Adhyaya 278

Verse 1

सूत उवाच । ये चान्ये भास्करा स्तत्र संति ब्राह्मणसत्तमाः । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे याज्ञवल्क्यप्रतिष्ठिताः

সূত ক’লে: হে ব্ৰাহ্মণশ্ৰেষ্ঠসকল, তাত ভাস্কৰৰ (সূৰ্য্যদেৱৰ) আন আন ৰূপো আছে, যিসকল হাটকেশ্বৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত যাজ্ঞবল্ক্যই প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।

Verse 2

यस्तान्पूजयते भक्त्या हृदि कृत्वाऽभिवांछितान् । सप्तम्यां चैव सप्तम्यां लभते नात्र संशयः

যি কোনোৱে ভক্তিৰে তেওঁলোকক পূজা কৰে, হৃদয়ত ইচ্ছিত লক্ষ্য ধৰি—সপ্তমীতেই সেই মনোবাঞ্ছা লাভ কৰে; ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 3

ऋषय उचुः । एक एव स्थितः सूर्यो दृश्यते च नभस्तले । तत्कथं द्वादशैते च तत्र क्षेत्रे प्रतिष्ठिताः । कस्मिन्काले तथा कृत्ये किमर्थं सूतनन्दन

ঋষিসকলে ক’লে: সূৰ্য্য একেই, আকাশমণ্ডলত তাকেই দেখা যায়। তেন্তে সেই ক্ষেত্ৰত এই বাৰটা কেনেকৈ প্ৰতিষ্ঠিত? কোন সময়ত, কোন পৰিস্থিতিত, আৰু কিহৰ উদ্দেশ্যে, হে সূতনন্দন?

Verse 4

सूत उवाच । आसीत्पूर्वं कृतिर्नाम शुनःशेपसमुद्भवः

সূতে ক’লে: পূৰ্বতে কৃতি নামে এজন আছিল, যি শুনঃশেপৰ বংশধাৰাত জন্ম লাভ কৰিছিল।

Verse 5

तस्य पुत्रः शुनः पुत्रो बभूव मुनिसत्तमः । चारायणः सुतस्तस्य वभूव मुनिसत्तमः

তেওঁৰ পৰা এজন পুত্ৰ জন্মিল—শুনৰ পুত্ৰ—যি মুনিসকলৰ মাজত অতি শ্ৰেষ্ঠ ঋষি হ’ল। তাৰ পুত্ৰ চাৰায়ণো ঋষিসকলৰ মাজত অগ্ৰগণ্য হ’ল।

Verse 6

कस्यचित्त्वथ कालस्य ब्रह्मा लोक पितामहः । सावित्रीशापनिर्दग्धो ह्यवतीर्णो धरातले

তাৰ পাছত কোনো এক সময়ত ব্ৰহ্মা—লোকসমূহৰ পিতামহ—সাৱিত্ৰীৰ শাপত দগ্ধ হৈ ধৰাতললৈ অৱতীৰ্ণ হ’ল।

Verse 7

गायत्री च यदा विप्रास्तेनोढा यज्ञकर्मणि । प्राक्स्थितां च परित्यज्य सर्वदेवसमागमे । कालात्ययो भवेन्नैव सावित्र्यागमने स्थिरे

হে বিপ্ৰসকল, যজ্ঞকর্ম সম্পাদনৰ বাবে যেতিয়া গায়ত্ৰীক বিবাহ দিয়া হ’ল আৰু আগতে গমন কৰা সাৱিত্ৰীক একাষে ৰাখি দিয়া হ’ল, তেতিয়া সকলো দেৱতাৰ সমাগমত সময়ৰ কোনো বিলম্ব সহ্য কৰা নহ’ল, যদিও সাৱিত্ৰীৰ আগমনৰ অপেক্ষা আছিল।

Verse 8

ततस्तस्य समादेशाद्गायत्री गोपकन्यका । शक्रेण च समानीता दिव्यलक्षणलक्षिता

তেতিয়া তেওঁৰ আদেশত গায়ত্ৰী—গোপকন্যাৰ ৰূপ ধৰি—শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) দ্বাৰা আনীত হ’ল, দিৱ্য লক্ষণসমূহে বিভূষিতা।

Verse 9

गोपकन्यां च तां ज्ञात्वा गोश्च वक्त्रेण पद्मजः । प्रवेश्याकर्षयामास गुह्येन च ततः परम्

তাক গোপ-কন্যা বুলি চিনাকি পাই পদ্মজ ব্ৰহ্মাই গাইৰ মুখেদি তাইক প্ৰৱেশ কৰালে, আৰু তাৰ পাছত গোপন উপায়েৰে তাইক নিজৰ ওচৰলৈ আকৰ্ষণ কৰিলে।

Verse 10

ब्राह्मणानां गवां चैव कुलमेकं द्विधा स्थितम् । एकत्र मन्त्रास्तिष्ठंति हविरेकत्र संस्थितम्

ব্ৰাহ্মণ আৰু গাইৰ বংশ একেই, যদিও ই দুটা ৰূপত স্থিত; এক ঠাইত মন্ত্ৰসমূহ থাকে, আন ঠাইত হৱি—যজ্ঞৰ আহুতি—স্থাপিত।

Verse 11

तेन तां ब्राह्मणीं कृत्वा पश्चात्तस्याः परिग्रहम् । गृह्योक्तविधिना चक्रे पुरःस्थोऽपि पितामहः

এইদৰে তাক ব্ৰাহ্মণী কৰি, তাৰ পাছত পিতামহ ব্ৰহ্মাই—আগফালে আসীন হৈও—গৃহ্যসূত্ৰে কোৱা বিধি অনুসাৰে তাইক পত্নীৰূপে গ্ৰহণ (পরিগ্ৰহ) সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 12

पत्नीशालोपविष्टायां ततस्तस्यां द्विजोत्तमाः । सावित्री समनुप्राप्ता देवपत्नीभिरावृता

হে দ্বিজোত্তম! যেতিয়া তাই পত্নীশালাত উপবিষ্ট হ’ল, তেতিয়া সাৱিত্ৰী দেৱপত্নীসকলৰ দ্বাৰা পৰিবেষ্টিত হৈ তাত উপস্থিত হ’ল।

Verse 13

ततस्तां सा समालोक्य रशनासमलंकृताम् । दौर्भाग्यदुःखमापन्ना शशाप च विधिं ततः

তাৰ পাছত, ৰশনা (কঁকালবন্ধ)ৰে অলংকৃত তাইক দেখি সাৱিত্ৰী দুর্ভাগ্যৰ দুখত আচ্ছন্ন হ’ল আৰু তেতিয়াই বিধি (ব্ৰহ্মা)ক শাপ দিলে।

Verse 14

सावित्र्युवाच । यस्मात्त्वया परित्यक्ता निर्दोषाहं पितामह । पितामहोऽसि मे नूनमद्यप्रभृति संगमे

সাৱিত্ৰীয়ে ক’লে: হে পিতামহ! মই নিৰ্দোষ হৈও তুমি মোক ত্যাগ কৰিলা; সেয়ে আজিৰ পৰা মিলনৰ বিষয়ত তুমি মোৰ বাবে কেৱল ‘পিতামহ’ বুলিয়েই থাকিবা।

Verse 15

मनुष्याणां भवेत्कृत्यमन्यनारीपरिग्रहः । एतत्त्वया कृतं यस्मान्मा नुषस्त्वं भविष्यसि

মানুহৰ বাবে পৰস্ত্ৰী গ্ৰহণ কৰাটো বিনাশকাৰী কৰ্ম। যিহেতু তুমি এই কাম কৰিলা, সেয়ে তুমি মানুহ ৰূপে জন্ম ল’বাহে।

Verse 16

कामार्तश्च विशेषेण मम वाक्यादसंशयम्

আৰু তুমি বিশেষকৈ কামতাপত দগ্ধ হ’বাহে—ইয়াত সন্দেহ নাই, মোৰ বাক্যই প্ৰমাণ।

Verse 17

एवमुक्त्वा तु सावित्री त्यक्त्वा तं यज्ञमंडपम् । गिरेः शिखरमारूढा तपश्चक्रे महत्ततः

এইদৰে কৈ সাৱিত্ৰীয়ে সেই যজ্ঞমণ্ডপ ত্যাগ কৰিলে। গিৰিৰ শিখৰত উঠি তেতিয়া তেওঁ মহাতপস্যা আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 18

