Adhyaya 45

Verse 1

। सूत उवाच । तत्रैवास्ति द्विजश्रेष्ठाः सुपुण्यं पुष्करत्रयम् । यत्र पूर्वं तपस्तप्तमानर्ताधिपभूभुजा

সূতে ক’লে: হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠাসকল, তাতেই অতি পুণ্যময় পুষ্কৰ-ত্ৰয় আছে, য’ত পূৰ্বে আনর্তৰ অধিপতি ৰজাই তপস্যা কৰিছিল।

Verse 2

यस्तत्र कार्तिके मासि कृत्तिकास्थे निशाकरे । मध्याह्ने कुरुते स्नानं स गच्छति परां गतिम्

যি কোনোবাই তাত কাৰ্ত্তিক মাহত, চন্দ্ৰ কৃত্তিকা নক্ষত্ৰত অৱস্থিত থাকোঁতে, মধ্যাহ্নত স্নান কৰে—সেইজন পৰম গতি লাভ কৰে।

Verse 3

ऋषय ऊचुः । कथं तत्र समायातं सुपुण्यं पुष्करत्रयम् । कस्मिन्स्थाने च विज्ञेयं कैश्चिह्नैर्वद सूतज

ঋষিসকলে ক’লে: তাত সেই অতি-পুণ্যময় পুষ্কৰৰ ত্ৰয় সৰোবৰ কেনেকৈ আহি উপস্থিত হ’ল? কোন স্থানত তাক চিনিব লাগে, আৰু কোন কোন লক্ষণে? কোৱা, হে সূতপুত্ৰ।

Verse 4

सूत उवाच । अहं वः कीर्तयिष्यामि यैश्चिह्नैः पुष्करत्रयम् । प्राग्दृष्टं मुनिना तत्र विश्वामित्रेण धीमता

সূতে ক’লে: যি লক্ষণসমূহে পুষ্কৰৰ ত্ৰয় সৰোবৰ চিনিব পাৰি, সেয়া মই তোমালোকক কীৰ্তন কৰিম। বহু আগতে তাত ধীমান মুনি বিশ্বামিত্ৰে তাক দেখিছিল।

Verse 5

पुरा निवसतस्तस्य विश्वामित्रस्य सन्मुनेः । संप्राप्ता कार्तिकी पुण्या कृत्तिकायोगसंयुता

এবাৰ, সেই সৎমুনি বিশ্বামিত্ৰে তাত বাস কৰি থাকোঁতে, পুণ্যময় কাৰ্ত্তিকী তিথি উপস্থিত হ’ল, কৃত্তিকা-যোগে সংযুক্ত।

Verse 6

सर्वतीर्थमयं क्षेत्रं तद्विज्ञाय तपोनिधिः । ततश्च चिन्तयामास स्वचित्ते गाधिनन्दनः

এই ক্ষেত্ৰ সৰ্ব তীৰ্থৰ সাৰময় বুলি জানি, তপস্যাৰ নিধি—গাধিৰ নন্দনে—তেতিয়া নিজৰ চিত্তত গভীৰ চিন্তা কৰিলে।

Verse 7

अद्येयं कार्तिकी पुण्या कृत्तिकायोगसंयुता । यस्यां स्नाने नरैः श्रेयः प्राप्यते पुष्करोदके । आद्यं तु पुष्करं दूरे न गन्तुं शक्यतेऽधुना

“আজি পুণ্যময় কাৰ্ত্তিকী, কৃত্তিকা-যোগে সংযুক্ত; এই দিন পুষ্কৰৰ জলত স্নান কৰিলে মানুহে শ্ৰেয় লাভ কৰে। কিন্তু আদি পুষ্কৰ বহুদূৰ, এতিয়া তাত যোৱা সম্ভৱ নহয়।”

Verse 8

तस्मादत्र स्थितं यच्च तस्मिन्स्नानं करोम्यहम् । स एवं निश्चयं कृत्वा श्रद्धापूतेन चेतसा

সেয়ে, ইয়াত যি উপস্থিত আছে, তাতেই মই স্নান কৰিম। এইদৰে দৃঢ় সংকল্প কৰি, শ্ৰদ্ধাৰে পবিত্ৰ হোৱা চিত্তেৰে তেওঁ স্নান কৰিলে।

Verse 9

ततश्चान्वेषयामास पुष्कराणि समंततः । बहुत्वात्तत्र तीर्थानां निश्चयं नान्वपद्यत

তাৰ পাছত তেওঁ চাৰিওফালে পুষ্কৰসমূহ অন্বেষণ কৰিবলৈ ধৰিলে। কিন্তু তাত তীৰ্থ অতি বেছি হোৱাত তেওঁ কোনো নিশ্চিত সিদ্ধান্তত উপনীত হ’ব নোৱাৰিলে।

