Adhyaya 100

Verse 1

सूत उवाच । एवं भुक्त्वा स विप्रर्षिर्वांछया राममंदिरे । दत्ताशीर्निर्गतः पश्चादामंत्र्य रघुनंदनम्

সূত ক’লে: এইদৰে ৰাম-মন্দিৰত নিজৰ ইচ্ছামতে ভোজন কৰি, সেই ব্ৰাহ্মণ-ঋষিয়ে আশীৰ্বাদ দি, ৰঘুনন্দন (ৰাম)ক বিদায় জনাই পাছত প্ৰস্থান কৰিলে।

Verse 2

अथ याते मुनौ तस्मिन्दुर्वाससि तदंतिकात् । लक्ष्मणः खङ्गमादाय रामदेवमुवाच ह

যেতিয়া সেই মুনি দুৰ্ব্বাসা সেই স্থানৰ পৰা গুচি গ’ল, তেতিয়া লক্ষ্মণে খড়্গ হাতত লৈ ৰামদেৱক ক’লে।

Verse 3

एतत्खङ्गं गृहीत्वाशु मां प्रभो विनिपातय । येन ते स्यादृतं वाक्यं प्रतिज्ञातं च यत्पुरा

“এই খড়্গ লৈ, হে প্ৰভু, তৎক্ষণাৎ মোক নিপাত কৰক; যাতে আপোনাৰ বাক্য সত্য থাকে আৰু পূৰ্বে কৰা প্ৰতিজ্ঞাও সম্পূৰ্ণ হয়।”

Verse 4

ततो रामश्चिरात्स्मृत्वा तां प्रतिज्ञां स्वयं कृताम् । वधार्थं संप्रविष्टस्य समीपे पुरुषस्य च

তেতিয়া ৰামে কিছু সময় পাছত নিজে কৰা সেই প্ৰতিজ্ঞা স্মৰণ কৰিলে—যে, যি কোনোবাই বধ হ’বলৈ উদ্দেশ্য কৰি তেওঁৰ সান্নিধ্যত প্ৰৱেশ কৰে, তাক নিশ্চয় নিপাত কৰা হ’ব।

Verse 5

ततोऽतिचिंतयामास व्याकुलेनांतरात्मना । बाष्पव्याकुलनेत्रश्च निःष्वसन्पन्नगो यथा

তেতিয়া সি গভীৰ চিন্তাত নিমগ্ন হ’ল; অন্তৰাত্মা ব্যাকুল হৈ উঠিল। চকু অশ্ৰুৰে ভৰি উঠিল, আৰু সি সাপৰ দৰে দীঘল নিশ্বাস এৰিলে।

Verse 6

तं दीनवदनं दृष्ट्वा निःष्वसंतं मुहुर्मुहुः । भूयः प्रोवाच सौमित्रिर्विनयावनतः स्थितः

তেওঁৰ দুখীয়া মুখখন দেখি, যি বাৰে বাৰে নিশ্বাস এৰি আছিল, সৌমিত্ৰি (লক্ষ্মণ) বিনয়ে নত হৈ থিয় দি পুনৰ ক’লে।

Verse 7

एष एव परो धर्मो भूपतीनां विशेषतः । यथात्मीयं वचस्तथ्यं क्रियते निर्विकल्पितम्

এইয়েই পৰম ধৰ্ম, বিশেষকৈ ৰজাসকলৰ বাবে: নিজৰ বাক্য যেতিয়া সত্য বুলি দিয়া হয়, তেতিয়া তাক বিনা দ্বিধাই সম্পন্ন কৰা।

Verse 9

तस्मात्त्वया प्रभो प्रोक्तं स्वयमेव ममाग्रतः । तस्यैव देवदूतस्य तारनादेन कोपतः

সেয়ে, হে প্ৰভু, তুমি নিজেই মোৰ সন্মুখতে সেই দেবদূতৰ বিষয়ে কৈছিলা—যাৰ ক্ৰোধভৰা তীক্ষ্ণ তাৰনাদে (এই ঘটনাসমূহ আৰম্ভ হ’ল)।

Verse 10

तदहं चागतस्तात भयाद्दुर्वाससो मुनेः । निषिद्धोऽपि त्वयातीव तस्माच्छीघ्रं तु घातय

সেয়ে, হে প্ৰিয়, মুনি দুর্বাসাৰ ভয়ত মই আহিছোঁ। তুমি কঠোৰভাৱে নিষেধ কৰিলেও, সেয়ে এতিয়া মোক শীঘ্ৰেই বধ কৰা।

