Adhyaya 9

Verse 1

लोमश उवाच । एकदा तु सभामध्य आस्थितो देवराट् स्वयम् । लोकपालैः परिवृतो देवैश्च ऋषिभिस्तथा

লোমশে ক’লে: এবাৰ দেৱলোকৰ অধিপতি স্বয়ং ৰাজসভাৰ মাজত আসীন হৈছিল; দিশাপাল, দেৱতা আৰু ঋষিসকলৰ দ্বাৰা পৰিবৃত।

Verse 2

अप्सरोगणसंवीतो गंधर्वैश्च पुरस्कृतः । उपगीयमानविजयः सिद्धविद्याधरैरपि

অপ্সৰাগণৰ দ্বাৰা সঙ্গীত হৈ, গন্ধৰ্বসকলে আগত সন্মান জনাইছিল; আৰু সিদ্ধ-বিদ্যাধৰসকলেও তেওঁৰ বিজয়গাথা গাই আছিল।

Verse 3

तदा शिष्यैः परिवृतो देवराजगुरुः सुधीः । आगतोऽसौ महाभागो बृहस्पति रुदारधीः

তেতিয়া শিষ্যসকলৰ দ্বাৰা পৰিবৃত, দেৱৰাজৰ জ্ঞানী গুৰু আহিল—মহাভাগ বृहস্পতি, ৰুদ্ৰভক্তিত অটল।

Verse 4

तं दृष्ट्वा सहसा देवाः प्रणेमुः समुपस्थिताः । इंद्रोपि ददृशे तत्र प्राप्तं वाचस्पतिं तदा

তাঁক দেখি তাত্ক্ষণিকভাৱে উপস্থিত দেৱতাসকলে প্ৰণাম কৰিলে; ইন্দ্ৰইও তেতিয়া তাত বাচস্পতিকে (বৃহস্পতিক) আহি পোৱা দেখিলে।

Verse 5

नोवाच किंचिद्दुर्मेधावचो मानुपुरःसरम् । नाह्वानं नासनं तस्य न विसर्जनमेव च

কিন্তু সেই মন্দবুদ্ধিয়ে একোটা সৌজন্যমূলক বাক্যও নক’লে; ন আহ্বান দিলে, ন আসন দিলে, আৰু ন যথোচিত বিদায়ো দিলে।

Verse 6

शक्रं प्रमत्तं ज्ञात्वाथ मदाद्राज्यस्य दुर्मतिम् । तिरोधानमनुप्राप्तो बृहस्पती रुषान्वितः

শক্ৰক প্ৰমত্ত বুলি জানি, ৰাজ্য-মদৰ নেশাত তাৰ বুদ্ধি বিকৃত হোৱা দেখি, ক্ৰোধেৰে পৰিপূৰ্ণ বৃহস্পতিয়ে অন্তৰ্ধানৰ আৱৰণলৈ গুচি গ’ল।

Verse 7

गते देवगुरौ तस्मिन्विमनस्काऽभवन्सुराः । यक्षा नागाः सगंधर्वा ऋषयोऽपि तथा द्विजाः

যেতিয়া সেই দেৱগুৰু গুচি গ’ল, তেতিয়া দেৱসকল বিষণ্ণ হ’ল। যক্ষ, নাগ, গন্ধৰ্ব, আৰু ঋষি-দ্বিজসকলেও তেনেদৰে ব্যাকুল হ’ল।

Verse 8

गांधर्वस्या वसाने तु लब्धसंज्ञो हरिः सुरान् । पप्रच्छ त्वरितेनवै क्व गतो हि महातपाः

গন্ধৰ্ব-সঙ্গীত শেষ হোৱাত হৰি (ইন্দ্ৰ) পুনৰ সজাগ হ’ল। তেওঁ তৎক্ষণাৎ দেৱসকলক সুধিলে, “সেই মহাতপস্বী ক’লৈ গ’ল?”

Verse 9

तदैव नारदेनोक्तः शक्रो देवाधिपस्तथा । त्वया कृता ह्यवज्ञा च गुरोर्नस्त्यत्र संशयः

ঠিক সেই সময়তে নাৰদে দেৱাধিপতি শক্ৰক ক’লে, “তুমি নিশ্চয়েই তোমাৰ গুৰুক অৱজ্ঞা কৰিছা—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।”

Verse 10

गुरोरवज्ञया राज्यं गतं ते बलसूदन । तस्मात्क्षमापनीयोऽसौ सर्वभावेन हि त्वया

“হে বলসুদন, গুৰুক অৱজ্ঞা কৰাৰ ফলত তোমাৰ ৰাজ্যপদ সৰি গ’ল। সেয়ে তুমি সম্পূৰ্ণ মন-প্ৰাণেৰে তেওঁৰ ক্ষমা প্ৰাৰ্থনা কৰা উচিত।”

Verse 11

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य नारदस्य महात्मनः । आसनात्सहसोत्थाय तैः सर्वैः परिवारितः । आगच्छत्त्वरया शक्रो गुरोर्गेहमतंद्रितः

মহাত্মা নাৰদৰ সেই বাক্য শুনি শক্ৰ তৎক্ষণাৎ আসনৰ পৰা উঠিল। সকলো পৰিচাৰকেৰে পৰিবেষ্টিত হৈ, অলসতা নকৰাকৈ গুৰুৰ গৃহলৈ ত্বৰিতে গ’ল।

Verse 12

पृष्ट्वा तारां प्रणम्यादौ क्व गतो हि महातपाः । न जानामीत्युवाचेदं तारा शक्रं निरीक्षती

তাৰাক সুধি প্ৰথমে প্ৰণাম কৰি সি সুধিলে, “মহাতপস্বী ক’লৈ গ’ল?” শক্ৰলৈ চাই তাৰাই ক’লে, “মই নাজানো।”

Verse 13

तदा चिंतान्वितो भूत्वा शक्रः स्वगृहमाव्रजत् । एतस्मिन्नंतरे स्वर्गे ह्यनिष्टान्द्भुतानि च

তেতিয়া চিন্তাগ্ৰস্ত হৈ শক্ৰে নিজৰ গৃহলৈ উভতি আহিল। সেই সময়তে স্বৰ্গত অশুভ আৰু অনিষ্টসূচক অদ্ভুত লক্ষণ প্ৰকাশ পাবলৈ ধৰিলে।

Verse 14

अभवन्सर्वदुःखार्थे शक्रस्य च महात्मनः । पातालस्थेन बलिना ज्ञातं शक्रस्य चेष्टितम्

সেই অশুভ লক্ষণসমূহ মহাত্মা শক্ৰৰ সম্পূৰ্ণ দুঃখৰ কাৰণ হৈ উঠিল। আৰু পাতালত বাস কৰা বলীয়ে শক্ৰৰ আচৰণ আৰু অৱস্থা জানিব পাৰিলে।

Verse 15

ययौ दैत्यैः परिवृतः पातालादमरावतीम् । तदा युद्धमतीवासीद्देवानां दानवैः सह

দৈত্যসকলৰে পৰিবেষ্টিত হৈ সি পাতালৰ পৰা অমৰাৱতীলৈ যাত্ৰা কৰিলে। তেতিয়া দেৱতা আৰু দানৱৰ মাজত অতিশয় ভয়ংকৰ যুদ্ধ আৰম্ভ হ’ল।

