Adhyaya 156

Verse 1

सूत उवाच । एवं सम्बोधिता तेन सा भार्या विजने गता । कन्याप्रदानस्य रुचिः संजाता तदनन्तरम्

সূতে ক’লে: তেনে উপদেশ দিয়া সম্বোধিত হৈ সেই পত্নী নিৰ্জন ঠাইলৈ গ’ল; তাৰ পাছতেই সোনকালেই তাইৰ মনত কন্যা-প্ৰদানৰ ইচ্ছা উদয় হ’ল।

Verse 2

ततः स पादौ प्रक्षाल्य मणिभद्रस्य सत्वरम् । उदकं साक्षतं हस्ते कन्यादानकृते ददौ

তাৰ পাছত সি সোনকালেই মণিভদ্ৰৰ পদযুগল প্ৰক্ষালন কৰি, কন্যা-দানৰ উদ্দেশ্যে তেওঁৰ হাতত অক্ষত (অভাঙা চাউল) সহ জল অৰ্পণ কৰিলে।

Verse 3

सोऽपि हस्तकृते तोये तं क्षत्रियमुवाच ह । अद्यैव कुरु मे शीघ्रं विवाहं कन्यया सह

আৰু তেওঁ (মণিভদ্ৰ) হাতত দিয়া জল ধৰি সেই ক্ষত্ৰিয়ক ক’লে: “আজি এই মুহূর্ততে, শীঘ্ৰে, সেই কন্যাৰ সৈতে মোৰ বিবাহ সম্পন্ন কৰা।”

Verse 4

यस्मादिच्छामि संस्थातुं तेन ते गृहमागतः । क्षत्रिय उवाच । नात्र नक्षत्रमर्हं तु न किंचिद्भगदैवतम्

“বিবাহৰ নিমিত্তে স্থিৰ হ’বলৈ ইচ্ছা কৰি মই সেই কাৰণেই তোমাৰ ঘৰলৈ আহিছোঁ।” ক্ষত্ৰিয় ক’লে: “ইয়াত উপযুক্ত নক্ষত্ৰ নাই, আৰু ভগ-দেৱতাৰ কোনো শুভ দেৱ-লক্ষণো নাই।”

Verse 5

विवाहस्य न वारस्तु प्रसुप्ते मधुसूदने । अस्मिन्काले तु संप्राप्ते या कन्या परिणीयते

যেতিয়া মধুসূদন (বিষ্ণু) যোগ-নিদ্ৰাত শুই থাকে, তেতিয়া বিবাহৰ উপযুক্ত বাৰ নাথাকে। তেনে সময়তো যদি কোনো কন্যাক তথাপি বিবাহ দিয়া হয়,

Verse 6

सा च संवत्सरान्मध्ये ध्रुवं वैधव्यमाप्नुयात् । एवं दैवज्ञमुख्यानां श्रुतं प्रवदतां मया

তেনে কন্যাই নিশ্চয় এক বছৰৰ ভিতৰত বৈধব্য লাভ কৰিব। এই কথা মই প্ৰধান দেৱজ্ঞ-জ্যোতিষীসকলৰ মুখে শুনিছোঁ, আৰু সেইদৰে ক’লোঁ।

Verse 7

तस्माच्छुभे तु संप्राप्ते नक्षत्रे भगदैवते । त्वं विवाहय मे कन्यां प्रोत्थिते मधुसूदने । येन क्षेमंकरी ते स्यात्तथा पुत्रप्रपौत्रिणी

সেয়ে ভগ-দেৱতাৰ অধিষ্ঠিত শুভ নক্ষত্ৰ উপস্থিত হ’লে, আৰু মধুসূদন (বিষ্ণু) জাগ্ৰত হ’লে, তুমি মোৰ কন্যাৰ বিবাহ সম্পন্ন কৰা—যাতে সি কল্যাণকাৰিণী হয় আৰু পুত্ৰ-পৌত্ৰে ধন্য হয়।

Verse 8

मणिभद्र उवाच । नक्षत्रं वह्निदैवत्यं प्रसुप्तो मधुसूदनः

মণিভদ্ৰ ক’লে: “নক্ষত্ৰটি অগ্নি-দেৱতাৰ অধিষ্ঠিত, আৰু মধুসূদন (বিষ্ণু) নিদ্ৰা-কালে আছে।”