Verse 10

दृष्ट्वादृष्ट्वा जलस्थानं स्नानं चक्रे ततः परम् । स तदा श्रममापन्नो भ्रममाण इतस्ततः

এটা-সেটা জলস্থান দেখি দেখি তেওঁ পুনঃপুনঃ স্নান কৰিবলৈ ধৰিলে। তাৰ পাছত ইফালে-সিফালে ঘূৰি ফুৰোঁতে তেওঁ ক্লান্তিত আচ্ছন্ন হ’ল।

Verse 12

वृक्षमूलं समाश्रित्य निविष्टश्च क्षितौ ततः । तुष्टावाथ शुचिर्भूत्वा श्रद्धया च त्रिपुष्करम् । मध्यमाद्योजनं स्वर्गः कनिष्ठादर्ध योजनम् । ज्येष्ठकुण्डात्पुनः ख्यातो हस्तप्रायः शुभात्मभिः

তাৰ পাছত তেওঁ গছৰ মূলত আশ্ৰয় লৈ ভূমিত বহিল। শুচি হৈ শ্ৰদ্ধাৰে ত্ৰিপুষ্কৰৰ স্তৱনা কৰিলে। মধ্যম পুষ্কৰৰ পৰা স্বৰ্গলৈ পথ এক যোজন বুলি কোৱা হয়; কনিষ্ঠৰ পৰা আধা যোজন; আৰু জ্যেষ্ঠ কুণ্ডৰ পৰা পুনৰ সৎজনৰ মাজত খ্যাত যে স্বৰ্গ যেন কেৱল হাতভৰ দূৰত।

Verse 13

पावयंति हि तीर्थानि स्नानदानादसंशयम् । पुष्करालोकनादेव नरः पापात्प्रमु च्यते

নিশ্চয়েই তীৰ্থসমূহ স্নান আৰু দানৰ দ্বাৰা পবিত্ৰ কৰে। কিন্তু পুষ্কৰৰ কেৱল দৰ্শনেই মানুহক পাপৰ পৰা মুক্ত কৰে।

Verse 14

पुष्करारण्यमाश्रित्य शाकमूलफलैरपि । एकस्मिन्भोजिते विप्रे कोटिर्भवति भोजिता

পুষ্কৰ অৰণ্যৰ আশ্ৰয় লৈ, শাক-শাকনি, মূল আৰু ফল মাত্ৰেৰে যদি কোনো ব্ৰাহ্মণক ভোজন কৰোৱা হয়—পুষ্কৰত এজন ব্ৰাহ্মণক ভোজন কৰোৱাই যেন কোটিজনক ভোজন কৰোৱাৰ সমান ফল দিয়ে।

Verse 15

पुष्करे दुष्करं स्नानं पुष्करे दुष्करं तपः । पुष्करे दुष्करो वासः सर्वं पुष्करदुष्करम्

পুষ্কৰত স্নান কৰাও দুষ্কৰ; পুষ্কৰত তপস্যাও দুষ্কৰ; পুষ্কৰত বাস কৰাও দুষ্কৰ—পুষ্কৰত সকলো কথাই দুষ্কৰ।

Verse 16

कार्तिक्यां कृत्तिकायोगे पुष्करे स्नाति यो नरः । स क्षणान्मुच्यते पापादाजन्ममरणोद्भवात्

কাৰ্ত্তিক মাহত কৃত্তিকা-যোগ পৰিলে যি নৰ পুষ্কৰত স্নান কৰে—সেইজন জন্ম-মৰণৰ চক্ৰত সঞ্চিত পাপৰ পৰা ক্ষণমাত্ৰতে মুক্ত হয়।

Verse 17

ज्येष्ठे प्रातश्च मध्याह्ने मध्यमे स्नाति यो नरः । कनिष्ठेऽस्तमिते भानौ सकृत्स्वर्गमवाप्नुयात्

যদি কোনো ব্যক্তি জ্যেষ্ঠ (ডাঙৰ) পুষ্কৰত প্ৰভাতে স্নান কৰে, মধ্যম পুষ্কৰত মধ্যাহ্নে স্নান কৰে, আৰু কনিষ্ঠ (সৰু) পুষ্কৰত সূৰ্য অস্ত যোৱাৰ সময়ত স্নান কৰে—তেনে কৰিলে একবাৰেই স্বৰ্গ লাভ কৰে।

Verse 18

तावत्तिष्ठति देहेषु पातकं सर्वदेहिनाम् । यावन्न पौष्करैस्तोयैः स्नानं वै कुर्वते नराः