Verse 16

देवाः पराजिता दैत्यै राज्यं शक्रस्य तत्क्षणात् । संप्राप्तं सकलं तस्य मूढस्य च दुरात्मनः

দৈত্যসকলে দেৱতাসকলক পৰাজিত কৰিলে, আৰু সেই মুহূৰ্ততে শক্ৰ (ইন্দ্ৰ)ৰ ৰাজ্য সম্পূৰ্ণৰূপে সেই মোহগ্ৰস্ত দুষ্টাত্মাই দখল কৰিলে।

Verse 17

नीतं सर्वप्रयत्नेन पातालं त्वरितं गताः । शुक्रप्रसादात्ते सर्वे तथा विजयिनोऽभवन्

সকলো প্ৰচেষ্টাৰে তেওঁলোকে তাক লৈ গৈ ত্বৰিতে পাতাললৈ উভতি গ’ল; শুক্ৰাচাৰ্যৰ প্ৰসাদত তেওঁলোক সকলোৱে নিশ্চয় বিজয়ী হ’ল।

Verse 18

शक्रोऽपि निःश्रिको जातो देवैस्त्यक्तस्ततो भृशम् । देवी तिरोधानगता बभूव कमलेक्षणा

শক্ৰোও সম্পূৰ্ণ নিঃসহায় হৈ পৰিল, দেৱতাসকলে তাক বহুত ত্যাগ কৰিলে; আৰু কমলনয়না দেৱী শ্ৰী তিৰোধান হৈ তাৰ পৰা অন্তৰ্হিত হ’ল।

Verse 19

ऐरावतो महानागस्तथैवोच्चैःश्रवा हयः । एवमादीनि रत्नानि अनेकानि बहून्यपि । नीतानि सहसा दैत्यैर्लोभादसाधुवृत्तिभिः

মহানাগ এৰাৱত আৰু উচ্চৈঃশ্ৰৱা দিৱ্য অশ্ব—এনেদৰে বহুতো অমূল্য ৰত্ন—লোভেৰে অধাৰ্মিক আচৰণ কৰা দানৱসকলে হঠাতে লৈ গ’ল।

Verse 20

पुण्यभांजि च तान्येव पतितानि च सागरे । तदा स विस्मयाविष्टो बलिराह गुरुं प्रति

সেই পুণ্যদায়ক ৰত্নসমূহ সাগৰত পতিত হ’ল। তেতিয়া বিস্ময়ে আচ্ছন্ন বলিয়ে নিজৰ গুৰুলৈ ক’লে।

Verse 21

देवान्निर्जित्य चास्माभिरानीतानि बहूनि च । रत्नानि तु समुद्रेऽथ पतितानि तदद्भुतम्

দেৱতাসকলক জয় কৰি আমি বহু ধন-ৰত্ন আনিছিলোঁ; কিন্তু সেই ৰত্নসমূহ এতিয়া সাগৰত পৰিল—কি আশ্চৰ্য!

Verse 22

बलेस्तद्वचनं श्रुत्वा उशना प्रत्युवाच तम् । अश्वमेधशतेनैव सुरराज्यं भविष्यति । दीक्षितस्य न संदेहस्तस्माद्भोक्त स एव च

বলী ৰ বাক্য শুনি উশনা (শুক্ৰ) উত্তৰ দিলে: ‘এশটা অশ্বমেধ যজ্ঞ কৰিলেই দেৱ-ৰাজ্য নিশ্চয় উদ্ভৱ হ’ব। যি দীক্ষিত, তাৰ বিষয়ে সন্দেহ নাই; সেয়ে ভোগ কৰোঁতাও সেয়াই হ’ব।’

Verse 23

अश्वमेधं विना किंचित्स्वर्गं भोक्तं न पार्यते

অশ্বমেধ নকৰিলে কোনো ৰূপে স্বৰ্গ ভোগ কৰা সম্ভৱ নহয়।

Verse 24

गुरोर्वचनमाज्ञाय तूष्णींभूतो बलिस्ततः । बभूव देवैः सार्द्धं च यथोचितमकारयत्

গুৰুৰ বচন বুজি বলী তেতিয়া নীৰৱ হ’ল; তাৰ পাছত দেৱতাসকলৰ সৈতে যি যথোচিত, সেয়া বিধিমতে কৰোৱালে।

Verse 25

इन्द्रोपि शोच्यतां प्राप्तो जगाम परमेष्ठिनम् । विज्ञापयामास तथा सर्वं राज्यभयादिकम्

ইন্দ্ৰও শোচনীয় অৱস্থালৈ পৰি পৰমেষ্ঠিন (ব্ৰহ্মা) ৰ ওচৰলৈ গ’ল আৰু ৰাজ্য-ভয় আদি সকলো কথা নিবেদন কৰিলে।

Verse 26

शक्रस्य वचनं श्रुत्वा परमेष्ठी उवाच ह

শক্ৰৰ বাক্য শুনি পৰমেষ্ঠী (ব্ৰহ্মা) ক’লে।

Verse 27

संमिलित्वा सुरान्सर्वांस्त्वया साकं त्वरान्विताः । आराधनार्थं गच्छामो विष्णुं सर्वेश्वरेश्वरम्

‘সকলো দেৱতাক একেলগে সমবেত কৰি, তোমাৰ সৈতে—দ্ৰুতগতিত—চ’লোঁ, সৰ্বেশ্বৰৰো ঈশ্বৰ বিষ্ণুক আৰাধনা কৰিবলৈ।’

Verse 28

तथेति गत्वा ते सर्वे शक्राद्या लोकपालकाः । ब्रह्माणं च पुरस्कृत्य तटं क्षीरार्णवस्य च । प्राप्योपविश्य ते सर्वे हरिं स्तोतुं प्रचक्रमुः

‘তথাস্তु’ বুলি কৈ শক্ৰ আদি লোকপালকসকল সকলো আগবাঢ়িল। ব্ৰহ্মাক আগত ৰাখি তেওঁলোকে ক্ষীৰসাগৰৰ তীৰত উপস্থিত হ’ল; তাত বহি সকলোৱে হৰিৰ স্তৱ আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 29

ब्रह्मोवाच । देवदेव जगान्नाथ सुरासुरनमस्कृत । पुण्यश्लोकाव्ययानंत परमात्मन्नमोऽस्तु ते

ব্ৰহ্মাই ক’লে: হে দেৱদেৱ, জগতনাথ, দেৱ-অসুৰ উভয়ে নমস্কৃত! হে পুণ্যশ্লোক-স্তুত, অব্যয় অনন্ত পৰমাত্মা, তোমাক নমস্কাৰ।

