Adhyaya 18

Verse 1

। लोमश उवाच । कर्मणा परिभूतो हि महेंद्रो गुरुमब्रवीत् । विना यत्नेन संक्लेसात्तर्तुं कर्म्म किमुच्यताम्

লোমশ ক’লে: নিজ কৰ্মৰ বলত পৰাভূত মহেন্দ্ৰ (ইন্দ্ৰ) গুৰুক ক’লে—“অতি চেষ্টা আৰু ক্লেশ নকৰাকৈ এই কৰ্ম-দুঃখৰ পৰা পাৰ হ’বলৈ কোন উপায় কোৱা হয়?”

Verse 2

बृहस्पतिरुवाचेदं त्यक्त्वा चैवामरावतीम् । यास्यामोऽन्यत्र सर्वे वै सकुटुंबा जिगीपवः

বৃহস্পতিয়ে ক’লে: “অমৰাৱতী ত্যাগ কৰি, আহা আমি সকলোৱে—নিজ নিজ পৰিয়ালসহ—অন্য ঠাইলৈ যাওঁ, বিজয় পুনৰ লাভ কৰাৰ আকাঙ্ক্ষাৰে।”

Verse 3

तथा चक्रुः सुराः सर्वे हित्वा चैवामरावतीम् । बर्हिणो रुपमास्थाय गतः सद्यः पुरंदरः

তেতিয়া সকলো দেৱতাই তেনেকৈ কৰিলে, অমৰাৱতী ত্যাগ কৰিলে। আৰু পুৰন্দৰ (ইন্দ্ৰ) ময়ূৰৰ ৰূপ ধৰি তৎক্ষণাৎ প্ৰস্থান কৰিলে।

Verse 4

काको भूत्वा यमः साक्षात्कृकलासो धनाधिपः । अग्निः कपोतको भूत्वा भेको भूत्वा महेश्वरः

যম স্বয়ং কাক হ’ল; ধনাধিপ (কুবেৰ) কৃকলাস—টিকটিকি—হ’ল। অগ্নি কপোত হ’ল, আৰু মহেশ্বৰ (শিৱ) ভেক—ব্যাঙ—হ’ল।

Verse 5

नैरृतस्तत्क्षणादेव कपोतोऽभूत्ततो गतः । पाशी कपिंजलो भूत्वा वायुः पारावतोऽभवत्

নৈঋত তৎক্ষণাৎ কপোত হ’ল আৰু গ’ল। পাশী (বৰুণ) কপিঞ্জল—তিতিৰ—হ’ল, আৰু বায়ু পাৰাৱত—ঘুঘু—হ’ল।

Verse 6

एवं नानातनुभृतो हित्वा ते त्रिदिवं गताः । कश्यपस्याश्रमं पुण्यं संप्राप्तास्ते भयातुराः

এইদৰে নানা দেহ ধাৰণ কৰি তেওঁলোকে ত্ৰিদিৱ ত্যাগ কৰিলে; ভয়াতুৰ হৈ কশ্যপৰ পবিত্ৰ আশ্ৰমত উপস্থিত হ’ল।

Verse 7

अदितिं मातरं सर्वे शशंसुर्दैत्यचेष्टितम्

সকলোয়ে তেওঁলোকৰ মাতৃ অদিতীক দৈত্যসকলৰ কূটচাল আৰু কৰ্মকাণ্ড জনালে।

Verse 8

अप्रियं तदुपाकर्ण्य ह्यदितिः पुत्रलालसा । उवाच कश्यपं सा तु सुराणां व्यसनं महत् । महर्षे श्रयतां वाक्यं श्रुत्वा तत्कर्तुमर्हसि

সেই অপ্রিয় সংবাদ শুনি, পুত্ৰস্নেহে আকুল অদিতিয়ে কশ্যপক দেৱসকলৰ ওপৰত নামি অহা মহা বিপদ ক’লে: “হে মহর্ষি, মোৰ বাক্য আশ্ৰয় কৰক; শুনি যি উচিত, সেয়া কৰক।”

Verse 9

दैत्यैः पराजिता देवा हित्वा चैवामरावतीम् । त्वदीयमाश्रमं प्राप्तास्तान्रक्षस्व प्रजापते

দানৱসকলৰ হাতত পৰাজিত হৈ দেৱসকলে অমৰাৱতী ত্যাগ কৰি তোমাৰ আশ্ৰমত আহিছে। হে প্ৰজাপতি, তেওঁলোকক ৰক্ষা কৰা।

Verse 10

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा कश्यपो वाक्यमब्रवीत् । तपसा महता तन्वि जानीहि त्वं च भामिनि । अजेया ह्यसुराः साध्वि भृगुणा ह्यनुमोदिताः

তাইৰ বাক্য শুনি কশ্যপে ক’লে: “হে তন্বী, হে ভামিনী, মহাতপস্যাৰ দ্বাৰাই এই কথা জানিবা আৰু সিদ্ধ হ’ব। হে সাধ্বী, ভৃগুৰ অনুমোদন পোৱা বাবে অসুৰসকল সত্যই অজেয়।”

Verse 11

तेषां जयो हि तपसा उग्रेणाऽद्येन भामिनि । कुरु शीघ्रतरेणैव सुराणां कार्यसिद्धये

হে ভামিনী, তেওঁলোকৰ জয় আজিৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা উগ্ৰ তপস্যাৰ দ্বাৰাই নিশ্চয় লাভ হয়। দেৱতাসকলৰ কাৰ্য সিদ্ধিৰ বাবে তুমি তৎক্ষণাৎ অতি শীঘ্ৰে কৰাঁ।

Verse 12

व्रतमेतन्महाभागे कथयाम्यर्थसिद्धये । तत्कुरुष्व प्रयत्नेन यथोक्तविधिना शुभे

হে মহাভাগে, অভীষ্ট অৰ্থ সিদ্ধিৰ বাবে মই এই ব্ৰত বৰ্ণনা কৰিম। হে শুভে, যি বিধি কোৱা হৈছে সেইমতে যত্নসহে ই পালন কৰাঁ।

Verse 13

मासि भाद्रपदे देवि दशम्यां नियता शुचिः । एकभक्तं प्रकुर्वीत विष्णोः प्रीत्यर्थमेव च

হে দেবি, ভাদ্ৰপদ মাহত দশমীত নিয়মিত আৰু শুচি হৈ, বিষ্ণুৰ প্ৰীতিৰ বাবে একভক্ত—এবাৰেই আহাৰ—পালন কৰিব লাগে।

Verse 14

प्रर्थनीयो हरिः साक्षात्सर्वकामवरेश्वरः । मंत्रेणानेन सुभगे तद्भक्तैर्वरवर्णिनि

হে সুভাগে, হৰি স্বয়ং—সৰ্ব কামনা পূৰণকাৰী ঈশ্বৰ—এই মন্ত্ৰেৰে, হে সুন্দৰবৰ্ণিনী, তেওঁৰ ভক্তসকলে প্ৰাৰ্থনা কৰিব লাগে।

Verse 15

तव भक्तोस्म्यहं नाथ दशम्यादिदिनत्रयम् । व्रतं चराम्यहं विष्णो अनुज्ञां दातुमर्हसि

হে নাথ, মই তোমাৰ ভক্ত। দশমীৰ পৰা আৰম্ভ কৰি তিনিদিন মই এই ব্ৰত পালন কৰিম। হে বিষ্ণু, অনুগ্ৰহ কৰি অনুমতি দিয়া উচিত।

Verse 16

अनेनैव च मंत्रेण प्रार्थनीयो जगत्पतिः । एकभक्तं प्रकुर्वीत तच्च भक्तं च केवलम्

এই একে মন্ত্ৰেৰে জগতপতি প্ৰভুক ভক্তিভাৱে প্ৰাৰ্থনা কৰিব লাগে। একভক্ত পালন কৰিব—কেৱল এবাৰ আহাৰ, আন একো নহয়।

Verse 17

रंभापत्रे च भोक्तव्यं वर्जितं लवणेन हि । एकादश्यां चोपवासं प्रकुर्वीत प्रयत्नतः

কলপাতত আহাৰ গ্ৰহণ কৰিব, আৰু লৱণ ত্যাগ কৰিব। লগতে একাদশীত যত্নসহ উপবাস পালন কৰিব।

Verse 18

रात्रौ जागरणं कुर्यात्प्रयत्नेन सुमध्यमे । द्वादश्यां निपुणत्वेन पारणा तु विधानतः । कर्तव्या ज्ञातिभिः सार्द्धं भोजयित्वा द्विजीत्तमान्

ৰাতি যত্নসহ জাগৰণ কৰিবা, হে সুকোমল-কটিদেশী। দ্বাদশীত বিধি অনুসাৰে নিপুণভাৱে পাৰণা কৰিব—আত্মীয়সকলৰ সৈতে, উৎকৃষ্ট ব্ৰাহ্মণসকলক ভোজন কৰাই।

Verse 19

एवं द्वादशमासांस्तु कुर्याद्व्रतमतंद्रितः । मासि भाद्रपदे प्राप्ते एकादश्यां प्रयत्नतः । विष्णुमभ्यर्च्य यत्नेन कलशोपरि संस्थितम्

এইদৰে অলসতা নকৰাকৈ বাৰ মাহ এই ব্ৰত পালন কৰিব। ভাদ্ৰপদ মাহ আহিলে, একাদশীত বিশেষ যত্নে, কলশৰ ওপৰত বিধিমতে প্ৰতিষ্ঠিত ভগৱান বিষ্ণুক আৰ্চনা কৰিব।

Verse 20

सौवर्णं राजतं वापि यताशक्त्या प्रकल्पयेत् । श्रवणेन तु संयुक्तां द्वादशीं पापनाशिनीम् । व्रती उपवसेद्यत्नात्सर्वदोषप्रशांतये

যথাশক্তি সোণৰ বা ৰূপাৰ পাত্ৰ/দান প্ৰস্তুত কৰিব। আৰু শ্ৰৱণ নক্ষত্ৰযুক্ত পাপনাশিনী দ্বাদশীত, ব্ৰতী যত্নসহ উপবাস কৰিব—সকলো দোষ শান্ত কৰিবলৈ।

Verse 21

एवं हि कश्यपेनोक्तं श्रुत्वाऽदितिरथाचरत् । व्रतं सांवत्सरं यावन्नियमेन समन्वितता

কশ্যপে এইদৰে কোৱা কথা শুনি অদিতিয়ে তেতিয়া নিয়ম-সংযমেৰে সমন্বিত হৈ পূৰ্ণ এক বছৰ ধৰি সেই ব্ৰত আচৰণ কৰিলে।

Verse 22

वर्षांतेन व्रतेनैव परितुष्टो जनार्दनः । प्रादुर्बभूव द्वादश्यां श्रवणेन तदा द्विजाः

বছৰৰ অন্তত সেই ব্ৰতে সন্তুষ্ট হৈ জনাৰ্দন দ্বাদশীত, যেতিয়া শ্ৰৱণ নক্ষত্ৰ প্ৰবল আছিল, তেতিয়া প্ৰাদুৰ্ভূত হ’ল—হে দ্বিজসকল।

Verse 23

बटुरूपधरः श्रीशो द्विभुजः कमलेक्षमः । अतसीपुष्पसंकाशो वनमालाविभूषितः

শ্ৰীশে বটুৰূপ ধাৰণ কৰিলে—দ্বিভুজ, কমলনয়ন, অতসী ফুলৰ দৰে দীপ্তিমান, আৰু বনমালাৰে বিভূষিত।

Verse 24

तं दृष्ट्वा विस्मयाविष्टा पूजामध्येऽदितिस्तदा । कश्यपेन समायुक्ता साऽस्तौषीत्कमलेक्षणा

তাঁক দেখি পূজাৰ মাজতে অদিতি বিস্ময়ে আৱিষ্ট হ’ল; কশ্যপৰ সৈতে মিলি তাই কমলনয়ন প্ৰভুৰ স্তৱ কৰিলে।

Verse 25

अदितिरुवाच । नमोनमः कारणकारणाय ते विश्वात्मने विश्वसृजे चिदात्मने । वरेण्यरूपाय परावरात्मने ह्यकुंठबोधाय नमोनमस्ते

অদিতিয়ে ক’লে: নমো নমঃ তোমাক—কাৰণৰো কাৰণ, বিশ্বাত্মা, বিশ্বস্ৰষ্টা, চিদাত্মা; সৰ্ববৰেণ্য ৰূপধাৰী; পৰ আৰু অপৰ উভয়ৰ আত্মা; অৰুদ্ধ জ্ঞানসম্পন্ন—পুনঃ পুনঃ তোমাক নমস্কাৰ।