पितामहोऽपि तच्छापाच्चारायणनिवेशने । अवतीर्णो धरापृष्ठे कालेन महता ततः

সেই শাপৰ ফলত পিতামহ (ব্ৰহ্মা)ও চাৰায়ণৰ নিবাসস্থলত, বহু কাল পাৰ হোৱাৰ পিছত, পৃথিৱীৰ পৃষ্ঠত অৱতীৰ্ণ হ’ল।

Verse 19

स यदा यौवनं भेजे मानुषं च पुरा स्थितः । तथातथा च तापेन कामोत्थेन प्रपीड्यते

যেতিয়া সি মানৱ-যৌৱন লাভ কৰিলে, পূৰ্বতে অন্য অৱস্থাত স্থিত থাকিলেও, তেতিয়া কামজ তাপৰ দহনৰে বাৰে বাৰে পীড়িত হ’ল।

Verse 20

ततोऽसौ वीक्षते नारीं कन्यां वाथ तपस्विनीम् । अविकल्पमना भेजे रूपसौभाग्यगर्वितः

তাৰ পাছত সি এগৰাকী নাৰী—কন্যা বা তপস্বিনী—দেখিলে; আৰু ৰূপ-সৌভাগ্যৰ গৰ্বে মত্ত হৈ, অবিনিয়ন্ত্রিত মনেৰে সিহঁতৰ প্ৰতি আত্মসমৰ্পণ কৰিলে।

Verse 21

ततस्तं ब्यसनार्तं च दृष्ट्वा चारायणो मुनिः । स्वयं निःसारयामास प्रकोपेन निजाश्रमात्

তাক বিপদে কাতৰ হোৱা দেখি, মুনি চাৰায়ণ নিজেই ক্ৰোধেৰে নিজৰ আশ্ৰমৰ পৰা তাক বাহিৰ কৰি দিলে।

Verse 22

स च पित्रा परित्यक्तो भ्रममाणस्ततस्ततः । चमत्कारपुरं प्राप्तः शाकल्यो यत्र तिष्ठति

পিতৃয়ে পৰিত্যক্ত হৈ সি তাতে-ইয়াতে ঘূৰি ফুৰিলে; তাৰ পাছত সি চমৎকাৰপুৰত উপস্থিত হ’ল, য’ত শাকল্য বাস কৰিছিল।

Verse 23

नाम्ना ब्राह्मणशार्दूलो नागरो वेदपारगः । वृतः शिष्य सहस्रेण वेदविद्यां प्रचारयन्

তাত ‘ব্ৰাহ্মণশাৰ্দূল’ নামৰ এগৰাকী নাগৰ ব্ৰাহ্মণ আছিল, বেদত পাৰদৰ্শী; হাজাৰ শিষ্যৰে বৃত হৈ বেদবিদ্যা প্ৰচাৰ কৰিছিল।

Verse 24

अथ तं स प्रणम्योच्चैः शिष्यत्वं समुपागतः । वेदाध्ययनसंपन्नो बभूवाथ चिरादपि

তেতিয়া তেওঁ গভীৰ ভক্তিৰে তেওঁক প্ৰণাম কৰি শিষ্যত্ব গ্ৰহণ কৰিলে; কালক্ৰমে তেওঁও বেদ অধ্যয়নত সিদ্ধিলাভ কৰিলে।

Verse 25

एतस्मिन्नेव काले नु आनर्ताधिपतिः स्वयम् । आगतस्तिष्ठते यत्र जलशायी हरिः स्वयम्

সেই সময়তেই আনর্তৰ অধিপতি ৰজাই নিজে আহি উপস্থিত হ’ল আৰু য’ত জলশায়ী হৰি স্বয়ং অধিষ্ঠান কৰে, সেই স্থানত অৱস্থান কৰিলে।

Verse 26

चातुर्मास्यव्रतं तेन गृहीतं तत्पुरस्तदा । प्रार्थितस्तु ततो विप्राः शाकल्यस्तैन भूभुजा

তাত প্ৰভুৰ সন্মুখত তেওঁ চাতুৰ্মাস্য ব্ৰত গ্ৰহণ কৰিলে। তাৰ পিছত ৰজাই বিপ্ৰসকলক—বিশেষকৈ শাকল্যক—আৱশ্যক কৰ্ম সম্পাদনৰ বাবে অনুৰোধ কৰিলে।

Verse 27

शांतिकं पौष्टिकं नित्यं त्वया कार्यं ममालये । यावत्तिष्ठाम्यहं चात्र प्रसादः क्रियतामिति

তেওঁ ক’লে, “মোৰ আলয়ত তুমি নিত্য শাঁতিক আৰু পুষ্টিকৰ কৰ্ম সম্পাদন কৰিবা; যিমানদিন মই ইয়াত থাকোঁ, তিমানদিন এই অনুগ্রহ দিয়া হওক।”

Verse 28

बाढमित्येव स प्रोक्त्वा दाक्षिण्येन द्विजोत्तमाः । एकैकं प्रेषयामास स्वशिष्यं तस्य मंदिरे

“বাঢ়ম” বুলি কৈ, সৌজন্যবশত সেই শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজে নিজৰ শিষ্যসকলক একে একে সেই ৰজাৰ গৃহ-মন্দিৰলৈ পঠিয়ালে, যাতে কৰ্তব্য সম্পন্ন হয়।

Verse 29

स शांतिकं विधायाथ दत्त्वाशीः पार्थिवस्य च । संप्राप्य दक्षिणां तस्मात्पुनरेति च तं द्विजम्

তেওঁ শান্তি-ক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰি ৰজাক আশীৰ্বাদ দিলে। তাৰ পৰা দক্ষিণা গ্ৰহণ কৰি পুনৰ সেই ব্ৰাহ্মণ-গুৰুৰ ওচৰলৈ উভতি আহিল।

Verse 30

शाकल्याय च तां दत्त्वा दक्षिणां निजमंदिरे । जगाम नित्यमेवं हि व्यवहारो व्यवस्थितः

নিজ গৃহত সেই দক্ষিণা শাকল্যক দি তেওঁ গ’ল। এইদৰে প্ৰতিদিন এই সেৱা-ব্যৱহাৰৰ ব্যৱস্থা দৃঢ়ভাৱে স্থিৰ হৈ থাকিল।

Verse 31

अन्यस्मिन्नहनि प्राप्ते शाकल्येन विसर्जितः । शांत्यर्थं याज्ञवल्क्यस्तु पार्थिवस्यनिवेशनम्

আন এটা দিন আহিলে, শাকল্যৰ দ্বাৰা প্ৰেৰিত যাজ্ঞৱল্ক্য শান্তি-ক্ৰিয়াৰ বাবে ৰজাৰ নিবাসলৈ গ’ল।

Verse 32

तस्य भूपस्य रूपाढया मंथरास्ति विलासिनी । रात्रौ च कामिता तेन कामाढयेन सुकामिनी

সেই ৰজাৰ মন্থৰা নামৰ এক ভোগবিলাসিনী নাৰী আছিল, ৰূপে সমৃদ্ধ। ৰাতি কামেরে পৰিপূৰ্ণ ৰজাই তাক কামনা কৰিছিল, আৰু সিও প্ৰেমৰ বাবে উৎসুক আছিল।

Verse 33

भावैर्वात्स्यायनप्रोक्तैः समालिंगनपूर्वकैः । स तया विविधैः कृत्तो मयूरपदकादिभिः । शरीरे चाधरे चैव तथा मणिप्रवालकैः

ৱাত্স্যায়নে কোৱা কামকলাৰ মতে, আলিঙ্গন আদি কৰি, তাই ময়ূৰ-পদক আদি নানা চিহ্ন তেওঁৰ দেহত আৰু ওঁঠতো আঁকি দিলে; লগতে মণি আৰু প্ৰৱালৰ ছাপো পেলালে।

Verse 34

संप्राप्तोऽध्ययनार्थाय यावच्छाकल्यसन्निधौ । तावत्संप्रेषितस्तेन शांत्यर्थं भूपमंदिरे

অধ্যয়নৰ উদ্দেশ্যে যেতিয়া তেওঁ শাকল্যৰ সান্নিধ্যলৈ উপস্থিত হ’ল, তেতিয়াই শাকল্যই শান্তি-ক্ৰিয়াৰ নিমিত্তে তেওঁক ৰজাৰ প্ৰাসাদলৈ পঠিয়ালে।

Verse 35

सोऽपि संप्रेषितस्तेन गत्वा तं पार्थिवालयम् । शांतिकं च ततश्चक्रे यथोक्तविधिना द्विजाः

তেওঁৰ আদেশত প্ৰেৰিত হৈ সেই ব্ৰাহ্মণে ৰজাৰ নিবাসলৈ গৈ, হে দ্বিজসকল, বিধানমতে যিদৰে কোৱা হৈছিল ঠিক তেনেদৰে শান্তি-ক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 36