Verse 30

यज्ञोऽसि यज्ञरूपोऽसि यज्ञांगोऽसि रमापते । ततोऽद्य कृपया विष्णो देवानां वरदो भव

তুমিয়েই যজ্ঞ, তুমিয়েই যজ্ঞৰূপ, তুমিয়েই যজ্ঞৰ অঙ্গ, হে ৰমাপতি। সেয়ে আজি, হে বিষ্ণু, কৃপা কৰি দেৱসকলৰ বৰদাতা হোৱা।

Verse 31

गुरोरवज्ञया चाद्य भ्रष्टराज्यः शतक्रतुः । जातः सुरर्षिभिः साकं तस्मादेनं समुद्धर

গুৰুৰ অৱজ্ঞাৰ ফলত আজি শতক্ৰতু (ইন্দ্ৰ) দেৱঋষিসকলৰ সৈতে নিজৰ ৰাজ্য-ঐশ্বৰ্যৰ পৰা পতিত হৈছে। সেয়ে এই পতনৰ পৰা তাক উদ্ধাৰ কৰা।

Verse 32

श्रीभगवानुवाच । दुकोकलज्ञया सर्वं नस्यतीति किमद्भुतम् । ये पापिनो ह्यधर्मिष्ठाः केवलं विषयात्मकाः । पितरौ निंदितौ यैश्च निर्दैवात्वेन संशयः

শ্ৰীভগৱানে ক’লে: দুষ্কৰ্মৰ পৰিপাকত সকলো নষ্ট হয়—ইয়াত আশ্চৰ্য কি? যিসকল পাপী, অতি অধাৰ্মিক, কেৱল বিষয়াসক্ত, আৰু যিসকলে পিতৃ-মাতৃকো নিন্দা কৰে, তেওঁলোকে দেৱবিধানৰ অস্তিত্বক লৈ সন্দেহ কৰি অস্বীকাৰ কৰে।

Verse 33

अनेन यत्कृतं ब्रह्मन्सद्यस्तत्फलमागतम् । कर्मणा चास्य शक्रस्य सर्वेषां संकटागमः

হে ব্ৰহ্মন (ব্ৰহ্মা), ইয়ে যি কৰিলে তাৰ ফল তৎক্ষণাৎ আহি পৰিল। শক্ৰ (ইন্দ্ৰ)ৰ এই কৰ্মৰ ফলত সকলোৰে ওপৰত সংকট নামি আহিল।

Verse 34

विपरीतो यदा कालः पुरुषस्य भवेत्तदा । भूतमैत्रीं प्रकुर्वंति सर्वकार्यार्थसिद्धये

যেতিয়া মানুহৰ বাবে কাল বিপৰীত হয়, তেতিয়া সকলো কাৰ্য-অৰ্থ সিদ্ধিৰ বাবে লোকসকলে পূৰ্বৰ শত্রুৰ সৈতেো মিত্ৰতা স্থাপন কৰে।

Verse 35

तेन वै कारणेनेंद्र मदीयं वचनं कुरु । कार्यहेतोस्त्वया कार्यो दैत्यैः सह समागमः

সেই কাৰণেই, হে ইন্দ্ৰ, মোৰ বচন পালন কৰা। কাৰ্যসিদ্ধিৰ হেতু তোমাক দৈত্যসকলৰ সৈতে মিলন আৰু মৈত্ৰী-সম্বন্ধ স্থাপন কৰিব লাগিব।

Verse 36

एवं भगवतादिष्टः शक्रः परमबुद्धिमान् । अमरावतीं ययौ हित्वा सुतलं दैवतैः सह

ভগৱানৰ আদেশ অনুসৰি, তীক্ষ্ণ বুদ্ধিসম্পন্ন শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) দেৱতাসকলৰ সৈতে সুতল ত্যাগ কৰি অমৰাৱতীলৈ গ’ল।

Verse 37

इन्द्रं समागतं श्रुत्वा इंद्रसेनो रुषान्वितः । बभूव सह सैन्येन हंतुकामः पुरंदरम्

ইন্দ্ৰ আহিছে বুলি শুনি ইন্দ্ৰসেন ক্ৰোধেৰে পূৰ্ণ হ’ল; সৈন্যসহ পুৰন্দৰ (ইন্দ্ৰ)ক বধ কৰিবলৈ উদ্যত হ’ল।

Verse 38

नारदेन तदा दैत्या बलिश्च बलिनां वरः । निवारितस्तद्वधाच्च वाक्यैरुच्चावचैस्तथा

তেতিয়া নাৰদে দৈত্যসকলক—আৰু বলৱানসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ বলিকো—তাক বধ কৰাৰ পৰা নিবারিলে; সময়োপযোগী উচ্চ-নীচ নানা বাক্যৰে।

Verse 39

ऋषेस्तस्यैव वचनात्त्यक्तमन्युर्बलिस्तदा । बभूव सह सैन्येन आगतो हि शतक्रतुः

সেই ঋষিৰ উপদেশমতে বলিয়ে তেতিয়া ক্ৰোধ ত্যাগ কৰিলে। আৰু সত্যই শতক্ৰতু (ইন্দ্ৰ) সৈন্যসহ তাত উপস্থিত হ’ল।

Verse 40

इन्द्रसेनेन दृष्टोऽसौ लोकपालैः समावृतः । उवाच त्वरया युक्तः प्रहसन्निव दैत्यराट्

ইন্দ্ৰৰ সৈন্যই তাক দেখিলে, আৰু সি লোকপালসকলৰ দ্বাৰা বেষ্টিত আছিল। তেতিয়া দৈত্যৰাজ (বলি) ত্বৰিতভাৱে, যেন হাঁহি থকা দৰে, ক’লে।

Verse 41

कस्मादिहागतः शक्र सुतलं प्रति कथ्यताम् । तस्यैतद्वचनं श्रुत्वा स्मयमान उवाचतम्

“হে শক্ৰ (ইন্দ্ৰ), তুমি কিয় ইয়ালৈ আহিলা? সুতললৈ যোৱাৰ কাৰণ কোৱা।” এই বাক্য শুনি ইন্দ্ৰে মৃদু হাসি লৈ উত্তৰ দিলে।

Verse 42

वयं कश्यपदायादा यूयं सर्वे तथैव च । यथा वयं तथा यूयं विग्रहो हि निरर्थकः

“আমি কশ্যপৰ বংশধৰ, আৰু তোমালোক সকলোৱে তেনেকুৱাই। যেনেকৈ আমি, তেনেকৈ তোমালোক; সেয়ে আমাৰ মাজৰ বৈৰ-বিদ্বেষ একেবাৰে অৰ্থহীন।”

Verse 43

मम राज्यं क्षणेनैव नीतं दैववशात्तवया । तथा ह्येतानि तान्येन रत्नानि सुबहून्यपि । गतानि तत्क्षणादेव यत्नानीतानि वै त्वया

“দৈৱৰ বশত তুমি এক মুহূৰ্ততে মোৰ ৰাজ্য কেঢ়ি নিলা। তেনেদৰে বহু মূল্যবান ৰত্নো সেই ক্ষণতেই গ’ল, যিবোৰ তুমি বহু পৰিশ্ৰমে সংগ্ৰহ কৰিছিলা।”