Verse 26

इति स्मृतस्तदाऽदित्या देवानां परिरच्युतः । प्रहस्य भगवानाह अदितिं देवमातरम्

এইদৰে তেতিয়া অদিতীয়ে স্মৰণ কৰি আহ্বান কৰাত, অচ্যুত—দেৱসকলৰ আশ্ৰয়, অচল ভগৱান—হাঁহি উঠি দেৱমাতা অদিতীক ক’লে।

Verse 27

श्रीभगवानुवाच । तपसा परमेणैव प्रसन्नोहं तवानघे । अमुना वपुषा चैव देवानां कार्यसिद्धये

শ্ৰীভগৱানে ক’লে: হে অনঘে, তোমাৰ পৰম তপস্যাৰ দ্বাৰা মই অতি প্ৰসন্ন। দেৱসকলৰ কাৰ্য সিদ্ধিৰ বাবে মই এই ৰূপতেই আহিছোঁ।

Verse 28

श्रुत्वा भगवतो वाक्यमदितिस्तमुवाचह । भगवन्पराजिता देवा असुरैर्बलवत्तरैः । तान्रक्ष शरणापन्नासुरान्सर्वाञ्जनार्दन

ভগৱানৰ বাক্য শুনি অদিতীয়ে ক’লে: “হে প্ৰভু, অধিক বলৱান অসুৰসকলে দেৱসকলক পৰাজিত কৰিছে। হে জনাৰ্দন, শৰণাগত সকলো দেৱক ৰক্ষা কৰা।”

Verse 29

निशम्य वाक्यं किल तच्च तस्या विष्णुर्विकुंठाधिपतिः स एकः । ज्ञात्वा च सर्वं सुरचेष्टितं तदा बलेश्च सर्वं च चिकीर्षितं च

তাইৰ বাক্য শুনি বিষ্ণু—বৈকুণ্ঠৰ একমাত্ৰ অধিপতি—সকলো বুজি পালে: দেৱসকলৰ অভিপ্ৰায় আৰু সেই সময়ত বলীয়ে যি কৰিবলৈ মনস্থ কৰিছিল, সেই সকলো।

Verse 30

किं कार्यमद्यैव मया हि कार्यं येनैव देवा जयमाप्नुवंति । पराजयं दैत्यवराश्च सर्वे विष्णुः परात्मैव विचिंत्य सर्वम्

“আজি মই কি কৰ্ম কৰোঁ—সেই কৰ্ম—যাৰ দ্বাৰা দেৱসকলে জয় লাভ কৰে আৰু সকলো শ্ৰেষ্ঠ দৈত্য পৰাজিত হয়?” এইদৰে পৰমাত্মা বিষ্ণুৱে সকলো চিন্তা কৰিলে।

Verse 31

गदमुवाच भगवान्गच्छस्वाद्य वधं प्रति । वैरोचनिं महाभागे घात यस्व त्वरान्विता

ভগৱানে গদাক ক’লে: “আজি তৎক্ষণাৎ বধৰ দিশে যোৱা। হে মহাভাগে, ত্বৰিতভাৱে বৈৰোচনী (বলি)ক নিধন কৰা।”

Verse 32

गदोवाच हृषीकेशं प्रहसन्तीव भामिनी । मया ह्यशक्यो वधितुं ब्रह्मण्यो हि बलिर्महान्

গদাই হৃষীকেশক, যেন হাঁহি মাৰি, ক’লে: “মোৰে সি বধ কৰা অসম্ভৱ; কিয়নো মহান বলি ব্ৰাহ্মণ-ভক্ত, ধৰ্মৰ ৰক্ষক।”

Verse 33

चक्रं प्रति तदा विष्मुरुवाच परिसांत्वयन् । त्वं गच्छ बलिनं हंतुं शीघ्रमेव सुदर्शन

তেতিয়া বিষ্ণুৱে সান্ত্বনা দি চক্রক ক’লে: “তুমি যোৱা, হে সুদৰ্শন, শীঘ্ৰেই বলিক বধ কৰা।”

Verse 34

तदोवाच त्वरेणैव चक्रपाणिं सुदर्शनम् । न शक्यते मया हंतुं बलिनं तं महाप्रभो

তেতিয়া সুদৰ্শনে চক্রপাণি প্ৰভুক তৎক্ষণাৎ উত্তৰ দিলে: “হে মহাপ্ৰভো, মই সেই বলিক বধ কৰিব নোৱাৰোঁ।”

Verse 35

ब्रह्मण्योऽसि यथा विष्णो तथासौ दैत्यपुंगवः । धनुषा च तथैवोक्तः शार्ङ्गपाणिश्च विस्मितः । चिंतयामास बहुधा विमृश्य सुचिरं बहु

“হে বিষ্ণু, তুমি যেন ব্ৰাহ্মণ-ভক্ত, তেনেদৰে সেই দৈত্যশ্ৰেষ্ঠও ব্ৰাহ্মণ-ভক্ত।” এই কথা শুনি শাৰ্ঙ্গপাণি বিস্মিত হ’ল আৰু বহু প্ৰকাৰ চিন্তা কৰি, দীৰ্ঘকাল গভীৰভাৱে মনন কৰিলে।

Verse 36

अत्रिरुवाच । तदा ते ह्यसुराः सर्वे किमकुर्वस्तदुच्यताम्

অত্ৰিয়ে ক’লে: “তেতিয়া সেই সকলো অসুৰে কি কৰিলে? অনুগ্ৰহ কৰি সেই কথা কওক।”

Verse 37

लोमश उवाच । तदा ते ह्यसुराः सर्वे बलिप्रभृतयो दिवि । रुरुधुर्नगरीं रम्यां योद्धुकामाः पुरंदरम्

লোমশে ক’লে: “তেতিয়া বলী আদি সকলো অসুৰে স্বৰ্গত সেই মনোৰম নগৰী ঘেৰাও কৰিলে, পুৰন্দৰ (ইন্দ্ৰ)ৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিবলৈ ইচ্ছুক হৈ।”

Verse 38

न विदुर्ह्यसुराः सर्वे गतान्देवांस्त्रिविष्टपात् । नानारूपधरां स्तस्मात्कश्यपस्याश्रयं प्रति

সেই সকলো অসুৰে নাজানিলে যে দেৱতাসকল ত্ৰিৱিষ্টপ (স্বৰ্গ) ত্যাগ কৰি গৈছে; সেয়ে দেৱতাসকল নানা ৰূপ ধৰি কশ্যপৰ শৰণলৈ গ’ল।

Verse 39

प्राकारमारुह्य तदा हि संभ्रमाद्दैत्याः सुरेशं प्रति हंतुकामाः । यावत्प्रविष्टा ह्यमरावतीं तां शून्यामपश्यन्परितुष्टमानसाः

তেতিয়া উল্লাসত দৈত্যসকলে প্ৰাচীৰত উঠিল, দেৱেশ্বৰক বধ কৰিবলৈ ইচ্ছুক হৈ; কিন্তু যেতিয়া তেওঁলোকে সেই অমৰাৱতীত প্ৰৱেশ কৰিলে, তাক শূন্য দেখি মনত সন্তুষ্ট হ’ল।

Verse 40

इंद्रासने च शुक्रेण ह्यभिषिक्तो बलिस्तदा । सहाभिषेकविधिना ह्यसुरैः परिवारितः

তেতিয়া ইন্দ্ৰাসনত শুক্ৰাচাৰ্যই বলীক অভিষেক কৰিলে; অসুৰসকলে পৰিবেষ্টিত হৈ, ৰাজাভিষেকৰ সকলো বিধি সম্পন্ন হ’ল।

Verse 41

तथैवाधिष्ठितो राज्ये बलिर्वैरोचनो महान् । शुशुभे परया भूत्या महेंद्राधिकृतस्तदा

এইদৰে ৰাজ্যসিংহাসনত অধিষ্ঠিত হৈ মহাবলী বৈৰোচন পৰম দীপ্তিত উজ্জ্বল হ’ল; তেতিয়া মহেন্দ্ৰ (ইন্দ্ৰ)ৰ অধিকাৰো তেওঁ অধিগ্ৰহণ কৰিলে।

Verse 42

नागैश्चासुरसंघैश्च सेव्यमानो महेंद्रवत् । सुरद्रुमो जितस्तेन कामधे नुर्मणिस्तथा

নাগ আৰু অসুৰ-সংঘে মহেন্দ্ৰৰ দৰে সেৱা কৰি থাকোঁতে, তেওঁ সুৰদ্ৰুম (কল্পবৃক্ষ) জয় কৰি অধিকাৰ কৰিলে; তদুপৰি কামধেনু আৰু ইচ্ছাপূৰণ মণিও লাভ কৰিলে।

Verse 43

दानैर्द्दाता च सर्वेषां येऽन्ये दानित्वमागताः । सर्वेषामेव भूतानां दानैर्दाता बलिर्महान्

দানৰ মহিমাৰে তেওঁ সেই সকলো দাতাকো অতিক্ৰম কৰিলে যিসকলে দানশৌৰ্যত খ্যাতি লাভ কৰিছিল; মহাবলী বালীয়ে দানৰ দ্বাৰা সকলো প্ৰাণীৰ উপকাৰক হ’ল।

Verse 44

यान्यान्कामयते कामां स्तान्सर्वान्वितरत्यसौ । सर्वेभ्योऽपि स चार्थिभ्यो दानवानामधीश्वरः

লোক যি যি কামনা কৰে, সেই সকলো তেওঁ পূৰ্ণ কৰি দিয়ে; দানৱসকলৰ অধীশ্বৰ সেইজন, সকলো অৰ্থীক বিনা ব্যতিক্ৰমে দান দিছিল।

Verse 45

शौनक उवाच । देवेंद्रो हि महाभाग न ददाति कदाचन । कथं बलिरसौ दाता कथयस्व यथातथम्

শৌনকে ক’লে: “হে মহাভাগ! দেৱেন্দ্ৰ (ইন্দ্ৰ) কেতিয়াও দান নকৰে। তেন্তে এই বালী কেনেকৈ মহাদাতা বুলি কোৱা হয়? যথাৰ্থকৈ আমাক কওক।”

Verse 46

लोमश उवाच । यत्नतो येन यत्किंचित्क्रियते सुकृतं नरैः । शुभं वाप्यशुभं वापि ज्ञातव्यं हि विपश्चिता

লোমশে ক’লে: মানুহে যি কৰ্ম যত্নসহকাৰে কৰে—সেয়া শুভ হওক বা অশুভ—বিবেচক জ্ঞানীয়ে তাৰ সত্য স্বৰূপ জানিব লাগে।

Verse 47

शक्रो हि याज्ञिको विप्रा अश्वमेधशतेन वै । प्राप्तराज्योऽमरावत्यां केवलं भोगलोलुपः

হে বিপ্ৰসকল, শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) নিশ্চয় যজ্ঞকাৰী আছিল; শত অশ্বমেধ যজ্ঞে তেওঁ অমৰাৱতীত ৰাজ্য লাভ কৰিলে, তথাপি তেওঁ কেৱল ভোগৰ লোভত মগ্ন আছিল।

Verse 48

अर्थितं तत्फलं विद्धि पुनः कार्पण्यमाविशत् । पुनर्मरणमाविश्य श्रीणपुण्यो भविष्यति

জানি লোৱা, সেয়াই আছিল তেওঁ বিচৰা ফল; পুনৰ কৃপণতা তেওঁৰ ভিতৰত প্ৰৱেশ কৰিলে। আৰু পুনৰ মৃত্যুচক্ৰত পৰি, তেওঁৰ পুণ্য ক্ষয় হ’ব।

Verse 49

य इंद्र कृमिरेव स्यात्कृमिरंद्रो हि जायते । तस्माद्दानात्परतरं नान्यदस्तीह मोचनम्

এজন ইন্দ্ৰও কৃমি হৈ যাব পাৰে, আৰু কৃমিৰ পৰা ‘কৃমিৰ ইন্দ্ৰ’ও জন্ম ল’ব পাৰে। সেয়ে এই সংসাৰত দানতকৈ উচ্চ মুক্তিৰ উপায় আন নাই।

Verse 50

दानाद्धि प्राप्यते ज्ञानं ज्ञानान्मोक्षो न संशयः । मोक्षात्परतरा भक्तिः शूलपाणौ हि वै द्वजाः

