Adhyaya 16

Verse 1

। लोमश उवाच । ततः शची तान्प्रोवाच वाचं धर्मार्थसंयुताम् । मा चिंता क्रियतां देवा बृहस्पतिपुरोगमः

লোমশ ক’লে: তেতিয়া শচীয়ে ধৰ্ম আৰু হিতসংযুক্ত বাক্যৰে তেওঁলোকক ক’লে—“হে দেৱসকল, চিন্তা নকৰিবা; বृहস্পতিকে অগ্ৰে ৰাখি আগবাঢ়া।”

Verse 2

गच्छत त्वरिताः सर्वे शक्रं द्रष्टुं विचक्षणाः । ब्रह्महत्याभिभूतोऽसौ यत्रास्ते सुरसत्तमः

“তোমালোক সকলো বিচক্ষণে ত্বৰিতে যোৱা, শক্ৰ (ইন্দ্ৰ)ক দৰ্শন কৰিবলৈ। দেৱশ্ৰেষ্ঠ সেইজন ব্ৰহ্মহত্যাৰ পাপে অভিভূত হৈ য’ত আছে তাতেই অৱস্থিত।”

Verse 3

बहूनां कारणेनैव विश्वरूपे हि मंदधीः । हतस्तेन महेंद्रेण सर्वैः सोऽपि निराकृतः

বহু কাৰণৰ বাবেই বিশ্বৰূপ—মন্দবুদ্ধি—সেই মহেন্দ্ৰ (ইন্দ্ৰ)ৰ হাতত নিহত হ’ল; আৰু তাকো সকলোয়ে ত্যাগ কৰি নাকচ কৰিলে।

Verse 4

तस्मात्सर्वैर्भवद्भिश्च गंतव्यं यत्र स प्रभुः । अवज्ञा हि कृता पूर्वं महेंद्रेण तवानघ

সেয়ে, তোমালোক সকলোৱে য’ত সেই প্ৰভু আছে তাত যাব লাগিব; কিয়নো আগতে, হে নিৰ্দোষ, মহেন্দ্ৰ (ইন্দ্ৰ)য়ে অৱজ্ঞা দেখুৱাইছিল।

Verse 5

अवज्ञामात्रक्षुबंधेन त्वया शप्तः पुरंदरः । तथैव शापितश्चासि मया त्वं हि बृहस्पते

অৱজ্ঞাৰ পৰা জন্মা কেৱল ৰোষৰ বন্ধনে তুমি পুৰন্দৰ (ইন্দ্ৰ)ক শাপ দিছিলা; আৰু তেনেদৰেই, হে বৃহস্পতী, তুমিও মোৰ দ্বাৰা শাপিত হ’লা।

Verse 6

निरस्तोऽपि हि तस्मात्त्वमवसानपरो भव

সেয়ে, যদিও তোমাক ত্যাগ কৰা হৈছে, তথাপি শেষলৈকে অটল হৈ থাকি এই কাৰ্য সম্পূৰ্ণ কৰা।

Verse 7

यथा मदर्थमानीतौ शक्रे जीवति तावुभौ । त्वयि जीवति भो ब्रहमन्कार्यं तव करिष्यति

যেনেকৈ শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) জীয়াই থাকোঁতে সেই দুয়োটা মোৰ কাৰণে ৰক্ষা কৰি ৰখা হৈছে, তেনেদৰেই, হে ব্ৰাহ্মণ, তুমি জীয়াই থাকোঁতে তোমাৰ কাৰ্য সিদ্ধ হ’ব।

Verse 8

कोऽपि सौभाग्यवांल्लोके तव क्षेत्रे जनिष्यति । पुत्रं विख्यातनामानमत्रनैवास्ति संशयः

এই জগতত কোনো ভাগ্যৱান জীৱ তোমাৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত জন্ম ল’ব; ইয়াতেই খ্যাতনাম পুত্ৰ জন্মিব—ইয়াত একো সন্দেহ নাই।

Verse 9

गच्छ शीघ्रं सुरैःसार्द्धं शक्रमानय म चिरम् । प्रयासि त्वरितो नो चेत्पुनः शापं ददामि ते

দেৱতাসকলৰ সৈতে শীঘ্ৰে যা আৰু শক্ৰ (ইন্দ্ৰ)ক বিলম্ব নকৰাকৈ আন; যদি তই তৎক্ষণাৎ নাযাৱ, তেন্তে মই পুনৰ তোলৈ শাপ দিম।

Verse 10

शच्योक्तं वचनं श्रुत्वा सुरैः सार्द्धं जगाम सः । पुरंदरं गताः सर्वे ब्रह्महत्याभिपीडितम्

শচীৰ কোৱা বাক্য শুনি সি দেৱতাসকলৰ সৈতে গ’ল। সকলোৱে পুৰন্দৰ (ইন্দ্ৰ)ৰ ওচৰলৈ গ’ল, যি ব্ৰাহ্মণ-হত্যাৰ পাপত পীড়িত আছিল।

Verse 11

सरसस्तीरमासाद्य ते शक्रं चाभ्यवादयन् । दृष्टाः शक्रेम ते सर्वे तदा ह्यप्सु स्थितेन वै

সৰোবৰ তীৰত উপস্থিত হৈ তেওঁলোকে শক্ৰক প্ৰণাম জনালে। তেতিয়া শক্ৰে তেওঁলোক সকলোকে দেখিলে, কিয়নো সি সঁচাকৈ পানীত অৱস্থিত আছিল।

Verse 12

उवाच देवानेदेवेशः कस्माद्यूयमिहागताः । अहं हि पातकग्रस्तो ब्रह्महत्यापरिप्सुतः । अप्सु तिष्ठामि भो देवा एकाकी तपसान्वितः