Verse 9

सांप्रतं वत्सरांतोऽयं विवाहे विहिते सति । कामाग्निरुत्थितः काये सांप्रतं मां प्रबाधते

এতিয়া বছৰৰ শেষ হৈছে আৰু বিবাহ স্থিৰ হৈছে। মোৰ শৰীৰত কামাগ্নি জ্বলি উঠিছে আৰু ই মোক এতিয়াও দগ্ধ কৰি আছে।

Verse 10

तस्मात्कुरु प्रसादं मे कन्याविवहितेन तु । तव वित्तं प्रदास्यामि सुखी येन भविष्यसि

সেয়েহে, কন্যাৰ বিবাহ সম্পন্ন কৰি মোৰ ওপৰত অনুগ্ৰহ কৰক। মই আপোনাক ধন দিম, যাৰ দ্বাৰা আপুনি সুখী হ'ব।

Verse 11

सूत उवाच । तस्माच्च वित्तलोभेन क्षत्रियो द्विजसत्तमाः । विवाहं कारयामास तत्क्षणादेव स द्विजाः

সূত দেৱে ক’লে: “হে দ্বিজ শ্ৰেষ্ঠসকল, সেই ক্ষত্ৰিয়ই ধনৰ লোভত পৰি তৎক্ষণাৎ সেই মুহূৰ্ততে বিবাহ সম্পন্ন কৰালে।”

Verse 12

ददौ कन्यां सुदुःखार्तामश्रुपूर्णेक्षणां स्थिताम् । सन्निधौ वह्निविप्राणां तदा तेन विवाहिता

তেওঁ চকুৰ পানীৰে ভৰি থকা আৰু অত্যন্ত দুখত থকা কন্যাগৰাকীক দান কৰিলে। পবিত্ৰ অগ্নি আৰু ব্ৰাহ্মণসকলৰ উপস্থিতিত তেতিয়া তাইৰ বিবাহ সম্পন্ন হ'ল।

Verse 13

नीत्वा निजगृहं पश्चात्कामधर्मे नियोजिता । अनिच्छंतीमपि सतीं तामतीव निरर्गलः

তাইক নিজৰ ঘৰলৈ লৈ যোৱাৰ পাছত, তেওঁ তাইক কাম-ভোগত লিপ্ত কৰালে। যদিও তাই সতী আছিল আৰু অনিচ্ছুক আছিল, তথাপিও তেওঁ তাইৰ প্ৰতি কোনো সংযম নৰখাকৈ আচৰণ কৰিলে।

Verse 14

सोऽपि निष्कामतां प्राप्य निर्भर्त्स्य च मुहुर्मुहुः । भाषिकाभिरनेकाभिस्तापयित्वा च भामिनीम्

সেও নিষ্কামতা লাভ কৰি, বাৰে বাৰে তাইক ধিক্কাৰ দিলে; আৰু বহু কঠোৰ বাক্যৰে সেই ৰাগিনী নাৰীক তাপ দি দুখিত কৰিলে।

Verse 15

शांतिं नीता ततस्तेन प्रत्यूषे समुपस्थिते । भृत्यवर्गः समस्तोऽपि ततो निःसारितो गृहात्

তাৰ পাছত সি তাইক নীৰৱতাত বশ কৰিলে; আৰু প্ৰভাত উপস্থিত হোৱাত, সমগ্ৰ ভৃত্যবৰ্গক ঘৰৰ পৰা বাহিৰ কৰি দিলে।

Verse 16

इर्ष्याधर्मं समास्थाय परमं द्विजसत्तमाः । एक एव कृतस्तेन द्वारपालो नपुंसकः

হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল, ঈৰ্ষ্যাজনিত অধৰ্ম আশ্ৰয় কৰি সি কেৱল এজনেই দ্বাৰপাল নিযুক্ত কৰিলে—এজন নপুংসক।

Verse 17

प्रोक्तं न च त्वया देयः प्रवेशोऽत्र गृहे मम । भृत्यस्य भिक्षुकस्यैव वृद्धस्य व्रतिनस्तथा