দানৰ পৰা জ্ঞান লাভ হয়, আৰু জ্ঞানৰ পৰা মোক্ষ—ইয়াত সন্দেহ নাই। কিন্তু শূলপাণি প্ৰভুৰ প্ৰতি ভক্তি মোক্ষতকৈও শ্ৰেষ্ঠ, হে দ্বিজসকল।

Verse 51

ददाति सर्वं सर्वेशः प्रसन्नात्मा सदाशिवः । किंचिदल्पेन तोयेन परितुष्यति शंकरः

সৰ্বেশ্বৰ সদাশিৱ প্ৰসন্নচিত্ত হ’লে সকলো দান কৰে; শংকৰ ভক্তিভাৱে অৰ্পিত অলপ জলেৰোও সন্তুষ্ট হয়।

Verse 52

अत्रैवोदाहरंतीममितिहासं पुरातनम् । विरोचनसुतेनेदं कृतमस्ति न संशयः

ইয়াতেই মই এই প্ৰাচীন পবিত্ৰ ইতিবৃত্ত উদাহৰণস্বৰূপে ক’ম; ই কাম বিৰোচনৰ পুত্ৰে কৰিছিল—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 53

कितवो हि महापापो देवब्राह्मणनिंदकः । निकृत्या परयोपेतः परदाररतो महान्

সেই জুৱাৰী সঁচাকৈয়ে মহাপাপী আছিল—দেৱতা আৰু ব্ৰাহ্মণক নিন্দা কৰা, প্ৰবঞ্চনাত নিমজ্জিত, আৰু পৰস্ত্ৰীত গভীৰ আসক্ত।

Verse 54

एकदा तु महापापात्कैतावाच्च जितं धनम् । गणिकार्थे च पुष्पाणि तांबूलं चंदनं तथा

এবাৰ মহাপাপ আৰু প্ৰবঞ্চনাৰে সি কিছুমান ধন জিকিলে; আৰু গণিকাৰ নিমিত্তে ফুল, তাম্বুল আৰু চন্দন আদি সংগ্ৰহ কৰিলে।

Verse 55

कौपीनमात्रं तस्यैव कितवस्य प्रदृश्यते । कराभ्यां स्वस्तिकं कृत्वा गंधमाल्यादिकं च यत्

সেই জুৱাৰী কেৱল কৌপীন পিন্ধা অৱস্থাত দেখা গ’ল; দুহাতে স্বস্তিক-চিহ্ন কৰি, সুগন্ধি, মালা আদি যি আছিল সেয়া ধৰি আছিল।

Verse 56

गणिकार्थमुपादाय धावमानो गृहं प्रति । तदा प्रस्खलितो भूमौ निपपात च तत्क्षणात्

গণিকাৰ বাবে সেই বস্তুসমূহ লৈ সি তাইৰ ঘৰলৈ দৌৰিলে; তেতিয়া মাটিত পিছলি পৰি সেই ক্ষণতে ঢলি পৰিল।

Verse 57

पतनान्मूर्छया युक्तः क्षणमात्रं तदाऽभवत् । ततो मूर्छागतस्यास्य पापिनोऽनिष्टकारिणः

পৰাৰ ফলত সি মূৰ্ছিত হৈ এক ক্ষণমাত্ৰ তেনে থাকিল। তাৰ পাছত মূৰ্ছাত পৰি থকা সেই পাপী, অনিষ্টকৰ কৰ্মকাৰীজন—

Verse 58

बुद्धिः सद्यः समुत्पन्ना कर्मणा प्राक्तनेन हि । निर्वेदं परमापन्नः कितवो दुःखसंयुतः

পূৰ্বকৰ্মৰ বলত তৎক্ষণাৎ তাৰ ভিতৰত সঠিক বোধ জাগি উঠিল। দুখে ভৰা সেই জুৱাৰী গভীৰ নিৰ্বেদ আৰু অনুতাপত নিমজ্জিত হ’ল।

Verse 59

भूम्यां निपतितं यच्च गंधपुष्पादिकं महत् । समर्पितं शिवायेति कितवेनाप्यबुद्धिना

মাটিত পৰি থকা সেই প্ৰচুৰ গন্ধ, ফুল আদি সামগ্ৰীও—যদিও জুৱাৰী আৰু অল্পবুদ্ধিৰ মানুহে “শিৱলৈ অৰ্পণ” বুলি কৈ দিছিল—শিৱৰ নৈবেদ্য হিচাপে গ্ৰহণ হ’ল।

Verse 60

चित्रगुप्तेन चाख्यातं दत्तमस्ति त्वया पुनः । पतितं चैव देहांते शिवाय परमात्मने

আৰু চিত্ৰগুপ্তে জনাইছে যে, তুমিও দেহান্তৰ সময়ত সেই পৰি থকা বস্তু পুনৰ শিৱ—পৰমাত্মা—লৈ অৰ্পণ কৰিছিলা।

Verse 61

पचनीयोसि मे मंद नरकेषु महत्सु च । इत्युक्तो धर्मराजेन कितवो वाक्यमब्रवीत्

ধৰ্মৰাজে ক’লে, “হে মন্দবুদ্ধি, মহা নৰকসমূহত তোক দগ্ধ ভোগ কৰিব লাগিব।” এইদৰে কোৱা হ’লে জুৱাৰীয়ে এই বাক্য ক’লে।

Verse 62

पापाचारो हि भगवन्कश्चिन्नैव मया कृतः । विमृश्यतां मे सुकृतं याथातथ्येन भो यम

সিয়ে ক’লে, “হে ভগৱান! মই ইচ্ছাকৃতভাৱে কোনো পাপাচাৰ কৰা নাই। হে যম, মোৰ সুকৃতসমূহ যাথাৰ্থ্যৰে বিচাৰ কৰক।”

Verse 63

चित्रगुप्तेन चाख्यातं द्त्तमस्ति त्वया पुनः । पतितं चैव देहांते शिवाय परमात्मने

আৰু চিত্ৰগুপ্তে ঘোষণা কৰিলে যে তই পুনৰ দান কৰিছিলি—জীৱনৰ অন্তত—পৰি যোৱা বস্তুটোও পৰমাত্মা শিৱলৈ অৰ্পণ কৰি।

Verse 64

तेन कर्मविपाकेन घटिकात्रयमेव च । शचीपतेः पदं विद्धि प्राप्स्यसि त्वं न संशयः

সেই কৰ্মবিপাকৰ ফলত, কেৱল তিনিঘটিকা সময়লৈ, জানি থ’ যে তই শচীপতি (ইন্দ্ৰ)ৰ পদ লাভ কৰিবি—সন্দেহ নাই।

Verse 65

आगतस्तत्क्षणाद्देवः सुर्वैः समन्वितः । ऐरावतं समारूढो नीतोऽसौ शक्रमंदिरम् । शक्रः प्रबोधितस्तेन गुरुणा भावितात्मना

সেই মুহূর্ততে এজন দেৱ আহিল, দেৱগণেৰে সহিত। ঐৰাৱতত আৰোহণ কৰাই তাক শক্ৰৰ মন্দিৰলৈ নিয়া হ’ল। আৰু সেই গুৰুৱে—যাৰ আত্মা সংযত আৰু দীপ্ত—ইন্দ্ৰক জগাই তুলিলে।

Verse 66

घटिकात्रितयं यावत्तावत्कालं पुरंदर । निजासनेऽपि संस्थाप्यः कितवोऽपि ममाज्ञया

হে পুৰন্দৰ (ইন্দ্ৰ), তিনিটা ঘটিকাৰ যিমান সময়—সিমান কাল; মোৰ আজ্ঞাত এই জুৱাৰীজনকো তোমাৰ নিজ আসনত বহুৱাব লাগিব।

Verse 67

गुरोर्वचनमार्कर्ण्य कृत्वा शिरसि तत्क्षणात् । गतोऽन्वत्रैव शक्रोऽसौ कितवो हि प्रवेशितः । भवनं देवराजस्य नानाश्चर्यसमन्वितम्

গুৰুৰ বাক্য শুনি তৎক্ষণাৎ শিৰত ধৰি শক্ৰ তাতেই গ’ল; আৰু জুৱাৰীজনক দেৱৰাজৰ নানাবিধ আশ্চৰ্যৰে ভৰা বিস্ময়ময় ভৱনত প্ৰৱেশ কৰোৱা হ’ল।

Verse 68

शक्रासनेऽभिषिक्तोऽसौ राज्यं प्राप्तः शतक्रतोः । शंभोर्गंधप्रदानाच्च पुष्पतांबूलसंयुतम्

শক্ৰাসনত অভিষিক্ত হৈ সি শতক্ৰতু (ইন্দ্ৰ)ৰ ৰাজ্য লাভ কৰিলে; শম্ভুক গন্ধ অৰ্পণ কৰাৰ ফলত—পুষ্প আৰু তাম্বূলসহ।

Verse 69

किं पुनः श्रद्धया युक्ताः शिवाय परमात्मने । अर्पयंति सदा भक्त्या गंधपूष्पादिकं महत्

তেনে হ’লে, যিসকল শ্ৰদ্ধাযুক্ত ভক্তই পৰমাত্মা শিৱলৈ সদায় ভক্তিভাৱে গন্ধ, পুষ্প আদি মহান পূজাদ্ৰব্য অৰ্পণ কৰে, তেওঁলোক কিমান অধিক ধন্য!

Verse 70

शिवसायुज्यमायाताः शिवसेनासमन्विताः । प्राप्नुवंति महामोदं शक्रो ह्येषां च किंकरः

শিৱসায়ুজ্য লাভ কৰি আৰু শিৱসেনাৰে সহিত হৈ তেওঁলোকে মহামোদ প্ৰাপ্ত কৰে; নিশ্চয় শক্ৰ (ইন্দ্ৰ)ও তেওঁলোকৰ দাসসদৃশ হয়।

Verse 71

शिवपूजारतानां च यत्सुखं शांतचेतसाम् । ब्रह्मशक्रादिकानां च तत्सुखं दुर्लभं महत्

শিৱ-পূজাত ৰত, শান্তচিত্ত লোকসকলে যি সুখ লাভ কৰে, সেয়া মহৎ আৰু দুষ্প্ৰাপ্য; ব্ৰহ্মা, শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) আদি দেৱতাসকলৰ বাবেও সেই সুখ অতি দুৰ্লভ।

Verse 72

वराकास्ते न जानंति मूढा विषयलोलुपाः । वंदनीयो महादेवो ह्यर्चनीयः सदाशिवः

বিষয়-লোলুপ মূঢ় লোকসকল নিকৃষ্ট; সিহঁতে নাজানে—মহাদেৱ বন্দনীয়, আৰু সদাশিৱ নিশ্চয়েই অৰ্চনীয়।

Verse 73

पूजनीयो महादेवः प्राणिभिस्तत्त्ववेदिभिः । तस्मादिंद्रत्वमगमत्कितवो घटिकात्रयम्

তত্ত্ববেদী প্ৰাণীসকলৰ দ্বাৰা মহাদেৱ পূজনীয়। সেয়েহে কিতৱে ইন্দ্ৰত্ব লাভ কৰিলে—কিন্তু কেৱল তিনিটা ঘটিকাৰ বাবে।

Verse 74

पुरोधसाभिषिक्तोऽसौ पुरंदरपदे स्थितः । तदानीं नारदेनोक्तः कितवोऽसौ महायशाः

পুৰোহিতৰ দ্বাৰা অভিষিক্ত হৈ সি পুৰন্দৰ (ইন্দ্ৰ) পদত আসীন হ’ল। তেতিয়া মহাযশস্বী কিতৱক নাৰদে সম্বোধন কৰিলে।

Verse 75

इन्द्राणीमानयस्त्वेति यथा राज्यं सुशोभितम् । ततः प्रहस्य चोवाच कितवः शिववल्लभः

নাৰদে ক’লে, “ইন্দ্ৰাণীক আনাহ, যাতে ৰাজ্য সুসজ্জিত হৈ শোভা পায়।” তেতিয়া শিৱৰ প্ৰিয় কিতৱে হাঁহি মাৰি উত্তৰ দিলে।

Verse 76

इन्द्राण्या नास्ति मे कार्यं न वाच्यं ते महामते । एवमुक्त्वाथ कितवः प्रदातुमुपचक्रमे

“মোৰ ইন্দ্ৰাণীৰ কোনো প্ৰয়োজন নাই; হে মহামতি, এই কথা আৰু ক’ব নালাগে।” এইদৰে কৈ কিতৱে দান দিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 77