দেৱেশে দেৱতাসকলক ক’লে: “তোমালোক কিয় ইয়ালৈ আহিলা? মই পাপগ্ৰস্ত, ব্ৰাহ্মণ-হত্যাৰ দোষে মোক খেদি ফুৰিছে। হে দেৱসকল, মই একাকী তপস্যাত নিমগ্ন হৈ পানীত অৱস্থান কৰিছোঁ।”

Verse 13

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य सर्वे देवाः शतक्रतोः । ऊचुर्विह्वलिता एनं देवराजानमद्भुतम्

তেওঁৰ বাক্য শুনি, শতক্ৰতু (ইন্দ্ৰ)ৰ সকলো দেৱতা ব্যাকুল আৰু কঁপনি ধৰি সেই আশ্চৰ্য দেৱৰাজক ক’লে।

Verse 14

एतादृशं न वाच्यं ते परेषामुपकारतः । कृतं त्वयैव यत्कर्म विश्वरूपवधादिकम्

তেওঁলোকে ক’লে: “অন্যৰ কল্যাণৰ বাবে তুমি এনেদৰে ক’ব নালাগে। বিশ্বৰূপ-বধ আদি যি কৰ্ম হৈছিল, সেয়া তোমাৰ দ্বাৰাই কৰা হৈছিল।”

Verse 15

विश्वकर्मसुतेनैव कृतं याजनमद्भुतम् । येन देवाः क्षयं यांति ऋषयोऽपि महाप्रभाः

বিশ্বকৰ্মাৰ পুত্ৰে এক আশ্চৰ্য যজ্ঞ সম্পন্ন কৰিছিল; যাৰ ফলত দেৱতাসকলো ক্ষয়লৈ যায়, আৰু মহাপ্ৰভাৱশালী ঋষিসকলেও প্ৰভাৱিত হয়।

Verse 16

तस्माद्वतस्त्वया देव परेषामुपकारतः । ततः सर्वे वयं प्राप्तास्त्वां नेतुममरावतीम्

সেয়েহে, হে দেৱ, অন্যৰ উপকাৰ আৰু আশ্ৰয়ৰ বাবে তোমাক বাছি লোৱা হৈছিল। সেইকাৰণে আমি সকলোৱে তোমাক অমৰাৱতী—অমৰসকলৰ নগৰী—লৈ নিবলৈ আহিছোঁ।

Verse 17

एवं विवदमानेषु देवेषु च तदाऽब्रवीत् । ब्रह्महत्या त्वरायुक्ता देवेंद्रं वरयाम्यहम्

দেৱতাসকল এইদৰে বিতৰ্ক কৰি থাকোঁতেই, তেতিয়া ত্বৰাযুক্তা ব্ৰহ্মহত্যাই ক’লে: “মই দেৱেন্দ্ৰ (ইন্দ্ৰ)কেই মোৰ লক্ষ্য হিচাপে বাছি লওঁ।”

Verse 18

तदा बृहस्पतिर्वाक्यमुवाच सहसैव तु

তেতিয়া বृहস্পতিয়ে তৎক্ষণাৎ বাক্য ক’লে।

Verse 19

बृहस्पतिरुवाच । वासार्थं च करिष्यामः स्थानानि तव सांप्रतम् । प्रसांत्विता तदा हत्या देवैस्तत्कार्यगौरवात्

বৃহস্পতিয়ে ক’লে: “এতিয়া তোমাৰ বাসৰ উপযোগী স্থানসমূহ আমি নিৰ্ধাৰণ কৰিম।” তেতিয়া কৰ্তব্যৰ গৌৰৱ বিবেচনা কৰি দেৱতাসকলে ব্ৰহ্মহত্যাক শান্ত কৰিলে।

Verse 20

विमृश्य सर्वे विभजुश्चतुर्द्धा हत्यां सुरास्ते ऋषयो मनीषिणः । यक्षाः पिशाचा उरगाः पतंगास्तथा च सर्वे सुरसिद्धचारणाः

সকলোয়ে বিবেচনা কৰি—সেই দেৱতা, মনীষী ঋষিসকল, লগতে যক্ষ, পিশাচ, উৰগ, পক্ষী আৰু সকলো সুৰ, সিদ্ধ, চাৰণ—ব্ৰহ্মহত্যাক চাৰি ভাগত বিভাজন কৰিলে।

Verse 21

आदौ क्षमां प्रति तदा ऊचुः सर्वे दिवौकसः । हे क्षमेंऽशस्त्वया ग्राह्यो हत्यायाः कार्यसिद्धये

প্ৰথমে স্বৰ্গবাসী সকলোৱে ক্ষমাক ক’লে: “হে ক্ষমা, এই আবশ্যক কাৰ্য সিদ্ধিৰ বাবে ব্ৰহ্মহত্যাৰ এটা অংশ তুমি গ্ৰহণ কৰিব লাগিব।”

Verse 22

सुराणां तद्वचः श्रुत्वा धरित्री कंपिताऽवदत् । कथं ग्राह्ये मया ह्यंशो हत्यायास्तद्विमृश्यताम्

দেৱতাসকলৰ বাক্য শুনি ধৰিত্ৰী কঁপিবলৈ ধৰিলে আৰু ক’লে: “মই ব্ৰহ্মহত্যাৰ অংশ কেনেকৈ গ্ৰহণ কৰিম? এই বিষয়ে ভালদৰে বিবেচনা কৰা হওক।”

Verse 23

अहं हि सर्वभूतानां धात्री विश्वं धराम्यहम् । अपवित्रा भविष्यामि एनसा संवृता भृशम्

মইয়ে সকলো ভূতৰ ধাত্ৰী; মইয়ে সমগ্ৰ বিশ্ব ধৰি ৰাখোঁ। এই দায়িত্ব যদি মই নিজে লওঁ, তেন্তে পাপে ঘনকৈ আৱৃত হৈ মই অপবিত্ৰ হ’ম।

Verse 24

पृथ्वयास्तद्वचनं श्रुत्वा बृहस्पतिरुवाच ताम् । मा भौषीश्चारुसर्वांगि निष्पापासि न चान्यथा