সকলো দেহধাৰীৰ দেহত পাপ তেতিয়ালৈকে থাকে, যেতিয়ালৈকে মানুহে পুষ্কৰৰ জলৰে সত্যই স্নান নকৰে।

Verse 19

दिवाकरकरैः स्पृष्टं तमो यद्वत्प्रणश्यति । पुष्करोदकसंस्पर्शाच्छीघ्रं गच्छति पातकम्

যেনেকৈ সূৰ্যৰ কিৰণ স্পৰ্শ কৰিলে অন্ধকাৰ নাশ হয়, তেনেকৈ পুষ্কৰৰ পবিত্ৰ জল স্পৰ্শ কৰিলে পাপ শীঘ্ৰে দূৰ হয়।

Verse 20

ब्रह्महत्यादिकं पापं कृत्वापि पुरुषो भुवि । कार्तिक्यां पुष्करे स्नात्वा निर्दोषत्वं प्रपद्यते

পৃথিৱীত ব্ৰাহ্মণহত্যা আদি পাপ কৰিলেও, কাৰ্ত্তিক মাহত পুষ্কৰত স্নান কৰিলে মানুহে নিৰ্দোষত্ব লাভ কৰে।

Verse 21

किं दानैः किं व्रतैर्होमैः किं यज्ञैर्वहुविस्तरैः । कार्तिक्यां पुष्करे स्नानैः सर्वेषां लभ्यते फलम्

দান, ব্ৰত, হোম বা বহুবিস্তৃত যজ্ঞ—ইয়াৰ কি প্ৰয়োজন? কাৰ্ত্তিকত পুষ্কৰত স্নান কৰিলেই এই সকলোৰে ফল লাভ হয়।

Verse 22

यद्येषा भारती सत्या मया सम्यमुदीरिता । तन्मे स्याद्दर्शनं शीघ्रं सद्यः पुष्करसंभवम्

যদি সংযমে উচ্চাৰিত মোৰ এই বাক্য সত্য হয়, তেন্তে আজি এই মুহূর্ততেই পুষ্কৰ-সম্ভৱ সেই দৰ্শন মোক শীঘ্ৰ লাভ হওক।

Verse 23

एवं तस्य ब्रुवाणस्य विश्वामित्रस्य धीमतः । अशरीराऽभवद्वाणी गगनाद्द्विजसत्तमाः

এইদৰে জ্ঞানী বিশ্বামিত্ৰে কোৱা সময়ত, হে শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজসকল, আকাশৰ পৰা এক অশৰীৰী বাণী উদ্ভৱ হ’ল।

Verse 24

विश्वामित्र मुनिश्रेष्ठ सदा मे गगने स्थितिः । मुक्त्वैकां कार्तिकीं चैव कृत्तिकायोगसंयुताम्

‘হে বিশ্বামিত্ৰ, মুনিশ্ৰেষ্ঠ! মোৰ নিবাস সদায় আকাশলোকে; কেৱল সেই এক কাৰ্ত্তিকী তিথিত, যি কৃত্তিকা নক্ষত্ৰ-যোগে যুক্ত।’

Verse 25

तदत्र दिवसे वासो मम भूमितले ध्रुवम् । अस्मिन्नेव वने पुण्ये तत्त्वं स्नानं समाचर

‘সেয়ে সেই দিন মাটিৰ তলত মোৰ বাস নিশ্চিত। এই পুণ্য বনতেই তত্ত্ব-অনুসাৰে বিধিপূৰ্বক স্নান আচৰণ কৰা।’

Verse 26

विश्वामित्र उवाच । सर्वेषामेव तीर्थानां श्रूयते च समाश्रयः । तत्कथं वेद्मि तीर्थेश त्वामत्रैव व्यवस्थितम्

বিশ্বামিত্ৰ ক’লে: ‘শুনা যায় যে আপুনি সকলো তীৰ্থৰেই সাধাৰণ আশ্ৰয়। তেন্তে, হে তীৰ্থেশ, মই কেনেকৈ জানিম যে আপুনি ইয়াতেই স্থিত?’