शांतिकस्यावसाने तु प्रगृह्य कलशोदकम् । पंचांगैः कल्पितं रुद्रैः स्वयमेवाभिमंत्रितैः

শান্তি-ক্ৰিয়াৰ অন্তত তেওঁ কলশৰ জল গ্ৰহণ কৰিলে—পঞ্চাঙ্গেৰে সজ্জিত, আৰু স্বয়ং আহ্বানিত ৰুদ্ৰ-মন্ত্ৰেৰে অভিমন্ত্রিত তথা পবিত্ৰীকৃত।

Verse 37

साक्षतं सुमनोयुक्तं समादाय गतस्ततः । संतिष्ठते नृपो यत्र आनर्तो त्रतसंयुतः

তাৰ পাছত তেওঁ অক্ষত (চাউলৰ দানা) আৰু ফুল একেলগে লৈ, য’ত আনর্তৰ ৰজা পৰিবাৰ-সহিত থিয় হৈ আছিল, সেই স্থানলৈ গ’ল।

Verse 38

द्यामालेखीति मंत्रं स प्रोच्चार्य विधिपूर्वकम् । छंदर्षिसहितं चैव यावत्क्षिपति मस्तके । तावन्निरीक्षितस्तेन नखलेखाविकर्तितः

‘দ্যামালেখী…’ আদি মন্ত্ৰটি ছন্দ-ঋষিসহ বিধিপূৰ্বক উচ্চাৰণ কৰি তেওঁ ৰজাৰ মস্তকত নিক্ষেপ কৰিলে; সেই মুহূর্ততে তেওঁ লক্ষ্য কৰা হ’ল—তেওঁৰ ওঁঠ নখৰ আঁচোৰে কটা যেন বিকৃত।

Verse 39

खंडितेनाधरेणैव ततोऽभूद्दुर्मना नृपः

তেওঁৰ ওঁঠ ভাঙি বিকৃত হোৱাত, তেতিয়া নৃপতি অতি বিষণ্ণ আৰু মনমৰা হৈ পৰিল।

Verse 40

विटप्रायं तु तं दृष्ट्वा मलिनांबरधारिणम् । तं प्रोवाच विहस्योच्चै देहि विप्राऽक्षताञ्जलम्

তেওঁক দুখীয়া অৱস্থাত, মলিন বস্ত্ৰ পৰিধান কৰা দেখি, কোনোবাই উচ্চস্বৰে হাঁহি ক’লে— “হে ব্ৰাহ্মণ, অক্ষতা একাঞ্জলি দিয়া!”

Verse 41

मंदुरायां स्थितं यच्च काष्ठमेतत्प्रदृश्यते । याज्ञवल्क्यस्ततो दृष्ट्वा सकोपस्तमुपाद्रवत्

“গোহালিত পৰি থকা এই কাঠৰ টুকুৰা যি দেখা যায়…”—ইয়া দেখি যাজ্ঞৱল্ক্য ক্ৰোধিত হৈ তাক আক্রমণ কৰিবলৈ দৌৰি গ’ল।

Verse 42

क्षिप्त्वा तत्र जलं विप्राः साक्षतं गृहमागमत् । अगृह्य दक्षिणां तस्य पार्थिवस्य यथास्थिताम्

তাতে জল ছিটাই ব্ৰাহ্মণসকলে অক্ষতা সহ গৃহলৈ উভতি আহিল; নৃপতিয়ে যি দক্ষিণা আগতিয়াকৈ ৰাখিছিল, সেয়া গ্ৰহণ নকৰিলে।

Verse 43

एतस्मिन्नंतरे तस्य धवकाष्ठस्य सर्वतः । निष्क्रांता विविधाः शाखाः पल्लवैः समलंकृताः

ইতিমধ্যে সেই ধৱ-কাঠৰ টুকুৰাৰ চাৰিওফালে নানা প্ৰকাৰৰ ডাল-শাখা ওলাই আহিল, নতুন কুঁহিপাত-পল্লৱে সুসজ্জিত।

Verse 44

तद्दृष्ट्वा विस्मितः सोऽथ आनर्ताधिपतिर्नृपः । पश्चात्तापं परं चक्रे धिङ्मयैवमनुष्ठितम्

সেয়া দেখি আনর্তৰ অধিপতি ৰজা বিস্মিত হ’ল; তাৰ পাছত গভীৰ অনুতাপত পৰি ক’লে—“ধিক মোৰে, মই এনেদৰে আচৰণ কৰিলোঁ!”

Verse 45

स नूनं विबुधः कोऽपि विप्ररूपेण संगतः । येनेदृशः प्रभावोऽयं तस्य मंत्रस्य संस्थितः

নিশ্চয় কোনো দেৱসত্তা ব্ৰাহ্মণৰূপে ইয়াত আহি মিলিছে; তেওঁৰ দ্বাৰাই এই মন্ত্ৰ অদ্ভুত প্ৰভাৱসহ স্থাপিত হৈছে।

Verse 46

यद्यहं प्रतिगृह्णामि तस्य मन्त्रोदितं जलम् । जरामरणहीनस्तु तद्भवाभि न संशयः

যদি মই তেওঁৰ মন্ত্ৰে পবিত্ৰ কৰা সেই জল গ্ৰহণ কৰোঁ, তেন্তে মই জৰা-মৰণৰ পৰা মুক্ত হ’ম; ইয়াত মোৰ কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 47

एवं चिंतयतस्तस्य तद्दिनं विस्मितस्य च । पार्थिवस्य द्विजश्रेष्ठा जातं वर्षशतोपमम्

এইদৰে চিন্তা কৰি বিস্মিত হৈ থকা সেই ৰজাৰ বাবে, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, সেই এটা দিনো যেন শতবছৰৰ সমান হ’ল।

Verse 48

दिवसे तु समाक्रांते कथंचित्तस्य भूपतेः । विभावरी क्षयं याति कथंचिन्नैव शारदी

কোনোমতে সেই ভূপতিৰ বাবে দিন উদয় হ’ল; তেনেদৰে ৰাতিও অন্ত পেলালে, কিন্তু সেয়া সাধাৰণ শাৰদীয় ৰাতিৰ দৰে নাছিল।

Verse 49

ततः प्रभातसमये समुत्थाय महीपतिः । आह्वयामास शाकल्यं पुरुषैराप्तकारिभिः

তাৰ পাছত প্ৰভাত সময়ত মহীপতি ৰজাই উঠি নিজৰ বিশ্বাসযোগ্য পৰিচাৰকসকলৰ দ্বাৰা শাকল্যক আহ্বান কৰিলে।

Verse 50

ततः प्रोवाच विनयात्सादरं प्रांजलिः स्थितः । कल्ये शिष्यः समायातो यस्त्वदीयो ममांतिकम्

তাৰ পাছত তেওঁ প্ৰাঞ্জলি হৈ সাদৰে থিয় দি বিনয়ে ক’লে— “আজি পুৱাই আপোনাৰ শিষ্য, যি আপোনাৰেই, মোৰ ওচৰলৈ আহি উপস্থিত হৈছে।”

Verse 51

शांत्यर्थं प्रेषणीयस्तु सोऽद्यापि च द्विजोत्तम । तस्योपरि परा भक्तिर्मम जाताऽद्य केवलम्

হে দ্বিজোত্তম, শান্ত্যৰ্থে সেই ব্ৰাহ্মণক এতিয়াও প্ৰেৰণ কৰা উচিত। আজি কেৱল তেওঁৰ ওপৰতেই মোৰ পৰম ভক্তি উদ্ভৱ হৈছে।

Verse 53

गच्छ वत्स त्वमद्यैव पार्थिवस्य निवेशनम् । शांत्यर्थं तेन भूयोऽपि त्वमेवाशुनिमंत्रितः

“যা, বৎস, আজিেই ৰজাৰ নিবাসলৈ যা। শান্ত্যৰ্থে তেওঁ পুনৰো তোকেই শীঘ্ৰে নিমন্ত্ৰণ কৰিছে।”

Verse 54

याज्ञवल्क्य उवाच । नाहं यास्यामि तद्धर्म्ये शांत्यर्थं द्विजपुंगव । अनादरेण दृष्टोऽहं नाशीर्मे च समाहृता

যাজ্ঞবল্ক্য ক’লে— “হে দ্বিজপুঙ্গৱ, সেই ধৰ্ম্য স্থানলৈ শান্ত্যৰ্থে মই নাযাম। মোক অনাদৰে চোৱা হৈছিল, আৰু মোৰ বাবে কোনো সন্মান-আশীৰ্বাদো সংগ্ৰহ কৰা নহ’ল।”