পৃথিৱীৰ সেই বাক্য শুনি বৃহস্পতিয়ে তাই ক’লে: “ভয় নকৰিবা, হে সৰ্বাঙ্গে মনোহৰী! তুমি নিষ্পাপা—ইয়াৰ অন্যথা নহয়।”

Verse 25

यदा यदुकुले श्रीमान्वासुदेवो भविष्यति । तदा तत्पदविन्यासान्नष्पापा त्वं भविष्यसि

যেতিয়া যদুকুলত শ্ৰীমান বাসুদেৱ জন্ম ল’ব, তেতিয়া তেওঁৰ পদচিহ্ন স্থাপনৰ দ্বাৰা তুমি পাপমুক্তা হ’বা।

Verse 26

कुरु वाक्यं त्वमस्माकं नात्र कार्या विचारणा

আমাৰ বাক্য পালন কৰা; ইয়াত কোনো বিচাৰ-বিমৰ্শ কৰণীয় নহয়।

Verse 27

इत्युक्ता पृथिवी तेषां निष्पापा साकरोद्वचः । ततो वृक्षान्समाहूय सर्वे देवाऽब्रुवन्वचः

তেওঁলোকৰ এই কথাত কোৱা হ’লে পৃথিৱী পাপমুক্ত হৈ তেওঁলোকৰ বাক্য মানি ল’লে। তাৰ পাছত সকলো দেৱতাই গছবোৰক আহ্বান কৰি সিহঁতক ক’লে।

Verse 28

हत्यांशो हि ग्रहीतव्यो भवद्भिः कार्यसिद्धये । एवमुक्ताऽब्रुवन्वबृक्षा देवान्सर्वे समागताः

“কাৰ্য সিদ্ধিৰ বাবে তোমালোকেই হত্যা-পাপৰ এটা অংশ নিশ্চয় গ্ৰহণ কৰিব লাগিব।” এইদৰে কোৱা হ’লে, সমবেত সকলো বৃক্ষই দেৱতাসকলৰ আগত উত্তৰ দিলে।

Verse 29

वयं सर्वे तथा भूतास्तापसानां फलप्रदाः । तदा हत्यान्विताः सर्वे भविष्यंति तपस्विनः

“আমি সকলোৱে তপস্বীসকলক ফল দান কৰা সত্তা। যদি আমি হত্যা-পাপৰ সৈতে যুক্ত হওঁ, তেন্তে সকলো তপস্বী কলুষিত হ’ব।”

Verse 30

पापिनो हि महाभागास्तस्मात्सर्वं विमृश्यताम् । तदा पुरोधसा चोक्ताः सर्वे वृक्षाः समागताः

“তেতিয়া, হে মহাভাগসকল, তোমালোক পাপী হৈ পৰিবা; সেয়ে সকলো কথা ভালদৰে বিবেচনা কৰা হওক।” সেই সময়ত পুৰোহিতৰ নিৰ্দেশত সকলো বৃক্ষ সমবেত হ’ল।

Verse 31

मा चिंता क्रियतां सर्वैः प्रसादाच्च शतक्रतोः । छेदिताश्चैव सर्वे वै ह्यनेकांशत्वमागताः

“তোমালোক সকলোৱে চিন্তা নকৰিবা; শতক্ৰতু (ইন্দ্ৰ)ৰ প্ৰসাদে তোমালোক নিৰাপদ থাকিবা। কটা হ’লেও তোমালোক সকলোৱে নিশ্চয় বহু অংশযুক্ত, বহু শাখাবিশিষ্ট হ’বা।”

Verse 32

ततो विटपिनो नित्यं यूयं सर्वे भविष्यथ । इत्युक्तास्ते तदा सर्वेगृह्णन्हत्यां विभागशः

“ইয়াৰ পিছত তোমালোক সকলোৱে সদায় শাখাবিশিষ্ট বৃক্ষ হৈ থাকিবা।” এইদৰে কোৱা হ’লে, তেওঁলোকে তেতিয়া হত্যা-পাপক ভাগে ভাগে গ্ৰহণ কৰিলে।

Verse 33

ततो ह्यपः समाहूय ऊचुः सर्वे दिवौकसः । अद्भिश्च गृह्यतामद्य हत्यांशः कार्यसिद्धये

তেতিয়া সকলো দেৱলোকবাসীয়ে জলসমূহক আহ্বান কৰি ক’লে: “কাৰ্যসিদ্ধিৰ বাবে আজি হত্যা-দোষৰ এক অংশ জলসমূহেও গ্ৰহণ কৰক।”

Verse 34

तदा ह्यापो मिलित्वाथ ऊचुः सर्वाः पुरोधसम् । यानि कानि च पापानि तथा दुश्चरितानि च

তেতিয়া জলসমূহ একেলগ হৈ পুৰোহিতক ক’লে: “যি যি পাপ আছে, আৰু যি যি দুষ্কৰ্মো আছে…”

Verse 35

अस्मत्संपर्कसंबंधात्स्नानशौचाशनादिभिः । पुनंति प्राणिनः सर्वे पापेन परिवेष्टिताः

“আমাৰ স্পৰ্শ আৰু সঙ্গৰ দ্বাৰা—স্নান, শৌচ, পান আদি কৰ্মেৰে—পাপে আৱৃত সকলো প্ৰাণীও শুদ্ধ হয়।”

Verse 36

तासां वचनमाकर्ण्य बृहस्पतिरुवाच ह । मा भयं क्रियतामाप एनसा दुस्तरेण हि

তেওঁলোকৰ বাক্য শুনি বৃহস্পতিয়ে ক’লে: “হে জলসমূহ, ভয় নকৰিবা; কিয়নো তোমালোক এক দুঃতৰ পাপ-বন্ধনৰ সৈতে যুক্ত।”

