः

সূত ক’লে: এই কথা শুনি দ্বিজশ্ৰেষ্ঠাসকল বিস্ময়ত প্ৰফুল্ল নয়নে সেই জপকাৰী ৰজাক বাৰে বাৰে নানা সাধুবাদ দিলে।

Verse 66

ब्राह्मणा ऊचुः । सत्यमुक्तं महीपाल त्वयैतदखिलं वचः । महाकालप्रसादेन न किंचिद्दुर्लभं भुवि

ব্ৰাহ্মণসকলে ক’লে: হে মহীপাল, তুমি এই সকলো কথা সত্যকৈ কৈছা। মহাকালৰ প্ৰসাদে পৃথিৱীত একোৱেই দুষ্প্ৰাপ্য নহয়।

Verse 67

तस्माद्विशेषतः सर्वे वर्षेवर्षे वयं नृप । करिष्यामोऽस्य देवस्य श्रद्धया रात्रिजागरम्

সেয়েহে, হে নৃপ, আমি সকলোৱে—বিশেষকৈ—বছৰে বছৰে শ্ৰদ্ধাৰে এই দেৱতাৰ বাবে ৰাতিভৰ জাগৰণ পালন কৰিম।

Verse 68

ततः स पार्थिवस्ते च सर्व एव द्विजातयः । प्रचक्रुर्जागरं तस्य महाकालस्य संनिधौ

তাৰ পাছত সেই পাৰ্থিৱ ৰজা আৰু সেই সকলো দ্বিজাতিয়ে নিশ্চয়েই মহাকালৰ সন্নিধানতে তেওঁৰ জাগৰণ আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 69

विशेषाद्धर्षसंयुक्ता विविधैर्गीतवादनैः । धर्माख्यानैश्च नृत्यैश्च वेदोच्चारैः पृथग्विधैः । तदारभ्य नृपाः सर्वे प्रचक्रुर्विस्मयान्विताः

বিশেষ হৰ্ষেৰে, নানাবিধ গীত-বাদ্য, ধৰ্মাখ্যান, নৃত্য আৰু বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ বেদোচ্চাৰণৰ দ্বাৰা—সেই সময়ৰ পৰা আগলৈ সকলো নৃপতি বিস্ময়ে ভৰপূৰ হৈ জাগৰণ পালন কৰি থাকিল।

Verse 70

ततः प्रभाते विमले समुत्थाय स भूपतिः । पूजयित्वा महाकालं तांश्च सर्वान्द्विजोत्तमान् । अनुज्ञाप्य ययौ हृष्टः ससैन्यः स्वपुरं प्रति

তাৰ পাছত নিৰ্মল প্ৰভাতত উঠি সেই ভূপতিয়ে মহাকালক পূজা কৰি, আৰু সেই সকলো ব্ৰাহ্মণশ্ৰেষ্ঠকো সন্মান জনাই, তেওঁলোকৰ অনুমতি লৈ, আনন্দিত মনে সৈন্যসহ নিজ নগৰলৈ গ’ল।

Verse 71

ततः कालेन संप्राप्य देहान्तं स महीपतिः । संप्राप्तः परमं स्थानं जरामरणवर्जितम्

তাৰ পাছত সময়মতে দেহান্ত লাভ কৰি সেই মহীপতিয়ে পৰম স্থান লাভ কৰিলে—যি জৰা-মৰণৰ পৰা মুক্ত।

Verse 72

एतद्वः सर्वमाख्यातं महाकालसमुद्भवम् । माहात्म्यं ब्राह्मण श्रेष्ठाः सर्वपातकनाशनम्

হে ব্ৰাহ্মণশ্ৰেষ্ঠসকল! মহাকাল-সম্ভূত এই মাহাত্ম্য মই তোমালোকক সম্পূৰ্ণকৈ বৰ্ণনা কৰিলোঁ; ই সকলো পাপ বিনাশ কৰে।

Verse 210

राजोवाच । रहस्यं परमं चैव यत्पृष्टोऽहं द्विजोत्तमाः । युष्माभिः कीर्तयिष्यामि तथाप्यखिलमेव हि

ৰাজাই ক’লে: হে দ্বিজোত্তমসকল! তোমালোকেহে যি পৰম ৰহস্য সুধিছা, মই তোমালোকৰ বাবে তাক ঘোষণা কৰিম—নিশ্চয়েই সকলো কথা সম্পূৰ্ণকৈ বৰ্ণনা কৰিম।