Verse 44

तस्माद्विमर्शः कर्तव्यः पुरुषेण विपश्चिता । विमर्शज्जायते ज्ञानं ज्ञानान्मोक्षो भविष्यति

“সেয়ে বিবেকী পুৰুষে চিন্তা-মনন কৰা উচিত। মননৰ পৰা জ্ঞান জন্মে, আৰু জ্ঞানৰ পৰা মোক্ষ লাভ হয়।”

Verse 45

किं तु मे बत उक्तेन जाने न च तवाग्रतः । शरणार्थी ह्यहं प्राप्तः सुरैः सह तवांतिकम्

“কিন্তু হায়! মোৰ কোৱা কথাৰে কি লাভ? তোমাৰ সন্মুখত মই কি কৰিব নাজানো। শৰণ বিচাৰি মই দেৱতাসকলৰ সৈতে তোমাৰ ওচৰলৈ আহিছোঁ।”

Verse 46

एतच्छ्रुत्वा तु शक्रस्य वाक्यं वाक्यविदां वरः । प्रहस्योवाच मतिमाञ्छक्रं प्रति विदां वरः

শক্ৰৰ বাক্য শুনি বাক্যবিদ্যাৰ শ্ৰেষ্ঠ সেই বুদ্ধিমান জনে মৃদু হাঁহি শক্ৰৰ প্ৰতি উত্তৰ ক’লে।

Verse 47

त्वमागतोसि देवेंद्र किमर्थं तन्न वेद्मयहम्

“হে দেৱেন্দ্ৰ, তুমি আহিছা; কিন্তু কিহৰ বাবে—সেয়া মই নাজানো।”

Verse 48

शक्रस्तद्वचनं श्रुत्वा ह्यश्रुपूर्णाकुलेक्षणः । किंचिन्नोवाच तत्रैनं नारदो वाक्यमब्रवीत्

সেই বাক্য শুনি শক্ৰৰ চকু অশ্ৰুপূৰ্ণ হৈ ব্যাকুল হ’ল। তেওঁ একো নক’লে; তেতিয়া নাৰদে তেওঁক বাক্য ক’লে।

Verse 49

बले त्वं किं न जानासि कार्याकार्यविचारणाम् । धर्मो हि महतामेष शरणागतपालनम्

হে বলি, কৰণীয়-অকৰণীয় বিচাৰ তুমি নাজানা নেকি? মহাত্মাসকলৰ এইয়েই ধৰ্ম—শৰণাগতক ৰক্ষা কৰা।

Verse 50

शरणागतं च विप्रं च रोगिणं वृद्धमेव च । यएतान्न च रक्षंति ते वै ब्रह्महणो नराः

শৰণাগত, ব্ৰাহ্মণ, ৰোগী আৰু বৃদ্ধ—যিসকলে এওঁলোকক ৰক্ষা নকৰে, সেই মানুহ নিশ্চয়েই ব্ৰহ্মহন্তা বুলি গণ্য হয়।

Verse 51

शरणागतशब्देन आगतस्तव सन्निधौ । संरक्षणाय योग्यश्च त्वया नास्त्यत्र संशयः । एवमुक्तो नारदेन तदा दैत्यपतिः स्वयम्

‘“শৰণাগত” বুলিয়েই যি কোৱা হয়, সি তোমাৰ সন্নিধানলৈ আহি পৰিছে। সি তোমাৰ দ্বাৰা ৰক্ষাৰ যোগ্য—ইয়াত একো সন্দেহ নাই।’ নাৰদৰ এই বাক্য শুনি তেতিয়া দানৱপতি বলিয়ে নিজে…

Verse 52

विमृश्य परया बुद्ध्या कार्याकार्यविचारणाम् । शक्रं प्रपूजयामास बहुमानपुरःसरम् । लोकपालैः समेतं च तथा सुरगणैः सह

তাৰ পাছত তীক্ষ্ণ বুদ্ধিৰে কৰণীয়-অকৰণীয় বিচাৰ কৰি, লোকপাল আৰু দেৱগণসহ আগত শক্র (ইন্দ্ৰ)ক মহা সন্মানেৰে পূজা-সত্কাৰ কৰিলে।

Verse 53

प्रत्ययार्थं च सत्त्वानि ह्यनेकानि व्रतानि वै । बलिप्रत्ययभूतानि स चकारः पुरंदरः

আৰু বিশ্বাস আৰু প্ৰমাণৰ বাবে, পুৰন্দৰ (ইন্দ্ৰ)এ সৎ-আচৰণৰ নিদৰ্শন স্বৰূপে বহুতো ব্ৰত আৰু সৎকৰ্ম গ্ৰহণ কৰিলে, যিবোৰ বলিৰ বাবে জামিনস্বৰূপ হ’ল।

Verse 54

एवं स समयं कृत्वा शक्रः स्वार्थपरायणः । बलिना सह चावासीदर्थशास्त्रपरो महान्

এইদৰে চুক্তি স্থিৰ কৰি, নিজৰ উদ্দেশ্যত নিবিষ্ট শক্র (ইন্দ্ৰ) বলিৰ সৈতে একেলগে বাস কৰিলে—সেই মহানজন নীতি-অৰ্থশাস্ত্ৰত পৰায়ণ আছিল।

Verse 55

एवं निवसतस्तस्य सुतलेऽपि शतक्रतोः । वत्सरा बहवो ह्यासंस्तदा बुद्धिमकल्पयत् । संस्मृत्य वचनं विष्णोर्विमृश्य च पुनःपुनः

এইদৰে বাস কৰি থাকোঁতে—সুতলতেও—শতক্ৰতু (ইন্দ্ৰ)ৰ বহু বছৰ পাৰ হ’ল। তেতিয়া তেওঁ এক উপায় স্থিৰ কৰিলে, বিষ্ণুৰ বাক্য স্মৰণ কৰি আৰু সেয়া বাৰে বাৰে চিন্তা কৰি।

Verse 56

एकदा तु सभामध्य आसीनो देवराट्स्वयम् । उवाच प्रहसन्वाक्यं बलिमुद्दिश्य नीतिमान्

এদিন সভাৰ মাজত আসীন দেৱৰাজ স্বয়ং—নীতি-নিপুণ—হাঁহি মাৰি বালিক উদ্দেশ কৰি বাক্য ক’লে।

Verse 57

प्राप्तव्यानि त्वया वीर अस्माकं च त्वया बले । गजादीनि बहून्येव रत्नानि विविधानि च

হে বীৰ! তোমাৰ দ্বাৰা আৰু আমাৰ দ্বাৰা বহু বস্তু লাভযোগ্য—অসংখ্য গজ আদি আৰু নানা প্ৰকাৰৰ ৰত্নো।

Verse 58

गतानि तत्क्षणादेव सागरे पतितानि वै । प्रयत्नो हि प्रकर्तव्यो ह्यस्माभिस्त्वयान्वितैः

সেইবোৰ তৎক্ষণাৎ গ’ল আৰু নিশ্চয় সাগৰত পতিত হ’ল। সেয়ে আমাৰ—তোমাৰ সৈতে মিলি—অবশ্যই প্ৰচেষ্টা কৰা উচিত।

Verse 59

तेषां चोद्धरणे दैत्य रत्नानामिह सागरात् । तर्हि निर्मथनं कार्यं भवता कार्यसिद्धये

হে দৈত্য! যদি সেই ৰত্নসমূহ ইয়াত সাগৰৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰিব লাগে, তেন্তে কাৰ্যসিদ্ধিৰ বাবে তোমাৰ দ্বাৰাই নিশ্চয় মথন কৰ্তব্য।

Verse 60

बलिः प्रवर्तितस्तेन शक्रेण सुरसूदनः । उवाच शक्रं त्वरितः केनेदं मथनं भवेत्

শক্ৰ (ইন্দ্ৰ)ৰ প্ৰেৰণা পাই, বালি—সুৰসংহাৰক—দ্ৰুত শক্ৰক ক’লে: “কোন উপায়ে এই মথন সম্পন্ন হ’ব?”