Verse 37

आपः पुनंतु सर्वेषां चराचरनिवासिनाम् । तदा स्त्रियः समाहूय बृहस्पतिरुवाच ह

“জলসমূহে চল-অচল সকলো বাসিন্দাক শুদ্ধ কৰক।” তেতিয়া বৃহস্পতিয়ে স্ত্ৰীসকলক আহ্বান কৰি ক’লে।

Verse 38

अद्यैव ग्राह्ये हत्यांशः सर्वकार्यार्थसिद्धये । निशम्य तद्गुरोर्वाक्यमूचुः सर्वाश्चयोपितः

“আজিেই হত্যাপাপৰ এক অংশ গ্ৰহণ কৰা হওক, যাতে সকলো কাৰ্যৰ উদ্দেশ্য সিদ্ধ হয়।” সেই পূজনীয় গুৰুৰ বাক্য শুনি, সকলোৱে বিস্ময়ে ভৰি উত্তৰ দিলে।

Verse 39

पापमाचरते योषा तेन पापेन नान्यथा । लिप्यंते बहवः पक्षा इति वेदानुशासनम्

“যি নাৰী পাপ আচৰে, সি সেই পাপতেই লিপ্ত হয়, আন কোনোভাবে নহয়; বহু পক্ষ (সংগ-সম্পৰ্ক)ো কলুষিত হয়—এইয়ে বেদৰ অনুশাসন।”

Verse 40

श्रुतमस्ति न ते किंचिद्धेपुरोधो विमृश्यताम् । योषिद्भिः प्रोच्यमानोऽपि उवाचाथ बृहस्पतिः

“হে পুৰোহিত, নিশ্চয় তুমি ইয়াৰ বিষয়ে কিবা শুনিছা; ভাৱি চোৱা।” নাৰীৰা ক’বলৈ থাকিলেও, তেতিয়া বृहস্পতিয়ে বাক্য ক’লে।

Verse 41

मा भयं क्रियतां सर्वाः पापादस्मात्सुलोचनाः । भविष्याणां तथान्येषां भविष्यति फलप्रदः । हत्यांशो यो हि सर्वासां यथाकामित्वमेव च

“হে সুলোচনাসকল, এই পাপৰ বাবে ভয় নকৰিবা। আগন্তুক কালত, তোমালোকৰ আৰু আনসকলৰ বাবেও ই ফলদায়ক হ’ব। কিয়নো তোমালোক সকলোৱে বহন কৰা হত্যাপাপৰ এই অংশে যথাকামিতা—ইচ্ছাপূৰণৰ বৰো দিব।”

Verse 42

एवमंशाश्च त्यायाश्चत्वारः कल्पिताः सुरैः । निवासमकरोत्सद्यस्तेषुतेषु द्विजोत्तमाः

এইদৰে দেৱতাসকলে চাৰিটা অংশ আৰু তদনুযায়ী ভাগ-বণ্টন কল্পনা কৰিলে; আৰু তৎক্ষণাৎ, হে দ্বিজোত্তম, সিহঁতে সেই সেই নিবাসত বাস কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 43

निष्पापो हि तदा जातो महेंद्रो ह्यभिषेचितः । देवपुर्यां सुरगणैस्तथैव ऋषभिः सह

তেতিয়া মহেন্দ্ৰ (ইন্দ্ৰ) পাপমুক্ত হ’ল, আৰু দেৱগণসকল আৰু ঋষিসকলৰ সৈতে দেৱপুৰীত তেওঁৰ অভিষেক সম্পন্ন হ’ল।

Verse 44

शच्या समेतो हि तदा पुरंदरो बभूव विश्वाधिपतिर्महात्मा । देवैः समेतो हि महानुभावैर्मुनीश्वरैः सिद्धगणैस्तदानीम्

তেতিয়া শচীৰ সৈতে পুৰন্দৰ (ইন্দ্ৰ) মহাত্মা বিশ্বৰ অধিপতি হ’ল; সেই সময়ত মহাপ্ৰভাৱশালী দেৱগণ, মুনীশ্বৰ আৰু সিদ্ধগণৰ দ্বাৰা তেওঁ পৰিবেষ্টিত আছিল।

Verse 45

तदाग्नयः शोभना वायवश्च सर्वे ग्रहाः सुप्रभाः शांतियुक्ताः । जाताः सद्यः पृथिवी शोभमाना तथाद्रयो मणिप्रभवा बभूवुः

তেতিয়া অগ্নিসমূহ মঙ্গলময় হ’ল আৰু বায়ুসকল কোমল হ’ল; সকলো গ্ৰহ শান্তিযুক্ত হৈ দীপ্তিময়কৈ জ্বলিল। তৎক্ষণাৎ পৃথিৱী উজ্জ্বল হ’ল, আৰু পৰ্বতসমূহো যেন মণিৰ দীপ্তিৰ উৎস হ’ল।

Verse 46

प्रसन्नानि तथा ह्यासन्मनांसि च मनस्विनाम्

এইদৰে মনস্বী আৰু মহৎলোকসকলৰ মন প্ৰসন্ন আৰু শান্তিময় হ’ল।

Verse 47

नद्यश्चामृतवाहिन्यो वृक्षा ह्यासन्सदाफलाः । अकृष्टपच्यौषधयो बभूवुश्चमृतोपमाः

নদীসমূহ যেন অমৃত বহাইছিল; বৃক্ষসমূহ সদায় ফলভাৰে ভৰপূৰ আছিল। খেতি নকৰাকৈ পকা ঔষধিসকলেও অমৃতসমান হ’ল।

Verse 48

ऐकपद्येन सर्वेषामिंद्रलोकनिवासिनाम् । बभूव परमोत्साहो महामोदकरस्तथा

সেই একেটি উচ্চাৰণতেই ইন্দ্ৰলোকত বাস কৰা সকলোৰে অন্তৰত পৰম উৎসাহ জাগিল, আৰু মহা আনন্দৰ উচ্ছ্বাস উঠিল।