Verse 11

ततः संमंत्र्य सुचिरं मंत्रिभिः सहितो नृपः । ब्राह्मणैर्धर्मशास्त्रज्ञैस्तथान्यैर्वेदपारगैः

তাৰ পাছত নৃপতি মন্ত্রীসকলৰ সৈতে বহুক্ষণ পৰামৰ্শ কৰিলে—ধর্মশাস্ত্ৰজ্ঞ ব্ৰাহ্মণসকলৰ সৈতে আৰু আন সেইসকলৰ সৈতে যিসকলে বেদসমূহত পাৰদৰ্শী আছিল।

Verse 12

प्रोवाच लक्ष्मणं पश्चाद्विनयावनतं स्थितम् । वाष्पक्लिन्नमुखो रामो गद्गदं निःश्वसन्मुहुः

তাৰ পাছত ৰামে বিনয়ত নত হৈ থিয় থকা লক্ষ্মণক ক’লে। ৰামৰ মুখ অশ্ৰুসিক্ত আছিল; কণ্ঠ ৰুদ্ধ হৈ গৈছিল, আৰু সি বাৰে বাৰে দীঘল নিশ্বাস পেলাইছিল।

Verse 13

व्रज लक्ष्मण मुक्तस्त्वं मया देशातरं द्रुतम् । त्यागो वाथ वधो वाथ साधूनामुभयं समम्

যা, লক্ষ্মণ—মোৰ দ্বাৰা তই মুক্ত—দ্ৰুত অন্য দেশলৈ গমন কৰ। সাধুসকলৰ বাবে ধৰ্মৰ হেতু ত্যাগ হওক বা মৃত্যু হওক, দুয়ো একে সমান।

Verse 14

न मया दर्शनं भूयस्तव कार्यं कथंचन । न स्थातव्यं च देशेऽपि यदि मे वांछसि प्रियम्

মোৰ দৰ্শন পুনৰ কেতিয়াও কোনো প্ৰকাৰে কৰিবলৈ চেষ্টা নকৰিবি। আৰু এই দেশতো নাথাকিবি—যদি মোৰ প্ৰিয়তা বিচাৰিস।

Verse 15

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा प्रणिपत्य ततः परम् । निर्ययौ नगरात्तस्मात्तत्क्षणादेव लक्ष्मणः

তাঁৰ বাক্য শুনি লক্ষ্মণে প্ৰথমে প্ৰণিপাত কৰি নমস্কাৰ কৰিলে; তাৰ পাছত সি সেই ক্ষণতেই সেই নগৰৰ পৰা ওলাই গ’ল।

Verse 16

अकृत्वापि समालापं केनचिन्निजमंदिरे । मात्रा वा भार्यया वाथ सुतेन सुहृदाथवा

নিজ গৃহত কাকো লগত একো কথাবাৰ্তা নকৰাকৈ—মাতৃৰ সৈতে বা পত্নীৰ সৈতে, পুত্ৰৰ সৈতে বা কোনো সুহৃদৰ সৈতে—

Verse 17

ततोऽसौ सरयूं गत्वाऽवगाह्याथ च तज्जलम् । शुचिर्भूत्वा निविष्टोथ तत्तीरे विजने शुभे

তাৰ পাছত তেওঁ সৰয়ূ নদীৰ ওচৰলৈ গৈ তাত অৱগাহন কৰি সেই জলে স্নান কৰিলে; শুচি হৈ শুভ একান্ত তীৰত বহিল।

Verse 18

पद्मासनं विधायाथ न्यस्यात्मानं तथात्मनि । ब्रह्मद्वारेण तं पश्चात्तेजोरूपं व्यसर्जयत्

তাৰ পাছত পদ্মাসন কৰি, আত্মাক আত্মাত স্থাপন কৰিলে; তদনন্তৰ ব্ৰহ্মদ্বাৰ (শিৰশিখা) পথে সেই তেজোময় প্ৰাণ ত্যাগ কৰিলে।

Verse 19

अथ तद्राघवो दृष्ट्वा महत्तेजो वियद्गतम् । विस्मयेन समायुक्तोऽचिन्तयत्किमिदं ततः

সেই মহাতেজ আকাশলৈ উঠি যোৱা দেখি ৰাঘৱ বিস্ময়ে ভৰি উঠিল আৰু চিন্তা কৰিলে—“এয়া আসলে কি?”

