Adhyaya 265

Verse 1

ऋषय ऊचुः । प्रभूतानि त्वयोक्तानि व्रतानि नियमास्तथा । प्रसुप्ते पुंडरीकाक्षे येषां संख्या न विद्यते

ঋষিসকলে ক’লে: হে প্ৰভু, তুমি বহু ব্ৰত আৰু নিয়ম ক’লা—ইমান যে সংখ্যা গণনা কৰিব নোৱাৰি—যেতিয়া কমলনয়ন পুণ্ডৰীকাক্ষ ভগৱান পবিত্ৰ নিদ্ৰাত লীন থাকে।

Verse 2

अशक्त्या हि शरीरस्य नियमानां कथं चरेत् । व्रतं हि सुकुमारांगो दानैर्वापि वदस्व नः

কিন্তু দেহ যদি অশক্ত হয়, তেন্তে কঠোৰ নিয়ম কেনেকৈ পালন কৰিব? কৃপা কৰি কওক—কোমল দেহধাৰীজনৰ বাবে কোন ব্ৰত উপযুক্ত, নতুবা দান-পুণ্যৰ দ্বাৰা কোন পথ আছে।

Verse 3

सूत उवाच । अशक्तो नियमं कर्तुं सुकुमारो भवेत्तु यः । तेन तत्र प्रकर्तव्यं विख्यातं भीष्मपंचकम्

সূত ক’লে: যিজনে সম্পূৰ্ণ নিয়ম পালন কৰিবলৈ অক্ষম, বা যাৰ দেহ কোমল, সি তাত প্ৰখ্যাত ‘ভীষ্ম-পঞ্চক’ নামৰ পাঁচদিনীয়া ব্ৰত-অনুষ্ঠান পালন কৰিব।

Verse 4

कार्त्तिकस्य सिते पक्ष एकादश्यां समाहितः । प्रातरुत्थाय विप्रेंद्र कर्तव्यं दंतधावनम्

কাৰ্ত্তিক মাহৰ শুক্ল পক্ষৰ একাদশীত, মন একাগ্ৰ কৰি—পুৱাতে উঠি, হে ব্ৰাহ্মণশ্ৰেষ্ঠ—দন্তধাৱন অৰ্থাৎ দাঁত শুদ্ধ কৰা উচিত।

Verse 5

ततस्तु नियमं कुर्याद्वासुदेवपरायणः । पूर्वोक्तानां च सर्वेषां नियमानां द्विजोत्तमाः

তাৰ পাছত বাসুদেৱক পৰম আশ্ৰয় কৰি নিয়ম গ্ৰহণ কৰিব—হে দ্বিজোত্তম—আৰু আগতে কোৱা সকলো নিয়ম-আচৰণো একেলগে পালন কৰিব।

Verse 6

उपवासः प्रकर्तव्यस्तस्मिन्नहनि भक्तितः । अशक्त्या वा शरीरस्य हेमं दद्यात्स्वशक्तितः

সেই দিন ভক্তিভাৱে উপবাস কৰিব লাগে। অথবা দেহ অশক্ত হ’লে, নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে সোণ দান কৰিব।

Verse 7

ब्राह्मणाय हविष्यान्नं दातव्यं वैष्णवैर्नरैः । एवं पञ्चदिनं यावत्कर्तव्यं व्रतमुत्तमम्

বৈষ্ণৱ নৰসকলে ব্ৰাহ্মণক হৱিষ্য-অন্ন দান কৰিব লাগে। এইদৰে পাঁচ দিনলৈকে এই উত্তম ব্ৰত পালন কৰিব।

Verse 8

पूजनीयो हृषीकेशो जलशायिस्वरूपधृक् । गंधैर्धूपैश्च नैवेद्यै रात्रिजागरणैरपि

জলশায়ী প্ৰভুৰ ৰূপ ধাৰণ কৰা হৃষীকেশক পূজনীয়। সুগন্ধি, ধূপ, নৈবেদ্য আৰু ৰাতিভৰ জাগৰণৰ দ্বাৰাও আৰাধনা কৰিব।

Verse 9

षष्ठेऽहनि ततो जाते पूजयेद्ब्राह्मणोत्तमान् । तांश्च वस्त्रैर्हिरण्येन मिष्टान्नेन प्रभक्तितः