Verse 55

काष्ठोपरि मया दत्ता तस्य वाक्यादसंशयम् । तस्मात्प्रेषय चान्यं त्वं गुरो शिष्यं विचक्षणम् । आनर्तं रंजयेद्यस्तु विवेकेन समन्वितम्

তেওঁৰ বাক্যৰ বলতেই, নিঃসন্দেহে, মোক কেৱল কাঠৰ ওপৰত উঠাই দিয়া হৈছিল। সেয়ে তুমি গুৰুৰ আন এজন বিচক্ষণ শিষ্য পঠোৱা—যি বিবেক-যুক্ত হৈ সেই ৰজাক যথাযথভাৱে সন্তুষ্ট কৰি সঠিক পথ দেখুৱাব পাৰে।

Verse 56

शाकल्य उवाच । राजाऽदेशः सदा कार्यः पुरुषैर्देशवासिभिः । योगक्षेमविधानाय तथा लाभाय केवलम्

শাকল্য ক’লে: ৰাজ্যত বসবাস কৰা পুৰুষসকলে সদায় ৰজাৰ আদেশ পালন কৰিব লাগে; কিয়নো সেয়া যোগক্ষেম—কল্যাণ আৰু ৰক্ষা—আৰু নিশ্চয়েই লাভ-সমৃদ্ধিৰ ব্যৱস্থাৰ বাবে।

Verse 57

प्रतिकूलो भवेद्यस्तु पाथिवानां स मन्दधीः । न तस्य जायते सौख्यं कथंचिद्द्विजसत्तम

যি কোনো ৰজাসকলৰ প্ৰতি প্ৰতীকূল হয়, সি মন্দবুদ্ধি। হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, তাৰ বাবে কোনো প্ৰকাৰেই সুখ জন্মে নাহে।

Verse 58

ये जात्यादि महोत्सेकान्न नरेंद्रानुपासते । तेषामामरणं भिक्षा प्रायश्चित्तं विनिर्मितम्

যিসকল লোক জন্ম-জাতি আদি মহা অহংকাৰত ফুলি উঠি ৰজাসকলক সন্মান কৰি সেৱা নকৰে, তেওঁলোকৰ বাবে মৃত্যুপৰ্যন্ত ভিক্ষা কৰা প্ৰায়শ্চিত্ত ৰূপে বিধান কৰা হৈছে।

Verse 59

एवं तयोर्विवदतोस्तदा वै गुरुशिष्ययोः । भूयोऽपि तत्र संप्राप्ताः पुरुषाः पार्थिवेरिताः

এইদৰে গুৰুশিষ্য দুয়োৰে তেতিয়া বিবাদ চলি থাকোঁতে, ৰজাই পঠোৱা লোকসকল পুনৰো তাত উপস্থিত হ’ল।

Verse 60

प्रोचुश्च त्वरया युक्ताः शाकल्यं प्रांजलिस्थिताः । शिष्यं तं प्रेषय क्षिप्रं राजा मार्गं प्रतीक्षते

তেওঁলোকে তৎক্ষণাৎ তাড়াহুড়া কৰি, কৰযোৰে থিয় হৈ শাকল্যক ক’লে: “সেই শিষ্যজনক শীঘ্ৰে পঠিয়াও—ৰাজা পথত অপেক্ষা কৰি আছে।”

Verse 61

असकृत्प्रोच्यमानोऽपि यदा गच्छति नैव सः । तदा संप्रेषयामास उद्दालकमथारुणिम्

বাৰে বাৰে কোৱা সত্ত্বেও যেতিয়া সি একেবাৰে নাযায়, তেতিয়া শাকল্যই অৰুণিৰ পুত্ৰ উদ্দালকক পঠিয়ালে।

Verse 62

शिष्यं विनयसंपन्नं कृतांजलिपुटं स्थितम् । गच्छ वत्स समादेशात्सांप्रतं नृपमंदिरम्

বিনয়সম্পন্ন, কৰযোৰে থিয় হোৱা শিষ্যজনক তেওঁ ক’লে: “যা, বৎস, মোৰ আদেশে এতিয়াই ৰজাৰ প্ৰাসাদলৈ।”

Verse 63

शांतिकर्म विधायाथ स्वाध्यायं च ततः कुरु

প্ৰথমে শান্তিকৰ্ম সম্পন্ন কৰি, তাৰ পাছত স্বাধ্যায়—বেদপাঠ আৰু অধ্যয়ন—কৰা।

Verse 64

स तथेति प्रतिज्ञाय गत्वा तं पार्थिवालयम् । चकार शांतिकं कर्म विधिदृष्टेन कर्मणा

সি “তথাস্তু” বুলি প্ৰতিজ্ঞা কৰি, ৰজাৰ নিবাসলৈ গ’ল; তাত বিধি অনুসাৰে শান্তিকৰ্ম সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 65

ततः कलशतोयं स साक्षतं सुमनोन्वितम् । गृहीत्वोपाद्रवत्तत्र यत्र राजा व्यवस्थितः

তাৰ পাছত তেওঁ কলশৰ জল, অক্ষত (চাউলৰ দানা) আৰু পুষ্পসহ লৈ, য’ত ৰজা অৱস্থিত আছিল সেই ঠাইলৈ তৎক্ষণাৎ দৌৰি গ’ল।

Verse 66

राजोवाच । स्वकीयमन्त्रलिंगेन अभिषेकं तु यच्छ भोः । काष्ठस्यास्य यदग्रे ते प्रोत्थितं तिष्ठते द्विज

ৰজাই ক’লে: “হে পূজনীয়, তোমাৰ নিজ মন্ত্ৰ আৰু লিঙ্গৰ দ্বাৰা অভিষেক দিয়া। হে দ্বিজ, এই কাঠখণ্ডটোৰ আগফালে যি প্ৰকাশ উঠি থিয় আছে, তাৰ বাবে এই কৰ্ম সম্পন্ন কৰা।”

Verse 67

ततस्तेन शुभं मंत्रं प्रोच्याभीष्टं जलं स्वयम् । अभिषिच्य च तत्काष्ठं ततश्च स्वगृहं ययौ

তাৰ পাছত তেওঁ শুভ মন্ত্ৰ উচ্চাৰি, নিজেই ইচ্ছিত জল ল’লে; সেই কাঠখণ্ডত অভিষেক কৰি তাৰ পিছত নিজৰ ঘৰলৈ গ’ল।

Verse 68

तावद्रूपं च तत्काष्ठं दृष्ट्वाऽनर्तो महीपतिः । विषादसहितश्चैव पश्चात्तापसमन्वितः

সেই কাঠত সেই ৰূপ দেখা মাত্ৰেই ৰজা ব্যাকুল হ’ল; শোকত ভৰপূৰ আৰু অনুতাপৰ ভাৰতে নত হ’ল।

Verse 69

भूयस्तु प्रेषयामास याज्ञवल्क्यकृते तदा । अन्यं दूतं विदग्धं च शाकल्यस्य द्विजाश्रयम्

তাৰ পাছত তেওঁ যাজ্ঞবল্ক্যৰ কাৰণে পুনৰ এজন চতুৰ আৰু সক্ষম দূত পঠালে—ব্ৰাহ্মণসকলৰ আশ্ৰয় শাকল্যৰ ওচৰলৈ।

Verse 70

वेदना कायसंस्था मे वर्तते द्विजसत्तम । शांत्यर्थं प्रेषया क्षिप्रं तं शिष्यं पूर्वसंचितम्

হে দ্বিজসত্তম, মোৰ দেহত বেদনা বৰ্তি আছে। শান্তিৰ অৰ্থে, পূৰ্বতে প্ৰস্তুত কৰা সেই শিষ্যক শীঘ্ৰে পঠাই দিয়া।

Verse 71

अपमानं कृतं तस्य मया कल्ये द्विजोत्तम । तेन मे सहसा व्याधिराशीर्वादमनिच्छतः

হে দ্বিজোত্তম, কালি মই তাক অপমান কৰিছিলোঁ। তাৰ ফলত মোৰ ওপৰত হঠাতে ব্যাধি নামি আহিল—যদিও সি আশীৰ্বাদ দিবলৈ ইচ্ছা নাছিল।

Verse 72

तस्मात्प्रेषय मे शीघ्रं येन मे स्वस्थता भवेम् । असकृत्प्रोच्यमानोऽपि यदा नैव स गच्छति

সেয়ে, তাক মোৰ ওচৰলৈ শীঘ্ৰে পঠাই দিয়া, যাতে মই সুস্থ হওঁ। বাৰে বাৰে কোৱা সত্ত্বেও যদি সি তথাপি নাযায়…