Verse 20

अथ मर्त्ये परित्यक्ते तेजसा तेन तत्क्षणात् । वैष्णवेन तुरीयेण भागेन द्विजसत्तमाः

সেই ক্ষণতে, সেই তেজে মর্ত্যভাব পৰিত্যাগ হোৱাত—হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল—বিষ্ণুৰ চতুৰ্থ অংশ, তেওঁৰ দিব্য ভাগৰ দ্বাৰা, তেওঁ পাৰ হৈ গ’ল।

Verse 21

पपात भूतले कायं काष्ठलोष्टोपमं द्रुतम् । लक्ष्मणस्य गतश्रीकं सरय्वाः पुलिने शुभे

সৰয়ূ নদীৰ শুভ বালুচৰত লক্ষ্মণৰ দেহ—নিজ জ্যোতি হেৰুৱাই—কাঠৰ টুকুৰা বা মাটিৰ ঢেলাৰ দৰে শীঘ্ৰে ভূমিত পৰি গ’ল।

Verse 22

ततस्तु राघवः श्रुत्वा लक्ष्मणं गतजीवितम् । पतितं सरितस्तीरे विललाप सुदुःखितः

তাৰ পাছত ৰাঘৱে শুনিলে যে লক্ষ্মণৰ প্ৰাণ উৰি গ’ল আৰু সি নদীৰ তীৰত পৰি আছে; সেয়া শুনি তেওঁ গভীৰ শোকে বিলাপ কৰিলে।

Verse 23

स्वयं गत्वा तमुद्देशं सामात्यः ससुहृज्जनः । लक्ष्मणं पतितं दृष्ट्वा करुणं पर्यदेवयत्

তেওঁ নিজে সেই স্থানলৈ গ’ল, মন্ত্ৰী আৰু সুহৃদসকলসহ; তাত লক্ষ্মণক পতিত দেখি কৰুণাৰে পৰিদেৱনা কৰিলে।

Verse 24

हा वत्स मां परित्यज्य किं त्वं संप्रस्थितो दिवम् । प्राणेष्टं भ्रातरं श्रेष्ठं सदा तव मते स्थितम्

“হা প্ৰিয় বৎস! মোক এৰি তুমি কিয় স্বৰ্গলৈ গ’লা? হে ভ্ৰাতাসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ, মোৰ প্ৰাণসম প্ৰিয়, সদা তোমাৰ সংকল্পত অটল!”

Verse 25

तस्मिन्नपि महारण्ये गच्छमानः पुरादहम् । । अपि संधार्यमाणेन अनुयातस्त्वया तदा

“সেই মহাঅৰণ্যতো, যেতিয়া মই নগৰৰ পৰা ওলাই গৈছিলোঁ, তেতিয়া তুমি কষ্ট সহি মোক ধৰি ৰাখি মোৰ পিছে পিছে আহিছিলা।”

Verse 26

संप्राप्तेऽपि कबंधाख्ये राक्षसे बलवत्तरे । त्वया रात्रिमुखे घोरे सभार्योऽहं प्ररक्षितः

কবন্ধ নামৰ অতি বলৱান ৰাক্ষস আহিলেও, ভয়ংকৰ ৰাত্ৰিৰ আৰম্ভণিত তুমি মোক—মোৰ পত্নীসহ—ৰক্ষা কৰিছিলা।

Verse 28

येन शूर्पणखा ध्वस्ता राक्षसी सा च दारुणा । लीलयापि ममादेशात्सोयमेवंविधः स्थितः

যাৰ শক্তিত সেই দাৰুণ ৰাক্ষসী শূৰ্পণখা ধ্বংস হৈছিল, সেয়াই এতিয়া মোৰ আদেশমাত্ৰে—লীলা যেন—এনেদৰে পৰি আছে।

Verse 29

यद्बाहुबलमाश्रित्य मया ध्वस्ता निशाचराः । सोऽयं निपतितः शेते मम भ्राता ह्यनाथवत् ।

যাৰ বাহুবল আশ্ৰয় কৰি মই নিশাচৰ শত্রু ধ্বংস কৰিছিলোঁ, সেই মোৰ ভ্ৰাতা আজি পৰি আছে—যেন অনাথ।

Verse 30

हा वत्स क्व गतो मां त्वं विमुच्य भ्रातरं निजम् । ज्येष्ठं प्राणसमं किं ते स्नेहोऽद्य विगतः क्वचित्

হায় বৎস, তুমি ক’লৈ গ’লা, মোক এৰি—নিজ ভ্ৰাতাক, জ্যেষ্ঠক, প্ৰাণসম প্ৰিয়জনক? আজি তোমাৰ স্নেহ ক’ত গ’ল, ক’ত লুকাল?