Verse 27

तदोत्थिता पुनर्वाणी तारा गगनगोचरा । विश्वामित्रं मुनिश्रेष्ठं हर्षयंती द्विजोत्तमाः

তেতিয়া পুনৰ এক বাণী উঠিল—তাৰাৰ দৰে, আকাশত বিচৰণশীল—যিয়ে বিশ্বামিত্ৰ মুনিশ্ৰেষ্ঠক আনন্দিত কৰিলে, হে দ্বিজোত্তম।

Verse 28

नातिदूरे वनादस्मादत्र संति जलाशयाः । तेषामेकतमे पद्मं विद्यतेऽधोमुखं स्थितम्

‘এই বনখনৰ পৰা বেছি দূৰ নহয়, ইয়াত কিছুমান জলাশয় আছে। সিহঁতৰ একোটাত এটা পদ্ম আছে, যি অধোমুখ হৈ স্থিত।’

Verse 29

ऊर्ध्ववक्त्रं द्वितीये च तिर्यग्वक्त्रं तृतीयके । तत्रोर्ध्वास्यैः सरोजैश्च विज्ञेयं ज्येष्ठपुष्करम्

দ্বিতীয় জলাশয়ত পদুম উৰ্ধ্বমুখী, আৰু তৃতীয়ত তিৰ্যক-মুখী। তাত উৰ্ধ্বমুখী পদুমসমূহৰ দ্বাৰাই জ্যেষ্ঠ (বৃদ্ধ) পুষ্কৰ চিনিব লাগে।

Verse 30

पार्श्ववक्त्रैर्द्विजश्रेष्ठ मध्यमं परिकीर्तितम् । अधोवक्त्रैस्तथा ज्ञेयं कनिष्ठं पुष्करं क्षितौ

হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, পাৰ্শ্বমুখী পদুমে চিনা পুষ্কৰক ‘মধ্যম পুষ্কৰ’ বুলি কোৱা হয়। আৰু অধোমুখী পদুমে চিহ্নিতটোক পৃথিৱীত ‘কনিষ্ঠ পুষ্কৰ’ বুলি জানিব লাগে।

Verse 31

एतैश्चिह्नैर्मुनिश्रेष्ठ ज्ञात्वा स्नानं समाचर । तच्छ्रुत्वा स मुनिस्तूर्णं समुत्थाय ययौ ततः

হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, এই চিহ্নসমূহে তীৰ্থ চিনি পবিত্ৰ স্নান আচৰণ কৰা। এই কথা শুনি সেই মুনি তৎক্ষণাৎ উঠি তাতলৈ গ’ল।

Verse 32

तादृशैः कमलैस्तत्र संस्थितास्ते जलाशयाः । तान्दृष्ट्वा श्रद्धयोपेतः कृत्वा स्नानं यथाक्रमम्

তাত তেনে ধৰণৰ পদুমে সুশোভিত হৈ সেই জলাশয়সমূহ অৱস্থিত আছিল। সেয়া দেখি, শ্ৰদ্ধাৰে পৰিপূৰ্ণ হৈ, তেওঁ ক্ৰম অনুসাৰে স্নান-ক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 33

ततश्च विधिना सम्यक्चकारपितृतर्पणम्

তাৰ পাছত তেওঁ বিধি অনুসাৰে যথাযথভাৱে পিতৃ-তৰ্পণ, অৰ্থাৎ পিতৃলোকলৈ তৃপ্তিদায়ক জলাৰ্ঘ্য অৰ্পণ কৰিলে।

Verse 34

ततः शाकैश्च मूलैश्च नीवारैः फलसंयुतैः । चकार विधिना श्राद्धं तत्रैव द्विजसत्तमाः

তাৰ পাছত শাক-পাতে, মূল-শাকত, নীৱাৰ বনৰীয়া ধান আৰু ফলসহ, শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজসকলে তাতেই বিধি অনুসাৰে শ্ৰাদ্ধ সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 35

तत्र तस्यैव तीरस्थो वीक्षांचक्रे समाहितः । कार्तिक्यां कृत्तिकायोगे चिह्नदर्शनलालसः

তাতেই সেই তীৰত থিয় হৈ, তেওঁ একাগ্ৰচিত্তে সাৱধান হৈ চালে—কাৰ্ত্তিক মাহত কৃত্তিকাযোগ উপস্থিত হ’লে পবিত্ৰ চিহ্ন দর্শনৰ আকাঙ্ক্ষাৰে।

Verse 36

ब्राह्मणा ऊचुः । कीदृशं जायते चिह्नं कार्तिक्यां ज्येष्ठपुष्करे । संप्राप्ते कृत्तिकायोगे सर्वं तत्र वदाशु नः

ব্ৰাহ্মণসকলে ক’লে: “কাৰ্ত্তিক মাহত জ্যেষ্ঠ পুষ্কৰত কেনে ধৰণৰ পবিত্ৰ চিহ্ন উদ্ভৱ হয়? কৃত্তিকাযোগ উপস্থিত হ’লে তাত যি ঘটে, সেয়া সকলো সোনকালে কওক।”

Verse 37

सूत उवाच । कार्तिक्यां कृत्तिकायोगे यदा गच्छति चंद्रमाः । तदा निष्क्रामति श्रेष्ठं कमलं जलमध्यतः