ऐरावतमगस्त्याय प्रददौ शिववल्लभः । विश्वामित्राय कितवो ददौ हयमुदारधीः

শিৱৰ প্ৰিয় জনে অগস্ত্যক ঐৰাৱত দান কৰিলে। উদাৰবুদ্ধি কিতৱে বিশ্বামিত্ৰক এটা ঘোঁৰা প্ৰদান কৰিলে।

Verse 78

उच्चैःश्रवससंज्ञं च कामधेनुं महायशाः । ददौ वशिष्ठाय तदा चिंतामणिं महाप्रभम्

সেই মহাযশস্বীয়ে তেতিয়া বশিষ্ঠক উচ্ছৈঃশ্ৰৱস নামৰ (অদ্ভুত অশ্ব) আৰু কামধেনু দান কৰিলে; তাৰ পিছত মহাপ্ৰভা চিন্তামণি, ইচ্ছাপূৰণ মণিও প্ৰদান কৰিলে।

Verse 79

गालवाय महातेजास्तदा कल्पतरुं च सः । कौंडिन्याय महाभागः कितवोपि गृहं तदा

তাৰ পিছত সেই মহাতেজস্বীয়ে গালৱক কল্পতৰূ, ইচ্ছাপূৰণ বৃক্ষ দান কৰিলে; আৰু মহাভাগ্যবান কৌণ্ডিন্যকো তেতিয়াই কিতৱে এটা ঘৰ প্ৰদান কৰিলে।

Verse 80

एवमादीन्यनेकानि रत्नानि विविधानि च । ददावृषिभ्यो मुदितः शिवप्रीत्यर्थमेव च

এইদৰে আনন্দিত হৈ তেওঁ ঋষিসকলক নানা প্ৰকাৰৰ ৰত্ন আৰু বিচিত্ৰ মণি দান কৰিলে—কেৱল শিৱক প্ৰসন্ন কৰাৰ উদ্দেশ্যতেই।

Verse 81

घटितकात्रितयं यावत्तावत्कालं ददौ प्रभुः । घटिकात्रितयादूध्व पूर्वस्वामी समागतः

প্ৰভুৱে তিনিঘটিকা পৰিমাণ সময় দান কৰিলে। সেই তিনিঘটিকা পাৰ হোৱাৰ পিছত পূৰ্বস্বামী উপস্থিত হ’ল।

Verse 82

पुरंदरोऽमरावत्यामुपविश्य निजासने । ऋषिभिः संस्तुतश्चैव शच्या सह तदाऽभवत्

পুৰন্দৰ (ইন্দ্ৰ) অমৰাৱতীত নিজৰ আসনত উপবিষ্ট আছিল। ঋষিসকলে তেতিয়া তেওঁৰ স্তৱ কৰিল আৰু শচীৰ সৈতে তাতেই অৱস্থিত থাকিল।

Verse 83

शचीमुवाच दुर्मेधाः कितवेनासि भामिनि । भुक्ता ह्यस्यैव कथय याथातथ्येन शोभने

সেই মন্দবুদ্ধিয়ে শচীক ক’লে: “হে ভামিনী, সেই ‘কিতৱ’এ তোমাক ভোগ কৰিলে নে? হে শোভনে, যি দৰে ঘটিল ঠিক তেনেদৰে সত্য কোৱা।”

Verse 84

तदा प्रहस्य चोवाच पुरंदरमकल्मषा । आत्मौपम्येन सर्वत्र पश्यति त्वं पुरंदर

তেতিয়া নিৰ্মল শচীয়ে হাঁহি মাৰি পুৰন্দৰক ক’লে: “হে পুৰন্দৰ, তুমি সকলো ঠাইতে সকলোকে নিজৰ সৈতে তুলনা কৰি চোৱা।”

Verse 85

असौ महात्मा कितवस्वरूपी शिवप्रसादात्परमार्थविज्ञः । वै राग्ययुक्तो हि महानुभावो येनापि सर्वं परमं प्रपन्नम्

“সেই মহাত্মা ‘কিতৱ’ৰূপে প্ৰকাশ পাইও, শিৱপ্ৰসাদে পৰমাৰ্থ-জ্ঞানী। সত্য বৈৰাগ্যযুক্ত সেই মহানুভাৱ—যাৰ দ্বাৰাই সকলো পৰমতত্ত্বত আশ্ৰয় লাভ কৰে।”

Verse 86

राज्यादिकं मोहमयं च पाशं त्यक्ता परेभ्यो विजयी स जातः

ৰাজ্য আদি মোহময় পাশ ত্যাগ কৰি, সি আনসকলক অতিক্ৰম কৰি বিজয়ী হ’ল।

Verse 87

वचो निशम्य देवेश इंद्राण्याः स पुरंदरः । व्रीडायुक्तोऽभवत्तूष्णीमिंद्रासनगतस्तदा

ইন্দ্ৰাণীৰ বাক্য শুনি, দেৱেশ পুৰন্দৰে লজ্জিত হৈ ইন্দ্ৰাসনত বহি নীৰৱ হৈ ৰ’ল।

Verse 88

बृहस्पतिमुवाचेदं वाक्यं वाक्यविदां वरः । ऐरावतो न दृश्येत तथैवोच्चैःश्रवा हयः

বাক্যবিদ্যাৰ শ্ৰেষ্ঠজনে বৃহস্পতিলৈ এই কথা ক’লে: “ঐৰাৱত যেন দেখা নাযায়, আৰু তেনেদৰে উচ্চৈঃশ্ৰবা অশ্বও নেদেখা হওক।”

Verse 89

पारिजातादयः सर्वे पदार्थाः केन वा हृताः । गुरुरुवाचेदं कितवेन कृतं महत्

“পাৰিজাত আদি সকলো মূল্যবান বস্তু কোনে হৰণ কৰিলে?” গুৰুৱে ক’লে, “এই মহৎ কাৰ্য সেই জুৱাৰী-ঠগে কৰিলে।”

Verse 90

ऋषिभ्यो दत्त मद्यैव यावत्सत्ता हि तस्य वै । स्वसत्तायां महत्यां च स्वसत्ता ये भवंति च

“যেতিয়ালৈকে তাৰ সত্তা স্থিৰ আছিল, তেতিয়ালৈকে মই নিজেই ঋষিসকলক দান দিছিলোঁ। আৰু নিজৰ মহৎ অৱস্থাত, যিসকলে নিজৰ ধৰ্মসম্মত অধিকাৰে টিকে থাকে, সিহঁতেও স্থিৰ থাকে।”

Verse 91

अप्रमात्ताश्च ये नित्यं शिवध्यानपरायणाः । ते प्रियाः शंकरस्यैव हित्वा कर्मफलानि वै । केवलं ज्ञानमाश्रित्य ते यांति परमं पदम्

যিসকলে সদায় সাৱধান থাকে আৰু নিত্য শিৱ-ধ্যানত পৰায়ণ, তেওঁলোকেই শংকৰৰ অতি প্ৰিয়। কৰ্মফলৰ আসক্তি ত্যাগ কৰি কেৱল মুক্তিদায়ক জ্ঞানৰ আশ্ৰয় লৈ তেওঁলোকে পৰম পদ লাভ কৰে।

Verse 92

एतच्छ्रुत्वा वचनं तस्य चेंद्रो बृहस्पतेर्वाक्यमिदं वभाषे । प्रायो यमो वक्ष्यति सर्वमेतत्समृद्धये ह्यात्मनश्चैव शक्रः

তাঁৰ বচন শুনি ইন্দ্ৰই বৃহস্পতিলৈ এইদৰে ক’লে— “নিশ্চয় যমে এই সকলো কথা ব্যাখ্যা কৰিব, যাতে মই মোৰ সমৃদ্ধি আৰু আত্মকল্যাণ পুনৰ লাভ কৰিব পাৰোঁ।”

Verse 93

तथेति मत्वा गुरुणा सहैव राजा सुराणां सहसा जगाम । स्वकार्यकामो हि तथा पुरंदरो ययौ पुरीं संयमिनीं तदानीम्

“তথাই হওক” বুলি ভাবি দেৱলোকৰ ৰজাই গুৰুৰ সৈতে তৎক্ষণাৎ ৰাওনা হ’ল। নিজৰ কাৰ্য সিদ্ধ কৰিবলৈ উদ্‌গ্ৰীৱ পুৰন্দৰ (ইন্দ্ৰ) তেতিয়াই সংযমিনী—যমৰ নগৰী—লৈ গ’ল।

Verse 94

यमेन पूज्यमानो हि शक्रो वाक्यमुवाच ह । त्वया दत्तं मम पदं कितवाय दुरात्मने

যমে সন্মান জনাই থাকোঁতে শক্র (ইন্দ্ৰ) ক’লে— “তুমি মোৰ পদ আৰু মৰ্যাদা সেই জুৱাৰী, সেই দুষ্টচিত্ত লোকক দান কৰিলা।”

Verse 95

अनेनैतत्कृतं कर्म्म जुगुप्सितं महत्तरम् । मदीयानि च रत्नानि यानि सर्वाण्यनेन वै । एभ्य एभ्यः प्रदत्तानि धर्म्म जानीहि तत्त्वतः

“ইয়াৰ দ্বাৰাই এই কৰ্ম কৰা হ’ল—ঘৃণিত আৰু অতি ভয়ংকৰ। আৰু মোৰ যি যি ৰত্ন-ধন আছিল, সেয়া সকলোয়ে সি ইয়াত-তাত বিতৰণ কৰি দিলে। এই ‘ধৰ্ম’ বিষয়ৰ সত্য তুমি তত্ত্বৰূপে জানিবা।”

Verse 96

त्वं धर्मनामासि कथं कितवाय प्रदत्तवान् । मम राज्यविनाशाय कृतमस्ति त्वयाऽधुना

তুমি ‘ধৰ্ম’ নামে পৰিচিত—তেন্তে কেনেকৈ তুমি জুৱাৰীক মোৰ পদ দান কৰিলা? এতিয়া তোমাৰেই কৰ্মে মোৰ ৰাজ্যৰ বিনাশ ঘটিল।

Verse 97

आनयस्व महाभाग गजादीनि च सत्वरम् । अन्यानि चैव रत्नानि दत्तानि च यतस्ततः

হে মহাভাগ, গজ আদি সকলো বস্তু শীঘ্ৰে আনিয়া দিয়া; আৰু যি অন্য ৰত্ন-ধন য’ত-ত’ত দান কৰা হৈছে, সেয়াও সংগ্ৰহ কৰি লৈ আহা।

Verse 98

निशम्य वाक्यं शक्रस्य यमो वचनमब्रवीत् । कितवं च रुषाविष्टः किं त्वया पापिना कृतम्

শক্ৰৰ বাক্য শুনি যমে ক’লে—“সেই জুৱাৰী ক্ৰোধে আৱিষ্ট হৈ, হে পাপী, তুমি কি কৰিলা?”