সি ক’লে: ‘মোৰ এই ঘৰত কোনো প্ৰৱেশ দিবা নালাগে—ভৃত্যকো নহয়, ভিক্ষুককো নহয়, বৃদ্ধকো নহয়, আৰু ব্ৰতধাৰী তপস্বীকো নহয়।’

Verse 18

एवं कृत्वा विधानं तु ततश्चक्रे जनैः समम् । व्यवहारक्रियाः सर्वा द्रव्यलक्षैः सहस्रशः

এইদৰে বিধান স্থিৰ কৰি, তাৰ পাছত সি লোকসকলৰ সৈতে সংসাৰিক লেনদেনৰ সকলো কাৰ্য কৰিলে, শত-সহস্ৰ লক্ষ ধনৰ ব্যৱহাৰ চলাই থাকিল।

Verse 19

श्वशुरस्यापि नो दत्तं किंचित्तेन दुरात्मना । भार्यायाः श्वेतवस्त्राणि मुक्त्वाऽन्यन्नैव किंचन

সেই দুষ্টচিত্ত মানুহে শ্বশুৰকো একো নেদিলে; আৰু পত্নীক কেৱল শ্বেত বস্ত্ৰৰ বাহিৰে আন একো বস্তু নেদিলে।

Verse 20

यामद्वयेऽपि संप्राप्ते दिनस्य गृहमागतः । मितमन्नं तत स्तस्या भोजनार्थं प्रयच्छति

দিনৰ দুটা প্ৰহৰ পাৰ হোৱাৰ পিছতো সি ঘৰলৈ আহিল; তাৰ পাছত তাইৰ ভোজনৰ বাবে কেৱল মাপি-জোখা অলপ আহাৰহে দিলে।

Verse 21

यावन्मात्रं च सा भुंक्त एकविप्रान्वितः स्वयम् । भुक्त्वा चैव ततो याति व्यवहारकृते बहिः

তাই যিমান খাইছিল, সিও নিজে সিমানেই খালে, এজন ব্ৰাহ্মণক লগত লৈ; খাই উঠি সি পুনৰ ব্যৱহাৰৰ কামত বাহিৰলৈ গ’ল।

Verse 22

आगच्छति पुनर्हर्म्यं संध्याकाल उपस्थिते । साऽपि तिष्ठति हर्म्यस्था पत्नी तस्य दुरात्मनः

সন্ধ্যাকাল উপস্থিত হোৱাত সি পুনৰ প্ৰাসাদলৈ আহিল; আৰু সেই দুষ্টৰ পত্নীও প্ৰাসাদৰ ভিতৰতে থাকি ৰ’ল।

Verse 23

वैराग्यं परमं प्राप्ता दुःखशोकसमन्विता । मत्सीव पतिता तोयादन्यस्मिंस्तु स्थलांतिके

দুঃখ-শোকত আচ্ছন্ন হৈ তাই পৰম বৈৰাগ্য লাভ কৰিলে; যেন পানীৰ পৰা পৰি যোৱা মাছ, ওচৰৰ আন এটা শুকান ঠাইত পৰি ৰ’ল।

Verse 24

चक्रवाकी विमुक्तेव संप्राप्ते दिवसक्षये । हंसी हंसवियुक्तेव मृगीव मृगवर्जिता

দিনৰ অৱসানত তেওঁ সংগীৰ পৰা বিচ্ছিন্ন হোৱা চক্ৰবাকী চৰাইৰ দৰে, হংসৰ পৰা বিচ্ছেদ হোৱা হংসীৰ দৰে আৰু হৰিণৰ বিৰহী হৰিণীৰ দৰে হৈ পৰিছিল।

Verse 25

सोऽपि नित्यं ददौ भोज्यं विप्रस्यैकस्य च द्विजाः । प्रोच्य तं ब्राह्मणं पूर्वं सामपूर्वमिदं वचः

হে দ্বিজসকল, তেওঁও নিতৌ এজন ব্ৰাহ্মণক ভোজন দিছিল। কিন্তু প্ৰথমে সেই ব্ৰাহ্মণক মধুৰ বচনেৰে সম্বোধন কৰি এই কথা কৈছিল।

Verse 26

अधोवक्त्रेण भोक्तव्यं सदा विप्र गृहे मम । यदि पश्यसि मे भार्यां संप्राप्स्यसि विडंबनाम्