Verse 49

लोमश उवाच । एतस्मिन्नंतरे त्वष्टा दृष्ट्वा चेंद्रमहोत्सवम् । बभूव रुषि तोऽतीव पुत्रशोकप्रपीडितः

লোমশ ক’লে: সেই সময়তে ত্বষ্টা ইন্দ্ৰৰ মহোৎসৱ দেখি, পুত্ৰশোকত পীড়িত হৈ অতিশয় ক্ৰুদ্ধ হৈ উঠিল।

Verse 50

जगाम निर्वेदपरस्तपस्तप्तुं सुदारुणम् । तपसा तेन संतुष्टो ब्रह्मा लोकपितामहः

নিৰাশাত আচ্ছন্ন হৈ সি অতি ভয়ংকৰ তপস্যা কৰিবলৈ গ’ল। সেই তপস্যাত লোক-পিতামহ ব্ৰহ্মা সন্তুষ্ট হ’ল।

Verse 51

त्वष्टारमब्रवीत्तुष्टो वरं वरय सुव्रत । तदा वव्रे वरं त्वष्टा सर्वलोकभयावहम् । वरं पुत्रो हि दात्वोय देवानां हि भयावहः

সন্তুষ্ট হৈ ব্ৰহ্মাই ত্বষ্টাক ক’লে, “হে সুৱ্ৰত, বৰ বাছি লোৱা।” তেতিয়া ত্বষ্টাই সকলো লোকক ভয় দেখুৱাব পৰা বৰ বাছিলে: “মোক এনে পুত্ৰ দিয়া, যি দেৱতাসকলৰ বাবে ভয়ংকৰ হ’ব।”

Verse 52

तथेति च वरो दत्तो ब्रह्मणा परमेष्ठिना । वरदानात्सद्य एव बभूव पुरुषस्तदा

পৰমেষ্ঠী ব্ৰহ্মাই ক’লে, “তথাস্তु,” আৰু বৰ দান কৰিলে। সেই বৰদানতেই তৎক্ষণাৎ এজন পুৰুষ-সত্তা প্ৰকাশ পালে।

Verse 53

वृत्रनामांकितस्तत्र दैत्यो हि परमाद्भुतः । धनुषां शतमात्रं हि प्रत्यहं ववृधेऽसुरः

তাত্ৰ ‘বৃত্ৰ’ নামে অঙ্কিত এক পৰম আশ্চৰ্য দৈত্য প্ৰকাশ পালে। সেই অসুৰে প্ৰতিদিন ধনুৰ সোঁ মাপ পৰিমাণে বৃদ্ধি পাই থাকিল।

Verse 54

पातालान्निर्गता दैत्या ये पुराऽमृतमंथने । घातिताः सुरसंघैश्च भृगुणा जीवितास्त्वरात्

যিসকল দৈত্য পূৰ্বে অমৃত-মন্থনৰ সময় পাতালৰ পৰা ওলাই আহিছিল, তেওঁলোকক দেৱসঙ্ঘে বধ কৰিছিল; তথাপি ভৃগুৱে তৎক্ষণাৎ তেওঁলোকক পুনৰ জীৱিত কৰিলে।

Verse 55

सर्वं महीतलं व्याप्तं तेनैकेन महात्मना

সেই এক মহাত্মাই সমগ্ৰ পৃথিৱীৰ ভূমিতল জুৰি ব্যাপি পৰিল আৰু আচ্ছন্ন কৰি তুলিল।

Verse 56

तदा सर्वेऽपि ऋषयो वध्यमानास्तपस्विनः । ब्रह्माणं त्वरिताः सर्वे ऊचुर्व्यसनमागतम्

তেতিয়া সকলো তপস্বী ঋষি আক্রমিত হৈ বধ হ’বলৈ ধৰাত, সকলোৱে ত্বৰিতে ব্ৰহ্মাৰ ওচৰলৈ গৈ ক’লে—আমালৈ মহা বিপদ আহি পৰিছে।

Verse 57

तथा चेंद्रादयो देवा गंधर्वाः समरुद्गणाः । ब्रह्मणा कथितं सर्वं त्वष्टुश्चैतच्चिकीर्षितम्

তদ্ৰূপ ইন্দ্ৰ আদি দেৱতা, গন্ধৰ্ব আৰু মৰুতগণসহ, ব্ৰহ্মাই সকলো কথা ক’লে—ত্বষ্টাই যি সাধন কৰিব বিচাৰিছিল সেয়াও।

Verse 58

भवद्वधार्थं जनितस्तपसा परमेण तु । वृत्त्रोनाम महातेजाः सर्वदैत्यापिधो महान्

তোমাৰ বিনাশৰ বাবে পৰম তপস্যাৰ বলত বৃত্ৰ নামৰ এক মহাতেজস্বী বীৰ জন্মিল, যি সকলো দৈত্যৰ বাবে মহান আশ্ৰয় আৰু শৰণস্থল হ’ল।

Verse 59

तथापि यत्नः क्रियतां यथा वध्यो भवेदसौ । निशम्य ब्रह्मणो वाक्यमूचुर्द्देवाः सवासवाः

তথাপি এনে প্ৰচেষ্টা কৰা হওক যাতে সি বধ্য হ’ব পাৰে। ব্ৰহ্মাৰ বাক্য শুনি, ইন্দ্ৰসহ দেৱতাসকলে উত্তৰ দিলে।

Verse 60

देवा ऊचुः । यदा इंद्रो हि हत्याया विमुक्तः स्थापितो दिवि । तदास्माभिरकार्यं वै कृतमस्ति दुरासदम्

দেৱতাসকলে ক’লে: যেতিয়া ইন্দ্ৰ হত্যাৰ পাপৰ পৰা মুক্ত হৈ পুনৰ স্বৰ্গত স্থাপিত হ’ল, তেতিয়া আমি নিশ্চয় এক অনুচিত কৰ্ম কৰিলোঁ, যি উলটাই দিয়া অতি কঠিন।

Verse 61

शस्त्राण्यस्त्राण्यनेकानि संक्षिप्तानि ह्यबुद्धितः । दधीच स्याश्रमे ब्रह्मन्किं कार्यं करवामहे

বহু শস্ত্ৰ-অস্ত্ৰ অবিবেচনাৰে দধীচিৰ আশ্ৰমত থৈ দিয়া হৈছে। হে ব্ৰহ্মন, এতিয়া আমি কি কৰিম?