Verse 31

सूत उवाच । एवं बहुविधान्कृत्वा प्रलापान्रघुनन्दनः । मातृभिः सहितो दीनः शोकेन महतान्वितः

সূত ক’লে: এইদৰে নানা প্ৰকাৰৰ বিলাপ কৰি, ৰঘুনন্দন মাতৃসকলৰ সৈতে দীন হৈ থাকিল, মহাশোকে আচ্ছন্ন।

Verse 32

ततस्ते मंत्रिणस्तस्य प्रोचुस्तं वीक्ष्य दुःखितम् । विलपंतं रघुश्रेष्ठं स्त्रीजनेन समन्वितम्

তেতিয়া তেওঁৰ মন্ত্ৰীসকলে তেওঁক দুখত নিমজ্জিত দেখি—ৰঘুবংশৰ শ্ৰেষ্ঠজনক, যি স্ত্ৰীজনৰ মাজত থাকি বিলাপ কৰিছিল—উপদেশময় বাক্য ক’লে।

Verse 33

मंत्रिण ऊचुः । मा शोकं कुरु राजेन्द्र यथान्यः प्राकृतः स्थितः । कुरुष्व च यथेदं स्यात्सांप्रतं चौर्ध्वदैहिकम्

মন্ত্ৰীসকলে ক’লে: “হে ৰাজেন্দ্ৰ! সাধাৰণ মানুহৰ দৰে শোক নকৰিবা। এতিয়া তেনে ব্যৱস্থা কৰা, যাতে যথাযথ ঊৰ্ধ্বদৈহিক (অন্ত্যক্ৰিয়া-উত্তৰ) বিধি সম্পন্ন হয়।”

Verse 34

नष्टं मृतमतीतं च ये शोचन्ति कुबुद्धयः । धीराणां तु पुरा राजन्नष्टं नष्टं मृतं मृतम्

“যিসকলৰ বুদ্ধি মন্দ, তেওঁলোকে নষ্ট, মৃত আৰু অতীত বস্তুৰ বাবে শোক কৰে। কিন্তু ধীৰলোকৰ বাবে, হে ৰাজন, নষ্ট বস্তু নষ্টই, মৃত বস্তু মৃতই।”

Verse 35

एवं ते मन्त्रिणः प्रोच्य ततस्तस्य कलेवरम् । लक्ष्मणस्य विलप्यौच्चैश्चन्दनोशीरकुंकुमैः

এইদৰে ক’লে পাছত সেই মন্ত্ৰীসকলে লক্ষ্মণৰ কলেৱৰলৈ গৈ; উচ্চস্বৰে বিলাপ কৰি চন্দন, উশীৰ আৰু কুঙ্কুমেৰে লেপন কৰিলে।

Verse 36

कर्पूरागुरुमिश्रैश्च तथान्यैः सुसुगन्धिभिः । परिवेष्ट्य शुभैर्वस्त्रैः पुष्पैः संभूष्य शोभनैः

কৰ্পূৰ আৰু অগৰু মিশ্ৰিত, তথা আন সুগন্ধি দ্ৰব্যেৰে; শুভ বস্ত্ৰেৰে মেৰিয়াই, মনোৰম ফুলেৰে সজাই তুলিলে।

Verse 37

चन्दनागुरुकाष्ठैश्च चितिं कृत्वा सुविस्तराम् । न्यदधुस्तस्य तद्गात्रं तत्र दक्षिणदिङ्मुखम्

চন্দন আৰু অগৰু কাঠৰে এখন বিশাল চিতা প্ৰস্তুত কৰি, তেওঁলোকে তেওঁৰ মৃতদেহটো তাত দক্ষিণ দিশলৈ মুখ কৰি স্থাপন কৰিলে।

Verse 38

एतस्मिन्नंतरे जातं तत्राश्चर्यं द्विजोत्तमाः । तन्मे निगदतः सर्वं शृण्वंतु सकलं द्विजाः