Verse 99

भोगार्थं चैव यद्दत्तं शक्रराज्यं त्वयाऽधुन् । प्रदत्तं च द्विजातिभ्यो ह्यन्यथा वै कृतं महत्

ইন্দ্ৰৰ ৰাজ্য যি এতিয়াই তোমাক ভোগৰ বাবে দিয়া হৈছিল, সেয়া কেৱল তোমাৰ উপভোগৰ নিমিত্তে আছিল। কিন্তু তুমি তাক দ্বিজসকলক দান কৰিলা; সঁচাকৈয়ে তুমি বিধিৰ বিপৰীতে এক গুৰুতৰ কৰ্ম কৰিলা।

Verse 100

अकार्यं वै त्वया मूढ परद्रव्यापहारणम् । तेन पापेन महता निरयं प्रतिगच्छसि

মূৰ্খ! তুমি অকৰ্তব্য কৰিলা—অন্যৰ ধন অপহৰণ। সেই মহাপাপৰ ফলত তুমি নৰকলৈ যাবা।

Verse 101

यमस्य वचनं श्रुत्वा कितवो वाक्यमब्रवीत् । अहं निरयगामी च नात्र कार्या विचारणा

যমৰ বাক্য শুনি জুৱাৰী ক’লে: “মই নিশ্চিত নৰকগামী; ইয়াত বিচাৰ-বিমৰ্শৰ একো প্ৰয়োজন নাই।”

Verse 102

यावत्स्वता मम विभो जाता शक्रासने तथा । तावद्दत्तं हि यत्किंचिद्द्विजेभ्यो हि यथातथम्

“হে প্ৰভু! যিমান দিন মই নিজে ইন্দ্ৰৰ সিংহাসনত আছিলোঁ, সেই সময়ত মোৰ যি কিছুমান আছিল, যেনে-তেনেই মই দ্বিজসকলক দান কৰিছিলোঁ।”

Verse 103

यम उवाच । दानं प्रशस्तं भूम्यां च दृश्यते कर्म्मणः फलम् । स्वर्गे दानं न दातव्यं केनचित्कस्यचित्क्वचित् । तस्माद्दंड्योऽसि रे मूढ अशास्त्रीयं कृतं त्वया

যম ক’লে: “পৃথিৱীত দান প্ৰশংসনীয়, আৰু কৰ্মৰ ফল স্বৰূপ তাৰ ফল দেখা যায়। কিন্তু স্বৰ্গত কোনো সময়তে কোনোবাই কোনোবাক দান দিব নালাগে। সেয়ে, হে মূৰ্খ, তই দণ্ডযোগ্য—তই শাস্ত্ৰবিৰোধী কৰ্ম কৰিছ।”

Verse 104

गुरुरात्मवतां शास्ता राजा शास्ताः दुरात्मनाम् । सर्वेषां पापशीलानां शास्तऽहं नात्र संशयः

“আত্মসংযমীসকলৰ বাবে গুৰুয়েই শাস্তা; দুষ্টসকলৰ বাবে ৰজাই শাস্তা। কিন্তু পাপাসক্ত সকলোৰে শাস্তা মই—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।”

Verse 105

एवं निर्भर्त्सयित्वा तं कितवं धर्मराट्स्वयम् । उवाच चित्रगुप्तं च नरके पच्यतामयम् । तदा प्रहस्य चोवाच चित्रगुप्तो यमं प्रति

এইদৰে সেই জুৱাৰীজনক ধমকাই ধৰ্মৰাজে নিজে চিত্ৰগুপ্তক ক’লে: “ইয়াক নৰকত পচাই দিয়া হওক।” তেতিয়া হাঁহি মাৰি চিত্ৰগুপ্তে যমক উত্তৰ দিলে।

Verse 106

कथं निरयगामित्वं कितवस्य भविष्यति । येन दत्तो ह्यगस्त्याय गज ऐरावतो महान्

এই জুৱাৰী কেনেকৈ নৰকগামী হ’ব পাৰে, যেতিয়া সিয়েই অগস্ত্য মুনিক মহান ঐৰাৱত হাতী দান কৰিছিল?

Verse 107

तथाश्वो ह्यब्धिसंभूतो गालवाय महात्मने । विश्वामित्राय भद्रं ते चिंतामणिर्महाप्रभः

তদ্ৰূপে সাগৰ-জন্মা অশ্ব মহাত্মা গালৱক দিয়া হৈছিল; আৰু বিশ্বামিত্ৰক—তোমাৰ মঙ্গল হওক—উজ্জ্বল, মহাপ্ৰভ চিন্তামণি ৰত্ন দান কৰা হৈছিল।

Verse 108

एवमादीनि रत्नानि दत्तानि कितेवन हि । तेन कर्मविपाकेन पूजनीयो जगत्त्रये

এনেদৰে আৰু বহু ৰত্ন নিশ্চয়েই জুৱাৰীয়ে দান কৰিছিল। সেই কৰ্মৰ বিপাক পকিলে সি ত্ৰিলোকত পূজনীয় হয়।

Verse 109

शिवमुद्दिश्य यदत्तं स्वर्गे मर्त्ये च यैर्नरैः । तत्सर्वं त्वक्षयं विद्यान्निश्छिद्रं कर्म चोच्यते । तस्मान्नरकगामित्वं कितवस्य न विद्यते

প্ৰভু শিৱক উদ্দেশ্য কৰি মানুহে যি দান কৰে—স্বৰ্গত হওক বা মর্ত্যত—সেই সকলোকে অক্ষয়, অখণ্ড বুলি জানিবা; তাক নিছিদ্ৰ কৰ্ম বোলা হয়। সেয়ে কিতৱৰ নৰকগামিতা নাই।

Verse 110

यानियानि च पापानि कितवस्य महात्मनः । भस्मीभूतानि सर्वाणि जातानि स्मरणाच्च वै

মহাত্মা কিতৱৰ যিমান পাপ আছিল, সেয়া সকলো কেৱল স্মৰণমাত্ৰতেই ভস্মীভূত হৈ গ’ল।

Verse 111

शंभोः प्रसादात्सर्वाणि सुकृतानि च तत्क्षणात् । तद्वचश्चित्रगुप्तस्य निशम्य प्रेतराट् स्वयम्

শম্ভুৰ কৃপাতে সেই মুহূর্ততে তেওঁৰ সকলো পুণ্য প্ৰকাশ পালে। চিত্ৰগুপ্তৰ সেই বাক্য শুনি প্ৰেতৰাজ যম স্বয়ং…

Verse 112

प्रहस्यावाङ्मुखो भूत्वा इद माह शतक्रतुम् । त्वं हि राजा सुरेंद्राणां स्थविरो राज्यलंपटः

হাঁহি মাৰি, মুখ তললৈ কৰি, তেওঁ শতক্ৰতু (ইন্দ্ৰ)ক এইদৰে ক’লে: “তুমি দেৱলোকৰ ৰজা—তথাপি বৃদ্ধ হৈও ৰাজ্যলোভী।”

Verse 113

अश्वमेधशतेनैव एकं जन्मार्जितं कृतम् । त्वया नास्त्यत्र संदेहो ह्यर्ज्जितं तेन वै महत्

এশটা অশ্বমেধ যজ্ঞে এক জন্মৰ পুণ্য লাভ হয়। তোমাৰ দ্বাৰা—ইয়াত সন্দেহ নাই—সেইদ্বাৰাই মহৎ সিদ্ধি নিশ্চয় অর্জিত হৈছে।

Verse 114

प्रार्थयित्वा ह्यगस्त्यादीन्मुनीन्सर्वान्विशेषतः । अर्थेन प्रणिपातेन त्वया लभ्यानि तानि च । गजादिकानि रत्नानि येन त्वं च सुखी त्वरन्

অগস্ত্য আদি সকলো মুনিক বিশেষকৈ প্ৰাৰ্থনা কৰি, দান-অৰ্ঘ্য আৰু প্ৰণিপাতৰ দ্বাৰা, তুমি সেই সকলো লাভ কৰিব পাৰিবা—হাতী আদি ৰত্নসম ধন—যাৰ দ্বাৰা তুমি শীঘ্ৰে সুখী হ’বা।

Verse 115

तथेति मत्वा वचनं पुरंदरो गतः पुरीं स्वामविवेकदृष्टिः । अभ्यर्थयामास विनम्रकंधरश्चर्षीस्ततो लब्धवान्पारिजातम्

“তথাই হওক” বুলি ভাবি আৰু সেই উপদেশ মানি, পুৰন্দৰ নিজৰ নগৰলৈ গ’ল; তাৰ বিবেকদৃষ্টি পুনৰ স্থিৰ হ’ল। বিনম্ৰ গ্ৰীৱাৰে তেওঁ ঋষিসকলক প্ৰাৰ্থনা কৰিলে, আৰু তেওঁলোকৰ পৰা পাৰিজাত বৃক্ষ লাভ কৰিলে।

Verse 116

अनेनैव प्रकारेण लब्धराज्यः पुरंदरः । जातस्तदामरावत्यां राजा सह महात्मभिः

এইদৰে পুৰন্দৰ (ইন্দ্ৰ) নিজৰ ৰাজ্য পুনৰ লাভ কৰিলে। তাৰ পাছত অমৰাৱতীত তেওঁ মহাত্মা দেৱগণৰ সৈতে পুনৰ ৰজা হৈ আসীন হ’ল।

Verse 117

कितवस्य पुनर्जन्म दत्तं वैवस्वतेन हि । किंचितकर्मविपाकेन विरोचनसुतोऽभवत्

কিতৱক বৈৱস্বত (যম) এ নিশ্চয় পুনর্জন্ম দান কৰিলে। কিছুমান অৱশিষ্ট কৰ্মৰ বিপাকত সি বিৰোচনৰ পুত্ৰ হ’ল।

Verse 118

सुरुचिर्जननी तस्य कितवस्याभवत्तदा । विरोचनस्य महिषी दुहिता वृषपर्वणः । तस्थौ जठरमास्थाय तस्याः सोऽपि महात्मनः

তেতিয়া সুৰুচি সেই কিতৱৰ জননী হ’ল—সি বিৰোচনৰ মহিষী, বৃষপৰ্বণৰ কন্যা। আৰু সেই মহাত্মাও তাইৰ গৰ্ভত প্ৰৱেশ কৰি অৱস্থান কৰিলে।

Verse 119

तदाप्रभृति तस्यैव प्रह्लादस्यात्मजात्स वै । सुरुचेश्च तथाप्यासीद्धर्मेदाने महामतिः

সেই সময়ৰ পৰা প্ৰহ্লাদৰ সেই পুত্ৰ—সুৰুচে নামধাৰী—মহামতি হ’ল; ধৰ্মত অচল আৰু বিশেষকৈ দানধৰ্মত নিবিষ্ট।

Verse 120

तेनैव जठरस्थेन कृता मतिरनुत्तमा । कितवेन कृता विप्रा दुर्लभा या मनीषिणाम्

সি—গৰ্ভস্থ অৱস্থাতেই—এটি অনুত্তম সংকল্প স্থিৰ কৰিলে। হে বিপ্ৰসকল, ‘কিতৱ’ বুলি কোৱা এজনৰ দ্বাৰাও এনে সংকল্প গঢ়া জ্ঞানীসকলৰ মাজতো দুষ্প্ৰাপ্য।

Verse 121

एकदा वै तदा शक्रो ययौ वैरोचनं प्रति । हंतुकामो हि दैत्येंद्रं विप्रो भूत्वाऽथ याचकः

এবাৰ সেই সময়ত শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) বৈৰোচনৰ ওচৰলৈ গ’ল, দানৱসকলৰ অধিপতিক বধ কৰিবলৈ ইচ্ছুক হৈ; সেয়ে তেওঁ ব্ৰাহ্মণৰ ৰূপ ধৰি ভিক্ষুক হৈ আগবাঢ়িল।

Verse 122

विरोचनगृहं प्राप्त इंद्रो वाक्यमुवाच ह । स्थविरो ब्राह्मणो भूत्वा देहीति मम सुव्रत । मनस्वी त्वं च दैत्येंद्र दाता च भुवनत्रये

বিৰোচনৰ গৃহত উপস্থিত হৈ ইন্দ্ৰই ক’লে: “মই বৃদ্ধ ব্ৰাহ্মণৰ ৰূপ ধৰি আহিছোঁ—মোক দান দিয়া, হে সুব্ৰত। হে দৈত্যেন্দ্ৰ, তুমি মহান মনৰ আৰু ত্ৰিলোকত দাতা বুলি খ্যাত।”

Verse 123

तव विप्रा महाभाग चरितं परमाद्भुतम् । वर्णयन्ति समा जेषु स्थित्वा कीर्ति च निर्मलाम् । याचकोऽहं च दैत्येंद्र दातुरर्महसि सुव्रत

“হে মহাভাগ, হে মহাত্মা অধিপতি! ব্ৰাহ্মণসকলে তোমাৰ পৰম আশ্চৰ্য কৰ্মকথা বৰ্ণনা কৰে; সভাসমূহত থাকি তেওঁলোকে তোমাৰ নিৰ্মল কীৰ্তি স্থাপন কৰে। মইও এজন যাচক, হে দৈত্যৰাজ; হে সুব্ৰত, তুমি দাতাসকলৰ আশ্ৰয় আৰু আধাৰ।”

Verse 124

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दैत्येंद्रो वाक्यमब्रवीत् । किं दातव्यं तव विभो वद शीघ्रं ममाधुना

তেওঁৰ কথা শুনি দৈত্যেন্দ্ৰই ক’লে: “হে বিভো, তোমাক মই কি দান দিম? এতিয়াই সোনকালে কোৱা।”

Verse 125

इंद्रो हि विप्ररूपेण विरोचनमुवाच ह । याचयामि च दैत्येंद्र यदहं परिभावितः

ইন্দ্ৰই ব্ৰাহ্মণৰ ৰূপ ধৰি বৈৰোচনক ক’লে: “হে দৈত্যেন্দ্ৰ, মই সেই বস্তুটোৱেই ভিক্ষা বিচাৰোঁ, যাক মই মনত দৃঢ় কৰি ৰাখিছোঁ।”

