Adhyaya 8
এই অধ্যায়ত লোমশে কয়—ঘোৰ পাপত চিহ্নিত এজন চোৰ মন্দিৰৰ ঘণ্টা চুৰ কৰিবলৈ যেতিয়া আগবাঢ়ে, তেতিয়াই সেই ঘটনাই শিৱৰ অপ্রত্যাশিত কৃপাৰ কাৰণ হয়। শংকৰে তাক ভক্তসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ আৰু নিজৰ প্ৰিয় বুলি ঘোষণা কৰে; বীৰভদ্ৰ আদি গণে তাক কৈলাসলৈ লৈ গৈ দিব্য গণসেৱক কৰি তোলে। তাৰ পিছত নীতিতত্ত্ব স্থাপন কৰা হয়—শিৱভক্তি, বিশেষকৈ লিঙ্গাৰ্চনা, কেৱল তৰ্ক-বিতৰ্কতকৈ শ্ৰেষ্ঠ ফলদায়ক; পূজাৰ সান্নিধ্যত পশুও পুণ্যৰ যোগ্য হয়। শিৱ–বিষ্ণুৰ একত্ব প্ৰতিপাদন কৰি লিঙ্গ আৰু পীঠিকাক এক প্ৰতীকাত্মক একতা হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়—লিঙ্গ মহেশ্বৰ-স্বৰূপ, পীঠিকা বিষ্ণু-স্বৰূপ; সেয়ে লিঙ্গপূজা সৰ্বোত্তম। লোকপাল, দেৱ, দৈত্য, ৰাক্ষস আদি লিঙ্গপূজক বুলি উদাহৰণ দি ৰাৱণৰ ঘোৰ তপস্যা বৰ্ণনা কৰা হয়—সেই ৰাৱণে পুনঃপুনঃ নিজৰ মস্তক অৰ্পণ কৰি শিৱাৰাধনা কৰে আৰু বৰ-জ্ঞান লাভ কৰে। ৰাৱণক জয় কৰিব নোৱাৰা দেৱতাসকলে নন্দীৰ উপদেশত বিষ্ণুৰ শৰণ লয়; বিষ্ণুৱে ৰামাৱতাৰলৈকে অৱতাৰ-যোজনা কয় আৰু হনুমানক একাদশ-ৰুদ্ৰৰ প্ৰকাশ বুলি উল্লেখ কৰে। শেষত যজ্ঞপুণ্য ক্ষয়শীল, কিন্তু লিঙ্গভক্তি মায়া-ক্ষয়, গুণাতীততা আৰু মুক্তিৰ দিশে লৈ যায়—এই কথা কৈ আগলৈ শিৱৰ বিষভক্ষণ (গৰভক্ষণ) প্ৰসঙ্গৰ সংকেত দিয়া হয়।
Shlokas
Verse 1
। लोमश उवाच । तस्करोऽपि पुरा ब्रह्मन्सर्वधर्मबाहिष्कृतः । ब्रह्मघ्नोऽसौ सुरापश्च सुवर्णस्य च तस्करः
লোমশে ক’লে: হে ব্ৰাহ্মণ, পূৰ্বে এক চোৰ আছিল, যাক সকলো ধৰ্মৰ পৰা বহিষ্কৃত কৰা হৈছিল। সি ব্ৰাহ্মণ-হন্তা, সুৰাপায়ী আৰু সোণ চুৰ কৰা লোকো আছিল।
Verse 2
लंपटोहि महापाप उत्तमस्त्रीषु सर्वदा । द्यूतकारी सदा मंदः कितवैः सह संगतः
সি কামাসক্ত, মহাপাপী, আৰু সদায় আনৰ উত্তম স্ত্ৰীসকলৰ পিছে লাগি থাকিল। সদায় জুৱা খেলে, মন্দবুদ্ধি, আৰু ঠগসকলৰ সঙ্গত থাকিল।
Verse 3
एकदा क्रीडता तेन हारितं द्यूतमद्भुतम् । कितवैर्मर्द्यमानो हि तदा नोवाच किञ्चन
এদিন খেলি থাকোঁতে সি এক আশ্চৰ্য দ্যূত-ক্ৰীড়াত ভয়ংকৰভাৱে হাৰিল। ঠগ জুৱাৰীয়ে মাৰি-ধৰি থাকিলেও, তেতিয়া সি একো নক’লে।
Verse 4
पीडितोऽप्यभवत्तूष्णीं तैरुक्तः पापकृत्तमः । द्यूते त्वया च तद्द्रव्यं हारितं किं प्रयच्छसि
যন্ত্ৰণাতো পীড়িত হ’লেও সি নীৰৱে থাকিল। তেতিয়া সিহঁতে সেই মহাপাপীক ক’লে: ‘জুৱাত তুমি সেই ধন হাৰিছা—এতিয়া কি দি পৰিশোধ কৰিবা?’
Verse 5
नो वा तत्कथ्यतां शीघ्रं याथातथ्येन दुर्मते । यद्धारितं प्रयच्छामि रात्रावित्यब्रवीच्च सः
‘নহ’লে তেন্তে সঁচাকৈ আৰু সোনকালে ক’—হে মূৰ্খ!’ সি ক’লে, ‘যি মই হাৰিছোঁ, সেয়া মই ৰাতিত শোধ দিম।’
Verse 6
तैर्मुक्तस्तेन वाक्येन गतास्ते कितवादयः । तदा निशीथसमये गतोऽसौ शिवमंदिरम्
তাৰ কথাত ভৰসা কৰি সিহঁতে তাক এৰি দিলে; জুৱাৰী আদি সকলো গুচি গ’ল। তাৰ পাছত নিশীথ সময়ত সি শিৱ-মন্দিৰলৈ গ’ল।
Verse 7
शिरोधिरुह्य शम्भोश्च घण्टामादातुमुद्यतः । तावत्कैलासशिखरे शंभुः प्रोवाच किंकरान्
শম্ভুৰ (লিঙ্গৰ) শিৰত উঠি সি ঘণ্টা ল’বলৈ উদ্যত হ’ল। ঠিক সেই মুহূর্ততে কৈলাস-শিখৰত শম্ভুৱে নিজৰ গণসকলক ক’লে।
Verse 8
अनेन यत्कृतं चाद्य सर्वेषामधिकं भुवि । सर्वेषामेव भक्तानां वरिष्ठोऽयं च मत्प्रियः
“আজি এইজনে যি কৰিলে, পৃথিৱীত সৰ্বসাধাৰণৰ ওপৰতেও অধিক। সৰ্বভক্তৰ মাজত এইজনেই শ্ৰেষ্ঠ, আৰু মোৰ অতি প্ৰিয়।”
Verse 9
इति प्रोक्त्वान यामास वीरभद्रादिभिर्गणैः । ते सर्वे त्वरिता जग्मुः कैलासाच्छिववल्लभात्
এইদৰে কৈ শিৱে বীৰভদ্ৰ আদি গণসকলক প্ৰেৰণ কৰিলে। শিৱৰ প্ৰিয় ধাম কৈলাসৰ পৰা তেওঁলোক সকলোৱে তৎক্ষণাৎ দ্ৰুত গতিৰে যাত্ৰা কৰিলে।
Verse 10
सर्वैर्डमरुनादेन नादितं भुवनत्रयम् । तान्दृष्ट्वा सहसोत्तीर्य तस्करोसौ दुरात्मवान् । लिंगस्य मस्तकात्सद्यः पलायनपरोऽभवत्
তেওঁলোকৰ ডমৰুৰ নাদে ত্ৰিভুবন গুঞ্জৰি উঠিল। তেওঁলোকক দেখি সেই দুষ্ট চোৰে লিঙ্গৰ মস্তকৰ পৰা তৎক্ষণাৎ জঁপিয়াই নামি পলাই যাবলৈ একান্তে উদ্যত হ’ল।
Verse 11
पलायमानं तं दृष्ट्वा वीरभद्रः समाह्वयत्
তাক পলাই যোৱা দেখি বীৰভদ্ৰই তাক মাতিলে।
Verse 12
कस्माद्विभेपि रे मन्द देवदेवो महेस्वरः । प्रसन्नस्तव जातोद्य उदारचरितो ह्यसौ
“হে মূৰ্খ, কিয় ভয় কৰিছা? দেৱদেৱ মহেশ্বৰ আজি তোৰ ওপৰত প্ৰসন্ন হৈছে; কিয়নো তেওঁ সত্যই উদাৰ চৰিত্ৰৰ অধিকারী।”
Verse 13
इत्युक्त्वा तं विमाने च कृत्वा कैलासमाययौ । पार्षदो हि कृतस्तेन तस्करो हि महात्मना
এইদৰে কৈ তেওঁ তাক বিমানে উঠাই কৈলাসলৈ উভতি আহিল। সেই মহাত্মা প্ৰভুৱে সেই চোৰকো নিজৰ পাৰ্ষদ (সহচৰ-সেৱক) কৰি ল’লে।
Verse 14
तस्माद्भाव्या शिवे भक्तिः सर्वेषामपि देहिनाम् । पशवोऽपि हि पूज्याः स्युः किं पुनर्मानवाभुवि
সেয়ে সকলো দেহধাৰী প্ৰাণীয়ে শিৱভক্তি লালন কৰিব লাগে। শিৱ-সম্বন্ধে যদি পশুও পূজ্য হয়, তেন্তে পৃথিৱীত মানুহ কিমান অধিক পূজ্য!
