Adhyaya 60
Mahesvara KhandaKaumarika KhandaAdhyaya 60

Adhyaya 60

এই অধ্যায়ত সূতে ৰাজসভা-নায়কোচিত বীৰৰসপূর্ণ কাহিনী বৰ্ণনা কৰে। ঘটোৎকচ প্ৰাগ্জ্যোতিষৰ বাহিৰত উপস্থিত হৈ সংগীত আৰু পৰিচাৰকেৰে ভৰা বহু-তলা সোণালী প্ৰাসাদ দেখে। দুৱাৰত কৰ্ণপ্ৰাৱৰণা নামৰ দ্বাৰপালিকাই তাক সতৰ্ক কৰে—মুৰাৰ কন্যা মৌৰ্বীক পাবলৈ আগতে বহু বৰ নাশ হৈছিল; সি তাক ভোগ-সুখ আৰু সেৱা দিবলৈও প্ৰস্তাৱ দিয়ে। কিন্তু ঘটোৎকচে সেই প্ৰলোভন নিজৰ সংকল্পৰ বিপৰীত বুলি নাকচ কৰি ‘অতিথি’ ৰূপে বিধিপূৰ্বক আদৰণি দাবী কৰে। মৌৰ্বীয়ে তাক ভিতৰলৈ মাতি, অধৰ্মে বিকৃত গৃহ-অৱস্থাৰ পৰা উঠা বংশ-সম্পৰ্কৰ ধাঁধা সোধে—‘নাতিনী’ নে ‘কন্যা’ এই সম্পৰ্ক কেনেকৈ গোট খায়? উত্তৰ নাপাই সি ভয়ংকৰ সত্তাৰ দল এৰি দিয়ে; ঘটোৎকচে সহজে সিহঁতক দমন কৰি মৌৰ্বীক বশ কৰে আৰু দণ্ড দিবলৈ উদ্যত হ’লে মৌৰ্বীয়ে পৰাজয় মানি তাৰ শ্ৰেষ্ঠতা স্বীকাৰ কৰে। তাৰ পিছত ঘটোৎকচে কয় যে গোপন বা অনিয়মিত সংযোগ ধৰ্মসন্মত নহয়; সি মৌৰ্বীৰ স্বজন, বিশেষকৈ ভগদত্তৰ পৰা, বিধিপূৰ্বক অনুমতি বিচাৰে আৰু তাক শক্ৰপ্ৰস্থলৈ লৈ যায়। তাত বাসুদেৱ আৰু পাণ্ডৱৰ সন্মতিত শাস্ত্ৰোক্ত বিধিৰে বিবাহ সম্পন্ন হয়, উৎসৱ হয়, আৰু দম্পতি নিজ ৰাজ্যলৈ ঘূৰে। শেষত তেওঁলোকৰ পুত্ৰ বৰ্বৰীক জন্ম লৈ শীঘ্ৰে পৰিপক্ব হয়; দ্বাৰকাত বাসুদেৱক সাক্ষাৎ কৰাৰ সংকল্প উল্লেখ কৰি বংশ, ধৰ্ম আৰু আগন্তুক কাহিনীধাৰা সংযোগ কৰা হয়।

Shlokas

Verse 1

सूत उवाच । सोऽथ प्राग्ज्योतिषाद्बाह्ये महोपवनसंस्थितम् । सहस्रभूमिकं गेहमपश्यत हिरण्मयम्

সূতে ক’লে: তেতিয়া সি প্ৰাগ্জ্যোতিষৰ বাহিৰত, মহা উপবনত অৱস্থিত, সহস্ৰ-ভূমিকাৰ হিৰণ্ময় গৃহ দেখিলে।

Verse 2

वेणुवीणामृदंगानां निःस्वनैः परिपूरितम् । दशसाहस्रसंख्याभिश्चेटीभिः परिपूरितम्

সেয়া বেণু, বীণা আৰু মৃদংগৰ নিনাদে পৰিপূৰ্ণ আছিল; আৰু দহ হাজাৰ সংখ্যাৰ চেটীসকলেও তাতে ভিৰ কৰিছিল।

Verse 3

आयाद्भिः प्रतियाद्भिश्च भगदत्तस्य किंकरैः । किमिच्छन्तीति भगिनी पृच्छकैरभिपूरितम्

ভগদত্তৰ কিঙ্কৰসকলৰ অহা-যোৱােৰে সেয়া ভিৰে ভৰ্তি আছিল; আৰু পৃচ্ছকসকলে কৈছিল, “ভগিনী, তুমি কি ইচ্ছা কৰিছা?”