Verse 61

तदा नभोगता वाणी मेघगंभीरनिःस्वना । उवाच देवा दैत्याश्च मंथध्वं क्षीरसागरम्

তেতিয়া আকাশত মেঘ-গম্ভীৰ গর্জনৰ দৰে এক দিৱ্য বাণী ধ্বনিত হ’ল আৰু ক’লে: “হে দেৱ আৰু দৈত্যসকল, ক্ষীৰসাগৰ মথন কৰা!”

Verse 62

भवतां बलवृद्धिश्च भविष्यति न संशयः

“আৰু তোমালোকৰ বল বৃদ্ধি পাব—ইয়াত একো সন্দেহ নাই।”

Verse 63

मंदरं चैव मंथानं रज्जुं कुरुत वासुकिम् । पश्चाद्देवाश्च दैत्याश्च मेलयित्वा विमथ्यताम्

“মন্দর পৰ্বতক মথনী-দণ্ড কৰা আৰু বাসুকীক ৰজ্জু কৰা। তাৰ পিছত দেৱ আৰু দৈত্য একেলগে মিলি মথন সম্পন্ন কৰক।”

Verse 64

नभोगतां च तां वाणीं निशम्याथ तदाःसुराः । दैत्यैः सार्द्धं ततः सर्व उद्यमं चक्रुरुद्यताः

সেই আকাশীয় বাণী শুনি, তেতিয়া অসুৰসকলে দৈত্যসকলৰ সৈতে একেলগে উঠি পৰিল; সকলোয়ে দৃঢ় সংকল্পে সেই উদ্যোগ আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 65

पातालान्निर्गताः सर्वे तदा तेऽथ सुरासुराः । आजग्मुरतुलं सर्वे मंदरं पर्वतोत्तमम्

তেতিয়া সেই সকলো দেৱ আৰু অসুৰ পাতালৰ পৰা ওলাই আহিল আৰু একেলগে গৈ অতুলনীয়, পৰ্বতশ্ৰেষ্ঠ মন্দর পৰ্বতত উপস্থিত হ’ল।

Verse 66

दैत्याश्च कोटिसंख्याकास्तथा देवा न संशयः । उद्युक्ताः सहसा प्राऽयुर्मंदरं कनकप्रभम्

কোটি সংখ্যক দৈত্য আৰু নিঃসন্দেহে দেৱতাসকলেও, তৎক্ষণাৎ উদ্যত হৈ, সোনালী কান্তিযুক্ত মন্দৰ পৰ্বতৰ দিশে আগবাঢ়িল।

Verse 67

सरत्नं वर्तुलाकारं स्थूलं चैव महाप्रभम् । अनेकरत्नसंवीतं नानाद्रुमनिषेवितम्

সেয়া ৰত্নেৰে খচিত, বৃত্তাকাৰ, স্থূল আৰু মহাতেজস্বী আছিল; নানা প্ৰকাৰ ৰত্নেৰে অলংকৃত আৰু বিচিত্ৰ বৃক্ষসমূহেৰে পৰিসেৱিত।

Verse 68

चंदनैः पारिजातैश्च नागपुन्नागचंपकैः । नानामृगगणाकीर्णं सिंहशार्दूलसेवितम्

সেয়া চন্দন আৰু পাৰিজাত বৃক্ষৰে, নাগ, পুন্নাগ আৰু চম্পক ফুলেৰে শোভিত আছিল; নানা মৃগদলেৰে পৰিপূৰ্ণ আৰু সিংহ-ব্যাঘ্ৰেৰে পৰিসেৱিত।

Verse 69

महाशैलं दृष्ट्वा ते सुरसत्तमाः । ऊचुः प्रांजलयः सर्वे तदा ते सुरसत्तमाः

সেই মহাশৈল দেখি দেৱশ্ৰেষ্ঠসকলে সকলোৱে প্ৰাঞ্জলি ধৰি, তেতিয়া তাক সম্বোধন কৰি ক’বলৈ ধৰিলে।

Verse 70

देवा ऊचुः । अद्रे सुरा वयं सर्वे विज्ञप्तुमिह चागताः । तच्छृणुष्व महाशैल परेषामुपकारकः

দেৱাসকলে ক’লে— “হে অদ্ৰে! আমি সকলো দেৱতা ইয়ালৈ নিবেদন কৰিবলৈ আহিছোঁ। হে মহাশৈল, আমাৰ কথা শুনা; তুমি আনৰ উপকাৰকাৰী।”

Verse 71

एवमुक्तस्तदा शैलो दवैर्दैत्यैः स मंदरः । उवाच निःसृतो भूत्वा परं विग्रहवान्वचः

দেৱতা আৰু দৈত্যসকলৰ এইদৰে সম্বোধনত, সেই মন্দৰ পৰ্বত তেতিয়া আগবাঢ়ি ওলাই আহিল আৰু যেন সাকাৰ হৈ উঠা বাক্যৰে কথা ক’লে।

Verse 72

तेन रूपेण रूपी स पर्वतो मंदराचलः । किमर्थमागताः सर्वे मत्समीपं तदुच्यताम्

সেই ৰূপ ধাৰণ কৰি, ৰূপী মন্দৰাচল পৰ্বতে ক’লে— “তোমালোক সকলোৱে কিহৰ উদ্দেশ্যে মোৰ ওচৰলৈ আহিছা? সেয়া কোৱা হওক।”

Verse 73

तदा बलिरुवाचेदं प्रस्तावसदृशं वचः । इंद्रोपि त्वरया युक्तो बभाषे सूनृतं वचः

তেতিয়া বলিয়ে উপলক্ষ্যসদৃশ বাক্য ক’লে; আৰু ইন্দ্ৰও ত্বৰিত হৈ সৎ আৰু মধুৰ বাক্য উচ্চাৰণ কৰিলে।

Verse 74

अस्माभिः सह कार्यार्थे भव त्वं मंदराचल । अमृतोत्पादनार्थे त्वं मंथानं भव सुव्रत

“আমাৰ সৈতে এই কাৰ্য সিদ্ধিৰ বাবে থাকক, হে মন্দৰাচল। অমৃত উৎপাদনৰ নিমিত্তে তুমি মথনীদণ্ড হওক, হে সুৱ্ৰত।”

Verse 75

तथेति मत्वा तद्वाक्यं देवानां कार्यसिद्धये । ऊचे देवासुरांश्चेदमिन्द्रं प्रति विशेषतः

“তথাই হওক” বুলি ভাবি, দেৱতাসকলৰ কাৰ্য সিদ্ধিৰ বাবে সি দেৱ-অসুৰসকলক এই বাক্য ক’লে—বিশেষকৈ ইন্দ্ৰক লক্ষ্য কৰি।

Verse 76

छेदितौ च त्वया पक्षौ वज्रेण शतपर्वणा । गंतुं कथं समर्थोऽहं भवतां कार्यसिद्धये

তোমাৰ দ্বাৰা শত-পৰ্বযুক্ত বজ্ৰে মোৰ দুয়োটা পাখি ছেদন কৰা হ’ল। তেন্তে তোমালোকৰ কাৰ্য সিদ্ধিৰ বাবে মই কেনেকৈ গমনৰ সামৰ্থ্য ৰাখোঁ?