Verse 15
ये तार्किकास्तर्कपरास्तथ मीमांसकाश्च ये । अन्योन्यवादिनश्चान्ये चान्ये वात्मवितर्ककाः
যিসকল তাৰ্কিক তৰ্কত নিমগ্ন, আৰু যিসকল মীমাংসক; আন কিছুমান পৰস্পৰে পৰস্পৰে বিতৰ্ক কৰে, আৰু আন কিছুমান আত্ম-বিতৰ্কত লিপ্ত থাকে—
Verse 16
एकवाक्यं न कुर्वंति शिवार्चनबहिष्कृताः । तर्को हि क्रियते यैश्च तेसर्वे किं शिवं विना
যিসকলে শিৱাৰ্চনা বর্জন কৰে, সিহঁতে একবাক্যতা, অৰ্থাৎ এক সুৰত এক সিদ্ধান্তলৈ নাহে। যিসকলে কেৱল তৰ্কেই কৰে—শিৱ বিনা সিহঁত সকলো কি?
Verse 17
तथा किं बहुनोक्तेन सर्वेऽपि स्थिरजंगमाः । प्राणिनोऽपि हि जायंते केवलं लिंगधारिणः
আৰু অধিক কোৱা কি প্ৰয়োজন? স্থিৰ হওক বা জঙ্গম হওক—সকলো সত্তাই, সকলো প্ৰাণীয়ে, কেৱল লিঙ্গধাৰী হৈয়েই জন্ম গ্ৰহণ কৰে।
Verse 18
पिण्डीयुक्तं यता लिंगं स्थापितं च यथाऽभवत् । तथा नरा लिंगयुक्ताः पिण्डीभूतास्तता स्त्रियः
যেনেকৈ লিঙ্গ পিণ্ডী (পীঠিকা) সহ স্থাপিত হৈছিল, তেনেকৈ নৰ লিঙ্গযুক্ত; আৰু তদনুৰূপে নাৰীসকল পিণ্ডীৰূপ, অৰ্থাৎ আধাৰযুক্ত।
Verse 19
शिवशक्तियुतं सर्वं जगदेतच्चराचरम् । तं शिवं मौढ्यतस्त्यक्त्वा मूढाश्चान्यं भजंति ये
এই সমগ্ৰ জগত—চৰ আৰু অচৰ—শিৱ শক্তিসহ সৰ্বত্ৰ ব্যাপ্ত। যিসকলে মোহবশত সেই শিৱক ত্যাগ কৰি আনক ভজে, তেওঁলোক সত্যই বিভ্ৰান্ত মূঢ়।
Verse 20
धर्ममात्यंतिकं तुच्छं नश्वरं क्षणभंगुरम् । यो विष्णुः स शिवो ज्ञेयो यः शिवो विष्णुरेव सः
কেৱল ‘চূড়ান্ত’ বুলি নামধাৰী সংসাৰধৰ্ম তুচ্ছ, নশ্বৰ আৰু ক্ষণভঙ্গুৰ। জানিবা—যি বিষ্ণু সেয়াই শিৱ, আৰু যি শিৱ সেয়াই নিশ্চয় বিষ্ণু।
Verse 21
पीठिका विष्णुरूपं स्याल्लिंगरूपी महेश्वरः । तस्माल्लिंगार्चनं श्रेष्ठं सर्वेषामपि वै द्विजाः
পীঠিকা বিষ্ণুৰূপ, আৰু মহেশ্বৰ লিঙ্গৰূপ। সেয়ে, হে দ্বিজসকল, লিঙ্গাৰ্চনা সৰ্বসাধাৰণৰ বাবে নিশ্চয়েই শ্ৰেষ্ঠ।
Verse 22
ब्रह्मा मणिमयं लिंगं पूजयत्यनिशं शुभम् । इन्द्रो रत्नमयं लिंगं चन्द्रो मुक्तामयं तथा
ব্ৰহ্মাই ৰত্নময় শুভ লিঙ্গৰ অনিশ পুজা কৰে। ইন্দ্ৰই ৰত্নময় লিঙ্গ পুজে, আৰু চন্দ্ৰও তদ্ৰূপ মুক্তাময় লিঙ্গ পুজে।
Verse 23
भानुस्ताम्रमयं लिंगं पूजयत्यनिशं शुभम् । रौक्मं लिंगं कुबेरश्च पाशी चारक्तमेव च
ভানু (সূৰ্য) তাম্ৰময় শুভ লিঙ্গৰ অনিশ পুজা কৰে। কুবেৰ ৰৌক্ম (সোনাময়) লিঙ্গ পুজে, আৰু পাশী (বৰুণ)ও লালবৰ্ণ লিঙ্গ পুজে।
Verse 24
यमो नीलमयं लिंगं राजतं नैरृतस्तथा । काश्मीरं पवनो लिंगमर्चयत्यनिशं विभोः
যমে নীলবৰ্ণ লিঙ্গৰ পূজা কৰে; নৈঋতেও ৰূপালী লিঙ্গক আৰাধনা কৰে; আৰু পৱনদেৱে প্ৰভুৰ কাশ্মীৰ-ৰঙা কেশৰীয়া আভাযুক্ত লিঙ্গক অনিশং উপাসনা কৰে।
Verse 25
एवं ते लिंगिताः सर्वे लोकपालाः सवासवाः । तथा सर्वेऽपि पाताले गंधर्वाः किंनरैः सह
এইদৰে লোকপালসকল, বসুসকলৰ সৈতে, লিঙ্গভক্তিৰ দ্বাৰা চিহ্নিত; তদ্ৰূপ পাতালতো গন্ধৰ্বসকল কিন্নৰসকলৰ সৈতে সকলোয়ে একে ভাৱে নিবিষ্ট।
Verse 26
दैत्यानां वैष्णवाः केचित्प्रह्लादप्रमुखा द्विजाः । तथाहि राक्षसानां च विभीषणपुरोगमाः
দৈত্যসকলৰ মাজত কিছুমান বৈষ্ণৱ আছে—প্ৰহ্লাদ আদি প্ৰধান, হে দ্বিজ; তদ্ৰূপ ৰাক্ষসসকলৰ মাজতো বিভীষণক অগ্ৰগণ্য কৰি ভক্তসকল আছে।
Verse 27
बलिश्च नमुचिश्चैव हिरण्यकशिपुस्तथा । वृषपर्वा वृषश्चैव संह्रादो बाण एव च
বলি আৰু নমুচি, লগতে হিৰণ্যকশিপুও; বৃষপৰ্বা আৰু বৃষো; সংহ্ৰাদ আৰু বাণো—এইসকলেই ইয়াত উল্লিখিত প্ৰসিদ্ধ সত্তাসকল।
Verse 28
एते चान्ये च बहवः शिष्याः शुक्रस्य धीमतः । एवं शिवार्चनरताः सर्वे ते दैत्यदानवाः
এইসকল আৰু আন বহুতো জ্ঞানী শুক্ৰাচাৰ্যৰ শিষ্য আছিল। এইদৰে সেই সকলো দৈত্য-দানৱ সদায় শিৱাৰ্চনত ৰত আছিল।
Verse 29
राक्षसा एव ते सर्वे शिवपूजान्विताः सदा । हेतिः प्रहेतिः संयातिर्विघसः प्रघसस्तथा
নিশ্চয় তেওঁলোক সকলোৱে ৰাক্ষস আছিল, সদায় শিৱ-পূজাত নিমগ্ন—হেতি, প্ৰহেতি, সংযাতি, বিঘস আৰু তদ্ৰূপ প্ৰঘস।
Verse 30
विद्युज्जिह्वस्तीक्ष्णदंष्ट्रो धूम्राक्षो भीमविक्रमः । माली चैव सुमाली च माल्यवानतिभीषमः
বিদ্যুজ্জিহ্ব, তীক্ষ্ণদংষ্ট্ৰ, ধূম্ৰাক্ষ—ভয়ংকৰ বিক্ৰমশালী; আৰু মালী, সুমালী, আৰু মাল্যৱান—অতিশয় ভীষণ আছিল।
Verse 31
विद्युत्कैशस्तडिज्जिह्वो रावणश्च महाबलः । कुंभकर्णो दुराधर्षो वेगदर्शी प्रतापवान्