Verse 126

आत्मप्रीत्या च दातव्यं मम नास्त्यत्र संशयः । उवाच प्रहसन्वाक्यं प्रह्लादस्यात्मजोऽसुरः

ইয়াক নিজৰ হৃদয়ৰ আনন্দেৰে দান কৰিব লাগিব—ইয়াত মোৰ একো সন্দেহ নাই। এই কথা হাঁহি-মুখে ক’লে, প্ৰহ্লাদৰ পুত্ৰ অসুৰে কথা ক’লে।

Verse 127

ददाम्यात्मशिरो विप्र यदि कामयसेऽधुना । इदं राज्यमनायासमियं श्रीर्नान्यगामिनी । अहं समर्पयिष्यामि तव नास्त्यत्र सशयः

হে ব্ৰাহ্মণ, যদি তুমি এতিয়াই ইচ্ছা কৰা, মই মোৰ নিজৰ মূৰ দান কৰিম। এই ৰাজ্য অনায়াসে লাভ কৰা, আৰু এই শ্ৰী যি আনলৈ নাযায়—সকলো তোমাক সমৰ্পণ কৰিম; ইয়াত সন্দেহ নাই।

Verse 128

इत्युक्तस्तेन दैत्येन विमृश्य च तदा हरिः । उवाच देहि मे स्वीयं शिरो मुकुटसेवितम्

সেই দৈত্যৰ কথাত সম্বোধিত হৈ হৰি (ইন্দ্ৰ) অলপ চিন্তা কৰি ক’লে: “মোক তোমাৰ নিজৰ মূৰ দিয়া, যি মুকুটেৰে শোভিত।”

Verse 129

एवमुक्ते तु वचने शक्रेण द्विजरूपिणा । त्वरन्महेंद्राय तदा शिवर उत्कृत्त्य वै मुदा । स्वकरेण ददौ तस्मै प्रह्लादस्यात्मजोऽसुरः

শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) ব্ৰাহ্মণৰূপে এই কথা ক’লে, তেতিয়া প্ৰহ্লাদৰ পুত্ৰ অসুৰে মহেন্দ্ৰলৈ ত্বৰিত হৈ গৈ আনন্দেৰে নিজৰ মূৰ কাটি নিজ হাতে ইন্দ্ৰৰ হাতে দানস্বৰূপে দিলে।

Verse 130

प्रह्लादेन पुरा यस्तु कृतो धर्म्मः सुदुष्करः । केवलां भक्तिमाश्रित्य विष्णोस्तत्परचेतसा

প্ৰহ্লাদে পূৰ্বে যি অতি দুৰ্লভ-দুষ্কৰ ধৰ্ম আচৰণ কৰিছিল, সেয়া কেৱল বিষ্ণুৰ ভক্তিৰ আশ্ৰয় লৈ আৰু মন সম্পূৰ্ণৰূপে তেঁওতেই নিবদ্ধ কৰি সিদ্ধ হৈছিল।

Verse 131

दानात्परतरं चान्यत्क्वचिद्वस्तु न विद्यते । तद्दानं च महापुण्यमार्तेभ्यो यत्प्रदीयते

দানতকৈ উত্তম বস্তু ক’তো নাই। আৰ্ত আৰু দুখীয়াক যি দান দিয়া হয়, সেয়াই মহাপুণ্যদায়ক।

Verse 132

स्वशक्त्या यच्च किंचिच्च तदानंत्याय कल्पते । दानात्परतरं नान्यत्त्रिषु लोकेषु विद्यते

নিজ শক্তি অনুসাৰে যি অলপো দিয়া হয়, সেয়া অনন্ত পুণ্যৰ কাৰণ হয়। ত্ৰিলোকত দানতকৈ উচ্চ একো নাই।

Verse 133

सात्त्विकं राजसं चैव तामसं च प्रकीर्तिततम् । तथा कृतमनेनैव दानं सात्त्विकलक्षणम्

দান তিন প্ৰকাৰ বুলি কীৰ্তিত—সাত্ত্বিক, ৰাজস আৰু তামস। এইদৰে আৰু এই মনোভাৱে কৰা দান সাত্ত্বিক দানৰ লক্ষণযুক্ত।

Verse 134

शिर उत्कृत्त्य चेंद्राय प्रदत्तं विप्ररूपिणे । किरीटः पतितस्तत्र मणयो हि महाप्रभाः

যেতিয়া শিৰ কাটি ব্ৰাহ্মণবেশধাৰী ইন্দ্ৰক দান কৰা হ’ল, তেতিয়া তাত মুকুট খসি পৰিল আৰু তাৰ মণিসকল মহাতেজে দীপ্ত হ’ল।

Verse 135

ऐकपद्येन पतितास्ते जाता मंडलाय वै । दैत्यानां च नरेंद्राणां पन्नगानां तथैव च

একে পদক্ষেপতে একেলগে খসি পৰি সেই মণিসকল মণ্ডলাকাৰ অলংকাৰ হ’ল—দৈত্যসকলৰ, মানুহৰ নৃপতিসকলৰ আৰু তদ্ৰূপ নাগৰাজসকলৰো উপযোগী।

Verse 136

विरोचनस्य तद्दानं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । गायंत्यद्यापि कवयो दैत्येंद्रस्य महात्मनः

বিৰোচনৰ সেই দান ত্ৰিলোকত বিখ্যাত; আজিও কবিসকলে মহাত্মা দৈত্যেন্দ্ৰৰ গৌৰৱ গাই থাকে।

Verse 137

विरोचनस्य पुत्रोऽभूत्कितवोऽसौ महाप्रभः । मृते पितरि जातोऽसौ माता तस्य पतिव्रता

বিৰোচনৰ পুত্ৰ কিতৱ নামে মহাপ্ৰভাৱশালী আছিল। পিতৃৰ মৃত্যুৰ পাছত সি জন্মিলে, আৰু তাৰ মাতৃ পতিব্ৰতা আছিল।

Verse 138

कलेवरं च तत्याज पतिलोकं गता ततः । भार्गवेणाभिषिक्तोऽसौ जनकस्य निजासने

তাৰ পাছত তাই দেহ ত্যাগ কৰি স্বামীৰ লোকলৈ গ’ল। আৰু সেই পুত্ৰক ভাৰ্গৱে অভিষিক্ত কৰি পিতৃৰ নিজ আসনত বহুৱালে।

Verse 139

नाम्ना बलिरिति ख्यातो बभूव च महायशाः । तेन सर्वे सुरगणास्त्रासिताः सुमहाबलाः

সি বলি নামে খ্যাত হ’ল, মহাযশস্বী। তাৰ বলত অতি শক্তিশালী দেৱগণো ভীত-সন্ত্রস্ত হ’ল।

Verse 140

गतस्ते कथिताः पूर्वं कश्यपस्याश्रमं शुभम् । तदा बलिरभूदिन्द्रो देवपुर्यां महायशाः

আগতে কোৱা মতে, তেওঁলোকে কশ্যপৰ শুভ আশ্ৰমলৈ গ’ল। তেতিয়া মহাযশস্বী বলি দেৱপুৰীত ইন্দ্ৰ হ’ল।

Verse 141

स्वयं तताप तपसा सूर्यो भूत्वा तदाऽसुरः । ईशो भूत्वा स्वयं चास्ते ऐशान्यां दिशि पालयन्

সেই অসুৰে নিজেই তপস্যা কৰিলে, দীপ্তিত সূৰ্যৰ দৰে হ’ল; আৰু ঈশ্বৰ-সদৃশ অধিপতি হৈ, ঈশান দিশা (উত্তৰ-পূব) ৰক্ষা কৰি নিজেই অৱস্থিত থাকিল।

Verse 142

तथा च नैरृतो भूत्वा तथा त्वंबुपतिः स्वयम् । धनाध्यक्ष उदीच्यां वै स्वयमास्ते बलिस्तदा । एवमास्ते बलिः साक्षात्स्वयमेव त्रिलोकभुक्

তদ্ৰূপে সি নৈঋতি দিশাৰ অধিপতি হ’ল, আৰু নিজেই জলৰ পতি (বৰুণ-সদৃশ) হ’ল; উত্তৰ দিশাত ধনৰ অধ্যক্ষও বালি নিজেই তেতিয়া আসীন হ’ল। এইদৰে বালি সঁচাকৈয়ে ত্ৰিলোকৰ ভোক্তা আৰু সম্ৰাট স্বয়ং হ’ল।

Verse 143

शिवार्चनरतेनैव कितवेन बलिर्द्विजाः । पूर्वाभ्यासेन तेनैव महादानरतोऽभवत्

হে দ্বিজসকল! বালি—যদিও কৌশলী আছিল—তথাপি শিৱাৰ্চনত ৰত থাকি, আৰু পূৰ্বাভ্যাসৰ সেই একে সংস্কাৰবলে, মহাদান আৰু উদাৰতাত নিবিষ্ট হ’ল।

Verse 144

एकदा तु सभामध्ये आस्थितो भृगुणा सह । दैत्येंद्रैः संवृतः श्रीमाञ्छंडामर्कौ वचोऽब्रवीत्

এদিন সি ৰাজসভাৰ মাজত ভৃগুৰ সৈতে আসীন আছিল; দানৱ-ইন্দ্ৰসকলে ঘেৰি ধৰা সেই শ্ৰীমান বালিয়ে চণ্ড আৰু অমৰ্কক বচন ক’লে।

Verse 145

आवासः क्रियतामत्र क्रियतामत्र असुरैर्म्मम सन्निधौ । हित्वा पातालमद्यैव मा विलंबितुमर्हथ

“ইয়াতেই নিবাস স্থাপন কৰা হওক—হয়, ইয়াতেই—মোৰ সন্নিধানত মোৰ অসুৰসকলে। আজিয়েই পাতাল ত্যাগ কৰা; বিলম্ব কৰা উচিত নহয়।”

Verse 146

भार्गवस्तदुपश्रुत्य प्रहस्येदमुवाच ह । यज्ञैश्च विविधैश्चैव स्वर्गलोके महीयते

এই কথা শুনি ভাৰ্গৱ (ভৃগু) হাঁহি উঠি ক’লে: “বিভিন্ন যজ্ঞ আৰু নানা বিধ কৰ্মেৰে স্বৰ্গলোকত মানুহ মহিমান্বিত আৰু সন্মানিত হয়।”

Verse 147

याज्ञिकैश्च महाराज नान्यथा स्वर्गमेव हि । भोक्तुं हि पार्यते राजन्नान्यता मम भाषितम्

“হে মহাৰাজ, কেৱল যাজ্ঞিক বিধি-কৰ্মেৰে—অন্য কোনো উপায়ে নহয়—স্বৰ্গৰ ভোগ সত্যই সম্ভৱ। হে ৰাজন, এইয়াই মোৰ স্থিৰ সিদ্ধান্ত।”

Verse 148

गुरोर्वचनमाज्ञाय दैत्येंद्रो वाक्यमब्रवीत् । मया कॉतं च यत्कर्म तेन सर्वे महासुराः । स्वर्गे वसंतु सुचिरं नात्र कार्या विचारणा

গুৰুৰ উপদেশ বুজি দৈত্যেন্দ্ৰই ক’লে: “মই যি কৰ্ম কৰিম, তাৰ ফলত সকলো মহাসুৰে বহুদিন স্বৰ্গত বাস কৰক; ইয়াত চিন্তা-ভাবনা কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই।”

Verse 149

प्रहस्यो वाच भगवान्भार्गवाणां महातपाः । बलिनं बालिशं मत्वा शुक्रो बुद्धिमतां वरः

তেতিয়া ভগৱান, ভাৰ্গৱসকলৰ মহাতপস্বী আৰু বুদ্ধিমানসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ শুক্ৰ মৃদু হাঁহি মাৰি ক’লে—বলীক বলৱান হ’লেও সৰল-মন বুলি ভাবি।

Verse 150

यत्त्वयोक्तं च वचनं बले मम न रोचते । इहैव त्वं समा गत्य वस्तुं चेच्छसि सुव्रत

“হে বলি, তুমি কোৱা বাক্য মোৰ মনত নপৰে। হে সুৱ্ৰত, যদি তুমি নিৰ্ভয়ে বাস কৰিব খোজা, তেন্তে ইয়ালৈ আহি ইয়াতেই থাক।”