সূত ক’লে: “কাৰ্ত্তিক মাহত কৃত্তিকাযোগত, যেতিয়া চন্দ্ৰমা সেই যোগত প্ৰৱেশ কৰে, তেতিয়া জলৰ মাজৰ পৰা এক অতি শ্ৰেষ্ঠ পদ্ম উদ্ভৱ হয়।”

Verse 38

तन्मध्येंऽगुष्ठमात्रस्तु पुरुषो दृश्यते जनैः । सुस्नातैः श्रद्धयोपेतैस्ततस्तीर्थफलं लभेत्

তাৰ মাজত অঙ্গুষ্ঠমাত্ৰ এক পুৰুষক লোকসকলে দেখে। সেয়ে যিসকলে ভালদৰে স্নান কৰি শ্ৰদ্ধাযুক্ত হয়, তেওঁলোকে সেই তীৰ্থৰ পূৰ্ণ ফল লাভ কৰে।

Verse 39

एतस्मात्कारणात्स्नात्वा विश्वामित्रो महामुनिः । तच्चिह्नं वीक्षयामास महद्यत्नं समाश्रितः

এই কাৰণতেই মহামুনি বিশ্বামিত্ৰে স্নান কৰি, মহা প্ৰচেষ্টাৰে সেই পবিত্ৰ চিহ্ন দৰ্শন কৰিবলৈ উদ্যোগী হ’ল।

Verse 40

तस्यैवं वीक्षमाणस्य विश्वामित्रस्य धीमतः । आनर्ताधिपतिस्तत्र प्राप्तो राजा बृहद्बलः

এনেদৰে দৰ্শন কৰি থকা ধীমান বিশ্বামিত্ৰৰ ওচৰলৈ তেতিয়া আনর্তৰ অধিপতি ৰজা বৃহদ্বল উপস্থিত হ’ল।

Verse 41

अत्यंतं मृगयाश्रांतो हत्वा मृगगणान्बहून् । ऋक्षांश्चैव वराहांश्च सारंगानथ संबरान्

মৃগয়াৰ ক্লান্তিত অতি শ্ৰান্ত হৈ, তেওঁ বহু হৰিণৰ দল বধ কৰিলে; লগতে ভালুক, বৰাহ, সাৰঙ্গ আৰু সম্বৰ মৃগো বধ কৰিলে।

Verse 42

सिंहान्व्याघ्रान्वृकांश्चैव हिंसानारण्यचारिणः । तथान्यानपि मध्याह्ने तेन मार्गेण संगतः

মধ্যাহ্নত সেই পথেদি গৈ থাকোঁতে তেওঁ অৰণ্যচাৰী হিংস্ৰ জন্তু—সিংহ, বাঘ আৰু নেকুৰা—আৰু তেনে আন আন জন্তুকো সন্মুখীন হ’ল।

Verse 43

अथापश्यद्द्रुमोपांते विश्वामित्रं मुनीश्वरम् । उपविष्टं कृतस्नानं वीक्षमाणं जलाशयम्

তাৰ পাছত গছৰ তলত তেওঁ মুনীশ্বৰ বিশ্বামিত্ৰক দেখিলে—মুনিসকলৰ অধিপতি—স্নান সমাপ্ত কৰি উপবিষ্ট, পবিত্ৰ জলাশয়লৈ দৃষ্টি নিবদ্ধ কৰি আছিল।

Verse 44

ततस्तं प्रणिपत्योच्चैरवतीर्य तुरंगमात् । श्रमार्त्तः सलिले तस्मिन्प्रविवेश नृपोत्तमः

তেতিয়া তেওঁক গভীৰ প্ৰণাম কৰি আৰু ঘোঁৰাৰ পৰা নামি, ক্লান্তিত কাতৰ শ্ৰেষ্ঠ নৃপতি সেই পবিত্ৰ জলে প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 45

एतस्मिन्नंतरे तोयात्कमलं तद्विनिर्गतम् । सहस्रपत्रसंजुष्टं द्वादशार्कसमप्रभम्

সেই মুহূৰ্ততে সেই জলৰ পৰা এটা কমল উত্থিত হ’ল—সহস্ৰ পাঁপৰিৰে বিভূষিত, বাৰটা সূৰ্যৰ সমান দীপ্তিময়।

Verse 46

तद्दृष्ट्वा स महीपालः पद्ममत्यद्भुतं महत् । जग्राह कौतुकाविष्टः स्वयं सव्येन पाणिना

সেই বৃহৎ, অতি আশ্চৰ্য কমল দেখি, কৌতূহলে আচ্ছন্ন ৰজাই নিজে বাওঁ হাতেৰে তাক ধৰি ল’লে।