Verse 73

याज्ञवल्क्यस्ततः शिष्यमन्यं प्रोवाच सादरम् । ततस्तं मधुकं पैग्यं प्रेषयामास तद्गृहे

তেতিয়া যাজ্ঞবল্ক্যই সাদৰে আন এজন শিষ্যক ক’লে। তাৰ পাছত তেওঁ মধুক পৈগ্যক সেই ঘৰলৈ পঠালে।

Verse 74

तेनापि विहितं तच्च यथोद्दालकनिर्मितम् । आशीर्वादो नृपोद्देशाद्दत्तः काष्ठस्य तस्य च

তেওঁও উদ্দালকে যিদৰে কৰিছিল, সেইদৰে একেই বিধি সম্পন্ন কৰিলে। আৰু ৰজাৰ অনুৰোধত, সেই কাঠৰ টুকুৰাটোকো আশীৰ্বাদ দিয়া হ’ল।

Verse 76

असकृत्प्रोच्यमानोऽपि याज्ञवल्क्यो व्रजेन्न हि । यदा तदा बहुगुणमन्यं शिष्यं प्रदिष्टवान्

বাৰে বাৰে অনুৰোধ কৰা সত্ত্বেও যাজ্ঞবল্ক্য তাত নাযায়। সেই সময়ত তেওঁ বহু গুণে বিভূষিত আন এজন শিষ্যক নিযুক্ত কৰিলে।

Verse 77

प्रचूडं भागवित्तिं च सोऽपि गत्वा यथा पुरा । चकार शांतिकं कर्म यथा ताभ्यां पुरा कृतम्

সিও আগৰ দৰে প্ৰচূড আৰু ভাগৱিত্তিৰ ওচৰলৈ গৈ, আগতে সেই দুয়োজনে যিদৰে কৰিছিল তেনেদৰে ঠিক শান্তিক কৰ্ম সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 78

ततः शांत्युदकं तस्मिन्प्राक्षिपच्चैव दारुणि । मंत्रवच्च तथाप्येव तद्रूपं च व्यवस्थितम्

তাৰ পাছত তেওঁ সেই ভয়ংকৰ বস্তুটোৰ ওপৰত শান্ত্যুদক ছিটালে; মন্ত্রসহ কৰিলেও তাৰ সেই ৰূপ তেনেকৈয়ে স্থিৰ হৈ থাকিল।

Verse 79

तद्रूपमपि तत्काष्ठं दृष्ट्वा भूयोऽपि पार्थिवः । अन्यं संप्रेषयामास याज्ञवल्क्यकृते नरम्

সেই কাঠৰ টুকুৰাটো একেই ৰূপত দেখি, ৰজাই পুনৰ যাজ্ঞবল্ক্যক আনিবলৈ আন এজন মানুহ পঠিয়ালে।

Verse 80

प्रणम्य स द्विजश्रेष्ठः शाकल्यं च द्विजोत्तमम् । शांत्यर्थं मम हर्म्ये त्वं कल्ये शिष्यं समादिश । येन मे जायते शांतिः शरीरस्य द्विजोत्तम

প্ৰণাম কৰি সেই শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণে দ্বিজোত্তম শাকল্যক ক’লে: “শান্তিৰ নিমিত্তে কাইলৈ মোৰ প্ৰাসাদলৈ এজন শিষ্যক আদেশ দিয়ক, যাৰ দ্বাৰা মোৰ দেহত শান্তি আৰু উপশম জন্মে, হে উত্তম ব্ৰাহ্মণ।”

Verse 81

ततः प्रोवाच शाकल्यो याज्ञवल्क्यं द्विजोत्तमाः । भूयोऽपि शृण्वतस्तस्य आनर्तस्य महीपतेः

তেতিয়া দ্বিজোত্তম শাকল্যই যাজ্ঞবল্ক্যক ক’লে, আনর্তৰ মহীপতি পুনৰো মনোযোগে শুনি আছিল।

Verse 82

याज्ञवल्क्य द्रुतं गच्छ ममादेशान्नृपालयम् । राज्ञोस्य रोगनाशाय शांतिकं कुरु पुत्रक

“যাজ্ঞবল্ক্য, মোৰ আদেশে তৎক্ষণাৎ ৰাজনিবাসলৈ যা। এই ৰজাৰ ৰোগনাশৰ বাবে শান্তিক কৰ্ম সম্পাদন কৰ, বৎস।”

Verse 83

याज्ञवल्क्य उवाच । नाहं तत्र गमिष्यामि गुरो मैवं ब्रवीहि माम् । अपमानः कृतोऽनेन गुरो मम महीभुजा

যাজ্ঞবল্ক্য ক’লে—“গুৰুদেৱ, মই তাত নাযাম; মোক এনেদৰে নক’ব। হে আচার্য, সেই ৰজাই মোৰ অপমান কৰিছে।”

Verse 84

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा स कोपं परमं गतः । अब्रवीद्भर्त्समानस्तु याज्ञवल्क्यं ततः परम्

তাৰ সেই কথা শুনি তেওঁ পৰম ক্ৰোধত পৰিল; তাৰ পাছত তিৰস্কাৰ কৰি যাজ্ঞবল্ক্যক পুনৰ ক’লে।

Verse 85

एकमप्यक्षरं यस्तु गुरुः शिष्ये निवेदयेत् । पृथिव्यां नास्ति तद्द्रव्यं यद्दत्त्वा चानृणी भवेत्

গুৰুৱে যদি শিষ্যক এটা অক্ষৰো শিকায়, তেন্তে পৃথিৱীত এনে কোনো ধন নাই, যি দান কৰি সেই ঋণমুক্ত হোৱা যায়।

Verse 86

यस्मात्त्वं शिष्यतां गत्वा मम वाक्यं करोषि न । तस्मात्त्वां योजयिष्यामि ब्रह्म शापेन सांप्रतम्

যিহেতু তুমি শিষ্যত্ব গ্ৰহণ কৰিও মোৰ বাক্য পালন নকৰা, সেয়ে এতিয়া মই তোমাক ব্ৰাহ্মণীয় শাপেৰে আবদ্ধ কৰিম।

Verse 87

याज्ञवल्क्य उवाच । अन्यायेन हि चेच्छापं गुरो मम प्रदास्यसि । अहमप्येव दास्यामि प्रतिशापं तवाधुना

যাজ্ঞবল্ক্য ক’লে: হে গুৰুদেৱ, যদি অন্যায়কৈ তুমি মোক শাপ দিবলৈ ইচ্ছা কৰা, তেন্তে মইও এই মুহূর্ততে তোমাৰ ওপৰত প্ৰতিশাপ উচ্চাৰণ কৰিম।

Verse 88

गुरोरप्यवलिप्तस्य कार्याकार्यमजानतः । उत्पथे वर्तमानस्य परित्यागो विधीयते

অহংকাৰী, কৰণীয়-অকৰণীয় নাজানা আৰু কুপথে চলা গুৰুৰো ত্যাগ বিধিসন্মত; তেনে ত্যাগ বিধান কৰা হৈছে।

Verse 89

तस्मात्त्वं हि मया त्यक्तः सांप्रतं हि न मे गुरुः । अविशषेण शिष्यार्थं यदादेशं प्रयच्छसि

সেয়ে মই এতিয়া তোমাক ত্যাগ কৰিলোঁ; বৰ্তমান তুমি মোৰ গুৰু নহোৱা। তথাপি শিষ্যৰ হিতৰ বাবে যি আদেশ দিয়া, সেয়া নিৰ্বিশেষে মোক দিয়া।

Verse 90

यावंतस्ते स्थिताः शिष्यास्तावद्भिर्दिवसैरहम् । तवादेशं करिष्यामि नोचेद्यास्यामि दूरतः

তোমাৰ ওচৰত যিমান দিন শিষ্যসকল স্থিৰ থাকে, সিমান দিন মই তোমাৰ আদেশ পালন কৰিম; নচেৎ মই বহু দূৰলৈ গুচি যাম।

Verse 91

शाकल्य उवाच । यदि गच्छसि चान्यत्र तत्त्वं विद्यां परित्यज । यां मया पाठितः पाप व्रज पश्चात्कुशिष्य भोः

শাকল্য ক’লে: যদি তুমি আন ঠাইলৈ যাওঁ, তেন্তে মই শিকোৱা তত্ত্ব-অৰ্থসহ পবিত্ৰ বিদ্যা ত্যাগ কৰা। হে পাপী, হে কুশিষ্য, আঁতৰি পিছলৈ গুচি যা!