বিদ্যুত্কৈশ, তডিজ্জিহ্ব আৰু মহাবল ৰাৱণ; আৰু কুম্ভকৰ্ণ—দুৰাধৰ্ষ; লগতে বেগদৰ্শী—তেজ আৰু প্ৰতাপসম্পন্ন।
Verse 32
एते हि राक्षसाः श्रेष्ठा शिवार्चनरताः सदा । लिंगमभ्यर्च्य च सदा सिद्धिं प्राप्ताः पुरा तु ते
এইসকলেই ৰাক্ষসসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ, সদায় শিৱাৰ্চনত ৰত। লিঙ্গক সদা অভ্যৰ্চনা কৰি, তেওঁলোকে পূৰ্বকালত সিদ্ধি লাভ কৰিছিল।
Verse 33
रावणेन तपस्तप्तं सर्वेषामपि दुःखहम् । तपोधिपो महादेवस्तुतोष च तदा भृशम्
ৰাৱণে কৰা তপস্যা সকলোৰে বাবে দুঃখদায়ক হৈছিল। তথাপি তপোধিপ মহাদেৱ তেতিয়া অত্যন্ত সন্তুষ্ট হৈছিল।
Verse 34
वरान्प्रायच्छत तदा सर्वेषामपि दुर्लभान् । ज्ञानं विज्ञानसहितं लब्धं तेन सदाशिवात्
তেতিয়া মহাদেৱে সকলোৰে বাবে দুষ্প্ৰাপ্য বৰসমূহ দান কৰিলে। সদাশিৱৰ পৰা ৰাৱণে জ্ঞান আৰু বিজ্ঞান-সহিত প্ৰবুদ্ধ বোধ লাভ কৰিলে।
Verse 35
अजेयत्वं च संग्रामे द्वैगुण्यं शिरसामपि । पंचवक्त्रो महा देवो दशवक्त्रोऽथ रावणः
আৰু তেওঁ যুদ্ধত অজেয়ত্ব আৰু মূৰৰ সংখ্যাও দ্বিগুণ লাভ কৰিলে। মহাদেৱ পঞ্চমুখী; আৰু তেতিয়া ৰাৱণ দশমুখী হ’ল।
Verse 36
देवानृषीन्पितॄंश्चैव निर्जित्य तपसा विभुः । महेशस्य प्रसादाच्च सर्वेषामधिकोऽभवत्
তপস্যাৰ বলত সেই বিভুৱে দেৱ, ঋষি আৰু পিতৃসকলকো জয় কৰিলে। মহেশৰ প্ৰসাদে তেওঁ সকলোতকৈ অধিক মহান হ’ল।
Verse 37
राजा त्रिकूटाधिपतिर्महेशेन कृतो महान् । सर्वेषां राक्षसानां च परमासनमास्तितः
সেই ৰজা—ত্রিকূটৰ অধিপতি—মহেশে অতি মহান কৰি তুলিলে। আৰু তেওঁ সকলো ৰাক্ষসৰ মাজত পৰম সিংহাসনত অধিষ্ঠিত হ’ল।
Verse 38
तपस्विनां परीक्षायै यदृषीणां विहिंसनम् । कृतं तेन तदा विप्रा रावणेन तपस्विना
হে বিপ্ৰসকল, তপস্বীসকলৰ পৰীক্ষাৰ বাবে সেই তপস্বী ৰাৱণে ঋষিসকলক যি আঘাত দিছিল, সেয়া তেতিয়াই ‘পৰীক্ষা’ ৰূপে কৰা হৈছিল।
Verse 39
अजेयो हि महाञ्जातो रावणो लोकरावणः । सृष्ट्यंतरं कृतं येन प्रसादाच्छंकरस्य च
নিশ্চয়েই ৰাৱণ—লোকৰ ত্ৰাস—মহাবলী আৰু অজেয় ৰূপে জন্মিছিল; শংকৰৰ অনুগ্ৰহত সি জগতৰ স্থাপিত নিয়ম-ব্যৱস্থাতো পৰিবর্তন ঘটাইছিল।
Verse 40
लोकपाला जितास्तेन प्रतापेन तपस्विना । ब्रह्मापि विजितो येन तपसा परमेण हि
সেই তপস্বীৰ তেজ আৰু প্ৰতাপে লোকপালসকল পৰাজিত হ’ল; নিশ্চয়েই তাৰ পৰম তপস্যাৰ বলত ব্ৰহ্মাও বশীভূত হৈছিল।
Verse 41
अमृतांशुकरो भूत्वा जितो येन शशी द्विजाः । दाहकत्वाज्जितो वह्निरीशः कैलासतोलनात्
হে দ্বিজসকল, তাৰ দ্বাৰাই অমৃতসম কিৰণ দানকাৰী চন্দ্ৰও বশীভূত হ’ল; দাহক শক্তিত অগ্নিও পৰাজিত হ’ল; আৰু কৈলাস তোলাৰ দ্বাৰা ঈশ্বৰকো প্ৰত্যাহ্বান জনালে।
Verse 42
ऐश्वर्येण जितश्चेन्द्रो विष्णुः सर्वगतस्तथा । लिंगार्चनप्रसादेन त्रैलोक्यं च वशीकृतम्
ঐশ্বৰ্যৰ বলত ইন্দ্ৰও পৰাজিত হ’ল, আৰু সৰ্বব্যাপী বিষ্ণুও তেনেদৰে; আৰু লিঙ্গাৰ্চনৰ প্ৰসাদ-অনুগ্ৰহে ত্ৰিলোককো বশীভূত কৰা হ’ল।
Verse 43
तदा सर्वे सुरगणा ब्रह्मविष्णुपुरोगमाः । मेरुपृष्ठं समासाद्य सुमंत्रं चक्रिरे तदा
তেতিয়া ব্ৰহ্মা আৰু বিষ্ণুৰ নেতৃত্বত সকলো দেৱগণ মেরু পৰ্বতৰ পৃষ্ঠভাগত উপস্থিত হ’ল আৰু তাত মঙ্গলময় মন্ত্ৰ-অনুষ্ঠান সম্পন্ন কৰিলে।
Verse 44
पीडिताः स्मो रावणेन तपसा दुष्करेण वै । गोकर्णाख्ये गिरौ देवाः श्रूयतां परमाद्भुतम्
ৰাৱণৰ অতি দুৰ্লভ তপস্যাৰ দ্বাৰা আমি পীড়িত হৈছোঁ। হে দেৱগণ, গোকৰ্ণ নামে পৰ্ব্বতত যি পৰম আশ্চৰ্য, সেয়া শুনক।
Verse 45
साक्षाल्लिंगार्चनं येन कृतमस्ति महात्मना । ज्ञानज्ञेयं ज्ञानगम्यं यद्यत्परममद्भुतम् । तत्कृतं रावणेनैव सर्वेषां दुरतिक्रमम्
সেই মহাত্মাই সाक्षাৎ লিঙ্গৰ আৰ্চনা কৰিছিল। যি জ্ঞান, যি জ্ঞেয়, যি জ্ঞানদ্বাৰা গম্য—যি পৰম আশ্চৰ্য—সেয়া সকলো ৰাৱণেই সম্পন্ন কৰিলে, সকলোৰে অতিক্ৰমণাতীত।
Verse 46
वैराग्यं परमास्थाय औदार्यं च ततोऽधिकम् । तेनैव ममता त्यक्ता रावणेन महात्मना
পৰম বৈৰাগ্য আশ্ৰয় কৰি, আৰু তাতকৈও অধিক উদাৰতাত স্থিত হৈ, সেই মহাত্মা ৰাৱণে মমতা ত্যাগ কৰিলে।
Verse 47
संवत्सरसहस्राच्च स्वशिरो हि महाभुजः । कृत्त्वा करेण लिंगस्य पूजनार्थं समर्पयत्
এহাজাৰ বছৰৰ পাছত, সেই মহাবাহুৱে নিজৰ হাতেই নিজৰ মূৰ কাটি, লিঙ্গপূজনাৰ অৰ্থে অৰ্পণ কৰিলে।
Verse 48