হে দ্বিজোত্তমসকল! ইয়াৰ মাজতে তাত এক আশ্চৰ্যকৰ ঘটনা ঘটিল। হে ব্ৰাহ্মণসকল! মই বৰ্ণনা কৰা সেই সমগ্ৰ কাহিনী মোৰ পৰা শুনক।

Verse 39

यावत्तेंऽतः समारोप्य चितां तस्य कलेवरम् । प्रयच्छंति हविर्वाहं तावन्नष्टं कलेवरम्

যি মুহূৰ্ততে তেওঁলোকে তেওঁৰ মৃতদেহ চিতাৰ ওপৰত তুলিছিল আৰু হব্যবাহন অগ্নিক অৰ্পণ কৰিবলৈ লৈছিল, ঠিক সেই মুহূৰ্ততে মৃতদেহটো অন্তৰ্ধান হৈ গ’ল।

Verse 40

एतस्मिन्नंतरे वाणी निर्गता गगनांगणात् । नादयंती दिशः सर्वाः पुष्पवर्षादनंतरम्

সেই সময়তে, পুষ্পবৃষ্টিৰ ঠিক পিছতেই, আকাশমাৰ্গৰ পৰা এক দৈৱবাণী নিৰ্গত হ’ল, যিয়ে সকলো দিশত প্ৰতিধ্বনিত হৈ উঠিল।

Verse 41

रामराम महाबाहो मा त्वं शोकपरो भव । न चास्य युज्यते वह्निर्दातुं चैव कथंचन

'ৰাম, ৰাম, হে মহাবাহু! শোকত অভিভূত নহ’বা। তেওঁক কোনো কাৰণতে চিতাগ্নিত সমৰ্পণ কৰাটো উচিত নহয়।'

Verse 42

ब्रह्मज्ञानप्रयुक्तस्य संन्यस्तस्य विशेषतः । अग्निदानं न युक्तं स्यात्सर्वेषामपि योगिनाम्

ব্ৰহ্মজ্ঞানত প্ৰতিষ্ঠিত জনৰ বাবে, বিশেষকৈ সন্ন্যাসীৰ বাবে, অগ্নিদান উপযুক্ত নহয়; সকলো যোগীৰ ক্ষেত্ৰতো ই যথোচিত বুলি গণ্য নহয়।

Verse 43

तवायं बांधवो राम ब्रह्मणः सदनं गतः । ब्रह्मद्वारेण चात्मानं निष्क्रम्य सुमहायशाः

‘হে ৰাম, তোমাৰ এই আত্মীয় ব্ৰহ্মাৰ ধামলৈ গ’ল। সুমহাযশী জনে “ব্ৰহ্মদ্বাৰ”ৰে আত্মাক মুক্ত কৰি প্ৰস্থান কৰিলে।’

Verse 44

अथ ते मंत्रिणः प्रोचुस्तच्छ्रुत्वाऽकाशगं वचः । अशोच्यो यं महाराज संसिद्धिं परमां गतः । लक्ष्मणो गम्यतां शीघ्रं तस्मात्स्वभवने विभो

তাৰপিছত আকাশৰ পৰা অহা সেই বচন শুনি মন্ত্ৰীসকলে ক’লে: ‘হে মহাৰাজ, তেওঁ শোকযোগ্য নহয়—তেওঁ পৰম সিদ্ধি লাভ কৰিছে। সেয়ে, হে প্ৰভু, লক্ষ্মণক ইয়াৰ পৰা শীঘ্ৰে তেওঁৰ নিজ ধামলৈ লৈ যোৱা হওক।’

Verse 45

चिन्त्यन्तां राजकार्याणि तथा यच्चौर्ध्वदैहिकम् । कुरु स्नेहोचितं तस्य पृष्ट्वा ब्राह्मणसत्तमान्

‘ৰাজকাৰ্যসমূহ চিন্তা কৰি সম্পন্ন কৰা হওক, আৰু যি যি ঔৰ্ধ্বদৈহিক কৰ্ম (মৃত্যুপৰৱৰ্তী আচাৰ) প্ৰয়োজন সেয়াও। শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণসকলক সুধি, তেওঁৰ প্ৰতি স্নেহ আৰু ধৰ্ম অনুসাৰে উচিত কৰ্ম সম্পাদন কৰা হওক।’

Verse 46

राम उवाच । नाहं गृहं गमिष्यामि लक्ष्मणेन विनाऽधुना । प्राणानत्र विहास्यामि यथा तेन महात्मना