Verse 92

मयाभिमंत्रितं तोयं क्षुरिकामुण्डसंभवम् । पिब तस्याः प्रभावेण शीघ्रमेव त्यजिष्यसि । जठरान्मामकीं विद्यां त्वयाधीता पुरा तु या

মই মন্ত্রেৰে অভিমন্ত্রিত কৰা এই পানী ‘ক্ষুৰিকামুণ্ড’ৰ পৰা উদ্ভৱ, তীক্ষ্ণ প্ৰভাৱযুক্ত। ই পান কৰা; ইয়াৰ শক্তিত তুমি শীঘ্ৰে তোমাৰ উদৰৰ পৰা মোৰ বিদ্যা—যি তুমি আগতে মোৰ পৰা শিকিছিলা—বাহিৰ কৰি দিবা।

Verse 93

एवमुक्त्वा स चामंत्र्य मंत्रैराथर्वणैर्जलम् । पानाय प्रददौ तस्मै वांत्यर्थं सद्विजोत्तमः

এইদৰে কৈ, সেই শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজে আথৰ্বণ মন্ত্রেৰে জল অভিমন্ত্রিত কৰি, বমি উদ্ৰেক কৰাবলৈ তাক পান কৰিবলৈ দিলে।

Verse 94

याज्ञवल्क्योऽपि तत्पीत्वा जलं तेनाभिमंत्रितम् । वांतिं कृत्वा सहान्नेन तद्विद्यां तां परित्यजत्

যাজ্ঞবল্ক্যেও সেই অভিমন্ত্রিত জল পান কৰিলে। তাৰপিছত আহাৰৰ সৈতে বমি কৰি, সেই লাভ কৰা বিদ্যা ত্যাগ কৰিলে।

Verse 95

ततो मूढत्वमापन्नो विश्वामित्रह्रदं शुभम् । गत्वा स्नातो विधानेन शुचि र्भूत्वा समाहितः

তাৰপিছত মোহগ্ৰস্ত হৈ সি শুভ বিশ্বামিত্ৰ হ্ৰদলৈ গ’ল। বিধি অনুসাৰে তাত স্নান কৰি, শুচি হৈ মন একাগ্ৰ কৰিলে।

Verse 96

चकार मूर्तीस्ता भक्त्या रवेर्द्वादशसंख्यया । प्रतिष्ठाप्य ततः सर्वाः पूजयामास भक्तितः

তেওঁ ভক্তিভাৱে ৰবি (সূৰ্য)ৰ বাৰটা মূর্তি গঢ়িলে। সকলোকে প্ৰতিষ্ঠা কৰি তাৰ পাছত অন্তৰৰ ভক্তিৰে পূজা কৰিলে।

Verse 97

धाता मित्रोऽर्यमा शक्रो वरुणः सांब एव च । भगो विवस्वान्पूषा च सविता दशमस्तथा । एकादशस्तथा त्वष्टा विष्णुर्द्वादश उच्यते

ধাতা, মিত্ৰ, অৰ্যমান, শক্ৰ, বৰুণ আৰু সাম্ব; ভগ, বিবস্বান, পূষণ, আৰু দশম সৱিতা; তাৰ পাছত একাদশ ত্বষ্টা; আৰু দ্বাদশ ৰূপে বিষ্ণু কোৱা হয়—এইদৰে সূৰ্যৰ বাৰটা ৰূপ ইয়াত কোৱা হৈছে।

Verse 98

एवं द्वादशधा सूर्यः स्थापितोऽत्र विपश्चिता । आराधितस्ततो नित्यं गन्धपुष्पानुलेपनैः

এইদৰে জ্ঞানীজনে ইয়াত সূৰ্যক বাৰটা ৰূপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে। তাৰ পাছত তেওঁ নিত্য সুগন্ধি, ফুল আৰু অনুলেপনেৰে আৰাধনা কৰিলে।

Verse 99

ततः कालेन महता गत्वा प्रत्यक्षतां रविः । प्रोवाच सुन्दरं प्रीत्या वाक्यमेतन्मुनिं प्रति

তাৰ পাছত বহু সময় পাৰ হৈ ৰবিয়ে প্ৰত্যক্ষ ৰূপ ধাৰণ কৰিলে। সন্তুষ্ট হৈ তেওঁ মুনিৰ প্ৰতি এই সুমধুৰ বাক্য ক’লে।

Verse 100

याज्ञवल्क्य प्रतुष्टोऽहं तव ब्राह्मणसत्तम । इष्टं ददामि ते ब्रूहि यद्यत्संप्रति वांछितम्

“যাজ্ঞবল্ক্য, হে ব্ৰাহ্মণশ্ৰেষ্ঠ, মই তোমাৰ ওপৰত সন্তুষ্ট। তোমাৰ ইষ্ট বৰ দিম—এতিয়া কিহে বিচাৰিছা কোৱা।”

Verse 101

याज्ञवल्क्य उवाच । वरं ददासि चेन्मह्यं वेदपाठे नियोजय । मां विभो येन शिष्यत्वं तव गच्छामि सांप्रतम्

যাজ্ঞবল্ক্য ক’লে: “হে প্ৰভু! যদি তুমি মোক বৰ দিয়া, তেন্তে মোক বেদ-পাঠ আৰু অধ্যয়নত নিয়োজিত কৰা; যাতে মই এতিয়াই তোমাৰ অধীন শিষ্যত্ব লাভ কৰিব পাৰোঁ।”

Verse 102

आदित्य उवाच । मया पर्यटनं कार्यं सदैव द्विजसत्तम । मेरोः प्रदक्षिणार्थाय लोकालोककृते द्विज

আদিত্য ক’লে: “হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ! মই সদায় গমন-পথত থাকিব লাগিব—মেৰু পৰ্বতৰ প্ৰদক্ষিণাৰ্থে, লোকসমূহ আৰু লোকালোকৰ বিধান (আলোক-অন্ধকাৰৰ সীমা) ৰক্ষাৰ বাবে, হে ব্রাহ্মণ।”

Verse 103

तत्कथं योजयामि त्वां वेदपाठेन स द्विज

“তেন্তে, হে দ্বিজ! মই তোমাক বেদ-পাঠত কেনেকৈ নিয়োজিত কৰিম?”

Verse 104

तस्मात्त्वं लघुतां गत्वा मम मुख्यहयस्य च । श्रवणे तिष्ठ मद्वाक्यात्तेजसा चैव येन मे

“সেয়ে তুমি সূক্ষ্ম হৈ মোৰ মুখ্য অশ্বৰ কৰ্ণত প্ৰৱেশ কৰা; মোৰ বাক্য আৰু মোৰ তেজে ধাৰিত হৈ তাত স্থিৰে থাকিবা।”

Verse 105

न दह्यसि महाभाग तत्र स्थोऽध्ययनं कुरु । स तथेति प्रतिज्ञाय प्रविश्यादित्यवाजिनः

“হে মহাভাগ! তুমি তাত থাকিলে দগ্ধ নহ’বা; তাত স্থিত হৈ অধ্যয়ন কৰা।” সি “তথাস্তु” বুলি প্ৰতিজ্ঞা কৰি আদিত্যৰ অশ্বত প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 106

कर्णेऽपठत्ततो वेदांश्चतुरोऽपि च तन्मुखात् । अंगोपांगसमोपेतान्परिशिष्टसमन्वितान्

তাৰ পাছত তেওঁ কাণেৰে সেই মুখৰ পৰা চাৰিওটা বেদ শিকিলে—অঙ্গ-উপাঙ্গসহ আৰু পৰিশিষ্টসমন্বিত।

Verse 107

ततः समाप्ते स प्राह प्रार्थयस्व विभो हि माम् । प्रदास्यामि न सन्देहस्तवाद्य गुरुदक्षिणाम्

অধ্যয়ন সম্পূৰ্ণ হোৱাত তেওঁ ক’লে: “হে বিভো, মোৰ পৰা প্ৰাৰ্থনা কৰা; আজি নিঃসন্দেহে মই তোমাৰ গুৰুদক্ষিণা দিম।”

Verse 108

आदित्य उवाच । यानि सूक्तानि ऋग्वेदे मदीयानि द्विजोत्तम । सावनानि यजुर्वेदे सामानि च तृतीयके

আদিত্য ক’লে: “হে দ্বিজোত্তম, ঋগ্বেদত মোৰ যিসকল সূক্ত, যজুৰ্বেদত সাৱন মন্ত্র, আৰু তৃতীয় বেদ (সামবেদ)ৰ সামগান—”

