Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 5

Devanagari script

पुरा निवसतस्तस्य विश्वामित्रस्य सन्मुनेः । संप्राप्ता कार्तिकी पुण्या कृत्तिकायोगसंयुता

Transliteration

purā nivasatastasya viśvāmitrasya sanmuneḥ | saṃprāptā kārtikī puṇyā kṛttikāyogasaṃyutā

Translation

এবাৰ, সেই সৎমুনি বিশ্বামিত্ৰে তাত বাস কৰি থাকোঁতে, পুণ্যময় কাৰ্ত্তিকী তিথি উপস্থিত হ’ল, কৃত্তিকা-যোগে সংযুক্ত।

Word by Word

• पुरा: formerly
• पुरा: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (formerly)

• निवसतः: of (him) dwelling
• निवसतः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: नि-वास् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त (present active participle), पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; 'विश्वामित्रस्य' इति विशेषण (genitive absolute sense: while he was dwelling)

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• विश्वामित्रस्य: of Viśvāmitra
• विश्वामित्रस्य: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: विश्वामित्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• सत्: good/noble
• सत्: Sambandha (Qualifier/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: सत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; 'मुनेः' इति विशेषण

• मुनेः: of the sage
• मुनेः: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• संप्राप्ता: arrived/occurred
• संप्राप्ता: Kriya (Event/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-प्र-आप् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त (PPP) स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विधेय (predicate) 'कार्तिकी'

• कार्तिकी: the Kārtikī (day)
• कार्तिकी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कार्तिकी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (कार्तिकी-पूर्णिमा/तिथि)

• पुण्या: holy
• पुण्या: Karta (Qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; 'कार्तिकी' इति विशेषण

• कृत्तिकायोगसंयुता: joined with the Kṛttikā-yoga
• कृत्तिकायोगसंयुता: Karta (Qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृत्तिका (प्रातिपदिक) + योग (प्रातिपदिक) + संयुत (प्रातिपदिक/क्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (कृत्तिकायोगेन संयुता) 'कार्तिकी' इति विशेषण

Speaker

Sūta (narrative continuation)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Puṣkaratraya (contextual)

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣayaḥ

Visual Art Cues

Scene: Viśvāmitra in a riverside/pondside āśrama at dawn of Kārttikī; starry sky hinting Kṛttikā; lamps and lotuses suggest Kārttika sanctity.

Characters & Entities

• Viśvāmitra
• Kārttikī
• Kṛttikā (nakṣatra)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Puranic dharma emphasizes sacred time (kāla) alongside sacred place (kṣetra) for heightened spiritual fruit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The same locality where Viśvāmitra resided and where Puṣkara-traya is being described.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicitly sets the ritual calendar: Kārttikī observance aligned with Kṛttikā yoga as a prime occasion.