Verse 62

तच्छ्रुत्वा प्रहसन्वाक्यं देवान्ब्रह्मा तदाऽब्रवीत् । चिरं स्थितानि विज्ञायागच्छध्वं तानि वै सुराः

এই কথা শুনি ব্ৰহ্মাই হাঁহি মাৰি দেৱতাসকলক ক’লে: ‘সেই অস্ত্ৰসমূহ বহুদিন ধৰি তাত আছে বুলি জানি, হে সুৰাসকল, গৈ সিহঁত আনক।’

Verse 63

गत्वा देवास्तदा सर्वे नापश्यन्स्वं स्वमायुधम् । पप्रच्छुश्च दधीचिं ते सोऽवादीन्नैव वेद्भयहम्

যেতিয়া সকলো দেৱতা তাত গ’ল, তেতিয়া তেওঁলোকে নিজৰ নিজৰ অস্ত্ৰ দেখা নাপালে। তেওঁলোকে দধীচি মুনিক সুধিলে; তেওঁ ক’লে, “মই নাজানো (ক’ত আছে)।”

Verse 64

पुनर्ब्रह्माणमागात्य ऊचुः सर्वे मुनेर्वचः

তাৰ পাছত তেওঁলোকে পুনৰ ব্ৰহ্মাৰ ওচৰলৈ গৈ মুনিৰ বাক্য সকলোকে জনালে।

Verse 65

ब्रह्मोवाच तदा देवान्सर्वेषां कार्यसिद्धये । तस्यास्थीन्येव याचध्वं प्रदास्यति न संशयः

তেতিয়া ব্ৰহ্মাই দেৱতাসকলক ক’লে: “সকলৰ কাৰ্য সিদ্ধিৰ বাবে, তেওঁৰ অস্থিমাত্ৰেই প্ৰাৰ্থনা কৰা; সন্দেহ নাই, তেওঁ দিবই।”

Verse 66

तच्छ्रुत्वा ब्राह्मणो वाक्यं शक्रो वचनमब्रवीत्

ব্ৰাহ্মণৰ বাক্য শুনি তেতিয়া শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) উত্তৰস্বৰূপে ক’লে।

Verse 67

विश्वरूपो हतो देव देवानां कार्यसिद्धये । एक एव तदा ब्रह्मन्पापिष्ठोऽहं कृतः सुरैः

“হে দেৱ! দেৱতাসকলৰ কাৰ্য সিদ্ধিৰ বাবে বিশ্বৰূপক বধ কৰা হ’ল; কিন্তু হে ব্ৰাহ্মণ, সেই সময়ত সুৰসকলে আটাইতকৈ ঘোৰ পাপৰ ভাৰ কেৱল মোৰ ওপৰতেই চাপাই দিলে।”

Verse 68

तथा पुरोधसा चैव निःश्रीकस्तत्क्षणात्कृतः । दिष्ट्या परमया चाहं प्रविष्टो निजमंदिरम्

তদ্ৰূপে মোৰ নিজ পুৰোহিতে সেই ক্ষণতেই মোক শ্ৰী-তেজহীন কৰিলে; তথাপি পৰম সৌভাগ্যবশত মই নিজৰেই ৰাজপ্ৰাসাদত প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিলোঁ।

Verse 69

दधीचं घातयित्वा वै तस्यास्थीनि बहून्यपि । अस्त्राणि तानि भगवन्कृतानि ह्यशुभानि वै

দধীচক বধ কৰাই আৰু তেওঁৰ বহু অস্থি লৈ, হে ভগৱন, সেইবোৰে অস্ত্ৰ ৰূপে গঢ়া হ’ল; কিন্তু সেয়া নিশ্চয়েই অশুভতাৰে কলুষিত আছিল।

Verse 70

त्वष्ट्रा हि जनितो यो वै वृत्रो नामैष दैत्यराट् । कथं तं घातयाम्येवं सततं पापभीरुणा । शक्रेणोक्तं निशम्याथ ब्रह्मा वाक्यमुवाच ह

ত্বষ্ট্ৰাৰ পৰা জন্ম লোৱা এইজনেই বৃত্ৰ নামৰ দানৱৰাজ। মই যি সদায় পাপভীত, এইদৰে তাক কেনেকৈ বধ কৰিম? শক্ৰৰ এই বাক্য শুনি ব্ৰহ্মাই তেতিয়া উত্তৰ দিলে।

Verse 71

अर्थशास्त्रपरेणैव विधिना तमबोधयत् । आततायिनमायांतं ब्राह्मणं वा तपस्विनम् । हंतुकामं जिघांसीयान्न तेन ब्रह्महा भवेत्

অর্থশাস্ত্ৰ-নিষ্ঠ বিধি অনুসাৰে তেওঁ উপদেশ দিলে: আগ্ৰাসী আততায়ী আহিলে—সেয়া ব্ৰাহ্মণ হওক বা তপস্বী—যদি বধ কৰিবলৈ আহে, তেন্তে তাক বধ কৰিবলৈ আঘাত কৰা উচিত; তাতে ব্ৰহ্মহত্যাৰ দোষ নাহে।

Verse 72

इन्द्र उवाच । दधीचस्य वधाद्ब्रह्मन्नहं भीतो न संशयः । तस्माद्ब्रह्मवधात्सत्यं महदेनो भविष्यति