Verse 110

ये द्विजास्तानि सर्वाणि कीर्तयिष्यंति मे पुरः । ते सर्वे पाप निर्मुक्ताः प्रयास्यंति दिवालयम्

যিসকল দ্বিজে এই সকলো মোৰ সন্মুখত কীৰ্তন কৰিব, তেওঁলোক সকলোৱে পাপমুক্ত হৈ দিব্যলোকলৈ গমন কৰিব।

Verse 111

व्याख्यास्यंति पुनर्ये च मम भक्तिपरायणाः । ते यास्यंति द्विजा मुक्तिं सत्यमेतन्मयोदितम्

আৰু যিসকল দ্বিজ মোৰ ভক্তিত পৰায়ণ হৈ পুনৰ এই উপদেশ ব্যাখ্যা কৰিব, তেওঁলোকে মুক্তি লাভ কৰিব; এই কথা মই সত্যকৈ ক’লোঁ।

Verse 112

सूत उवाच । एवं वेदान्पठित्वा स प्रदत्त्वा गुरुदक्षिणाम् । सूर्यायाभ्यागतो भूयश्चमत्कारपुरं प्रति

সূতে ক’লে: এইদৰে বেদসমূহ পাঠ কৰি আৰু গুৰুদক্ষিণা অৰ্পণ কৰি, তেওঁ পুনৰ সূৰ্যদেৱৰ ওচৰলৈ আহিল; তাৰ পাছত চমৎকাৰপুৰলৈ যাত্ৰা কৰিলে।

Verse 113

ततः शाकल्यमभ्येत्य गुरुस्त्वं प्राङ् मम स्थितः । प्रार्थयस्व महाभाग दास्यामि गुरुदक्षिणाम्

তাৰ পাছত শাকল্যৰ ওচৰলৈ গৈ ক’লে: “আপুনি মোৰ গুৰু, মোৰ সন্মুখত অৱস্থিত। হে মহাভাগ, অনুৰোধ কৰক—মই গুৰুদক্ষিণা দিম।”

Verse 114

ज्येष्ठो भ्राता पिता चैव माता चैव गुरुस्तथा । वैरुद्ध्येनापि वर्तंते यद्येते द्विजसतम । तथापि पूजनीयाश्च पुरुषेण न संशयः

জ্যেষ্ঠ ভ্ৰাতা, পিতা, মাতা আৰু তদ্ৰূপ গুৰু—হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ—তেওঁলোকে বিৰোধিতাৰে আচৰণ কৰিলেও, তথাপি মানুহে তেওঁলোকক পূজ্য জ্ঞান কৰি সন্মান কৰিবই লাগে; ইয়াত সন্দেহ নাই।

Verse 115

सांगोपांगा मयाधीता वेदाश्चत्वार एव च । अधीताश्चैव सर्वेषां तेषामर्थोऽवधारितः

মই সাঙ্গ-উপাঙ্গসহ চাৰিওটা বেদ অধ্যয়ন কৰিছোঁ; আৰু সেই সকলো পঢ়ি, তেওঁলোকৰ অৰ্থো মই সুস্পষ্টভাৱে অৱধাৰণ কৰিছোঁ।

Verse 116

तत्त्वं वद महाभाग कां ते यच्छामि दक्षिणाम्

হে মহাভাগ, সত্য কথা কওক—মই আপোনাক কিমান আৰু কেনে দক্ষিণা দিম?

Verse 117

शाकल्य उवाच । यानि वेदरहस्यानि सूर्येण कथितानि ते

শাকল্য ক’লে: “সূৰ্যদেৱে তোমাক যি বেদৰ গোপন ৰহস্য-উপদেশ কৈছিল—”

Verse 118

यैः स्यात्पापप्रणाशश्च व्याख्यातैः पठितैस्तथा । तानि मे कीर्तय क्षिप्रमेषा मे गुरुदक्षिणा

“যিবোৰ ব্যাখ্যা কৰি আৰু পাঠ কৰিলে পাপ নাশ হয়, সেই উপদেশসমূহ মোক শীঘ্ৰে কীৰ্তন কৰা; এইয়েই মোৰ গুৰুদক্ষিণা।”

Verse 119

याज्ञवल्क्य उवाच । तदागच्छ मया सार्धं यत्र सूर्याः प्रतिष्ठिताः । मया द्वादश तेषां च कीर्तयिष्यामि चात्रतः

যাজ্ঞবল্ক্য ক’লে: “তেন্তে মোৰ সৈতে আহা, য’ত সূৰ্যদেৱৰ প্ৰতিমাসমূহ প্ৰতিষ্ঠিত। তাতেই মই এতিয়াই সিহঁতৰ বাৰটা বৰ্ণনা কৰিম।”

Verse 120

तच्छ्रुत्वा शिष्यसंयुक्तः शाकल्यस्तैश्च सद्द्विजैः । शिष्यैस्तिष्ठन्ति ये तत्र स्थापितास्तेन भास्कराः

এই কথা শুনি শাকল্য শিষ্যসকল আৰু সেই সৎ দ্বিজসকলৰ সৈতে তাত গ’ল, য’ত তেওঁৰ দ্বাৰা স্থাপিত ভাস্কৰ-ৰূপসমূহ শিষ্যসকলৰ উপস্থিতিত স্থিৰ হৈ আছিল।

Verse 121

ततस्तु कीर्तयामास व्याख्यानं तत्पुरः स्थितः । वेदान्तानां च सर्वेषां यथोक्तं रविणा पुरा

তাৰ পাছত তেওঁ সিহঁতৰ সন্মুখত থিয় হৈ সকলো বেদান্তৰ ব্যাখ্যা কীৰ্তন কৰিলে, যেনেকৈ পূৰ্বকালত ৰৱিয়ে উপদেশ দিছিল।

Verse 122

अवसाने च तेषां तु चतुश्चरणसंभवैः । ब्राह्मणैर्याज्ञवल्क्यस्तु वेदान्तज्ञैः प्रतोषितः

উপদেশৰ অন্তত, চাৰিবেদীয় চতুষ্পাদ পৰম্পৰাত স্থিত, বেদান্তজ্ঞ ব্ৰাহ্মণসকলৰ দ্বাৰা যাজ্ঞবল্ক্য অতি সন্তুষ্ট হ’ল।

Verse 123

प्रोक्तस्तव प्रसादेन वेदांतज्ञा वयं स्थिताः । श्रुताध्ययनसंपन्ना याचस्व गुरुदक्षिणाम्

“আপোনাৰ কৃপাৰে আমি উপদেশ লাভ কৰি বেদান্তজ্ঞ ৰূপে স্থিত হ’লোঁ; শ্ৰুতি-শ্ৰৱণ আৰু অধ্যয়নত সম্পন্ন। এতিয়া গুৰুদক্ষিণা প্ৰাৰ্থনা কৰক।”

Verse 124

याज्ञवल्क्य उवाच । एतेषां भास्कराणां च मदीयानां पुरो द्विजाः । कीर्तयिष्यंति ये विप्रास्तेषां युष्मत्प्रसादतः । भूया स्वर्गगतिर्विप्रा एषा मे गुरु दक्षिणा

যাজ্ঞবল্ক্য ক’লে: “হে দ্বিজসকল! আপোনালোকৰ প্ৰসাদে, মোৰ দ্বাৰা স্থাপিত এই ভাস্কৰসমূহৰ মহিমা আপোনালোকৰ সন্মুখত যি ব্ৰাহ্মণসকলে কীৰ্তন কৰিব, তেওঁলোকৰ স্বৰ্গগতি সদায় বৃদ্ধি হওক। এইয়েই মোৰ গুৰুদক্ষিণা।”

Verse 125

ये पुनर्भक्तिसंयुक्ताः करिष्यंति विचारणम् । तेषां तुर्यपदं यच्च जरामरणवर्जितम्

কিন্তু যিসকলে ভক্তিযুক্ত হৈ মনন-চিন্তাৰ অনুসন্ধান কৰে, তেওঁলোকৰ বাবে আছে সেই তুৰীয় পদ—যি জৰা-মৰণবর্জিত।

Verse 126

ब्राह्मणा ऊचुः । भविष्यति कलौ विप्रा दौस्थ्यभावसमन्विताः । पठने नैव शक्ताश्च व्याख्यानस्य च का कथा

ব্ৰাহ্মণসকলে ক’লে: “কলিযুগত, হে বিপ্ৰসকল, ব্ৰাহ্মণসকল দাৰিদ্ৰ্য আৰু দুঃখেৰে আচ্ছন্ন হ’ব; পাঠ কৰিবলৈও সক্ষম নহ’ব—ব্যাখ্যানৰ কথা ক’ত?”