Verse 47

स्पृष्टमात्रे ततस्तस्मिन्कमले द्विजसत्तमाः । उत्थितः सुमहाञ्छब्दो विश्वं येन प्रपूरितम्

হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল! সেই কমল মাত্ৰ স্পৰ্শ হোৱামাত্ৰেই এক মহাশব্দ উঠিল, যিয়ে সমগ্ৰ বিশ্ব ভৰি পেলালে।

Verse 48

तं शब्दं स महीपालः श्रुत्वा मूर्छामुपाविशत् । पतितश्च जले तस्मिन्पद्मं चादर्शनं गतम्

সেই শব্দ শুনি ৰজা মূৰ্ছিত হ’ল; আৰু তেওঁ সেই জলে পৰি যেতিয়া ঢলি পৰিল, তেতিয়া কমলটোও দৃষ্টিৰ পৰা অন্তৰ্হিত হ’ল।

Verse 49

ततः कृच्छ्रेण महता कर्षितः सलिलाद्बहिः । सेवकैर्दुःखशोकार्त्तैर्हाहेति प्रतिजल्पकैः

তাৰপাছত, অতি কষ্টৰে তেওঁৰ সেৱকসকলে তেওঁক পানীৰ পৰা বাহিৰলৈ টানি আনিলে; তেওঁলোকে দুখ আৰু শোকত জৰ্জৰিত হৈ 'হায়! হায়!' বুলি চিঞৰি আছিল।

Verse 50

ततस्तीरं समासाद्य कृच्छ्रात्प्राप्याथ चेतनाम् । यावद्वीक्षयति स्वांगं तावत्कुष्ठं समागतम्

তাৰপাছত পাৰত উপস্থিত হৈ অতি কষ্টেৰে চেতনা ঘূৰাই পোৱাৰ পাছত, যেতিয়াই তেওঁ নিজৰ শৰীৰৰ অংগবোৰলৈ চালে, তেতিয়াই তেওঁৰ কুষ্ঠ ৰোগ হোৱা দেখিলেন।

Verse 51

ततो विषादमापन्नो दृष्ट्वा तादृङ्निजं वपुः । शीर्णघ्राणांघ्रिहस्तं च घर्घरस्वरसंयुतम्

নিজৰ শৰীৰৰ তেনে অৱস্থা দেখি তেওঁ হতাশাত ভাগি পৰিল; তেওঁৰ নাক, ভৰি আৰু হাতবোৰ গেলি গৈছিল আৰু মাতটো কৰ্কশ হৈ পৰিছিল।

Verse 52

अथ गत्वा मुनेः पार्श्वे विश्वामित्रस्य भूमिपः । उवाच वचनं दीनं बाष्पगद्गदया गिरा

তাৰপাছত ৰজাই ঋষি বিশ্বামিত্ৰৰ কাষলৈ গৈ চকুৰ পানীৰে ডিঙি চুকাই থকা অৱস্থাত অতি দুখলগা কথা ক’লে।

Verse 53

भगवन्पश्य मे जातं यादृशं वपुरेव हि । अकस्मादेव मग्नस्य सलिलेऽत्र विगर्हितम्

'হে ভগৱান, চাওক মোৰ শৰীৰটোৰ কি অৱস্থা হ'ল! এই পানীত হঠাত ডুব মৰাৰ বাবে মই হঠাতে বিকৃত আৰু নিন্দনীয় হৈ পৰিলোঁ।'

Verse 54

तत्किं पानीयदोषो वा किं वा भूमेर्मुनी श्वर । येनेदृक्सहसा यातं विकृतिं मे शरीरकम्

হে মুনীশ্বৰ! এইটো পানীয় জলৰ কোনো দোষ নে, নতুবা ভূমিৰেই কোনো বিকাৰ—যাৰ ফলত মোৰ দেহ হঠাতে এনেদৰে বিকৃত হৈ পৰিল?

Verse 55

विश्वामित्र उवाच । सावित्रं पद्ममेवैतद्यत्स्पृष्टं भूपते त्वया । उच्छिष्टेन रविर्मध्ये स्वयं यस्य व्यवस्थितः

বিশ্বামিত্ৰ ক’লে: হে ৰাজন, তুমি যি স্পৰ্শ কৰিলা সেয়া সাৱিত্ৰ পদ্মই। তাৰ মধ্যাহ্ন-মধ্যত সূৰ্যদেৱ স্বয়ং অধিষ্ঠিত; কিন্তু তুমি উচ্ছিষ্ট অৱস্থাত (ভোজনোত্তৰ অশুচিতাত) তাক স্পৰ্শ কৰিলা।