হে বিপ্ৰ, মোৰ গৃহত আপুনি সদায় তলমূৰ কৰি ভোজন কৰিব লাগিব। যদি আপুনি মোৰ পত্নীৰ ফালে চাই, তেন্তে আপুনি অপমানিত হ'ব।

Verse 27

एवं विडंबितास्तेन ह्यूर्ध्ववक्त्रावलोकिनः । ये चान्ये भयसंत्रस्ता न यांति च तदालयम्

এইদৰে যিসকলে ওপৰলৈ চাইছিল তেওঁলোকক তেওঁ উপহাস কৰিছিল; আৰু আনসকলেও ভয়ত ত্ৰাসিত হৈ তেওঁৰ গৃহলৈ যোৱা নাছিল।

Verse 28

कस्यचित्त्वथ कालस्य पुष्पोनाम द्विजोत्तमः । तीर्थयात्राप्रसंगेन संप्राप्तस्तत्पुरं प्रति

কিছুকাল পাছত, পুষ্প নামৰ এজন শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণ তীৰ্থযাত্ৰাৰ প্ৰসংগত সেই নগৰত উপস্থিত হ'ল।

Verse 29

पूर्वे वयसि संस्थश्च दर्शनीयतमाकृतिः । क्षुत्क्षामः सुपरिश्रांतो मध्याह्ने समुपस्थिते

সেইজন যুৱনৰ পূৰ্ণতাত আছিল আৰু অতি মনোহৰ দৰ্শনীয় আকৃতিৰ আছিল; তথাপি মধ্যাহ্ন উপস্থিত হোৱাত ক্ষুধাই ক্ষীণ আৰু অতিশয় ক্লান্ত হৈ পৰিল।

Verse 31

ततस्तं प्रार्थयामास गत्वा भोज्यं च स द्विजाः । तेनापि स द्विजः प्रोक्तस्तदासौ द्विजसत्तमाः

তেতিয়া সেই ব্ৰাহ্মণে তেওঁৰ ওচৰলৈ গৈ আহাৰ প্ৰাৰ্থনা কৰিলে। তেতিয়া গৃহস্থজনে সেই ব্ৰাহ্মণক—হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ—এই বাক্য ক’লে।

Verse 32

अधोवक्त्रेण भोक्तव्यं त्वया वीक्ष्या न मे प्रिया । नो चेद्विडंबनां विप्र संप्राप्स्यसि न संशयः

“তুমি মুখ তললৈ কৰি আহাৰ গ্ৰহণ কৰিবা, আৰু মোৰ প্ৰিয় পত্নীক চাবা নালাগে। নচেৎ, হে ব্ৰাহ্মণ, নিঃসন্দেহে অপমান লাভ কৰিবা।”

Verse 33

एवं ज्ञात्वा महाभाग यत्क्षेमं तत्समाचर

“এই কথা জানি, হে ভাগ্যবান, যি তোমাৰ মঙ্গল আৰু নিৰাপত্তাৰ বাবে ক্ষেম, সেইদৰে আচৰণ কৰা।”

Verse 34

पुष्प उवाच । क्षुत्क्षामस्य न मे कार्यं परदारविलोकनैः । वेदाध्ययनयुक्तस्य तीर्थयात्रारतस्य च

পুষ্প ক’লে: “মই ক্ষুধাত ক্ষীণ; পৰপুৰুষৰ পত্নীক চোৱা মোৰ কাম নহয়—বিশেষকৈ যেতিয়া মই বেদ অধ্যয়নত নিয়োজিত আৰু তীৰ্থযাত্ৰাত ৰত।”

Verse 35

मणिभद्र उवाच । तदागच्छ मया सार्धं सांप्रतं मम मंदिरम् । विशेषात्तव दास्यामि भोजनं दक्षिणान्वितम्

মণিভদ্ৰ ক’লে— “তেন্তে এতিয়া মোৰ সৈতে মোৰ গৃহ-মন্দিৰলৈ আহা। মই তোমাক বিশেষ ভোজন দিম, যথোচিত দক্ষিণাসহ।”

Verse 36

एवं तौ संविदं कृत्वा ययतुर्ब्राह्मणोत्तमाः । हट्टमार्गे गतौ तत्र यत्र षंढो व्यव स्थितः