Verse 127

तस्मात्सारस्वतं ब्रूहि वेदानां द्विजसत्तम । अपि दौस्थ्यसमायुक्ता येन ते कीर्तयंति च

সেয়ে, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, বেদসমূহৰ সাৰস্বত পাঠ-পদ্ধতি কোৱা; যাৰ দ্বাৰা দুঃখ-কষ্টে পীড়িত লোকেও বেদ জপি কীৰ্তন-প্ৰচাৰ কৰিব পাৰে।

Verse 129

चित्रं देवानामिति च तथान्यत्तस्य वल्लभम् । हंसः शुचिषदित्युक्तं ततश्चापि प्रहर्षदम्

‘চিত্ৰং দেৱানাম’—আৰু তেনেকৈ তেঁওৰ প্ৰিয় আন এক স্তৱ; ‘হংসঃ শুচিষদ’ বুলি যিদৰে উচ্চাৰিত; আৰু তাৰ পাছত আনন্দ দানকাৰী স্তুতি—(এই বেদবন্দনা ইয়াত পাঠ কৰিব লাগে)।

Verse 130

पावमानं तथा सूक्तं ये पठिष्यंति बह्वृचः । इत्येषामाद्यमेवं तु ते यास्यंति परां गतिम्

আৰু যিসকল বহ্বৃচ (ঋগ্বেদ পাঠক) পাৱমান সূক্ত পাঠ কৰিব—এইদৰে আৰম্ভ কৰি—তেওঁলোকে পৰম গতি লাভ কৰিব।

Verse 131

एकविंशतिसामानि आदित्येष्टानि यानि च । सामगाः कीर्तयिष्यंति येऽत्रस्थाः शुचयः स्थिताः

আৰু ইয়াত উপস্থিত শুচি আৰু স্থিৰ সামগানসকলে আদিত্য (সূৰ্য) উপাসনাৰ বাবে বিধান কৰা একবিংশতি সামান গাই কীৰ্তন কৰিব।

Verse 132

निश्चयं तु परं धृत्वा येऽपि स्तोष्यंति भास्करम् । ततस्तेऽपि प्रयास्यंति निर्भिद्य रविमंडलम्

যিসকলে পৰম দৃঢ় নिश्चয় ধৰি ভাস্কৰক স্তৱ কৰিব, তেওঁলোকেও আগবাঢ়ি গৈ ৰবি-মণ্ডল ভেদ কৰি পাৰ হ’ব।

Verse 133

क्षुरिकासंपुटं चैव सूर्यकल्पं तथैव च । शांतिकल्पसमायुक्तं कीर्तयिष्यंति ये द्विजाः

আৰু যিসকল দ্বিজে ‘ক্ষুৰিকা-সম্পুট’, ‘সূৰ্য-কল্প’ আৰু ‘শান্তি-কল্প’ৰ সৈতে সংযুক্ত পাঠ কীৰ্তন কৰিব, তেওঁলোকেও উক্ত পুণ্য লাভ কৰিব।

Verse 134

अथर्वपाठकास्तेऽपि प्रयास्यंति परां गतिम् । मूर्खा अपि समागत्य संप्राप्ते सूर्यवासरे

অথৰ্ববেদ পাঠকসকলেও পৰম গতি লাভ কৰিব। আনকি অশিক্ষিত লোকেও, সূৰ্যৰ দিন (ৰবিবাৰ) উপস্থিত হ’লে কেৱল আহি…

Verse 135

प्रणामं ये करिष्यंति श्रद्धया परया युताः । सप्तरात्रकृतात्पापान्मुक्तिं प्राप्संति ते द्विजाः

যিসকল দ্বিজে পৰম শ্ৰদ্ধাৰে যুক্ত হৈ প্ৰণাম (দণ্ডৱৎ) কৰিব, তেওঁলোকে সাত ৰাতিত কৰা পাপৰ পৰা মুক্তি লাভ কৰিব।

Verse 136

सूत उवाच । तथेति तैः प्रतिज्ञाते चतुश्चरणसंभवैः । ब्राह्मणैर्याज्ञवल्क्यस्तु विज्ञातो येन केन तु

সূতে ক’লে: চাৰি ‘পদ’ (বেদ)ৰ পৰা উৎপন্ন সেই ব্ৰাহ্মণসকলে ‘তথৈতি’ বুলি প্ৰতিজ্ঞা কৰি সন্মতি দিলে, তেতিয়া যাজ্ঞবল্ক্য কোনো না কোনো প্ৰকাৰে (ৰাজাৰ ওচৰত) পৰিচিত হ’ল।

Verse 137

विदेहेन ततः प्राप्तः श्रवणार्थं नराधिपः । वेदांतानां च सर्वेषां रत्नाख्येन महीभुजा

তাৰ পাছত বিদেহৰ নৰাধিপ, ‘ৰত্ন’ নামৰ সেই ভূমিপতি, সকলো বেদান্ত শ্ৰৱণ কৰাৰ উদ্দেশ্যে আহি উপস্থিত হ’ল।

Verse 138

तेनापि च परिज्ञाय माहात्म्यं सूर्यसं भवम् । ततः संस्थापितः सूर्यस्तस्मिन्स्थाने द्विजोत्तमाः

তেওঁও সূৰ্য-সম্ভৱ মহিমা ভালদৰে বুজি লৈ, হে দ্বিজোত্তমসকল, সেই স্থানতেই সূৰ্যদেৱক প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে।

Verse 139

तं चापि सूर्यवारेण यः प्रपश्यति मानवः । सप्तरात्रकृतात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः

যি মানুহে সূৰ্যবাৰে সেই পবিত্ৰ দৰ্শন কৰে, সি সাত ৰাতিত কৰা পাপৰ পৰা মুক্ত হয়—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 140

एतद्वः कथितं सर्वं माहात्म्यं सूर्यसंभवम् । यः शृणोति नरो भक्त्या अश्वमेधफलं लभेत्

এইদৰে মই তোমালোকক সূৰ্য-সম্ভৱ মহাত্ম্য সম্পূৰ্ণকৈ ক’লোঁ। যি নৰে ভক্তিৰে শুনে, সি অশ্বমেধ যজ্ঞৰ ফল লাভ কৰে।

Verse 191

संक्रांतौ यत्प्रदानेन सूर्ये वा श्रवणेन तु । तत्फलं समवाप्नोति श्रुत्वा माहात्म्यमुतमम्

সংক্রান্তিত যি দান দিলে যি ফল হয়, বা সূৰ্যবাৰে শুনিলে যি ফল হয়, এই উত্তম মহাত্ম্য শুনিলেই সেই একে ফল লাভ হয়।

Verse 278

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये द्वादशार्कोत्पत्तिरत्नादित्योत्पत्तिमाहात्म्ये याज्ञवल्क्यवृत्तांतवर्णनं नामाष्टसप्तत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশীতিসাহস্ৰী সংহিতাৰ, ষষ্ঠ নাগৰখণ্ডত, শ্ৰীহাটকেশ্বৰ-ক্ষেত্ৰ মহাত্ম্যৰ অন্তৰ্গত ‘দ্বাদশ আৰ্কোৎপত্তি আৰু ৰত্নাদিত্যোৎপত্তি মহাত্ম্য’ত ‘যাজ্ঞবল্ক্য বৃত্তান্ত বৰ্ণন’ নামৰ দু-শ আটসত্তৰতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।

Verse 582

स तथेति प्रतिज्ञाय गत्वाऽथ निजमन्दिरम् । प्रोवाच याज्ञवल्क्यं च शांत्यर्थं श्लक्ष्णया गिरा

সেয়ে “তথৈতি” বুলি প্ৰতিজ্ঞা কৰি নিজৰ মন্দিৰলৈ গ’ল; আৰু মিলন-শান্তিৰ হেতু যাজ্ঞবল্ক্যক কোমল, মধুৰ বাক্যৰে সম্বোধন কৰিলে।

Verse 1293

याज्ञवल्क्य उवाच । रथं युञ्जंति सूक्तं यत्प्रथमं वित्तलक्षणम् । त्रिष्टुभेति च यत्सूक्तं तथाद्यं ब्राह्मणोत्तमाः

যাজ্ঞবল্ক্য ক’লে: “যি সূক্ত ‘ৰথং যুঞ্জন্তি’ বুলি আৰম্ভ হয়, সেয়াই প্ৰথম, ধন-লক্ষণযুক্ত বুলি গণ্য; আৰু যি সূক্ত ‘ত্ৰিষ্টুভেতি’ বুলি আৰম্ভ, সেয়াও প্ৰথমেই, হে ব্ৰাহ্মণোত্তমসকল!”