रावणस्य कबंधं च तदग्रे च समीपतः । योगधारणया युक्तं परमेण समाधिना
আৰু তাত আগফালে ওচৰতে ৰাৱণৰ মূৰবিহীন ধড় আছিল—যোগধাৰণাত স্থিৰ, পৰম সমাধিত লীন।
Verse 49
लिंगे लयं समाधाय कयापि कलया स्थितम् । अन्यच्छिरोविवृश्च्यैवं तेनापि शिवपूजनम् । कृतं नैवान्यमुनिना तथा चैवापरेणहि
লিঙ্গত চিত্তৰ লয় স্থাপন কৰি তেওঁ কোনো এক অলৌকিক কলাৰে তাত স্থিৰ হৈ থাকিল। তাৰ পাছত একে ধৰণে আন এটা মূৰ কাটি তেওঁ পুনৰ শিৱ-পূজা কৰিলে—এমন কৰ্ম ন কোনো অন্য মুনিয়ে কৰিলে, ন আন কোনোবাই কেতিয়াও।
Verse 50
एवं शिरांस्येव बहूनि तेन समर्पितान्येव शिवार्चनार्थे । भूत्वा कबंधो हि पुनः पुनश्च शिवोऽसौ वरदो बभूव
এইদৰে শিৱাৰ্চনাৰ নিমিত্তে তেওঁ বহু মূৰ অৰ্পণ কৰিলে। বাৰে বাৰে নিৰ্মূৰ হৈ পৰিলেও, সেই শিৱই তেওঁৰ বাবে বৰদাতা হৈ উঠিল।
Verse 51
मया विनासुरस्तत्र पिंडीभूतेन वै पुरा । वरान्वरय पौलस्त्य यथेष्टं तान्ददाम्यहम्
পূৰ্বে সেই স্থানত মই পিণ্ডীভূত ৰূপে প্ৰকাশিত হৈছিলোঁ; মোৰ সন্মুখত তাত কোনো অসুৰ টিকিব নোৱাৰিছিল। হে পৌলস্ত্য, তোমাৰ বৰ বাছি লোৱা; যিদৰে ইচ্ছা, মই সেয়া দিম।
Verse 52
रावणेन तदा चोक्तः शिवः परममंगलः । यदि प्रसन्नो भगवन्देयो मे वर उत्तमः
তেতিয়া ৰাৱণে পৰম মঙ্গলময় শিৱক ক’লে—“যদি আপুনি প্ৰসন্ন, হে ভগৱান, তেন্তে মোক সৰ্বোত্তম বৰ দান কৰক।”
Verse 53
न कामयेऽन्यं च वरमाश्रये त्वत्पदांबुजम् । यथा तथा प्रदातव्यं यद्यस्ति च कृपा मयि
“মই আন কোনো বৰ কামনা নকৰোঁ; মই আপোনাৰ পদকমলত শৰণ লওঁ। আপোনাৰ যি দৰে উচিত বোধ হয়, সেইদৰে দান কৰক—যদি মোৰ ওপৰত কৃপা থাকে।”
Verse 54
तदा सदाशिवेनोक्तो रावणो लोकरावणः । मत्प्रसादाच्च सर्वं त्वं प्राप्स्यसे मनसेप्सितम्
তেতিয়া সদাশিৱে লোকভয়ংকৰ ৰাৱণক ক’লে: “মোৰ কৃপাৰে তুমি মনত যি ইচ্ছা কৰা, সকলো লাভ কৰিবা।”
Verse 55
एवं प्राप्तं शिवात्सर्वं रावणेन सुरेश्वराः । तस्मात्सर्वैर्भवद्भिश्च तपसा परमेण हि
“এইদৰে, হে দেৱলোকৰ অধিপতিসকল, ৰাৱণে শিৱৰ পৰা সকলো লাভ কৰিলে। সেয়ে তোমালোক সকলোৱে নিশ্চয় পৰম তপস্যা গ্ৰহণ কৰা উচিত।”
Verse 56
विजेतव्यो रावणोयमिति मे मनसि स्थितम् । ्च्युतस्य वचः श्रुत्वा ब्रह्माद्या देवतागणाः
“এই ৰাৱণক জয় কৰিব লাগিব”—এই কথা মোৰ মনত স্থিৰ হ’ল। চ্যুতৰ বাক্য শুনি ব্ৰহ্মা আদি দেৱগণে পৰামৰ্শ কৰিলে।
Verse 57
चिंतामापेदिरे सर्वे चिरं ते विषयान्विताः । ब्रह्मापि चेंद्रियग्रस्तः सुता रमितुमुद्यतः
ইন্দ্ৰিয়-বিষয়ত দীৰ্ঘদিন বাঁধা হৈ তেওঁলোক সকলোৱে বহুক্ষণ উদ্বেগত পৰিল। ব্ৰহ্মাও ইন্দ্ৰিয়ৰ বশ হৈ নিজৰেই কন্যাৰ সৈতে ৰমণ কৰিবলৈ উদ্যত হ’ল।
Verse 58
इंद्रो हि जारभावाच्च चंद्रो हि गुरुतल्पगः । यमः कदर्यभावाच्च चंचलत्वात्सदागतिः
ইন্দ্ৰ জাৰভাবৰ বাবে, চন্দ্ৰ গুৰুতল্পগ হোৱাৰ বাবে, যম কদৰ্যভাবৰ বাবে—এইদৰে চঞ্চলতাৰ কাৰণে তেওঁলোক সদায় পতনৰ দিশে ধাৱিত হয়।
Verse 59
पावकः सर्वभक्षित्वात्तथान्ये देवतागणाः । अशक्ता रावणं जेतुं तपसा च विजृंभितम्
পাৱক (অগ্নি) সৰ্বভক্ষক হ’লেও, তদ্ৰূপ অন্য দেৱগণো তপস্যাৰে মহাবলীয়ান হৈ উঠা ৰাৱণক জয় কৰিবলৈ অক্ষম হ’ল।
Verse 60
शैलादो हि महातेजा गणश्रेष्ठः पुरातनः । बुद्धि मान्नीतिनिपुणो महाबलपराक्रमी
শৈলাদ আছিল মহাতেজস্বী—পুৰাতন, গণসমূহৰ শ্ৰেষ্ঠ; বুদ্ধিমান, নীতিত নিপুণ, আৰু মহাবল-পরাক্ৰমে সমৃদ্ধ।
Verse 61
शिवप्रियो रुद्ररूपी महात्मा ह्युवाच सर्वानथ चेंद्रमुख्यान् । कस्माद्यूयं संभ्रमादागताश्च एतत्सर्वं कथ्यतां विस्तरेण
শিৱপ্ৰিয়, ৰুদ্ৰৰূপী সেই মহাত্মাই তেতিয়া সকলোকে, বিশেষকৈ ইন্দ্ৰ আদি সকলক ক’লে—“কিয় তোমালোক উদ্বেগে আৰু তাড়াহুড়াত আহিলা? এই সকলো কথা বিস্তাৰে কোৱা।”
Verse 62
नंदिना च तदा सर्वे पृष्टाः प्रोचुस्त्वरान्विताः
তেতিয়া নন্দীয়ে সোধাত, সকলোয়ে তাড়াহুড়া আৰু তৎপরতাৰে একেলগে উত্তৰ দিলে।
Verse 63
देवा ऊचुः । रावणेन वयं सर्वे निर्जिता मुनिभिः सह । प्रसादयितुमायाताः शिवं लोकेश्वरेश्वरम्
দেৱতাসকলে ক’লে—“ৰাৱণে আমাক সকলোকে, মুনিসকলৰ সৈতে, পৰাজিত কৰিছে। আমি লোকেশ্বৰসকলৰো ঈশ্বৰ শিৱক প্ৰসন্ন কৰিবলৈ আহিছোঁ।”
Verse 64
प्रहस्य भगवान्नंदी ब्रह्माणं वै ह्युवाच ह । क्व यूयं क्व शिवः शंभुस्तपसा परमेण हि । द्रष्टव्यो हृदि मध्यस्थः सोऽद्य द्रष्टुं न पार्यते