Verse 77

तदा देवासुराः सर्वे स्तूयमाना महाचलम् । उत्पाटयेयुरतुलं मंदरं च ततोद्भुतम्

তেতিয়া সকলো দেৱতা আৰু অসুৰে মহাচলৰ স্তৱ কৰি, অতুল আৰু আশ্চৰ্য মন্দৰ পৰ্বতক উপড়াই তুলিলে।

Verse 78

क्षीरार्णवं नेतुकामा ह्यशक्तास्ते ततोऽभवन् । पर्वतः पतितः सद्यो देवदैत्योपरि ध्रुवम्

ক্ষীৰসাগৰলৈ নিবলৈ ইচ্ছা কৰিও তেওঁলোক তেতিয়া অক্ষম হৈ পৰিল। পৰ্বতটো তৎক্ষণাৎ—নিশ্চয়েই—দেৱ আৰু দৈত্যসকলৰ ওপৰত পৰি গ’ল।

Verse 79

केचिद्भग्ना मृताः केचित्केचिन्मूर्छापरा भवन् । परीवादरताः केचित्केचित्क्लेशत्वमागताः

কিছুমান চেপি ভাঙি গ’ল; কিছুমান তেনেই মৰিল। কিছুমান গভীৰ মূৰ্ছাত পৰিল। কিছুমান নিন্দা-দোষাৰোপত ৰত হ’ল, আৰু কিছুমান ঘোৰ দুখ-ক্লেশত নিমজ্জিত হ’ল।

Verse 80

ेवं भग्नोद्यमा जाता असुराःसुरदानवाः । चेतनां परमां प्राप्तास्तुष्टुवुर्जगदीश्वरम्

এইদৰে তেওঁলোকৰ উদ্যোগ ভাঙি পৰিল; অসুৰ আৰু দেৱ-দানৱৰ দলসমূহ সজাগ হ’ল। পৰম চেতনালাভ কৰি তেওঁলোকে জগদীশ্বৰক স্তৱ কৰিলে।

Verse 81

रक्षरक्ष महाविष्णो शरणागतवत्सल । त्वया ततमिदं सर्वं जंगमाजंगमं च यत्

ৰক্ষা কৰা, ৰক্ষা কৰা, হে মহাবিষ্ণু, শৰণাগত-ৱৎসল! তোমাৰেই দ্বাৰা এই সকলো ব্যাপ্ত—যি চলমান আৰু যি অচল।

Verse 82

देवानां कार्यसिद्ध्यर्थं प्रादुर्भूतो हरिस्तदा । तान्दृष्ट्वा सहसा विष्णुर्गरुडोपरि संस्थितः

দেৱতাসকলৰ কাৰ্য সিদ্ধিৰ বাবে তেতিয়া হৰি প্ৰাদুৰ্ভূত হ’ল। তেওঁলোকক দেখি বিষ্ণু তৎক্ষণাৎ গৰুড়ৰ ওপৰত আসীন হৈ প্ৰকাশ পালে।

Verse 83

लीलया पर्वतश्रेष्ठमुत्तभ्यारोपयत्क्षणात् । गरुत्मति तदा देवः सर्वेषामभयं ददौ

লীলা কৰি তেওঁ পৰ্বতশ্ৰেষ্ঠক ক্ষণমাত্ৰতে উঠাই গৰুড়ৰ ওপৰত আৰোপ কৰিলে। তেতিয়া গৰুত্মানৰ ওপৰত অৱস্থিত দেৱে সকলোকে অভয় দান কৰিলে।

Verse 84

तत उत्थाय तान्देवान्क्षीरोस्योत्तरं तटम् । नीत्वा तं पर्वतं वृद्धं निक्षिप्याप्सु ततो ययौ

তাৰ পাছত তেওঁ উঠি দেৱতাসকলক ক্ষীৰসাগৰৰ উত্তৰ তীৰলৈ নিলে। সেই মহান পৰ্বত আনি পানীত স্থাপন কৰি, তাৰ পাছত তেওঁ গুচি গ’ল।

Verse 85

तदा सर्वे सुरगणाः स्वागत्य असुरैः सह । वासुकिं च समादाय चक्रिरे समयंच तम्

তেতিয়া সকলো সুৰগণ অসুৰসকলৰ সৈতে একেলগে সমবেত হ’ল। তেওঁলোকে বাসুকিক লৈ, পৰস্পৰৰ মাজত সেই চুক্তি স্থিৰ কৰিলে।

Verse 86

मंथानं मंदरं चैव वासुकिं रज्जुमेव च । कृत्वा सुराऽसुराः सर्वे ममंथुः श्रीरसागरम्

মন্দৰ পৰ্বতক মথনী আৰু বাসুকীক ৰজ্জু কৰি, সকলো দেৱতা আৰু অসুৰ একেলগে শ্ৰীময় ক্ষীৰসাগৰ মথিলে।

Verse 87

क्षीराब्धेर्मथ्यमानस्य पर्वतो हि रसातलम् । गतः स तत्क्षणादेव कूर्मो भूत्वा रमापतिः । उद्धृतस्तत्क्षणादेव तदद्भुतमिवाभवत्

ক্ষীৰসাগৰ মথা হৈ থাকোঁতে পৰ্বতখন তৎক্ষণাৎ ৰসাতললৈ ডুব গ’ল। সেই মুহূর্ততে ৰমাপতি প্ৰভু কূৰ্ম অৱতাৰ ধৰি তৎক্ষণাৎ তাক উদ্ধাৰ কৰিলে—সেয়া অতি আশ্চৰ্য যেন লাগিল।

Verse 88

भ्राम्यमाणस्ततः शैलो नोदितः सुरदानवैः । भ्रममाणो निराधारो बोधश्चेव गुरुं विना

তাৰ পিছত দেৱতা আৰু দানৱসকলৰ প্ৰেৰণা পাই শৈলখন ঘূৰিবলৈ ধৰিলে; আধাৰ নথকা অৱস্থাত ঘূৰি ফুৰা, সেয়া গুৰুবিহীন জ্ঞানৰ বিভ্ৰান্ত ঘূৰণিৰ দৰে আছিল।