এইদৰে পৰস্পৰ বুজাবুজি কৰি সেই উত্তম ব্ৰাহ্মণসকল আগবাঢ়িল। তেওঁলোকে হাট-মাৰ্গে গৈ সেই ঠাই পালেগৈ, য’ত ষণ্ড (নপুংসক) থিয় হৈ আছিল।

Verse 37

तत्पार्श्वे ब्राह्मणं धृत्वा प्रविष्टो गृहमध्यतः । भार्यया श्रपयामास धान्यं मानमितं तदा

ব্ৰাহ্মণক কাষতে ৰাখি তেওঁ গৃহৰ অন্তৰ্ভাগলৈ প্ৰৱেশ কৰিলে। তেতিয়া তেওঁ পত্নীক মাপি লোৱা ধান্য ৰান্ধিবলৈ ক’লে।

Verse 38

ततो देवार्चनं कृत्वा वैश्वदेवांत आगतम् । पुष्पमाहूय तत्पादौ प्रक्षाल्य च निवेश्य च

তাৰ পাছত দেৱাৰ্চনা কৰি আৰু বৈশ্বদেৱ কৰ্ম সমাপ্ত কৰি উভতি আহি, তেওঁ পুষ্পক মাতিলে; তাৰ পদযুগল ধুই যথাবিধি আসনত বহুৱালে।

Verse 39

कृत्वार्चनविधिं तस्य दत्त्वान्नं च सुसंस्कृतम् । उपविश्य ततः पश्चाद्भोजनार्थं ततो द्विजाः । पुष्पोऽपि वीक्षते तस्याः पादौ पंकजसंनिभौ

তেওঁৰ বাবে যথাবিধি সন্মান-অৰ্চনা সম্পন্ন কৰি আৰু সুসংস্কৃত অন্ন অৰ্পণ কৰি, তাৰ পাছত সেই দ্বিজসকল ভোজনাৰ্থে বহিল। পুষ্পো তেন্তে সেই স্ত্ৰীৰ পদযুগল কঁমল-সদৃশ দেখি চাই থাকিল।

Verse 40

यथायथा स कौतुक्याद्वीक्षते यौवनाश्रितः । कौतुक्यात्तेन च ततस्तस्या वक्त्रं निरीक्षितम्

যুৱাবস্থাৰ গোপন কামনাক ‘কৌতূহল’ বুলি ঢাকি, যিমানেই সি বাৰে বাৰে চাই থাকিল, সেই একে কৌতূহলতেই পাছত সি তাইৰ মুখমণ্ডল নীৰিক্ষণ কৰিলে।

Verse 41

ततश्चाकारयामास मणिभद्रः प्रकोपतः । तं षण्ढमुक्तवाञ्जारं त्वमेनं च विडंबय

তেতিয়া মণিভদ্ৰ ক্ৰোধত জ্বলি উঠি নিজৰ দাসক কৰ্মত লাগাই ক’লে: “হে ষণ্ঢ, হে পৰস্ত্ৰীগামী! যা, এই মানুহক অপমান কৰি লাজ দে!”

Verse 42

ततस्तेन द्विजश्रेष्ठाः स पुष्पो मूर्ध्नि ताडितः

তাৰ পাছত, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল, সি পুষ্পক মূৰত আঘাত কৰিলে।

Verse 43

अधो निपतितं भूमौ रुधिरेण परिप्लुतम् । चरणाभ्यां समाकृष्य दूतो मार्गं समाश्रितः

সি মুখ থুবৰি মাটিত পৰিল, ৰক্তেৰে ভিজি গ’ল; দূতে তাৰ দুটা ভৰি ধৰি টানি পথ ধৰি আগবাঢ়িল।

Verse 44

यावच्चतुष्पथं नीतो यत्र संचरते जनः । हाहाकारो महानासीत्तस्मिन्पुरवरे तदा

যেতিয়া তাক চতুষ্পথলৈ নি গ’ল, য’ত লোকৰ অহা-যোৱা থাকে, তেতিয়া সেই উত্তম নগৰত মহা হাহাকাৰ উঠিল।

Verse 45

सर्वेषामेव पौराणां तदवस्थं विलोक्य तम् । ततोऽन्यैः शीततोयेन सोभिषिक्तो दयान्वितैः