হাঁহি মাৰি ভগৱান নন্দীয়ে ব্ৰহ্মাক ক’লে: “তোমালোক ক’ত, আৰু শিৱ শম্ভু ক’ত! তেওঁ পৰম তপস্যাৰে দৰ্শনীয়, হৃদয়ৰ মধ্যভাগত অধিষ্ঠিত; তথাপি আজি তোমালোক তেওঁৰ দৰ্শন কৰিব নোৱাৰা।”
Verse 65
यावद्भावा ह्यनेकाश्च इंद्रियार्थास्तथैव च । यावच्च ममताभावस्तावदीशो हि दुर्लभः
যিমান দিন মন বহু ভাবত দৌৰি ফুৰে, ইন্দ্ৰিয়ৰ বিষয়বোৰো থাকে, আৰু ‘মোৰ’ বোধৰ মমতা টিকে—সিমান দিন প্ৰভু সত্যই দুষ্প্ৰাপ্য।
Verse 66
जितेंद्रियाणां शांतानां तन्निष्ठानां महात्मनाम् । सुलभो लिंगरूपी स्याद्भवतां हि सुदुर्लभः
যিসকল মহাত্মাই ইন্দ্ৰিয় জয় কৰিছে, শান্ত আৰু তাতেই অচল নিষ্ঠাৱান—তেওঁলোকৰ বাবে লিঙ্গৰূপী ঈশ্বৰ সুলভ; কিন্তু তোমালোকৰ বাবে তেওঁ নিশ্চয়েই অতি দুষ্প্ৰাপ্য।
Verse 67
तदा ब्रह्मादयो देवा ऋषयश्च विपश्चितः । प्रणम्य नंदिनं प्राहुः कस्मात्त्वं वानराननः । तत्सर्वं कथयान्यं च रावणस्य तपोबलम्
তেতিয়া ব্ৰহ্মা আদি দেৱতা আৰু জ্ঞানী ঋষিসকলে নন্দীক প্ৰণাম কৰি ক’লে: “তোমাৰ মুখ কিয় বানৰৰ দৰে? সেই সকলো ক’বা, আৰু ৰাৱণৰ তপস্যাৰ বলো বৰ্ণনা কৰা।”
Verse 68
नंदीश्वर उवाच । कुबेरोऽधिकृतस्तेन शंकरेण महात्मना । धनानामादिपत्ये च तं द्रष्टुं रावणोऽत्र वै
নন্দীশ্বৰে ক’লে: “সেই মহাত্মা শংকৰে কুবেৰক ধনৰ আধিপত্যত নিযুক্ত কৰিলে। আৰু ইয়াতেই ৰাৱণ সঁচাকৈ তেওঁক দৰ্শন কৰিবলৈ আহিছিল।”
Verse 69
आगच्छत्त्वरया युक्तः समारुह्य स्ववाहनम् । मां दृष्ट्वा चाब्रवीत्क्रुद्धः कुबेरो ह्यत्र आगतः
সি ত্বৰিত গতিৰে আহিল, নিজৰ বাহনত আৰূঢ় হৈ। মোক দেখি ক্ৰোধেৰে ক’লে: “ইয়াত কুবেৰ আহি উপস্থিত হৈছে!”
Verse 70
त्वया दृष्टोऽथ वात्रासौ कथ्यतामविलंबितम् । किं कार्यं धनदेनाद्य इति पृष्टो मया हि सः
“তুমি তাক ইয়াত দেখিছা নে নাই? বিলম্ব নকৰিবা, তৎক্ষণাৎ কোৱা।” এইদৰে সি ক’লে; তেতিয়া মই সুধিলোঁ: “আজি ধনদ (কুবেৰ)ৰ সৈতে তোমাৰ কি কাৰ্য আছে?”
Verse 71
तदोवाच महातेजा रावणो लोकरावणः । मय्यश्रद्धान्वितो भूत्वा विषयात्मा सुदुर्मदः
তেতিয়া মহাতেজস্বী ৰাৱণ—লোকসমূহক আতংকিত কৰা—ক’লে; মোৰ প্ৰতি অশ্ৰদ্ধা ধৰি, বিষয়াসক্ত আৰু ভয়ংকৰ দম্ভে উন্মত্ত হৈ।
Verse 72
शिक्षापयितुमारब्धो मैवं कार्यमिति प्रभो । यथाहं च श्रिया युक्त आढ्योऽहं बलवानहम् । तथा त्वं भव रे मूढ मा मूढत्वमुपार्जय
মোক ‘শিক্ষা’ দিবলৈ আৰম্ভ কৰি সি ক’লে, “হে প্ৰভু, এইদৰে নকৰিবা। যেনেকৈ মই শ্ৰীৰে যুক্ত, ধনী আৰু বলৱান, তেনেকৈ তুমিও হওঁ, হে মূঢ়! মূঢ়তা সঞ্চয় নকৰিবা।”
Verse 73
अहं मूढः कृतस्तेन कुबेरेण महात्मना । मया निराकृतो रोषात्तपस्तेपे स गुह्यकः
“সেই মহাত্মা কুবেৰে মোক মূঢ় কৰি তুলিলে। ক্ৰোধত মই তাক অস্বীকাৰ কৰোঁতে, গুহ্যকসকলৰ সেই প্ৰভুৱে তপস্যা আৰম্ভ কৰিলে।”
Verse 74
कुबेरः स हि नंदिन्किमागतस्तव मंदिरम् । दीयतां च कुबेरोद्य नात्र कार्या विचारणा
সেই কুবেৰেই; হে নন্দিন, কুবেৰ তোমাৰ মন্দিৰলৈ কিয় আহিল? আজি কুবেৰক সঁপাই দিয়া—ইয়াত বিচাৰৰ একো প্ৰয়োজন নাই।
Verse 75
रावणस्य वचः श्रुत्वा ह्यवोचं त्वरितोऽप्यहम् । लिंगकोसि महाभाग त्वमहं च तथाविधः
ৰাৱণৰ বাক্য শুনি মইও তৎক্ষণাৎ ক’লোঁ: “হে মহাভাগ, তুমি লিঙ্গক, আৰু মইও তেনেকুৱাই।”
Verse 76
उभयोः समनां ज्ञात्वा वृथा जल्पसि दुर्मते । यथोक्तः स त्ववादीन्मां वदनार्थे बलोद्धतः
আমাক আৰু তোমাক সমান বুলি জানিও, হে দুষ্টমতি, তুমি বৃথা বাক্য বোলিছা।” এইদৰে কোৱা হ’লে, বলৰ গৰ্বে ফুলি উঠা সেইজনে কেৱল তৰ্কৰ উদ্দেশ্যে মোক ক’লে।
Verse 77
यथा भवद्भिः पृष्टोऽहं वदनार्थे महात्मभिः । पुरावृत्तं मया प्रोक्तं शिवार्चनविधेः फलम् । शिवेन दत्तं सालूप्यं न गृहीतं मया तदा
আপোনালোক মহাত্মাসকলে যেনেকৈ মোক ক’বলৈ সুধিছে, তেনেকৈ মই এক প্ৰাচীন বৃত্তান্ত ক’লোঁ—শিৱাৰ্চন-বিধিৰ ফল। শিৱে মোক সালূপ্য (তাঁৰ দিৱ্য ৰূপ আৰু সান্নিধ্য) দান কৰিছিল, কিন্তু তেতিয়া মই তাক গ্ৰহণ নকৰিলোঁ।
Verse 78
याचितं च मया शंभोर्वदनं वानरस्य च । शिवेन कृपया दत्तं मम कारुण्यशालिना
আৰু মই শম্ভুৰ ওচৰত বানৰৰ মুখ প্ৰাৰ্থনা কৰিলোঁ; দয়াৰে পৰিপূৰ্ণ শিৱে কৃপা কৰি মোক সেয়া দান কৰিলে।
Verse 79
निराभिमानिनो ये च निर्दभा निष्परिग्रहाः । शंभोः प्रियास्ते विज्ञेया ह्यन्ये शिववबहिष्कृताः