Verse 89

परमात्मा तदा विष्णुराधारो मंदरस्य च । दोर्भिश्चतुर्भिः संगृह्य ममंथाब्धिं सुखावहम्

তেতিয়া পৰমাত্মা বিষ্ণুৱে মন্দৰ পৰ্বতৰ আধাৰ হ’ল; চাৰিখন বাহুৰে তাক ধৰি তেওঁ সুখ-কল্যাণদায়ক সাগৰ মথিলে।

Verse 90

तदा सुरासुराः सर्वे ममंथुः क्षीरसागरम् । एकीभूत्वा बलेनैवमतिमात्रं बलोत्कटाः

তেতিয়া সকলো দেৱতা আৰু অসুৰ একেলগে ক্ষীৰসাগৰ মথিলে; কেৱল বলৰ দ্বাৰাই একীভূত হৈ তেওঁলোকে অতি প্ৰচণ্ড শক্তিৰে পৰিশ্ৰম কৰিলে।

Verse 91

पृष्ठकंठोरुजान्वंतः कमठस्य महात्मनः । तथासौ पर्वतश्रेष्ठो वज्रसारमयो दृढः । उभयोर्घर्षणादेव वडवाग्निः समुत्थितः

মহাত্মা কচ্ছপৰ পিঠি, ডিঙি, উৰু আৰু হাঁটু ওপৰত সেই পৰ্বতশ্ৰেষ্ঠ, বজ্ৰসাৰময় অতি দৃঢ়, ঘঁহি-ঘঁহি চলিল; উভয়ৰ ঘৰ্ষণতেই সাগৰৰ অন্তৰ্গত অগ্নি—বডৱাগ্নি—উদ্ভৱ হ’ল।

Verse 92

हलाहलं च संजातं तदॄष्ट्वा नारदेन हि । ततो देवानुवाचेदं देवर्षिरमितद्युतिः

যেতিয়া হালাহল বিষ উৎপন্ন হ’ল, নাৰদে তাক দেখিলে; তেতিয়া অমিত তেজস্বী সেই দেবর্ষিয়ে দেবতাসকলক এইদৰে ক’লে।

Verse 93

न कार्यं मथनं चाब्धेर्भवद्भिरधुनाऽखिलैः । प्रार्थयध्वं शिवं देवाः सर्वे दक्षस्य याजनम् । तद्विस्मृतिं च वोयातं वीरभद्रेण यत्कृतम्

‘এতিয়া তোমালোক সকলোৱে সাগৰ-মথন আগবঢ়াব নালাগে। হে দেবতাসকল, দক্ষৰ যজ্ঞ স্মৰণ কৰি শিৱক প্ৰাৰ্থনা কৰা; আৰু বীৰভদ্ৰৰ কৃত্যৰ ফলত যি বিস্মৃতি তোমালোকৰ ওপৰত আহিছিল, সেয়া দূৰ হওক।’

Verse 94

तस्माच्छिवः स्मर्यतां चाशु देवाः परः पराणामपि वा परश्च । परात्परः परमानंदरूपो योगिध्येयो निष्प्रपंचो ह्यरूपः

‘সেয়ে হে দেবতাসকল, শীঘ্ৰে শিৱক স্মৰণ কৰা—উচ্চৰো উচ্চ, পৰৰো পৰ; পৰাত্পৰ, পৰমানন্দ-স্বরূপ; যোগীসকলৰ ধ্যানযোগ্য, প্ৰপঞ্চৰহিত আৰু অরূপ।’

Verse 95

ते मथ्यमानास्त्वरिता देवाः स्वात्मार्थसाधकाः । अभिलाषपराः सर्वे न श्रृण्वंति यतो जडाः

কিন্তু সেই দেবতাসকল মথনত ব্যস্ত হৈ ত্বৰিত আছিল, নিজৰ স্বাৰ্থ সিদ্ধিতেই লিপ্ত; কামনাত আসক্ত সকলো, জড় হৈ পৰাৰ বাবে একো নুশুনিলে।

Verse 96

उपदेशैश्च बहुभिर्नोपदेश्याः कदाचन । ते रागद्वेषसंघाताः सर्वे शिवपराङ्मुखाः

বহু উপদেশ দিলেও তেওঁলোক কেতিয়াও উপদেশ গ্ৰহণ নকৰিলে; কিয়নো তেওঁলোক ৰাগ-দ্বেষৰ গোট, সকলেই শিৱৰ পৰা বিমুখ আছিল।

Verse 97

केवलोद्यमसंवीता ममंथुः क्षीरसागरम् । अतिनिर्मथनाज्जातं क्षीराब्धेश्चहलाहलम्

কেৱল কঠোৰ উদ্যমে আৱৃত হৈ তেওঁলোকে ক্ষীৰসাগৰ মন্থন কৰিলে; আৰু অতিমন্থনৰ ফলত সেই দুগ্ধসমুদ্ৰৰ পৰা হালাহল বিষ জন্মিল।

Verse 98

त्रैलोक्यदहने प्रौढं प्राप्तं हंतुं दिवौकसः । अत ऊर्ध्वं दिशः सर्वा व्याप्तं कृत्स्नं नभस्तलम् । ग्रसितुं सर्वभूतानां कालकूटं समभ्ययात्

ত্ৰিলোক দহিবলৈ সক্ষম ভয়ংকৰ কালকূট বিষে দেৱলোকবাসীক বিনাশ কৰিবলৈ আগবাঢ়িল। তাৰপিছত ওপৰলৈ উঠি সি সকলো দিশত বিয়পি পৰিল, সমগ্ৰ আকাশমণ্ডল ভৰি পেলালে, যেন সকলো প্ৰাণীক গিলিবলৈ আহিছে।

Verse 99

दृष्ट्वा बृहंतं स्वकरस्थमोजसा तं सर्पराजं सह पर्वतेन । तत्रैव हित्वापययुस्तदानीं पलायमाना ह्यसुरैः समेताः

কেৱল বলৰ জোৰে হাতে ধৰা, পৰ্বতসহ সেই মহাশক্তিশালী সৰ্পৰাজক দেখি, তেওঁলোকে তৎক্ষণাৎ সেই স্থান ত্যাগ কৰি পলাই গ’ল; পলায়নত অসুৰসকলেও তেওঁলোকৰ সৈতে যোগ দিলে।

Verse 100

तथैव सर्व ऋषयो भृग्वाद्याः शतशाम्यति । दक्षस्य यजनं तेन यथा जातं तथाभवत्

সেইদৰে ভৃগু আদি সকলো ঋষি শতশঃ উপায়ে শান্ত হ’ল; আৰু তেনেকৈ দাক্ষৰ যজ্ঞ যিদৰে ঘটিছিল, তেনেকৈয়ে তাৰ ফল স্থিৰ হ’ল।

Verse 101

सत्यलोकं गताः सर्वे भुगुणा नोदिता भृशम् । वेदवाक्यैश्च विविधैः कालकूटं शतशस्ततः । देवा नास्त्यत्र संदेहः सत्यं सत्यं वदामि वः