যেতিয়া নগৰৰ সকলো লোকে তেওঁক সেই অৱস্থাত দেখিলে, তেতিয়া দয়াৰে উদ্বুদ্ধ আন কিছুমান লোকে শীতল জলেৰে তেওঁক ছিটিয়াই দিলে।

Verse 46

कृत्वा वायुप्रदानं च गमितश्चेतनां प्रति । स प्राप्य चेतनां कृच्छ्रात्तत्तोयात्तानथाब्रवीत्

প্ৰাণবায়ু দানৰ ক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰি তেওঁক চেতনালৈ আনিলে। অতি কষ্টে চেতনা লাভ কৰি, সেই জলেৰে (ডুবি থকা অৱস্থাত) তেওঁ তেনেকৈ লোকসকলক ক’লে।

Verse 47

न मया विहितं चौर्यं परदारा न सेविताः । पश्यध्वं मणिभद्रेण यथाहं क्लेशितो जनाः

‘মই কেতিয়াও চৌৰ্য কৰোঁ নাছিলোঁ, আৰু পৰস্ত্ৰীসেৱাও কৰোঁ নাছিলোঁ। চাওক, হে জনসকল—মণিভদ্ৰে মোক কেনেকৈ ক্লেশ দিলে!’

Verse 48

तीर्थयात्रापरो विप्रो ब्रह्मचर्यपरायणः । भोजनार्थं समामन्त्र्य नीतोऽवस्थामिमां ततः

‘মই তীৰ্থযাত্ৰাত নিবিষ্ট এজন বিপ্ৰ, ব্ৰহ্মচৰ্যত অটল। ভোজনৰ অজুহাতে আমন্ত্ৰণ কৰি মোক নিলে, আৰু তাৰপিছত এই দুঃখজনক অৱস্থালৈ পেলালে।’

Verse 49

किं नास्ति वात्र भूपालो येनैतदसमंजसम् । ब्राह्मणस्य विशेषेण निर्दोषस्य महाजनाः

‘ইয়াত কোনো ভূপাল নাই নেকি, যিয়ে এই অন্যায়-অসঙ্গতি ৰোধ কৰে? হে মহাজনসকল, বিশেষকৈ নিৰ্দোষ ব্ৰাহ্মণৰ ওপৰত এনে কিয় হ’ব লাগে?’

Verse 50

जना ऊचुः । बहवस्तेन पापेन विप्राः पूर्वं विडंबिताः । राजप्रसादयुक्तेन चेर्ष्यां प्राप्य शरीरिणा

লোকসকলে ক’লে— ‘সেই পাপীজনাই আগতে বহু ব্ৰাহ্মণক উপহাস কৰি অপমান কৰিছিল। ৰাজ-অনুগ্ৰহৰ বলত, মানৱ-দেহ ধৰি ঈৰ্ষ্যাই চালিত হৈ সি এই দুষ্কাৰ্য কৰিছিল।’

Verse 51

कोऽपि राजप्रसादान्न किंचिद्ब्रूतेऽस्य सम्मुखम् । तस्मादुत्तिष्ठ गच्छामो दास्यामस्तेऽशनं वयम्

‘ৰাজ-অনুগ্ৰহৰ কাৰণে কোনেও তাৰ মুখামুখি একো নকয়। সেয়ে উঠা—চ’লোঁ; আমি তোমাক আহাৰ দিম।’

Verse 156

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागर खण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये पुष्पादित्यमाहात्म्ये मणिभद्रकृतपुष्पब्राह्मणविडंबनवर्णनंनाम षट्पञ्चाशदुत्तरशततमोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশী-সহস্ৰ শ্লোকযুক্ত সংহিতাৰ ষষ্ঠ নাগৰ-খণ্ডত, হাটকেশ্বৰ-ক্ষেত্ৰ-মাহাত্ম্যৰ অন্তৰ্গত পুষ্পাদিত্য-মাহাত্ম্যত ‘মণিভদ্ৰকৃত পুষ্প-ব্ৰাহ্মণ-বিদম্বন বৰ্ণনা’ নাম অধ্যায়, অৰ্থাৎ ১৫৬তম অধ্যায়, সমাপ্ত হ’ল।