ইন্দ্ৰই ক’লে: হে ব্ৰহ্মন, দধীচৰ বধৰ কাৰণে মই ভীত—ইয়াত সন্দেহ নাই। সেয়েহে ব্ৰাহ্মণবধৰ পৰা সত্যই মহাপাপ উদ্ভৱ হ’ব।

Verse 73

अतो न कार्यमस्माभिर्ब्राह्मणानां तु हेलनम् । हेलनाद्बहवो दोषा भविष्यंति न चान्यथा

সেয়ে আমি সকলোৱে ব্ৰাহ্মণসকলক কেতিয়াও অৱজ্ঞা নকৰোঁ; অৱজ্ঞাৰ পৰা বহু দোষ নিশ্চয় উদ্ভৱ হয়—ইয়াৰ বাহিৰে আন ফল নাই।

Verse 74

अदृष्टं परमं धर्म्यं विधिना परमेण हि । कर्तव्यं मनसा चैवं पुरुषेण विजानता

অদৃশ্য ফলযুক্ত পৰম ধৰ্মমাৰ্গো পৰম বিধি অনুসাৰে কৰ্তব্য; এইদৰে বিবেচক পুৰুষে মনে সংকল্প কৰি কৰ্মত প্ৰবৃত্ত হওক।

Verse 75

निःस्पृहं तस्य तद्वाक्यं श्रुत्वा ब्रह्मा ह्युवाच तम् । शक्रस्वबुद्ध्यावर्तस्व दधीचिं गच्छ सत्वरम्

তাঁৰ নিঃস্বার্থ বাক্য শুনি ব্ৰহ্মাই তাক ক’লে: “হে শক্ৰ, নিজ বুদ্ধিৰে উভতি যা; দধীচিৰ ওচৰলৈ শীঘ্ৰে গমন কৰ।”

Verse 76

याचस्व तस्य चास्थीनि दधीचेः कार्यगौरवात् । गुरुणा सहितः शक्रो देवैः सह समन्वितः

“কাৰ্যৰ গৌৰৱৰ বাবে দধীচিৰ অস্থিসমূহ প্ৰাৰ্থনা কৰ।” এইদৰে শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) গুৰুৰ সৈতে আৰু দেৱসকলৰ সহচৰ্যে একেলগে যাত্ৰা কৰিলে।

Verse 77

तथेति गत्वा ते सर्वे दधीचस्याश्रमं शुभम् । नानासत्त्वसमायुक्तं वैरबावविवर्जितम्

“তথাস্তु” বুলি কৈ তেওঁলোকে সকলোৱে দধীচিৰ শুভ আশ্ৰমলৈ গ’ল—নানাবিধ জীৱেৰে পৰিপূৰ্ণ, তথাপি বৈৰভাববিহীন।

Verse 78

मार्जारमूषकाश्चैव परस्परमुदान्विताः । ऐकपद्येन सिंहाश्च गजिन्यः कलभैः सह

তাত বিড়াল আৰু ইঁদুৰো পৰস্পৰ মৈত্ৰীত একেলগে আছিল; সিংহসকলেও বৈৰহীনভাৱে একে পথত চলিছিল, আৰু হাতিনীসকলে নিজৰ পোৱালিৰ সৈতে নিৰ্ভয়ে সুখে বাস কৰিছিল।

Verse 79

तथा जात्यश्च विविधाः क्रीडायुक्ताः परस्परम् । नकुलैः सह सर्पाश्च क्रीडायुक्ताः परस्परम्

তদ্ৰূপে নানা প্ৰকাৰৰ বহু জাতি পৰস্পৰে খেলাত মগ্ন আছিল; নকুলৰ সৈতে সাপসকলেও পৰস্পৰে খেলাধূলাত লীন হৈছিল।

Verse 80

एवंविधान्यनेकानि ह्यश्चर्याणि तदाश्रमे । पश्यंतो विबुधाः सर्वे विस्मयं परमं ययुः

এইদৰে তেনে আশ্ৰমত বহু আশ্চৰ্য ঘটনা বিদ্যমান আছিল; সেয়া দেখি সকলো দেবগণে পৰম বিস্ময় লাভ কৰিলে।

Verse 81

अथासने मुनिश्रेष्ठं ददृशुः परमास्थितम् । तेजसा परमेणैव भ्राजमानं यथा रविम्

তাৰ পাছত তেওঁলোকে আসনত উপবিষ্ট মুনিশ্ৰেষ্ঠক দেখিলে—সৰ্বোচ্চ স্থৈর্যত প্রতিষ্ঠিত; পৰম তেজে দীপ্তিমান, যেন সূৰ্য।

Verse 82

विभावसुं द्वितीयं वा सुवर्चसहितं तदा । यथा ब्रह्मा हि सावित्र्या तथासौ मुनिसत्तमः

সেই সময় তেওঁ দ্বিতীয় বিভাৱসু (অগ্নিদেৱ) যেন প্ৰকট হ’ল, সুৱৰ্চাৰ সৈতে দীপ্তিমান; যেন ব্ৰহ্মা সাৱিত্ৰীৰ সৈতে, তেনেদৰে সেই মুনিসত্তমো তেজে সংযুক্ত আছিল।

Verse 83

तं प्रणम्य ततो देवा वचनं चेदमब्रुवन् । त्वं दाता त्रिषु लोकेषु त्वत्सकाशमिहगताः

তেওঁক প্ৰণাম কৰি তাৰ পাছত দেৱতাসকলে এই বাক্য ক’লে: “তুমি ত্ৰিলোকত দাতা ৰূপে খ্যাত; সেয়ে আমি তোমাৰ সান্নিধ্যলৈ ইয়াত আহিছোঁ।”

Verse 84

निशम्य वचनं तेषां देवानां भुनिरब्रवीत् । किमर्थ मागताः सर्वे वदध्वं तत्सुरोत्तमाः