ৰামে ক’লে: ‘এতিয়া লক্ষ্মণ বিনা মই ঘৰলৈ নাযাওঁ। সেই মহাত্মাই যেনেকৈ কৰিলে, তেনেকৈ মই ইয়াতেই প্ৰাণ ত্যাগ কৰিম।’

Verse 47

एष पुत्रो मया दत्तः कुशाख्यो मम संमतः । युष्मभ्यं क्रियतां राज्ये मदीये यदि रोचते

এই পুত্ৰ—কুশ নামে, মোৰ অনুমোদিত—মই তোমালোকৰ হাতত অৰ্পণ কৰিলোঁ। যদি তোমালোকৰ মনত ভাল লাগে, তেন্তে মোৰ ৰাজ্যত তাক সিংহাসনত স্থাপন কৰা।

Verse 48

एवमुक्त्वा ततो रामो गन्तुकामो दिवालयम् । चिन्तयामास भूयोऽपि स्मृत्वा मित्रं विभीषणम्

এইদৰে কৈ ৰাম দেৱলোকলৈ যোৱাৰ ইচ্ছাৰে আগবাঢ়িল; পুনৰো চিন্তা কৰিলে আৰু বন্ধু বিভীষণক স্মৰণ কৰিলে।

Verse 49

मया तस्य तदा दत्तं लंकायां राज्यमक्षयम् । बहुभक्तिप्रतुष्टेन यावच्चन्द्रार्कतारकाः

সেই সময় মই লংকাত তাক অক্ষয় ৰাজত্ব দিছিলোঁ; তাৰ বহুল ভক্তিত অতি সন্তুষ্ট হৈ—যেতিয়ালৈকে চন্দ্ৰ, সূৰ্য আৰু তৰা থাকে।

Verse 50

अतिक्रूरतरा जाती राक्षसानां यतः स्मृता । विशेषाद्वरपुष्टानां जायतेऽत्र धरातले

কাৰণ ৰাক্ষসসকলৰ জাতি অতি নিষ্ঠুৰ বুলি স্মৃতিত কোৱা হৈছে; আৰু বিশেষকৈ বৰদানে পুষ্টসকল এই ধৰাতলত জন্ম লয়।

Verse 51

तच्चेद्राक्षसभावेन स महात्मा विभीषणः । करिष्यति सुरैः सार्धं विरोधं रावणो यथा

কিন্তু যদি সেই মহাত্মা বিভীষণ ৰাক্ষস-স্বভাৱৰ বশে দেৱতাসকলৰ সৈতে বৈৰিতা কৰে—যেনে ৰাৱণে কৰিছিল—

Verse 52

तं देवाः सूदयिष्यंति उपायैः सामपूर्वकैः । त्रैलोक्यकण्टको यद्वत्तस्य भ्राता दशाननः

দেৱতাসকলে সাম আদি উপায়-নীতিয়ে কৌশলে তাক বিনাশ কৰিব—যেনেকৈ ত্ৰিলোকৰ কণ্টক দশানন, তাৰ ভ্ৰাতাক, বিনাশ কৰিছিল।

Verse 53

ततो मे स्यान्मृषा वाणी तस्माद्गत्वा तदंतिकम् । शिक्षां ददामि तस्याहं यथा देवान्न दूषयेत्

তেন্তে মোৰ বাণী মিছা হৈ পৰিব। সেয়ে মই নিজে গৈ তাৰ ওচৰত উপদেশ দিম—যাতে সি দেৱতাসকলক ক্ষতি নকৰে।

Verse 54

तथा मे परमं मित्रं द्वितीयं वानरः स्थितः । सुग्रीवाख्यो महाभागो जांबवांश्च तथाऽपरः

তদ্ৰূপে বানৰসকলৰ মাজত মোৰ দ্বিতীয় পৰম মিত্ৰ স্থিত—সুগ্ৰীৱ নাম মহাভাগ; আৰু জাম্বৱানও, আন এজন দৃঢ় সখা।

Verse 55

सभृत्यो वायुपुत्रश्च वालिपुत्रसमन्वितः । कुमुदाख्यश्च तारश्च तथान्येऽपि च वानराः

বায়ুপুত্ৰ হনুমানও আছে, নিজৰ অনুচৰসহ, বালিৰ পুত্ৰৰ সৈতে সংযুক্ত; আৰু কুমুদ, তাৰা, তথা আন আন বানৰো আছে।