তাৰ পাছত ষষ্ঠ দিন উপস্থিত হ’লে উত্তম ব্ৰাহ্মণসকলক পূজা কৰিব। ভক্তিভাৱে তেওঁলোকক বস্ত্ৰ, সোণ আৰু মিঠা অন্ন দান কৰিব।

Verse 10

ततः कृतांजलिर्भूत्वा याचयेद्ब्राह्मणोत्तमान् । सर्वे मे नियमाः प्राप्ता युष्माकं च प्रसादतः

তাৰ পাছত কৃতাঞ্জলি হৈ উত্তম ব্ৰাহ্মণসকলক নিবেদন কৰিব: “আপোনালোকৰ প্ৰসাদত মোৰ সকলো নিয়ম সম্পূৰ্ণ হ’ল।”

Verse 11

ततस्तैरपि वक्तव्यं चतुर्मासीसमुद्भवम् । व्रतानां नियमानां च व्रतं भूयात्तवाखिलम्

তেতিয়া তেওঁলোকেও ক’ব: “চাতুৰ্মাস্য ঋতুৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা, ব্ৰত আৰু নিয়মসমেত তোমাৰ এই সমগ্ৰ আচৰণ সম্পূৰ্ণ সিদ্ধ হওক।”

Verse 12

ततो विसर्ज्य तान्विप्रान्भोजनं स्वयमाचरेत् । सर्वाहारेण राजेंद्र पंचगव्यप्रपूर्वकम्

তাৰ পাছত সেই ব্ৰাহ্মণসকলক সন্মানে বিদায় দি, হে ৰাজেন্দ্ৰ, নিজে ভোজন কৰিব; পঞ্চগব্য আগতে গ্ৰহণ কৰি, তাৰ পিছত সকলো প্ৰকাৰ আহাৰেৰে নিয়ম ভাঙিব।

Verse 13

यः करोति व्रतं तस्य फलं स्याद्बहुपुण्यदम् । यः पुनर्व्रतमेतद्धि कुरुते दिनपंचकम् । उपवासपरस्तस्य फलं शतगुणं भवेत्

যিয়ে এই ব্ৰত পালন কৰে, তাৰ ফল বহু পুণ্যদায়ক হয়। কিন্তু যিয়ে এই একে ব্ৰত পাঁচ দিন ধৰি কৰে আৰু উপবাসত নিবিষ্ট থাকে, তাৰ ফল শতগুণ হয়।

Verse 14

एकादश्यां हरेः पूजां जातिपुष्पैः समाचरेत् । द्वादश्यां बिल्वपत्रेण शतपत्र्या ततः परम् । त्रयोदश्यां चतुर्दश्यां सुरभ्या भक्तिपूर्वकम्

একাদশীত হৰিৰ পূজা জাঁতি (চামেলি) ফুলেৰে বিধিপূৰ্বক কৰিব। দ্বাদশীত বিল্বপাত্ৰেৰে; তাৰ পিছত শতপত্ৰী পদ্মেৰে। ত্ৰয়োদশী আৰু চতুৰ্দশীত সুগন্ধি উপহাৰে ভক্তিপূৰ্বক কৰিব।

Verse 15

भृंगराजेन पुण्येन पौर्णमास्यां प्रपूजयेत् । प्रतिपद्दिवसे सर्वैः पूजनीयो जनार्दनः । गोमूत्रं गोमयं क्षीरं दधि सर्पिः कुशोदकम्

পৌৰ্ণমাসীত পবিত্ৰ ভৃঙ্গৰাজেৰে (প্ৰভুৰ) বিশেষ পূজা কৰিব। তাৰ পিছৰ প্ৰতিপদা দিনত সকলোৱে জনাৰ্দনক পূজিব লাগে। (প্ৰস্তুত কৰিব) গোমূত্ৰ, গোময়, ক্ষীৰ, দধি, সৰ্পিঃ আৰু কুশোদক।

Verse 16

प्रतिपद्दिवसे सर्वान्प्राशयेत्कायशुद्धये । अगरं गुग्गुलं चैव कर्पूरं तगरं त्वचा

প্ৰতিপদা দিনত দেহশুদ্ধিৰ বাবে সকলোকে সেই শুদ্ধিকৰ প্ৰস্তুতি প্ৰাশন কৰাব। (ব্যৱহাৰ কৰিব) আগৰ, গুগ্গুল, কৰ্পূৰ, তগৰ আৰু সুগন্ধি বাকল (ত্বচা)।