দেৱতাসকলৰ বাক্য শুনি মুনিয়ে ক’লে: “তোমালোক সকলোৱে কিহৰ কাৰণে আহিছা? কোৱা, হে দেৱশ্ৰেষ্ঠসকল।”

Verse 85

प्रयच्छामि न संदेहो नान्यथा मम भाषितम् । तदोचुः सहिताः सर्वे दधीचिं स्वार्थकामुकाः

“মই দিম—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই; মোৰ বাক্য অন্যথা নহ’ব।” তেতিয়া সকলোৱে একেলগে, নিজৰ অভিপ্ৰায় সিদ্ধিৰ কামনাৰে, দধীচিক ক’লে।

Verse 86

भयभीता वयं विप्र भवद्दर्शनकांक्षिणः । त्रातारं त्वां समाकर्ण्य ब्रह्मणा नोदिता वयम्

হে বিপ্ৰ, আমি ভয়ত কঁপি তোমাৰ দৰ্শনৰ আকাঙ্ক্ষাৰে আহিছোঁ। তুমি আমাৰ ত্ৰাতা বুলি শুনি, ব্ৰহ্মাই আমাক তোমাৰ ওচৰলৈ আহিবলৈ প্ৰেৰণা দিলে।

Verse 87

सम्प्राप्ता विद्धि तत्सर्वं दातुमर्होऽथ सुव्रत

জানি থোৱা, আমি সেই কাৰণতেই সম্পূৰ্ণৰূপে আহি উপস্থিত হৈছোঁ; সেয়ে, হে সুৱ্ৰত, তুমি এই সকলো দান কৰিবলৈ যোগ্য।

Verse 88

निशम्य वचनं तेषां किं दातव्यं तदुच्यताम्

তেওঁলোকৰ কথা শুনি (তেওঁ ক’লে): ‘কি দিব লাগিব? সেয়া কোৱা হওক।’

Verse 89

ततो देवाब्रुवन्विप्र दैत्यानां निधनायनः । शस्त्रनिर्माणकार्यार्थं तवास्थीनि प्रयच्छ वै

তেতিয়া দেৱতাসকলে ক’লে, ‘হে ব্ৰাহ্মণ, দৈত্যসকলৰ বিনাশৰ বাবে, অস্ত্ৰ নিৰ্মাণৰ উদ্দেশ্যে অনুগ্ৰহ কৰি আমাক আপোনাৰ অস্থি প্ৰদান কৰক।’

Verse 90

प्रहस्योवाच विप्रर्षिस्तिष्ठध्वं क्षणमेव हि । स्वयमेव त्वहं देवास्त्यक्ष्याम्यद्य कलेवरम्

মিচিকিয়া হাঁহি ঋষিয়ে ক’লে, ‘ক্ষণকালৰ বাবে ইয়াত ৰওক। হে দেৱতাসকল, মই নিজেই আজি এই শৰীৰ ত্যাগ কৰিম।’

Verse 91

इत्युक्त्वा तानथो पत्नीं समाहूय सुवर्चसम् । प्रोवाच स महातेजाः श्रृणु देवी शुचिस्मिते

তেওঁলোকক এইদৰে কৈ, তেওঁ তেওঁৰ তেজস্বিনী পত্নীক মাতিলে। সেই মহাতেজস্বীয়ে ক’লে, ‘শুনা দেৱী, হে পৱিত্ৰ হাঁহি থকা গৰাকী।’

Verse 92

अस्थ्यर्थं याचितो देवैस्त्यजाम्येतत्कलेवरम् । ब्रह्मलोकं व्रजाम्यद्य परमेण समाधिना

দেৱতাসকলে মোৰ অস্থিৰ বাবে অনুৰোধ কৰাত, মই এই শৰীৰ ত্যাগ কৰিছো। আজি মই পৰম সমাধিৰ জৰিয়তে ব্ৰহ্মলোকলৈ যাত্ৰা কৰিম।

Verse 93

मयि याते ब्रह्मलोकं त्वं स्वधर्मेण तत्र माम् । प्राप्स्यस्येव न संदेहो वृथा चिन्तां च मा कृथाः

যেতিয়া মই ব্ৰহ্মলোকলৈ গ’ম, তুমিও নিজৰ ধৰ্মৰ বলত তাত নিশ্চয়েই মোক লাভ কৰিবা—ইয়াত একো সন্দেহ নাই। অনর্থক চিন্তাৰে শোক নকৰিবা।

Verse 94

इत्युक्त्वा तां स्वपत्नीं स प्रेषयामास चाश्रमम् । ततो देवाग्रतो विप्रः समाधिमगमत्तदा

এইদৰে কৈ তেওঁ নিজৰ পত্নীক আশ্ৰমলৈ পঠিয়ালে। তাৰ পাছত দেৱগণৰ সন্মুখতে সেই ব্ৰাহ্মণে তেতিয়াই সমাধিত প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 95

समाधिना परेणैव विसृज्य स्वं कलेवरम् । ब्रह्मलोकं गतः सद्यः पुनर्नावर्तते यतः

সেই পৰম সমাধিৰ দ্বাৰাই তেওঁ নিজৰ দেহ ত্যাগ কৰিলে। তৎক্ষণাৎ ব্ৰহ্মলোকলৈ গ’ল—য’ৰ পৰা পুনৰ উভতি অহা নাই।

Verse 96

दधीचिनामा मुनिवृंदवर्यः शिवप्रियः शिवदीक्षाभियुक्तः । परोपकारार्थमिदं कलेवरं शीघ्रं स विप्रोऽत्यजदात्मना तदा

তেতিয়া দধীচি নামৰ সেই শ্ৰেষ্ঠ মুনিগণৰ অন্যতম, শিৱৰ প্ৰিয় আৰু শিৱ-দীক্ষাত দৃঢ়ভাৱে প্রতিষ্ঠিত, পৰোপকাৰৰ নিমিত্তে নিজৰ ইচ্ছাবলে শীঘ্ৰে দেহ ত্যাগ কৰিলে।