Verse 151

अश्वमेधशतेनैव यज त्वं जातवेदसम् । कर्म्मभूमिं गतो भूत्वा मा विलंबितुमर्हसि

জাতৱেদস অগ্নিক শত অশ্বমেধ যজ্ঞেৰে পূজা কৰা। ধৰ্ম-কর্মৰ উপযুক্ত ক্ষেত্ৰলৈ গৈ তুমি বিলম্ব নকৰিবা।

Verse 152

तथेति मत्वा स बलिर्महात्मा हित्वा तदानीं त्रिदिवं मनस्वी । दैत्यैः समेतो गुरुणा च संगतो ययौ भुवं सोनुचरैः समेतः

“তথেই” বুলি মানি মহাত্মা, দৃঢ়মন বলিয়ে তেতিয়াই ত্ৰিদিৱ ত্যাগ কৰি ভূলোকলৈ নামিল। দৈত্যসকলসহ, গুৰুৰ সঙ্গত আৰু অনুচৰবৃন্দেৰে পৰিবেষ্টিত হৈ সি পৃথিৱীলৈ গ’ল।

Verse 153

तन्नर्मदाया गुरुकुल्यसंज्ञकं तीरे महातीर्थमुदारशोभम् । गत्वा तदा दैत्यपतिर्महात्मा जित्वा समग्रं वसुधावलं च

তাৰ পাছত মহাত্মা দৈত্যপতি নর্মদাৰ তীৰত ‘গুৰুকুল্যা’ নামে মহাতীৰ্থ, অতি শোভাময় পুণ্যতীৰ্থলৈ গ’ল। তাতে সি পৃথিৱীৰ ৰজাসকলৰ সমগ্ৰ মণ্ডলক জয় কৰি আধিপত্য স্থাপন কৰিলে।

Verse 154

ततोऽश्वमेधैर्बहुभिर्विचक्षणो गुरुप्रयुक्तः स महायशाबलिः । ईजे च दीक्षां परमामुपेतो वैरोचनिं सत्यवतां वरिष्ठः

তাৰ পাছত গুৰুৰ প্ৰেৰণা পাই বিচক্ষণ, মহাযশস্বী বলিয়ে বহু অশ্বমেধ যজ্ঞ সম্পন্ন কৰিলে। পৰম দীক্ষা গ্ৰহণ কৰি, বিৰোচনৰ পুত্ৰ—সত্যৱতাসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ—বিধিমতে পূজা-আৰাধনা কৰিলে।

Verse 155

कृत्वा ब्राह्मणमाचार्यमृत्विजः षोडशाऽभवन् । सुपरीक्षितेन तेनैव भार्गवेण महात्मना

সেই মহাত্মা ভাৰ্গৱ ব্ৰাহ্মণক আচাৰ্য নিযুক্ত কৰি ষোলোজন ঋত্বিজ (যজ্ঞপুৰোহিত) নিযুক্ত হ’ল। তেওঁলোকক সেই মহাত্মা ভাৰ্গৱ (শুক্ৰ) নিজে সুপৰীক্ষা কৰি বাছি লৈছিল।

Verse 156

यज्ञानामूनमेकेन शतं दीक्षापरेण हि । बलिना चाश्वमेधानां पूर्णं कर्तुं समादधे

দীক্ষাপৰায়ণ সেই ৰজাৰ যজ্ঞৰ সংখ্যা সঁ পূৰ্ণ কৰিবলৈ এটা কম আছিল; সেয়ে বলিয়ে অশ্বমেধ যজ্ঞসমূহৰ পূৰ্ণ গণনা সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ সংকল্প কৰিলে।

Verse 157

यावद्यज्ञशतं पूर्णं तस्य राज्ञो भविष्यति । पुरा प्रोक्तं मया चात्र ह्यदित्या व्रतमुत्तमम्

যেতিয়ালৈকে সেই ৰজাৰ যজ্ঞশত পূৰ্ণ নহয়—ইয়াত মই আগতেই কোৱা মতে—তেতিয়ালৈকে অদিতীৰ উত্তম ব্ৰত (ব্ৰত) প্ৰাসংগিক হয়।

Verse 158

व्रतेन तेन संतुष्टो भगवान्हरिरीश्वरः । बटुरूपेम महता पुत्रभूतो बभूव ह

সেই ব্ৰতে সন্তুষ্ট হৈ ভগৱান হৰি—সৰ্বোচ্চ ঈশ্বৰ—নিশ্চয়েই অদিতীৰ পুত্ৰৰূপে জন্ম লৈ মহৎ বটু (ব্ৰহ্মচাৰী) ৰূপে প্ৰকাশ পালে।

Verse 159

अदित्याः कश्यपेनैव उपनीतस्तदा प्रभुः । उपनीतेऽथ संप्राप्तो ब्रह्मा लोकपितामहः

তেতিয়া অদিতীৰ পক্ষত কশ্যপে প্ৰভুক উপনয়ন-সংস্কাৰে দীক্ষিত কৰিলে। উপনয়ন সম্পন্ন হোৱাৰ পাছত ব্ৰহ্মা—লোকপিতামহ—সেই ঠাইত উপস্থিত হ’ল।

Verse 160

दत्तं यज्ञोपवीतं च ब्रह्मणा परमेष्ठिना । दंडकाष्ठं प्रदत्तं हि सोमेन च महात्मना

পৰমেষ্ঠী ব্ৰহ্মাই যজ্ঞোপবীত (জনেৱ) দান কৰিলে; আৰু মহাত্মা সোমে কাঠৰ দণ্ডো প্ৰদান কৰিলে।

Verse 161

मेखला च समानीता अजिनं च महाद्भुतम् । तथा च पादुके चैव मह्या दत्ते महात्मनः

তেতিয়া ধৰিত্ৰীয়ে মহাত্মাজনক মেখলা আনিলে, অতি আশ্চৰ্য অজিন (হৰিণ-চৰ্ম)ো আনিলে; আৰু পাদুকাও সেই মহান আত্মাক দান কৰিলে।

Verse 162

तत्र भिक्षा समानीता भवान्या चार्थसिद्धये । एवं भगवते दत्तं विष्णवे बटुरूपिणे

তাত ভৱানীয়ে কাৰ্যসিদ্ধিৰ নিমিত্তে ভিক্ষা (দান) আনিলে। এইদৰে বটুৰূপ ধাৰণ কৰা ভগৱান বিষ্ণুক এই উপহাৰসমূহ অৰ্পণ কৰা হ’ল।

Verse 163

अभिवंद्य श्रीशो वामनो ह्दितिं तथा । कश्यपंच महातेजा यज्ञवाटं जगाम च । याज्ञिकस्य बलेराह च्छलनार्थं स्वयं प्रभुः

অভিবন্দনা কৰি শ্ৰীশ—বামনে অদিতি (হ্দিতি) আৰু তেজস্বী কশ্যপকো নমস্কাৰ কৰিলে, তাৰ পাছত যজ্ঞৱাটলৈ গ’ল। যজ্ঞকাৰী বলিক ছলনা কৰিবলৈ প্ৰভু স্বয়ং আগবাঢ়িল।

Verse 164

तदा महेशः स जगाम स्वर्गं प्रकंपयन्गां प्रपदा भरेण । स वामनो बटुरूपी च साक्षाद्विष्णुः परात्मा सुरकार्यहेतोः

তেতিয়া সেই মহাপ্ৰভু পদভাৰৰ দ্বাৰা পৃথিৱী কঁপাই স্বৰ্গলৈ আগবাঢ়িল। বটুৰূপী সেই বামন সাক্ষাৎ বিষ্ণু—পৰমাত্মা—দেৱকাৰ্যৰ হিতাৰ্থে কৰ্মৰত আছিল।

Verse 165

गीर्भिर्यथार्थाभिरभिष्टुतो जनैर्मुनीश्वरैर्देवगणैर्महात्मा । त्वरेण गच्छन्स च यज्ञवाटं प्राप्तस्तदानीं जगदेकबंधुः

জনসাধাৰণ, মুনীশ্বৰ আৰু দেৱগণৰ দ্বাৰা যথাৰ্থ-সত্য বাক্যৰে স্তৱিত সেই মহাত্মা ত্বৰিত গতিৰে যজ্ঞৱাটলৈ গ’ল আৰু তেতিয়াই উপস্থিত হ’ল—জগতৰ একমাত্ৰ বন্ধু।

Verse 166

उद्गापयन्साम यतो हि साक्षाच्चकार देवो बटुरूपवेषः । उद्गीयमानो भगवान्स ईश्वरो वेदांत वेद्यो हरिरीश्वरः प्रभुः

সাক্ষাতে প্ৰকাশ পাই ব্ৰহ্মচাৰী বালকৰ বেশ ধৰি তেওঁ সা̄ম-গান গোৱালে। যেতিয়া তেওঁৰ গুণগান চলিছিল, সেই ভগৱান হৰি-ঈশ্বৰেই আছিল প্ৰভু, বেদান্তে যাক বোধগম্য কৰে।

Verse 167

ददर्श तं महायज्ञमश्वमेधं बलेस्तदा । द्वारि स्थितो महातेजा वामनो बटुरूपधृक्

তেতিয়া তেওঁ বলিৰ মহাযজ্ঞ—অশ্বমেধ—দেখিলে। প্ৰৱেশদ্বাৰত মহাতেজস্বী বামন বটুৰূপ ধৰি থিয় হৈ আছিল।

Verse 168

ब्रह्मरूपेण महता व्याप्तमासीद्दिगंतरम् । पवमानस्य च बटोर्वामनस्य महात्मनः

সেই পৱমান, মহাত্মা বামন বটুৰ মহৎ ব্ৰহ্মসদৃশ ৰূপে দিশাৰ অন্ত পৰ্যন্ত বিস্তাৰিত হৈ সকলো দিগন্ত ব্যাপ্ত হৈছিল।

Verse 169

तच्छ्रुत्वा च बलिः प्राह शंडामर्क्कौ च बुद्धिमान् । ब्राह्मणाः कतिसंख्याश्च आगताः संति ईक्ष्यताम्

এই কথা শুনি বুদ্ধিমান বলিয়ে শণ্ড আৰু মৰ্কক ক’লে—“চাই আহা, কিমানসংখ্যক ব্ৰাহ্মণ আহিছে; গণনা কৰি দেখা।”

Verse 170

तथेति मत्वा त्वरितावुत्थितौ तौ तदा द्विजाः । शंडामर्कौ समागम्य मंडपद्वारि संस्थितौ

“তথাই হওক” বুলি ভাবি সেই দুজন দ্বিজ তৎক্ষণাৎ ত্বৰিতভাৱে উঠিল। শণ্ড আৰু মৰ্ক আগবাঢ়ি গৈ মণ্ডপৰ দ্বাৰত থিয় হ’ল।

Verse 171

ददृशाते महात्मानं श्रीहरिं बटुरूपिणम् । त्वरितौ पुनरायातौ बलेः शंसयितुं तदा

তেওঁলোকে বটুৰূপী মহাত্মা শ্ৰীহৰিক দৰ্শন কৰিলে; তাৰ পাছত বালিক জনাবলৈ তৎক্ষণাৎ দ্ৰুতগতিত উভতি আহিল।

Verse 172

ब्रह्मचारी समायात एक एव न चापरः । पठनादौ महाराज चागतस्तव सन्निधौ । किमर्थं तन्न जानीमो जानीहि त्वं महामते

“এজন ব্ৰহ্মচাৰী আহিছে—একলাই, আন কেহো নহয়। হে মহাৰাজ, বেদপাঠ কৰি কৰি সি আপোনাৰ সন্নিধানত উপস্থিত হৈছে। কিহেতু আহিছে আমি নাজানো; হে মহামতি, আপুনিয়েই বুজক।”

Verse 173

एवमुक्ते तु वचने ताभ्यां स च महामनाः । उत्थितस्तत्क्षणादेव दर्शनार्थे बटुं प्रति

তেওঁলোক দুজনৰ কথাবোৰ শুনি সেই মহামনা বালি তৎক্ষণাৎ উঠিল, বটুৰ দৰ্শন কৰিবলৈ মনস্থ কৰি।

Verse 174

स ददर्श महातेजा विरोचनसुतो महान् । दंडवत्पतितो भूमौ ननाम शिरसा बटुम्

সেই মহাতেজস্বী মহান বিরোচনপুত্ৰ (বালি) তেওঁক দৰ্শন কৰিলে; দণ্ডৱৎ হৈ ভূমিত পৰি, শিৰ নত কৰি বটুক প্ৰণাম জনালে।