Verse 17

एकैकं निर्वपेद्धूपं प्रतिपद्दिवसेऽखिलम् । जलशायी जगद्योनिः शेषपर्यंकमाश्रितः

প্ৰতিপদা দিনা ধূপৰ প্ৰতিটো উপাদান একে একে সম্পূৰ্ণ বিধিৰে নিবেদন কৰিব। (ধ্যান কৰিব) জলশায়ী, জগত-যোনি প্ৰভুক, যি শেষ-পর্যঙ্কত আশ্ৰয় লৈ শয়ন কৰে।

Verse 18

अर्घं गृह्णातु मे देवो भीष्मपंचकसिद्धये । मंत्रेणानेन दातव्यो ह्यर्घो देवस्य भक्तितः

“ভীষ্ম-পঞ্চক সিদ্ধিৰ বাবে মোৰ অৰ্ঘ্য মোৰ দেৱে গ্ৰহণ কৰক।” এই মন্ত্ৰেৰে ভক্তিভাৱে দেৱতালৈ অৰ্ঘ্য নিশ্চয় দান কৰিব লাগে।

Verse 19

शंखतोयं समादाय सपुष्पफलचंदनैः । नैवेद्यं परमान्नं च स्वशक्त्या निर्वपेद्द्विजाः

হে দ্বিজসকল, শঙ্খৰ জল লৈ, ফুল-ফল আৰু চন্দনসহ নৈবেদ্য নিবেদন কৰিবা—বিশেষকৈ পৰমান্ন (মিঠা ভাত)—নিজ শক্তি অনুসাৰে।

Verse 20

एतद्वः सर्वमाख्यातं व्रतं वै भीष्मपंचकम् । संप्राप्यते फलं चैव व्रतानां नियमैः सह

এইদৰে ভীষ্ম-পঞ্চক নামে ব্ৰত সম্পৰ্কে তোমালোকক সকলো বৰ্ণনা কৰা হ’ল। ব্ৰতৰ বিধি-নিয়ম আৰু সংযমসহ ইয়াৰ ফল নিশ্চয় লাভ হয়।

Verse 21

ऋषय ऊचुः यदेतद्भवता प्रोक्तमशून्यशायिनीव्रतम् । इन्द्रेण यत्कृतं पूर्वं तुष्ट्यर्थं चक्रपाणिनः । प्रसुप्तस्य महाभाग फलं चैव प्रकीर्तितम्

ঋষিসকলে ক’লে: “হে মহাভাগ, আপুনি যি অশূন্যশায়িনী ব্ৰত বৰ্ণনা কৰিলে—যি পূৰ্বে ইন্দ্ৰই চক্ৰপাণি প্ৰভুক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ কৰিছিল—আৰু প্ৰভু যোগনিদ্ৰাত শয়ন কৰোঁতে সেই আচৰণৰ ফলও ঘোষণা কৰা হ’ল।”

Verse 22

कस्मिन्काले प्रकर्तव्यं केनैव विधिना तथा । तस्मात्सूत महाभाग विधानं विस्तराद्वद

ইয়াক কোন সময়ত কৰিব লাগে, আৰু কোন নিখুঁত বিধিৰে? সেয়ে, হে মহাভাগ সূত, ইয়াৰ বিধান বিস্তাৰে বৰ্ণনা কৰা।

Verse 23

सूत उवाच । श्रावण्यां समतीतायां द्वितीयादिवसे स्थिते । प्रातरुत्थाय विप्रेन्द्रा नक्षत्रे विष्णुदैवते । पापिष्ठैः पतितैर्म्लेच्छैः संभाषं नैव कारयेत्

সূত ক’লে: শ্ৰাৱণ মাহ পাৰ হৈ দ্বিতীয় দিন উপস্থিত হ’লে, হে বিপ্ৰশ্ৰেষ্ঠসকল, প্ৰভাতে উঠিবা। যি দিন বিষ্ণুদেৱতাৰ অধিষ্ঠিত নক্ষত্ৰ থাকে, সেই দিন অতি পাপী, পতিত আৰু ম্লেচ্ছৰ সৈতে কথাবাৰ্তা নকৰিবা, যাতে ব্ৰত অকলুষ থাকে।