Verse 56

यदा स्यात्कृत्तिकायोगः कार्तिके मासि पार्थिव । शशांकस्य तदा चैतज्जायते पौष्करे जले

হে পাৰ্থিৱ ৰাজন, কাৰ্তিক মাহত যেতিয়া কৃত্তিকা-যোগ ঘটে আৰু চন্দ্ৰ-সম্বন্ধীয় সময় হয়, তেতিয়া এই (সাৱিত্ৰ পদ্ম) পুষ্কৰৰ জলে উদ্ভৱ হয়।

Verse 57

तदिदं पुष्करं ज्येष्ठं भवान्यत्र श्रमातुरः । प्रविष्टः कार्तिकी चाद्य कृत्तिकायोगसंयुता

এই পুষ্কৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ; আৰু তুমি পৰিশ্ৰমে ক্লান্ত হৈ ইয়াত প্ৰৱেশ কৰিলা। আজি কাৰ্তিকী, আৰু ই কৃত্তিকা-যোগে সংযুক্ত।

Verse 58

एतद्वीक्ष्य नरो ह्यत्र स्नानं कुर्याज्जलाशये । श्रद्धया परया युक्तः स गच्छति परां गतिम्

এইটো দেখি মানুহে ইয়াত জলাশয়ত স্নান কৰা উচিত। পৰম শ্ৰদ্ধাৰে যুক্ত হৈ সি সৰ্বোচ্চ গতি লাভ কৰে।

Verse 59

उच्छिष्टेन त्वया राजन्हरणाय हि केवलम् । एतत्सरोरुहं स्पृष्टं तेनेदृक्संस्थितं फलम्

হে ৰাজন, তুমি অশুচি অৱস্থাত কেৱল হৰণ কৰিবলৈ মন কৰি এই পদ্ম স্পৰ্শ কৰিছিলা; সেয়েহে এনে ফল প্ৰকাশ পাইছে।

Verse 60

बृहद्बल उवाच । कथं मे स्यान्मुनिश्रेष्ठ कुष्ठव्याधिपरिक्षयः । तपसा नियमेनापि व्रतेनापि कृतेन वै

বৃহদ্বল ক’লে: হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, মোৰ কুষ্ঠ আৰু ব্যাধি কেনেকৈ সম্পূৰ্ণ নাশ হ’ব—তপস্যাৰে, নিয়মেৰে, নে বিধিপূৰ্বক কৰা ব্ৰতেৰে?

Verse 61

विश्वामित्र उवाच । आराधय सहस्रांशुमस्मिन्क्षेत्रे महीपते । ततः प्राप्स्यसि संसिद्धिं कुष्ठनाशसमुद्भवाम्

বিশ্বামিত্ৰ ক’লে: হে মহীপতে, এই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত সহস্ৰাংশু সূৰ্যক আৰাধনা কৰা; তেতিয়া কুষ্ঠনাশৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা নিশ্চিত সিদ্ধি তুমি লাভ কৰিবা।

Verse 62

तच्छ्रुत्वा स मुनेर्वाक्यं भूमिपालो बृहद्बलः । तत्क्षणात्स्थापयामास सूर्यस्य प्रतिमां तदा

মুনিৰ বাক্য শুনি ভূমিপাল বৃহদ্বলে তৎক্ষণাৎ তেতিয়াই সূৰ্যৰ প্ৰতিমা স্থাপন কৰিলে।

Verse 63

अर्चयामास विधिवत्पुष्पधूपानुलेपनैः । श्रद्धया परया युक्तो रविवारे विशेषतः

তেওঁ বিধিমতে পুষ্প, ধূপ আৰু অনুলেপনেৰে অৰ্চনা কৰিলে; পৰম শ্ৰদ্ধাৰে যুক্ত হৈ, বিশেষকৈ ৰবিবাৰে।

Verse 64

उपवासपरो भूत्वा रक्तचन्दनसंयुतैः । पूजयन्रक्तपुष्पैश्च श्रद्धया परया युतः

উপবাস-ব্ৰতত পৰায়ণ হৈ, ৰক্তচন্দনৰ লেপসহ, ৰক্তপুষ্পেৰো পৰম শ্ৰদ্ধাৰে যুক্ত হৈ তেওঁ পূজা কৰিলে।

Verse 65

ततः संवत्सरस्यांते स बभूव महीपतिः । कुष्ठ व्याधि विनिर्मुक्तो द्वादशार्कसमप्रभः

তাৰ পাছত এক বছৰৰ অন্তত সি মহীপতি হ’ল; কুষ্ঠ আৰু ব্যাধিৰ পৰা মুক্ত হৈ দ্বাদশ সূৰ্যসম প্ৰভাৰে দীপ্তিমান হ’ল।