Verse 56

तस्मात्तानपि संभाष्य सर्वान्संमंत्र्य सादरम् । ततो गच्छामि देवानां कृतकृत्यो गृहं प्रति

সেয়ে মই তেওঁলোকৰ লগতো কথা পাতি, সকলোকে সাদৰে পৰামৰ্শ কৰি; তাৰ পাছত কৰ্তব্য সম্পন্ন কৰি দেৱতাসকলৰ গৃহলৈ যাম।

Verse 57

एवं संचिन्त्य सुचिरं समाहूय च पुष्पकम् । तत्रारुह्य ययौ तूर्णं किष्किन्धाख्यां पुरीं प्रति

এইদৰে বহু সময় ধৰি গভীৰ চিন্তা কৰি তেওঁ পুষ্পক বিমানক আহ্বান কৰিলে। তাত আৰোহণ কৰি তেওঁ তৎক্ষণাৎ কিষ্কিন্ধা নামৰ নগৰীৰ দিশে দ্ৰুতগতিত গ’ল।

Verse 58

अथ ते वानरा दृष्ट्वा प्रोद्द्योतं पुष्पकोद्भवम् । विज्ञाय राघवं प्राप्तं सत्वरं सम्मुखा ययुः

তেতিয়া সেই বানৰ বীৰসকলে পুষ্পক বিমানে উদ্ভাসিত দীপ্তি দেখি বুজিলে যে ৰাঘৱ আহি উপস্থিত হৈছে। সেয়ে তেওঁলোকে তৎক্ষণাৎ সন্মুখলৈ দৌৰি গ’ল।

Verse 59

ततः प्रणम्य ते दूराज्जानुभ्यामवनिं गताः । जयेति शब्दमादाय मुहुर्मुहुरितस्ततः

তাৰ পাছত তেওঁলোকে দূৰৰ পৰা প্ৰণাম কৰি হাঁটু গাঁঠি মাটিত লুটাই পৰিল। আৰু তাতেই বাৰে বাৰে ‘জয়!’ বুলি ধ্বনি তুলিলে।

Verse 60

ततस्तेनैव संयुक्ताः किष्किन्धां तां महापुरीम् । विविशुः सत्पताकाभिः समंतात्समलंकृताम्

তাৰ পাছত তেওঁৰ সৈতে একেলগে তেওঁলোকে কিষ্কিন্ধাৰ সেই মহানগৰীত প্ৰৱেশ কৰিলে, যি চাৰিওফালে উত্তম পতাকাৰে সুসজ্জিত আছিল।

Verse 61

अथोत्तीर्य विमानाग्र्यात्सुग्रीवभवने शुभे । प्रविवेश द्रुतं रामः सर्वतः सुविभूषिते

তাৰ পাছত শ্ৰেষ্ঠ বিমানেৰে নামি ৰাম দ্ৰুতগতিত সুগ্ৰীৱৰ শুভ ভৱনত প্ৰৱেশ কৰিলে, যি চাৰিওফালে সুন্দৰ অলংকাৰে সুসজ্জিত আছিল।

Verse 62

तत्र रामं निविष्टं ते विश्रांतं वीक्ष्य वानराः । अर्घ्यादिभिश्च संपूज्य पप्रच्छुस्तदनन्तरम्

তাত ৰামক উপবিষ্ট আৰু বিশ্ৰান্ত দেখি বানৰসকলে অৰ্ঘ্য আদি উপহাৰেৰে পূজা কৰি, তাৰ পাছতেই তেওঁক প্ৰশ্ন কৰিলে।

Verse 63

वानरा ऊचुः । तेजसा त्वं विनिर्मुक्तो दृश्यसे रघुनन्दन । कृशोऽस्यतीव चोद्विग्नः कच्चित्क्षेमं गृहे तव

বানৰসকলে ক’লে: “হে ৰঘুবংশৰ আনন্দ, তুমি যেন আগৰ তেজৰ পৰা বঞ্চিত দেখা যায়; তুমি অতি কৃশ আৰু উদ্বিগ্ন। তোমাৰ ঘৰ-গৃহস্থালীত সকলো কুশল তো?”

Verse 64

काये वाऽनुगतो नित्यं तथा ते लक्ष्मणोऽनुजः । न दृश्यते समीपस्थः किमद्य तव राघव

আৰু তোমাৰ অনুজ লক্ষ্মণ—যি সদায় দেহৰ দৰে তোমাৰ অনুসৰণ কৰে—সেয়া ওচৰত দেখা নাযায়। আজি কিয় এনেকুৱা, হে ৰাঘৱ?