Verse 24

ततो मध्याह्नसमये स्नात्वा धौतांबरः शुचिः । जलशायिनमासाद्य मंत्रेणानेन पूजयेत्

তাৰ পাছত মধ্যাহ্নসময়ত স্নান কৰি, ধোৱা পৰিষ্কাৰ বস্ত্ৰ পৰিধান কৰি, শুচি হৈ, জলশায়ী প্ৰভুৰ সন্নিধানলৈ গৈ, এই মন্ত্ৰেৰে পূজা কৰিব।

Verse 25

श्रीवत्सधारिञ्छ्रीकांत श्रीधामञ्छ्रीपतेऽव्यय । गार्हस्थ्यं मा प्रणाशं मे यातु धर्मार्थकामदम्

হে শ্ৰীবৎসধাৰী, হে শ্ৰীকান্ত, হে শ্ৰীৰ ধাম, হে অব্যয় শ্ৰীপতি! মোৰ গাৰ্হস্থ্য-জীৱন যেন বিনাশলৈ নাযায়; ই ধৰ্ম, অৰ্থ আৰু কাম দানকাৰী হৈ থাকক।

Verse 26

पितरो मा प्रणश्यंतु मा प्रणश्यंतु चाग्नयः । देवता मा प्रणश्यंतु मत्तो दांपत्यभेदतः

মোৰ পিতৃলোক যেন নষ্ট নহয়; পবিত্ৰ অগ্নিসকল যেন নষ্ট নহয়; মোৰ দাম্পত্য-বন্ধনত ভেদ হোৱাৰ কাৰণে দেৱতাসকলো যেন মোৰ পৰা বিচ্ছিন্ন নহয়।

Verse 27

लक्ष्म्या वियुज्यसे कृष्ण न कदाचिद्यथा भवान् । तथा कलत्रसम्बन्धो देव मा मे प्रणश्यतु

হে কৃষ্ণ! যেনেকৈ তুমি কেতিয়াও লক্ষ্মীৰ পৰা বিচ্ছিন্ন নহোৱা, তেনেকৈ হে দেৱ, মোৰ পত্নীৰ সৈতে বন্ধন কেতিয়াও নষ্ট নহওক।

Verse 28

लक्ष्म्या ह्यशून्यं शयनं यथा ते देव सर्वदा । शय्या ममाप्यशून्यास्तु तथा जन्मनि जन्मनि

হে দেৱ! লক্ষ্মী সদায় তোমাৰ সৈতে থাকি তোমাৰ শয্যা কেতিয়াও শূন্য নহয়; তেনেকৈ মোৰ শয্যাও শূন্য নহওক—জন্মে জন্মে।

Verse 29

एवमर्थं निवेद्याथ ततो विप्रं प्रपूजयेत् । यथाशक्त्या द्विजश्रेष्ठा वित्तशाठ्यं विवर्जयेत्

এইদৰে নিবেদন কৰি তাৰ পাছত এজন ব্ৰাহ্মণক বিধিমতে সন্মান কৰিব। হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ! নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে দান দিব আৰু ধনৰ বিষয়ে ছলনা-কাৰ্পণ্য ত্যাগ কৰিব।

Verse 30

एवं भाद्रपदे मासि आश्विने कार्तिके तथा । पूजयेच्च जगन्नाथं जलशायिनमच्युतम्

এইদৰে ভাদ্ৰপদ, আশ্বিন আৰু তদ্ৰূপ কাৰ্তিক মাহতো জলশায়ী অচ্যুত জগন্নাথক পূজা কৰিব লাগে।

Verse 31

अक्षारभोजनं कार्यं विशेषात्तैलवर्जितम् । समाप्तौ च ततो दद्याद्ब्राह्मणेंद्राय भक्तितः

অক্ষাৰ-ভোজন কৰিব লাগে, বিশেষকৈ তেল বর্জন কৰি। আৰু সমাপ্তিত ভক্তিৰে এজন প্ৰধান ব্ৰাহ্মণক দান দিব লাগে।

Verse 32

फलव्रीहिसमोपेतां शय्यां वस्त्रसमन्विताम् । सुवर्णं दक्षिणायां च तथैव च फलं लभेत्

ফল আৰু চাউলসহ সজ্জিত শয্যা, বস্ত্ৰসহ দান কৰিব; আৰু দক্ষিণা ৰূপে সোণো দিব—সেইদৰে তদনুৰূপ পুণ্যফল লাভ হয়।