Verse 66

ततः स्वं राज्यमासाद्य भुक्त्वा भोगाननेकशः । देहांते दिननाथस्य संप्राप्तो मंदिरं तथा

তাৰ পাছত নিজৰ ৰাজ্য পুনৰ লাভ কৰি আৰু নানা ভোগ উপভোগ কৰি, দেহান্তত দিননাথ সূৰ্যদেৱৰ মন্দিৰ-লোকত উপনীত হ’ল।

Verse 67

सूत उवाच । एवं तत्र द्विजश्रेष्ठा विश्वामित्रेण धीमता । प्रकटं सर्वलोकस्य विहितं पुष्करत्रयम्

সূত ক’লে: এইদৰে, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল, তাত ধীমান বিশ্বামিত্ৰে সকলো লোকৰ বাবে পুষ্কৰ-ত্রয় প্ৰকাশ কৰি স্থাপন কৰিলে।

Verse 68

यस्तत्र कार्तिके मासे कार्त्तिक्यां कृत्तिकासु च । प्रकरोति नरः स्नानं ब्रह्मलोकं स गच्छति

যি নৰ তাত কাৰ্ত্তিক মাহত—কাৰ্ত্তিকী পূৰ্ণিমাত আৰু কৃত্তিকা নক্ষত্ৰত—স্নান কৰে, সি ব্ৰহ্মলোকলৈ যায়।

Verse 69

तथा यो भास्करं पश्येद्बृहद्वलप्रतिष्ठितम् । वत्सरं रविवारेण यावत्कृत्वा क्षणं नरः । स मुच्यते नरो रोगैर्यदि स्याद्रोगसंयुतः

তদ্ৰূপে যি নৰ বৃহদ্বল-প্ৰতিষ্ঠিত ভাস্কৰ (সূৰ্যদেৱ) দৰ্শন কৰে—যদি সি ৰবিবাৰে এক বছৰ ধৰি, ক্ষণমাত্ৰ হলেও, এই দৰ্শন কৰে—তেনে ৰোগযুক্ত হ’লেও সি ৰোগৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 70

नीरोगो वा नरः सद्यो लभते मनसेप्सितम् । निष्कामो मोक्षमाप्नोति प्रसादात्तीक्ष्णदीधितेः

তীক্ষ্ণ-দীধিতি প্ৰভু (তেজস্বী দেৱতা)ৰ প্ৰসাদে নৰ নীৰোগ হয় আৰু মনত যি কামনা কৰে সেয়া শীঘ্ৰে লাভ কৰে; আৰু যি নিষ্কাম, সি মোক্ষ লাভ কৰে।

Verse 71

कार्त्तिक्यां कृत्तिकायोगे वृषोत्सर्गं करोति यः । पुष्करेषु सुपुण्येषु सोऽश्वमेधफलं लभेत्

কাৰ্ত্তিক মাহত কৃত্তিকা-যোগ চলি থাকোঁতে যি অতি পুণ্যময় পুষ্কৰসমূহত বৃষোৎসৰ্গ (বৃষ মুক্তি-সংস্কাৰ) কৰে, সি অশ্বমেধ যজ্ঞৰ ফল লাভ কৰে।

Verse 72

एष्टव्या बहवः पुत्रा यद्येकोपि गयां व्रजेत् । यजेत वाऽश्वमेधेन नीलं वा वृषमुत्सृजेत्

বহু পুত্ৰ কামনা কৰা উচিত—যদি তেওঁলোকৰ মাজৰ এজনেও গয়া যায়; অথবা অশ্বমেধ যজ্ঞ কৰে; অথবা নীলবৰ্ণ বৃষক বৃষোৎসৰ্গ ৰূপে মুক্ত কৰে।

Verse 73

एकतः सर्वतीर्थानि सर्वदानानि चैकतः । एकतस्तु वृषोत्सर्गः कार्तिक्यां पुष्करेषु च

এফালে সকলো তীৰ্থ আৰু এফালে সকলো দান; কিন্তু আনফালে কাৰ্ত্তিক মাহত পুষ্কৰত কৰা একমাত্ৰ বৃষোৎসৰ্গ—ইয়াৰ মহিমা সৰ্বাধিক।

Verse 74

यश्चैतच्छुणुयान्नित्यं पठेद्वा श्रद्धयान्वितः । संप्राप्य सर्वकामान्वै ब्रह्मलोके महीयते

যি এই বচন নিত্য শুনে বা শ্ৰদ্ধাৰে সৈতে পাঠ কৰে, সি সকলো ইচ্ছিত কাম লাভ কৰি ব্ৰহ্মলোকত মহিমান্বিত হয়।