Verse 175

आनयित्वा बटुं सद्यः संनिवेश्यः निजासने । अर्घ्यपाद्येन महताभ्यर्चयामास तं बटुम्

বটুক তৎক্ষণাৎ আনি নিজৰ আসনত বহুৱাই, প্ৰচুৰ অৰ্ঘ্য আৰু পাদ্য (চৰণধৌত জল) দি সেই বটুক পূজা কৰিলে।

Verse 176

विनम्रकंधरो भूत्वा उवाच श्लक्ष्णया गिरा । कुतः कस्माच्च कस्यासि तच्छिघ्रं कथ्यतां प्रभो

নম্ৰভাৱে কাঁধ নোৱাই সি কোমল বাক্যৰে ক’লে: “তুমি ক’ৰ পৰা আহিছা, তুমি কোন, আৰু কাৰ অধীন? হে প্ৰভু, কৃপা কৰি শীঘ্ৰে কোৱা।”

Verse 177

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य विरोचनसुतस्य वै । मनसा हृषितश्चासौ वामनो वक्तुमारभत्

বিৰোচনৰ পুত্ৰজনাৰ সেই বাক্য শুনি বামনৰ মন আনন্দে ভৰি উঠিল, আৰু সি কথা ক’বলৈ আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 178

भगवानुवाच । त्वं हि राजा त्रिलोकेशो नान्यो भवितुमर्हसि । स्वकुलं न्यूनतां गच्छेद्यो वै कापुरुषः स्मृतः

ভগৱানে ক’লে: “তুমিয়েই ত্ৰিলোকৰ অধিপতি ৰজা; আন কোনো এই যোগ্য নহয়। কিন্তু যাক কায়ৰ বুলি স্মৰণ কৰা হয়, সি নিজৰেই কুলক ক্ষয়লৈ নিয়ে যায়।”

Verse 179

समं वा चाधिको वापि यो गच्छेत्पुरुषः स्मृतः । त्वया कृतं च यत्कर्म्म न कृतं पूर्वजैस्तव

যি মানুহ তোমাৰ ওচৰলৈ আহে—সমান হওক বা অধিক—তাক যথোচিত সন্মান কৰিব লাগে। আৰু তুমি যি কৰ্ম সাধিলা, সেয়া তোমাৰ পূৰ্বপুৰুষে কেতিয়াও নকৰিলে।

Verse 180

दैत्यानां च वरिष्ठा ये हिरण्यकसिपादयः । कृतं महत्तपो येन दिव्यं वर्षसहस्रकम्

দৈত্যসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ—হিৰণ্যকশিপু আদি—তেওঁলোকে মহাতপস্যা কৰিছিল, হাজাৰ দিৱ্য বছৰৰ পৰ্যন্ত অলৌকিক তপ পালন কৰিছিল।

Verse 181

शरीरं भक्षितं यस्य जुषाणस्य तपो महत् । पिपीलिकाभिर्बहुभिर्दंशैश्चैव समावृतम्

তেওঁ মহাতপস্যাত ভক্তিভাৱে অটল আছিল; তেওঁৰ শৰীৰ বহু পিপীলিকা আৰু সিহঁতৰ দংশনে চাৰিওফালে আৱৃত হৈ ক্ষয়প্ৰাপ্ত হৈছিল।

Verse 182

अभवत्तस्य तज्ज्ञात्वा सुरेंद्रो ह्यगमत्पुरा । नगरं तस्य च तदा सैन्येन महता वृतः

সেই ঘটনা ঘটিল বুলি জানি সুৰেন্দ্ৰ ইন্দ্ৰে নিজৰ নগৰলৈ গ’ল; তেতিয়া সেই নগৰ মহা সৈন্যেৰে চাৰিওফালে ঘেৰাও কৰা আছিল।

Verse 183

तत्सन्निधौ हताः सर्वे असुरा दैत्यशत्रुणा । विंध्या तु महिषी तस्य नीयमाना निवारिता

তাঁৰ সন্নিধানতেই দৈত্যশত্ৰুৱে সকলো অসুৰক বধ কৰিলে। কিন্তু বিন্ধ্যা—তাঁৰ মহিষী—নিয়া যোৱা সময়ত বাধা দি ৰোধ কৰা হ’ল।

Verse 184

नारदेन पुरा राजन्किंचित्कार्यं चिकीर्षुणा । शंभोः प्रसादादखिलं मनसा यत्समीक्षितम् । दैत्येंद्रेण च तत्सर्वं तपसैव वशीकृतम्

হে ৰাজন, পূৰ্বে নাৰদে কিঞ্চিৎ কাৰ্য সাধিব খুজি শম্ভুৰ প্ৰসাদে মনতে সমগ্ৰ কথা দৰ্শন কৰিলে; তথাপি দৈত্যেন্দ্ৰে সেই সকলো তপস্যাৰ বলতেই বশ কৰিলে।

Verse 185

तस्याः पुत्रो महातेजा येन नीतोऽभवत्सभाम् । तस्य पुत्रो महाभाग पिता ते पितृवत्सलः । नाम्ना विरोचनो विद्वानिंद्रो येन महात्मना

তাঁৰ পুত্ৰ আছিল মহাতেজস্বী, যাৰ দ্বাৰা (কোনো জন) সভালৈ আনোৱা হ’ল। তাৰ পুত্ৰ, হে ভাগ্যবান, তোমাৰ পিতা—পিতৃভক্ত—নামত বিরোচন, বিদ্বান মহাত্মা, যাৰ দ্বাৰা ইন্দ্ৰো পৰ্যন্ত দমন হৈছিল।

Verse 186

दानेन तोषितो राजन्स्वेनैव शिरसा तदा । तस्यात्मजोसि भो राजन्कृतं ते परमं यशः

হে ৰাজন! দানে তেওঁ তেতিয়া সন্তুষ্ট হৈছিল—সত্যই নিজৰ মূৰৰেই অৰ্ঘ্য দান কৰি। হে ৰাজন! তুমি তেওঁৰ পুত্ৰ; সেয়ে তুমি পৰম যশ লাভ কৰিলা।

Verse 187

यशोदीपेन महता दग्धाः शलभवत्सुराः । इंद्रोपि निर्जितो येन त्वया नास्त्यत्र संशयः

তোমাৰ যশৰ মহা দীপে দেৱতাসকল শলভৰ দৰে দগ্ধ হ’ল; তোমাৰ দ্বাৰাই ইন্দ্ৰও পৰাজিত—ইয়াত একো সংশয় নাই।

Verse 188

श्रुतमस्ति मया सर्वं चरितं तव सुव्रत । अल्पकोऽहमिहायातो ब्रह्मचर्यव्रते स्थितः

হে সুৱ্ৰত! তোমাৰ সকলো চৰিত্ৰ মই শুনিছোঁ। মই ইয়ালৈ অতি বিনম্ৰভাৱে আহিছোঁ, ব্ৰহ্মচৰ্য-ব্ৰতত স্থিত হৈ।

Verse 189

उटजार्थे च मे देहि भूमीं भूमिभृतांवर । बटोस्तस्यैव तद्वाक्यं श्रुत्वा बलिरभाषत

“হে ভূমিভৃতাম্বৰ, মোৰ উটজাৰ্থে মোক ভূমি দিয়া।” সেই ব্ৰহ্মচাৰী বালকৰ সেই কথাই শুনি বলিয়ে উত্তৰ দিলে।

Verse 190

हे बटो पंडितो भूत्वा यदुक्तं वचनं पुरा । शिशुत्वात्तन्न जानासि श्रुत्वा मन्ये यथार्थतः

“হে বটুক! পণ্ডিত হৈ তুমি আগতে কোৱা বাক্য পুনৰ ক’লা; কিন্তু শিশুত্বৰ বাবে তাৰ সত্য অৰ্থ তুমি নাজানা—তোমাৰ কথা শুনি মই এইদৰে বুজিলোঁ।”

Verse 191

वद शीघ्रं महाभाग कियन्मात्रां महीं तव । दास्यामि त्वरितेनैव मनसा तद्विमृश्यताम्

হে মহাভাগ, শীঘ্ৰ কোৱা—তোমাক মাটিৰ কিমান অংশ লাগে? মই তৎক্ষণাৎ দিম; মনত ভালদৰে বিবেচনা কৰা।

Verse 192

तदाह वामनो वाक्यं स्मयन्मधुरया गिरा । असंतोषपरा ये च विप्रा नष्टा न संशयः

তেতিয়া বামনে হাঁহি মাৰি মধুৰ বাণীৰে ক’লে: “অসন্তোষত আসক্ত যি বিপ্ৰ, তেওঁলোক নষ্ট হয়—ইয়াত সন্দেহ নাই।”

Verse 193

संतुष्टा ये हि विप्रास्ते नान्ये वेषधरा ह्यमी । स्वधर्मनिरता राजन्निर्दंभा निरवग्रहाः

“সন্তুষ্ট যি বিপ্ৰ, তেওঁলোকেই সত্য বিপ্ৰ; আনসকল কেৱল বেশধাৰী। হে ৰাজন, সন্তুষ্টসকল স্বধৰ্মত নিবিষ্ট, দম্ভহীন আৰু মমতাহীন।”

Verse 194

निर्मत्सरा जितकोधावदान्या हि महामते । विप्रास्ते हि महाभाग तैरियं धार्यते मही

“হে মহামতে, সেই বিপ্ৰসকল নিৰ্মৎসৰ, ক্ৰোধজয়ী আৰু সত্য দানশীল। হে মহাভাগ ৰাজা, তেনেসকল বিপ্ৰে এই পৃথিৱী ধৰি ৰাখে।”

Verse 195

मनस्वी त्वं बहुत्वाच्च दातासि भुवनत्रये । तथापि मे प्रदातव्या मही त्रिपदसंमिता

“তুমি মনস্বী, আৰু ত্ৰিলোকত বহুদানৰ বাবে প্ৰসিদ্ধ দাতা। তথাপি মোক ত্ৰিপদ-পরিমিত ভূমি দান কৰিব লাগিব।”

Verse 196

बहुत्वे नास्ति मे कार्यं मह्या वै सुरसूदन । प्रवेशमात्रमुटजं तथा मम भविष्यति

হে অসুৰ-নাশক! মোৰ বহুত ভূমিৰ প্ৰয়োজন নাই। কেৱল প্ৰৱেশ-মাত্ৰ ঠাই থকা এটা তপস্যাৰ কুটীৰেই মোৰ বাবে যথেষ্ট হ’ব।

Verse 197

त्रिपदं पूर्यतेऽस्माकं वस्तुं नास्त्यत्र संशयः । देहि मे क्रमतो राजन्यावद्भूमिभविष्यति । तावत्संख्या प्रदातव्या यदि दातासि भो बले

আমাৰ ‘তিন পদ’ নিশ্চয় পূৰ্ণ হ’ব—ইয়াত সন্দেহ নাই। হে ৰাজন! পৃথিৱী যিমান দিন থাকে, তিমান দিন ধাপে ধাপে মোক দিয়া। হে বলি! যদি তুমি সত্য দাতা, তেন্তে সেই সম্পূৰ্ণ গণনা দিতেই হ’ব।

Verse 198

प्रहस्य तमुवाचेदं बलिर्वैरोचनात्मजः । दास्यामि ते महीं कृत्सां सशैलवनकाननाम्

হাঁহি মাৰি বিৰোচনৰ পুত্ৰ বলিয়ে তাক ক’লে—“পৰ্বত, বন আৰু অৰণ্য-উপবনসহ সমগ্ৰ পৃথিৱী মই তোমাক দিম।”

Verse 199

मदीयां वै महाभाग मया दत्तां गृहाम वै । याचकोऽसि बटो पश्य दानं दैत्याप्रयाचसे

হে মহাভাগ! মোৰ যি আছে, মই যি দান কৰিছোঁ, সেয়া গ্ৰহণ কৰা। চোৱা, হে বটু তপস্বী! তুমি যাচক, তথাপি দৈত্যৰ পৰা এই দানটো ঠিকমতে প্ৰাৰ্থনা কৰা নাই।

Verse 200

याचको ह्यल्पको वास्तु दाता सर्वं विमृश्य वै । तथा विलोक्य चात्मानं ह्यर्थिभ्यश्च ददाति वै

যাচকৰ প্ৰাৰ্থনা সৰু হ’লেও, দাতা সকলো কথা বিবেচনা কৰে; আৰু নিজৰ সামৰ্থ্য চাই, প্ৰাৰ্থীসকলক দান দিয়ে।