Verse 65

तथा प्राणसमाऽभीष्टा सीता तव प्रभो । दृश्यते किं न पार्श्वस्था एतन्नः कौतुकं परम्

তদ্ৰূপে, হে প্ৰভু, তোমাৰ প্ৰাণসম প্ৰিয় সীতা কিয় তোমাৰ কাষত থিয় হৈ দেখা নাযায়? এইটো আমাৰ বাবে সৰ্বাধিক বিস্ময়।

Verse 66

सूत उवाच । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा चिरं निःश्वस्य राघवः । वाष्पपूर्णेक्षणो भूत्वा सर्वं तेषां न्यवेदयत्

সূতে ক’লে: তেওঁলোকৰ বাক্য শুনি ৰাঘৱে বহুক্ষণ দীঘল নিশ্বাস পেলালে; তাৰ পাছত চকু অশ্ৰুপূৰ্ণ কৰি সকলো কথা তেওঁলোকক জনালে।

Verse 67

अथ सीता परित्यक्ता तथा भ्राता स लक्ष्मणः । यदर्थं तत्र संप्राप्तः स्वयमेव द्विजोत्तमाः

এইদৰে সীতাক পৰিত্যাগ কৰা হ’ল, আৰু মোৰ ভ্ৰাতা লক্ষ্মণো। সেই উদ্দেশ্যতেই মই নিজে ইয়ালৈ আহিছোঁ, হে দ্বিজোত্তম।

Verse 68

तच्छ्रुत्वा वानराः सर्वे सुग्रीवप्रमुखास्ततः । रुरुदुस्ते सुदुःखार्ताः समालिंग्य ततः परम्

সেই কথা শুনি সুগ্ৰীৱপ্ৰমুখ সকলো বানৰ গভীৰ দুখত ব্যাকুল হ’ল। তেওঁলোকে কান্দিলে, আৰু তাৰ পাছত (তেওঁক/একে-আনক) আলিঙ্গন কৰি শোকত থাকিল।

Verse 69

एवं चिरं प्रलप्योच्चैस्ततः प्रोचू रघूत्तमम् । आदेशो दीयतां राजन्योऽस्माभिरिह सिध्यति

এইদৰে বহুক্ষণ উচ্চস্বৰে বিলাপ কৰি, তাৰ পাছত তেওঁলোকে ৰঘূত্তমক ক’লে: “হে ৰাজন, আদেশ দিয়ক—ইয়াত যি কৰণীয়, সেয়া আমি সিদ্ধ কৰিম।”

Verse 70

धन्या वयं धरापृष्ठे येषां त्वं रघुसत्तम । ईदृक्स्नेहसमायुक्तः समागच्छसि मंदिरे

ধৰাৰ পৃষ্ঠত আমি ধন্য, হে ৰঘুসত্তম, কিয়নো তুমি এনে স্নেহে পৰিপূৰ্ণ হৈ আমাৰ গৃহলৈ আহিছা।

Verse 71

राम उवाच । उषित्वा रजनीमेकां सुग्रीव तव मंदिरे । प्रातर्लंकां गमिष्यामि यत्रास्ते स विभीषणः

ৰামে ক’লে: “হে সুগ্ৰীৱ, তোমাৰ গৃহত এটা ৰাতি থাকি, পুৱা মই লংকালৈ যাম, য’ত বিভীষণ আছে।”

Verse 72

प्रधानामात्ययुक्तेन त्वयापि कपिसत्तम । आगंतव्यं मया सार्धं विभीषणगृहं प्रति

হে কপিশ্ৰেষ্ঠ! তুমিও তোমাৰ প্ৰধান মন্ত্ৰীসকলসহ মোৰ সৈতে বিভীষণৰ গৃহলৈ আহিব লাগিব।

Verse 97

येनेन्द्रजिद्धतो युद्धे तादृग्रूपो निशाचरः । स एष पतितः शेते गतासुर्धरणीतले

যি ভয়ংকৰ ৰূপধাৰী নিশাচৰে যুদ্ধত ইন্দ্ৰজিতক বধ কৰিছিল, সি এতিয়া ইয়াত ধৰণীতলে পতিত হৈ পৰি আছে, প্ৰাণ ত্যাগ কৰি।