Verse 33

एवं यः कुरुते सम्यग्व्रतमेतत्समाहितः । तस्य तुष्टिपथं याति जलशायी जगद्गुरुः

এইদৰে যি কোনো ব্যক্তি একাগ্ৰচিত্তে এই ব্ৰত সঠিকভাৱে পালন কৰে, তাৰ প্ৰতি জলশায়ী জগদ্গুৰু নাৰায়ণ সন্তুষ্টিৰ পথেদি আগবাঢ়ি সম্পূৰ্ণ প্ৰসন্ন হয়।

Verse 34

यथा शक्रस्य संतुष्टः पूर्वमेव द्विजोत्तमाः । अशून्यं शयनं तस्य भवेज्जन्मनि जन्मनि

হে দ্বিজোত্তম, যেনেকৈ আৰম্ভণিতেই শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) সন্তুষ্ট হয়, তেনেকৈ সেই ব্যক্তিৰ জীৱনৰ শয্যা কেতিয়াও শূন্য নহয়—জন্মে জন্মে।

Verse 35

अष्टमासकृतं पापमज्ञानाज्ज्ञानतोऽपि वा । अशून्यशयनात्सर्वं व्रतान्नाशं नयेत्पुमान्

অজ্ঞানত বা জ্ঞানতকৈ কৰা আঠ মাহৰ সকলো পাপ—অশূন্যশয়ন ব্ৰতৰ দ্বাৰা—মানুহে সম্পূৰ্ণৰূপে নাশ কৰে।

Verse 36

पुत्रहीना च या नारी काकवन्ध्या च या भवेत् । विधवा या करोत्येतद्व्रतमेवं समाहिता । तस्यास्तुष्टो जगन्नाथः कायशुद्धिं प्रयच्छति

যি নাৰী পুত্ৰহীনা, বা ‘কাকবন্ধ্যা’ (জীৱিত সন্তানহীন), বা বিধবা—যদি সি এই ব্ৰত এইদৰে একাগ্ৰতাৰে পালন কৰে, তেন্তে জগন্নাথ প্ৰসন্ন হৈ তাক দেহশুদ্ধি দান কৰে।

Verse 37

न तस्या जायते बुद्धिः कदाचित्पापसंभवा । न कामोपहता बुद्धिः कथंचिदपि जायते

তাইৰ বাবে পাপ-সম্ভৱ বুদ্ধি কেতিয়াও উদয় নহয়; কামনাই আঘাত কৰা বুদ্ধিও কোনো প্ৰকাৰেই তাইৰ ভিতৰত জন্ম নলয়।

Verse 38

कुमारिकापि या सम्यग्व्रतमेतत्समाचरेत् । सा पतिं लभते विप्राः कुलीनं रूपसंयुतम्

হে বিপ্ৰসকল! যি কুমাৰীয়ে এই ব্ৰত বিধিপূৰ্বক সঠিকভাৱে আচৰণ কৰে, সি কুলীন আৰু ৰূপ-সম্পন্ন স্বামী লাভ কৰে।

Verse 39

निष्कामः कुरुते यस्तु व्रतमेतत्समाहितः । चातुर्मास्युद्भवानां च नियमानां फलं लभेत्

কিন্তু যিজনে একাগ্ৰচিত্তে আৰু নিষ্কামভাৱে এই ব্ৰত পালন কৰে, সি চাতুৰ্মাস্য-সম্পৰ্কীয় নিয়মসমূহৰ ফলও লাভ কৰে।

Verse 265

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये जलशाय्युपाख्याने अशून्यशयनव्रतमाहात्म्यवर्णनं नाम पञ्चषष्ट्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশীতিসাহস্ৰী সংহিতাৰ ষষ্ঠ নাগৰখণ্ডত, হাটকেশ্বৰ-ক্ষেত্ৰ-মাহাত্ম্যৰ জলশায়ী উপাখ্যানৰ অন্তৰ্গত ‘অশূন্যশয়ন ব্ৰতৰ মাহাত্ম্য বৰ্ণনা’ নামক দুইশ পঁয়ষট্টিতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।