যিসকল অহংকাৰ-শূন্য, কপট-শূন্য আৰু অপৰিগ্ৰহী—তেওঁলোকক শম্ভুৰ প্ৰিয় বুলি জানিবা; আনসকল অৱশ্যে শিৱৰ অনুগ্ৰহৰ পৰা বহিষ্কৃত।
Verse 80
तथावदन्मया सार्द्धं रावणस्तपसो बलात् । मया च याचितान्येव दश वक्त्राणि धीमता
মই এইদৰে ক’বলৈ থাকোঁতেই, তপস্যাৰ বলত ৰাৱণ (উপস্থিত/কাৰ্য্য) হ’ল; আৰু সেই ধীমানজনে মোৰ ওচৰত দহটা মুখ প্ৰাৰ্থনা কৰিলে।
Verse 81
उपहासकरं वाक्यं पौलस्त्यस्य तदा सुराः । मया तदा हि शप्तोऽसौ रावणो लोकरावणः
হে দেৱগণ! সেই পৗলস্ত্য (ৰাৱণ)ৰ তেতিয়াৰ উপহাসময় বাক্যৰ কাৰণে, মই তেতিয়াই তাক শাপ দিলোঁ—ৰাৱণ, যি লোকসমূহক কন্দুৱায়/পীড়ায়।
Verse 82
ईदृशान्येव वक्त्राणि येषां वै संभवंति हि । तैः समेतो यदा कोऽपि नरवर्यो महातपाः । मां पुरस्कृत्य सहसा हनिष्यति न संशयः
‘যিসকলৰ এনে ধৰণৰ মুখ জন্মে/উপজে, তেওঁলোকৰ সৈতে যুক্ত কোনো নৰশ্ৰেষ্ঠ মহাতপা যেতিয়া মোক আগত ৰাখি সন্মুখীন হ’ব, তেতিয়া নিঃসন্দেহে সি তাক তৎক্ষণাৎ বধ কৰিব; ইয়াত সন্দেহ নাই।’
Verse 83
एवं शप्तो मया ब्रह्मन्रावणो लोकरावणः । अर्चितं केवलं लिंगं विना तेन महात्मना
এইদৰে, হে ব্ৰাহ্মণ! লোকসমূহক পীড়া দিয়া ৰাৱণ—লোকৰাৱণ—মোৰ দ্বাৰা শপ্ত হ’ল। তথাপি সেই মহাত্মাই কেৱল লিঙ্গৰেই অৰ্চনা কৰিলে, তেনাৰ (উচিত পীঠ/আধাৰ) বিনা।
Verse 84
पीठिकारूपसंस्थेन विना तेन सुरोत्तमाः । विष्णुना हि महाभागास्तस्मात्सर्वं विधास्यति
হে সুৰোত্তমাসকল, পীঠিকা-ৰূপে স্থাপন নকৰাকৈ লিঙ্গ-পূজা কৰা হৈছিল; সেয়ে হে ভাগ্যবানসকল, বিষ্ণুৱে সকলো কথা বিধিমতে সুশৃঙ্খল কৰি দিব।
Verse 85
देवदेवो महादेवो विष्णुरूपी महेश्वरः । सर्वे यूयं प्रार्थयंतु विष्णुं सर्वगुहाशयम्
দেৱদেৱ মহাদেৱ, বিষ্ণু-ৰূপে প্ৰকাশিত মহেশ্বৰ—তোমালোক সকলোৱে বিষ্ণুক প্ৰাৰ্থনা কৰা, যি সকলো গুহ্য অন্তৰত নিবাস কৰে।
Verse 86
अहं हि सर्वदेवानां पुरोवर्ती भवाम्यतः । ते सर्वे नंदिनो वाक्यं श्रुत्वा मुदितमानसाः । वैकुंठमागता गीर्भिर्विष्णुं स्तोतुं प्रचक्रिरे
‘সেয়ে মই সকলো দেৱতাৰ আগতে যাম।’ নন্দীৰ বাক্য শুনি, সকলোৱে আনন্দিতচিত্তে বৈকুণ্ঠলৈ গৈ পবিত্ৰ বাণীৰে বিষ্ণুৰ স্তৱ আৰম্ভ কৰিলে।
Verse 87
देवा ऊचुः । नमो भगवते तुभ्यं देवदेव जगत्पते । त्वदाधारमिदं सर्वं जगदेतच्चराचरम्
দেৱাসকলে ক’লে: হে ভগৱান, তোমাক নমস্কাৰ—হে দেৱদেৱ, হে জগত্পতি। এই সমগ্ৰ চৰাচৰ জগত তোমাৰেই আধাৰত স্থিত।
Verse 88
एतल्लिंगं त्वया विष्णो धृतं वै पिण्डिरूपिणा । महाविष्णुस्वरूपेण घातितौ मधुकैटभौ
হে বিষ্ণু, এই লিঙ্গ তোমাৰ দ্বাৰাই পিণ্ডি-ৰূপে, সংহত দেহধাৰী ৰূপে ধৃত হৈছিল; আৰু মহাবিষ্ণু-স্বরূপে তুমি মধু আৰু কৈটভক বধ কৰিছিলা।
Verse 89
तथा कमठरूपेण धृतो वै मंदराचलः । वराहरूपमास्थाय हिरण्याक्षो हतस्त्वया
তথাই কচ্ছপ-ৰূপ ধৰি তুমি মন্দৰাচল পৰ্বত ধাৰণ কৰিছিলা; আৰু বৰাহ-ৰূপ অৱলম্বন কৰি তুমি হিৰণ্যাক্ষক বধ কৰিছিলা।
Verse 90
हिरण्यकशिपुर्दैत्यो हतो नृहरिरूपिणा । त्वया चैव बलिर्बद्धो दैत्यो वामनरूपिणा
নৃসিংহ-ৰূপ ধৰি তুমি দানৱ হিৰণ্যকশিপুক বধ কৰিলা; আৰু বামন-ৰূপে তুমি দৈত্য বলিক বন্ধন কৰিলা।
Verse 91
भृगूणामन्वये भूत्वा कृतवीर्यात्मजो हतः । इतोप्यस्मान्महाविष्णो तथैव परिपालय
ভৃগু-বংশত জন্ম লৈ তুমি কৃতবীৰ্যৰ পুত্ৰ (কাৰ্তবীৰ্যাৰ্জুন)ক বধ কৰিলা। এতিয়াও, হে মহাবিষ্ণু, তেনেদৰে আমাক ৰক্ষা কৰা।
Verse 92
रावमस्य भयादस्मात्त्रातुं भूयोर्हसि त्वरम्
এই ৰাৱণৰ ভয়ৰ পৰা আমাক উদ্ধাৰ কৰিবলৈ তুমি পুনৰবাৰ শীঘ্ৰে আগবাঢ়া।
Verse 93
एवं संप्रार्थितो देवैर्भगवान्भूतभावनः । उवाच च सुरान्सर्वान्वासुदेवो जगन्मयः
দেৱতাসকলৰ এনে প্ৰাৰ্থনাত ভগৱান—সৰ্বভূত-পালক—জগতব্যাপী বাসুদেৱে সকলো সুৰক ক’লে।
Verse 94
हे देवाः श्रूयतां वाक्यं प्रस्तावसदृशं महत् । शैलादिं च पुरस्कृत्य सर्वे यूयं त्वरान्विताः । अवतारान्प्रकुर्वन्तु वानरीं तनुमाश्रिताः
হে দেৱসকল, উপলক্ষ্য-উপযুক্ত এই মহৎ বচন শুনা। শৈল আদি সকলক অগ্ৰগণ্য কৰি, তোমালোক সকলোৱে তৎপৰতাৰে ভৰা হৈ, বানৰ-জাতীয় দেহ আশ্ৰয় কৰি অৱতাৰ প্ৰকাশ কৰা।
Verse 95
अहं हि मानुषो भूत्वा ह्यज्ञानेन समावृतः । संभविष्याम्ययोध्यायं गृहे दशरथस्य च । ब्रह्मविद्यासहायोस्मि भवतां कार्यसिद्धये