ভৃগুৰ প্ৰবল উপদেশত সকলোৱে সত্যলোকলৈ গ’ল। তাত নানাবিধ বৈদিক বাক্য-মন্ত্ৰেৰে তেওঁলোকে কালকূট বিষক পুনঃপুনঃ প্ৰতিহত কৰিলে। হে দেৱসকল, ইয়াত একো সন্দেহ নাই—সত্য, সত্য মই তোমালোকক কওঁ।

Verse 102

भृगुणोक्तं वचः श्रुत्वा कालकूटविषार्द्दिताः । सत्यलोकं समासाद्य ब्रह्माणं शरणं ययुः

ভৃগুৰ বাক্য শুনি, কালকূট বিষে পীড়িত হৈ তেওঁলোকে সত্যলোকত উপস্থিত হৈ ব্ৰহ্মাৰ শৰণ ল’লে।

Verse 103

तदा जाज्वल्यमानं वै कालकूटं प्रभोज्जवलम् । दृष्ट्वा ब्रह्माथ तान्दृष्ट्वा ह्यकर्मज्ञानसुरासुरान् । तेषां शपितुमारेभे नारदेन निवारितः

তেতিয়া ব্ৰহ্মাই অগ্নিসদৃশ জ্বলি উঠা, ভয়ংকৰ তেজে দীপ্ত কালকূটক দেখিলে; আৰু কৰ্ম-বিবেকৰ জ্ঞানহীন দেৱ-অসুৰসকলকো দেখি তেওঁলোকক শাপ দিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে, কিন্তু নাৰদে তেওঁক নিবাৰিলে।

Verse 104

ब्रह्मोवाच । अकार्यं किं कृतं देवाः कस्मात्क्षोभोयमुद्यतः । ईश्वरस्य च जातोऽद्य नान्यथा मम भाषितम्

ব্ৰহ্মাই ক’লে— “হে দেৱসকল, কোন অনুচিত কৰ্ম কৰা হ’ল যে এই অস্থিৰতা উঠিল? আজি এই বিঘ্ন ঈশ্বৰৰ বিধানতেই ঘটিছে—মোৰ বাক্য অন্যথা নহয়।”

Verse 105

ततो देवैः परिवृतो वेदोपनिषदैस्तथा । नानागमैः परिवृतः कालकूटभयाद्ययौ

তাৰ পাছত দেৱসকলৰ দ্বাৰা পৰিবৃত হৈ, আৰু বেদ-উপনিষদেৰে আৱৰি ধৰা—নানাবিধ আগমেৰে পৰিবৃত—কালকূটৰ ভয়ত তেওঁ আগবাঢ়িল।

Verse 106

ततश्चिंतान्विता देवा इदमूचुः परस्परम् । अविद्याकामसंवीताः कुर्यामः शंकरं च कम्

তাৰ পিছত চিন্তাৰে আৱৃত দেৱসকলে পৰস্পৰে ক’লে: “অবিদ্যা আৰু কামনাৰে আচ্ছন্ন হৈ আমি কি কৰিম, আৰু কাক শংকৰ—ৰক্ষাকৰ্তা—ৰূপে স্থাপন কৰিম?”

Verse 107

ब्रह्माणं च पुरस्कृत्य तदा देवास्त्वरान्विताः । वैकुण्ठमाव्रजन्सर्वे कालकूट भयार्द्दिताः

তেতিয়া ব্ৰহ্মাক আগত ৰাখি, দেৱসকল ত্বৰিত হৈ আগবাঢ়িল; কালকূটৰ ভয়ত ব্যাকুল হৈ সকলোৱে বৈকুণ্ঠলৈ গ’ল।

Verse 108

ब्रह्मादयश्चर्षिगणाश्च तदा परेशं विष्णुं पुराणपुरुषं प्रभविष्णुमीशम् । वैकुण्ठमाश्रितमधोक्षजमाधवं ते सर्वे सुरासुरगणाः शरणं प्रयाताः

তেতিয়া ব্ৰহ্মা আদি আৰু ঋষিগণ সেই পৰমেশ্বৰ বিষ্ণু—পুৰাণপুৰুষ, প্ৰভৱিষ্ণু ঈশ, মাধৱ, বৈকুণ্ঠবাসী অধোক্ষজ—ৰ শৰণলৈ গ’ল; দেৱ-অসুৰৰ সকলো দল তেওঁৰ আশ্ৰয় গ্ৰহণ কৰিলে।

Verse 109

तावत्प्रवृद्धं सुमहत्कालकूटं समभ्ययात् । दग्ध्वादो ब्रह्मणो लोकं वैकुण्ठं च ददाह वै

সেই সময় অতি বৃহৎ আৰু অতিশয় বৃদ্ধি পোৱা কালকূট উথলি উঠিল; প্ৰথমে ব্ৰহ্মাৰ লোক দগ্ধ কৰি, নিশ্চিতভাৱে বৈকুণ্ঠকো দহাই দিলে।

Verse 110

कालकूटाग्निना दग्धो विष्णुः सर्वगुहाशयः । पार्षदैः सहितः सद्यस्तमालसदृशच्छविः

কালকূটৰ অগ্নিত দগ্ধ হৈ, সকলো গুপ্ত গুহা (হৃদয়)ত নিবাস কৰা বিষ্ণু পাৰ্ষদসকলসহ তৎক্ষণাৎ তমাল গছৰ দৰে গাঢ় বৰ্ণ ধাৰণ কৰিলে।

Verse 111

वैकुण्ठं च सुनीलं च सर्वलोकैः समावृतम् । जलकल्मषसंवीताः सर्वे लोकास्तदाभवन्

বৈকুণ্ঠোও গাঢ় নীলা হৈ পৰিল আৰু সকলো লোকৰ দ্বাৰা আৱৃত হ’ল; তেতিয়া সকলো লোক আশ্চৰ্য ‘জল-কল্মষ’—মলিন, উথল-পাথল জল সদৃশ কলুষতাৰে ঢাক খালে।

Verse 112

अष्टावरणसंवीतं ब्रह्मांडं ब्रह्मणा सह । भस्मीभूतं चकाराशु जलकल्मषमद्भुतम्

অষ্ট আৱৰণেৰে আৱৃত ব্ৰহ্মাণ্ড, ব্ৰহ্মাসহ, সেই আশ্চৰ্য জল-কল্মষে শীঘ্ৰেই ভস্ম কৰি পেলালে।

Verse 113

नोभूमिर्न जलं चाग्निर्न वायुर्न नभस्तदा । नाहंकारो न च महान्मूलाविद्या तथैव च । शिवस्य कोपात्संजातं तदा भस्माकुलं जगत्

তেতিয়া নাছিল ভূমি, নাছিল জল, নাছিল অগ্নি, নাছিল বায়ু, নাছিল আকাশো; নাছিল অহংকাৰ, নাছিল মহান তত্ত্ব, মূলে অৱিদ্যাও নাছিল। শিৱৰ ক্ৰোধৰ পৰা তেতিয়া জগত ভস্মৰ উথল-পাথল হৈ পৰিল।