মই নিজে মানৱ হৈ, লীলাৰ কাৰণে অজ্ঞানৰে আৱৃত হৈ, অযোধ্যাত দশৰথৰ গৃহত জন্ম ল’ম। ব্ৰহ্মবিদ্যাক সহায় কৰি তোমালোকৰ কাৰ্য সিদ্ধ কৰিম।
Verse 96
जनकस्य गृहे साक्षाद्ब्रह्मविद्या जनिष्यति । भक्तो हि रावणः साक्षाच्छिवध्यानपरायणः
জনকৰ গৃহত ব্ৰহ্মবিদ্যা নিজে সাক্ষাৎ জন্ম ল’ব। কিয়নো ৰাৱণ সঁচাকৈ ভক্ত—সাক্ষাৎ শিৱধ্যানত পৰায়ণ।
Verse 97
तपसा महता युक्तो ब्रह्मविद्यां यदेच्छति । तदा सुसाध्यो भवति पुरुषो धर्मनिर्जितः
যেতিয়া কোনো পুৰুষ মহাতপস্যাৰে যুক্ত হৈ ব্ৰহ্মজ্ঞান কামনা কৰে, তেতিয়া সি সত্যই লাভযোগ্য হয়—ধৰ্মে জয় কৰা আৰু ধৰ্মে পথ দেখুওৱা।
Verse 98
एवं संभाष्य भगवान्विष्णुः परममङ्गलः । वाली चेन्द्रांशसंभूतः सुग्रीवों शुमतः सुतः
এইদৰে কৈ পৰম মঙ্গলময় ভগৱান বিষ্ণুৱে (বিধান কৰিলে যে) বালী চন্দ্ৰৰ অংশৰ পৰা জন্মিল, আৰু সুগ্ৰীৱ শুমতাৰ পুত্ৰ হ’ল।
Verse 99
तथा ब्रह्मांशसंभूतो जाम्बवान्नृक्षकुञ्जरः । शिलादतनयो नंदी शिवस्यानुचरः प्रियः
তদ্ৰূপে ব্ৰহ্মাৰ অংশ্যৰ পৰা জাম্বৱান—ভালুকৰ মাজত মহাবলী অধিপতি—উৎপন্ন হ’ল; আৰু শিলাদতৰ পুত্ৰ নন্দী, শিৱৰ প্ৰিয় অনুচৰ, সেয়াও প্ৰকাশিত হ’ল।
Verse 100
यो वै चैकादशो रुद्रो हनूमान्स महाकपिः । अवतीर्णः सहायार्थं विष्णोरमिततेजसः
সেই মহাকপি হনুমান নিশ্চয় একাদশ ৰুদ্ৰ; অমিত তেজস্বী বিষ্ণুক সহায় কৰিবলৈ তেওঁ পৃথিৱীত অৱতীৰ্ণ হ’ল।
Verse 101
मैंदादयोऽथ कपयस्ते सर्वे सुरसत्तमाः । एवं सर्वे सुरगणा अवतेरुर्यथा तथम्
তাৰ পিছত মৈন্দ আদি অন্যান্য কপিসকল—সকলো দেৱশ্ৰেষ্ঠ—এইদৰে অৱতীৰ্ণ হ’ল; তেনেদৰে সকলো দেৱগণো যি দৰে নিৰ্ধাৰিত আছিল, সেইদৰে নামি আহিল।
Verse 102
तथैव विष्णुरुत्पन्नः कौशल्यानंदवर्द्धनः । विश्वस्य रमणाच्चैव राम इत्युच्यते बुधैः
এইদৰে বিষ্ণু কৌশল্যাৰ আনন্দ বঢ়োৱা ৰূপে জন্মিল; আৰু যি সমগ্ৰ বিশ্বক ৰমণীয় কৰে, জ্ঞানীসকলে তাক ‘ৰাম’ বুলি কয়।
Verse 103
शेषोपि भक्त्या विष्णोश्च तपसाऽवातरद्भुवि
শেষো বিষ্ণুৰ প্ৰতি ভক্তি আৰু তপস্যাৰ বলত পৃথিৱীত অৱতীৰ্ণ হ’ল।
Verse 104
दोर्दण्डावपि विष्णोश्च अवतीर्णौ प्रतापिनौ । शत्रुघ्नभरताख्यौ च विख्यातौ भुवनत्रये
বিষ্ণুৰ দুটা মহাবলী বাহুও অৱতীৰ্ণ হ’ল; প্ৰতাপশালী ভৰত আৰু শত্রুঘ্ন নামে ত্ৰিলোকত খ্যাতি লাভ কৰিলে।
Verse 105
मिथिलाधिपतेः कन्या या उक्ता ब्रह्मवादिभिः । सा ब्रह्मविद्यावतरत्सुराणां कार्य्यसिद्धये । सीता जाता लांगलस्य इयं भूमिविकर्षणात्
মিথিলাৰ অধিপতিৰ কন্যা—ব্ৰহ্মবাদীসকলে যাক ঘোষণা কৰিছিল—দেৱতাসকলৰ কাৰ্য সিদ্ধ কৰিবলৈ ব্ৰহ্মবিদ্যাৰ অৱতাৰ হৈ অৱতীৰ্ণ হ’ল। ভূমি লাঙলৰে চিৰা যেতিয়া, তেতিয়াই লাঙলৰ পৰা সীতা জন্মিল।
Verse 106
तस्मात्सीतेति विख्याता विद्या सान्वीक्षिकी तदा । मिथिलायां समुत्पन्ना मैथितीत्यभिधीयते
সেইহেতু অনুসন্ধান-ভিত্তিক বিদ্যা (আন্বীক্ষিকী) তেতিয়া ‘সীতা’ নামে খ্যাত হ’ল; আৰু মিথিলাত উৎপন্ন হোৱা বাবে তাক ‘মৈথিতী’ বুলিও কোৱা হয়।
Verse 107
जनकस्य कुले जाता विश्रुता जनकात्मजा । ख्याता वेदवती पूर्वं ब्रह्मविद्याघनाशिनी
জনকৰ বংশত জন্ম লৈ, জনকাত্মজা বুলি বিশ্ৰুত হ’ল। পূৰ্বে তাই ‘বেদৱতী’ নামে খ্যাত আছিল—ব্ৰহ্মবিদ্যাৰ দ্বাৰা অবিদ্যাৰ ঘন অন্ধকাৰ নাশ কৰা জনী।
Verse 108
सा दत्ता जनकेनैव विष्णवे परमात्मने
সেই কন্যাক জনকে নিজেই পৰমাত্মা বিষ্ণুলৈ অৰ্পণ কৰিলে।
Verse 109
तयाथ विद्यया सार्द्धं देवदेवो जगत्पतिः । उग्रे तपसि लीनोऽसौ विष्णुः परमदुष्करम्
তেতিয়া তাইৰ সৈতে আৰু সেই পবিত্ৰ বিদ্যাৰ সহিত, দেৱদেৱ জগত্পতি বিষ্ণু অতি উগ্ৰ তপস্যাত লীন হ’ল—যি কৰাটো পৰম দুস্কৰ।
Verse 110
रावणं जेतुकामो वै रामो राजीवलोचनः । अरण्यवासमकरोद्देवानां कार्यसिद्धये
ৰাৱণক জয় কৰিবৰ ইচ্ছাৰে, পদ্মনয়ন ৰাম দেৱতাসকলৰ কাৰ্য সিদ্ধ কৰিবলৈ অৰণ্যবাস গ্ৰহণ কৰিলে।
Verse 111
शेषावतारोऽपि महांस्तपः परमदुष्करम् । तताप परया शक्त्या देवानां कार्यसिद्धये
শেষৰ মহান অৱতাৰেও পৰম শক্তিৰে দেৱতাসকলৰ কাৰ্য সিদ্ধ কৰিবলৈ পৰম দুস্কৰ তপস্যা কৰিলে।
Verse 112
शत्रुघ्नो भरतश्चैव तेपतुः परमं तपः
শত্ৰুঘ্ন আৰু ভৰতেও পৰম তপস্যা কৰিলে।
Verse 113
ततोऽसौ तपसा युक्तः सार्द्धं तैर्देवतागणैः । सगणं रावणं रामः षड्भिर्मासैरजीहनत् । विष्णुना घातितः शस्त्रैः शिवसारूप्यमाप्तवान्
তাৰ পাছত তপস্যাৰে বলৱান হৈ আৰু সেই দেৱতাগণৰ সৈতে, ৰামে ছয় মাহৰ ভিতৰত ৰাৱণক তাৰ সেনাসহ বধ কৰিলে। বিষ্ণুৰ অস্ত্ৰে আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈ সি শিৱ-সাৰূপ্য, অৰ্থাৎ শিৱসদৃশ ৰূপ, লাভ কৰিলে।
Verse 114
सगमः स पुनः सद्यो बंधुभिः सह सुव्रताः
সেইজন পুনৰ তৎক্ষণাৎ গ’ল, নিজৰ বংশীয়সকলৰ সৈতে—সু-ব্ৰতধাৰী আৰু সংযমী আচৰণৰ।
Verse 115
शिवप्रसादात्सकलं द्वैताद्वैतमवाप ह । द्वैताद्वैतविवेकार्थमृपयोप्यत्र मोहिताः । तत्सर्वं प्राप्नुवंतीह शिवार्चनरता नराः
শিৱৰ প্ৰসাদে মানুহে দ্বৈত আৰু অদ্বৈতৰ সম্পূৰ্ণ দৰ্শন লাভ কৰে। দ্বৈত-অদ্বৈত বিচাৰ-বিবেচনাৰ বাবে ইয়াত ঋষিসকলেও মোহিত হয়। তথাপি শিৱাৰ্চনত ৰত নৰসকলে ইয়াত সেই সকলো লাভ কৰে।
Verse 116
येऽर्चयंति शिवं नित्यं लिंगरूपिणमेव च । स्त्रियो वाप्यथ वा शूद्राः श्वपचा ह्यंत्यवासिनः । तं शिवं प्राप्नुवंत्येव सर्वदुःखोपनाशनम्
যিসকলে নিত্য শিৱক অৰ্চনা কৰে—লিঙ্গৰূপে অৱস্থিত শিৱক—স্ত্ৰী হওক বা শূদ্ৰ হওক, বা শ্বপচ তথা অন্ত্যবাসী; তেওঁলোকে নিশ্চয়েই সেই শিৱক লাভ কৰে, যি সকলো দুখ নাশ কৰে।
Verse 117
पशवोऽपि परं याताः किं पुनर्मानुषादयः
পশুবোৰেও পৰম পদ লাভ কৰিলে; তেন্তে মানুহ আদি কিমান অধিক নহ’ব!
Verse 118
ये द्विजा ब्रह्मचर्येण तपः परममास्थिताः । वर्षैरनेकैर्यज्ञानां तेऽपि स्वर्गपरा भवन्
যিসকল দ্বিজে ব্ৰহ্মচৰ্যৰে পৰম তপস্যা অৱলম্বন কৰিলে আৰু বহু বছৰে যজ্ঞ সম্পাদন কৰিলে—তেওঁলোকেও ফলস্বৰূপ কেৱল স্বৰ্গকেই লাভ কৰিলে।
Verse 119
ज्योतिष्टोमो वाजपेयो ह्यतिरात्रादयो ह्यमी । यज्ञाः स्वर्गं प्रयच्छंति सत्त्रीणां नात्र संशयः
জ্যোতিষ্টোম, বাজপেয় আৰু অতিৰাত্ৰ আদি যজ্ঞসমূহে নিশ্চয়েই যজমানসকলক স্বৰ্গ প্ৰদান কৰে—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।
Verse 120
तत्र स्वर्गसुखं भुक्त्वा पुण्यक्षयकरं महत् । पुण्यक्षयेऽपि यज्वानो मर्त्यलोकं पतंति वै
তাত স্বৰ্গৰ সুখ ভোগ কৰি—যি মহাভাৱে সঞ্চিত পুণ্য ক্ষয় কৰে—পুণ্য শেষ হ’লে, যজমানসকলেও নিশ্চয় মর্ত্যলোকলৈ পতিত হয়।
Verse 121
पतितानां च संसारे दैवाद्बुद्धिः प्रजायते । गुणत्रयमयी विप्रास्तासुतास्त्विह योनिषु
সংসাৰত পতিতসকলৰ বাবে দেৱবিধানত (নতুন) বোধ জাগে। আৰু হে ব্ৰাহ্মণসকল, ইয়াত নানান যোনিত তেওঁলোকৰ সন্তান ত্ৰিগুণ অনুসাৰে গঠিত হয়।
Verse 122
यथा सत्त्वं संभवति सत्त्वयुक्तभवं नराः । राजसाश्च तथा ज्ञेयास्ता मसाश्चैव ते द्विजाः
যেনেকৈ সত্ত্ব উদ্ভৱ হয়, তেনেকৈ সত্ত্বযুক্ত স্বভাৱ লৈ নৰ জন্মে; তদ্ৰূপে তেওঁলোকক ৰাজস আৰু তামস বুলিও বুজিবা—হে দ্বিজসকল।
Verse 123
एवं संसारचक्रेऽस्मिन्भ्रमिता बहवो जनाः । यदृच्छया दैवगत्या शिवं संसेवते नरः
এইদৰে এই সংসাৰচক্ৰত বহু লোক ঘূৰি ফুৰে। কিন্তু যদৃচ্ছা—দেৱগতি অনুসাৰে—কেতিয়াবা নৰ শিৱক সেৱা-ভক্তি কৰিবলৈ ধৰে।
Verse 124
शिवध्यानपराणां च नराणां यतचेतसाम् । मायानिरसनं सद्यो भविष्यति न चान्यथा
যিসকল লোক শিৱ-ধ্যানত পৰায়ণ আৰু যিসকলৰ চিত্ত সংযমিত, তেওঁলোকৰ বাবে মায়াৰ নিৰসন তৎক্ষণাৎ ঘটে; অন্যথা কেতিয়াও নহয়।
Verse 125
मायानिरसनात्सद्यो नश्यत्येव गुणत्रयम् । यदा गुणत्रयातीतो भवतीति स मुक्तिभाक्
মায়া নিৰসিত হ’লে তৎক্ষণাৎ ত্ৰিগুণ নাশ পায়। যেতিয়া কোনো ব্যক্তি ত্ৰিগুণাতীত হয়, তেতিয়াই সি নিঃসন্দেহে মুক্তিৰ ভাগী হয়।
Verse 126
तस्माल्लिङ्गार्चनं भाव्यं सर्वेषामपि देहिनाम् । लिङ्गरूपी शिवो भूत्वा त्रायते संचराचरम्
সেয়েহে সকলো দেহধাৰী প্ৰাণীয়ে লিঙ্গাৰ্চন কৰাই উচিত। লিঙ্গৰূপে উপস্থিত হৈ শিৱে চলমান-অচল সকলোকে ৰক্ষা কৰি উদ্ধাৰ কৰে।
Verse 127
पुरा भवद्भिः पृष्टोऽहं लिङ्गरूपी कथं शिवः । तत्सर्वं कथितं विप्रा याथातथ्येन संप्रति
পূৰ্বে তোমালোকেই মোক সুধিছিলা—লিঙ্গৰূপে শিৱ কেনেকৈ আছে? হে বিপ্ৰসকল, সেই সকলো কথা মই এতিয়া যথাযথ সত্যৰূপে তোমালোকক ক’লোঁ।
Verse 128
कथं गरं भक्षितवाञ्छिवो लोकमहेश्वरः । तत्सर्वं श्रूयतां विप्रा यतावत्कथयामि वः
লোকমহেশ্বৰ শিৱে কেনেকৈ সেই প্ৰাণঘাতী বিষ গ্ৰহণ কৰিছিল? হে বিপ্ৰসকল, শুনা—মই তোমালোকক সেই সমগ্ৰ বৃত্তান্ত যথাক্ৰমে ক’ম।