Verse 4

तदासाद्य स हैडंबिर्मेरोः शिखरवद्ग्रहम् । द्वारि स्थितां संददर्श कर्णप्रावरणां सखीम्

সেই গৃহত উপনীত হৈ—মেৰু পৰ্বতৰ শিখৰৰ দৰে উচ্চ—হৈডম্বীয়ে দ্বাৰত স্থিত কৰ্ণপ্ৰাৱৰণানামা সখীক দেখিলে।

Verse 5

तामाह ललितं वीरो भद्रे सा क्व मुरोः सुता । कामुको द्रष्टुमिच्छामि दूरदेशागतोऽतिथिः

বীৰে ললিত বাক্যে ক’লে: “ভদ্ৰে, মুৰাৰ কন্যা ক’ত আছে? মই দূৰ দেশৰ পৰা অহা অতিথি, তাক দৰ্শন কৰিব বিচাৰোঁ—প্ৰেমাসক্ত প্ৰাৰ্থী।”

Verse 6

कर्णप्रावरणोवाच । किं तवास्ति महाबाहो तया मौर्व्या प्रयोजनम् । कोटिशो निहताः पूर्वं तया कामुक कामुकाः

কৰ্ণপ্ৰাৱৰণাই ক’লে: “হে মহাবাহু, মুৰাৰ কন্যাৰ সৈতে তোমাৰ কি প্ৰয়োজন? পূৰ্বে তাই অসংখ্য কামুক পাত্ৰ—এজনৰ পাছত এজন—নিহত কৰিছে।”

Verse 7

तव रूपमहं दृष्ट्वा घटहासं सदोत्कचम् । प्रणम्य पादयोर्वीर स्थिता ते वचनंकरी

তোমাৰ ৰূপ দেখি—ঘোৰ উপহাসময় হাঁহি আৰু সদা সজাগ উত্কচসহ—হে বীৰ, মই তোমাৰ পদযুগলত প্ৰণাম কৰিলোঁ আৰু তোমাৰ আজ্ঞা পালন কৰিবলৈ থিয় হৈ ৰ’লোঁ।

Verse 8

तन्मया सह मोदस्व भुंक्ष्व भोगांश्च कामुक । दास्याम्यनुचराणां ते त्रयाणां च प्रियात्रयम्

সেয়ে মোৰ সৈতে আনন্দ কৰা; এই ভোগসমূহো ভোগ কৰা, হে কামুক। তোমাৰ তিনিজন অনুচৰৰ বাবে মই তিনিজনী প্ৰিয়া নাৰীৰ ত্ৰয়ো দিম।

Verse 9

घटोत्कच उवाच । कल्याणि किंवदंती ते प्रमुक्ता स्वोचिता शुभे । पुनर्नैतद्वचस्तुभ्यं विशते मम चेतसि

ঘটোৎকচে ক’লে: “হে কল্যাণী, তুমি কিহৰ কথা ক’লা—যি তোমাৰ যোগ্য নহয় আৰু অশুভ? এতিয়াও তোমাৰ সেই বাক্য মোৰ চিত্তত প্ৰৱেশ নকৰে।”

Verse 10

वामः कामो यतो भद्रे यस्मिन्नुपनिबद्ध्यते । स चात्र नैव बध्नाति तद्वयं कि प्रकुर्महे

হে ভদ্ৰে, অযোগ্য পাত্ৰত যেতিয়া কাম নিবদ্ধ হয় তেতিয়া সি বেঁকা হয়; আৰু ইয়াত সি মোক একেবাৰে বান্ধে নোৱাৰে। তেন্তে আমি কি কৰিম?

Verse 11

अद्य ते स्वामिनी दृष्टा जिता वा क्रीडते मया । तया वा विजितो यास्ये पूर्वेषां कामिनां गतिम्

আজি মই তোমাৰ স্বামিনী দেবীৰ দৰ্শন কৰিম; হয় তেঁওক জয় কৰি তেঁওৰ সৈতে ক্ৰীড়া কৰিম, নহয় তেঁওৰ দ্বাৰা বিজিত হৈ পূৰ্বৰ কামাসক্ত পুৰুষসকলৰ গতি লাভ কৰিম।

Verse 12

कर्णप्रावरणे तस्माच्छीघ्रमेव निवेद्यताम् । यथा दर्शनमात्रेण पूजयंत्यतिथिं खलु

সেয়ে, তেঁওৰ কাণৰ আঁচলত সোনকালে ফুচফুচাই মোৰ কথা নিবেদন কৰা; কিয়নো অতি্থিক কেৱল দৰ্শন-মাত্ৰতেইও নিশ্চয় সন্মান কৰি পূজা কৰা হয়।

Verse 13

इति भैमेर्वचः श्रुत्वा प्रस्खलंती निशाचरी । प्रासादशिखरस्थां तां मौर्वीमेवं वचोवदत्

ভীমপুত্ৰৰ এই বাক্য শুনি, নিশাচৰী দাসী তাড়াহুড়াত খোজ হোঁচট খাই, প্ৰাসাদশিখৰত থিয় হৈ থকা মৌৰ্বীক এইদৰে ক’লে।

Verse 14

देवि कोऽपि युवा श्रीमांस्त्रैलोक्येष्वमितप्रभः । कामातिथिस्तव द्वारि वर्तते दिश तत्परम्

দেৱী, কোনো এজন শ্ৰীমান যুৱক, ত্ৰিলোকত অমিত প্ৰভাযুক্ত, তোমাৰ দুৱাৰত ‘কাম-অতিথি’ ৰূপে থিয় হৈ আছে; কি কৰিব লাগে, আজ্ঞা দিয়া।

Verse 15

कामकटंकटोवाच । मुच्यतां शीघ्रमेवासौ किमर्थं वा विलंबसे । कदाचिद्देवसंगत्या समयो मेऽभिपूर्यते

কামকটংকট ক’লে: তাক সোনকালে মুক্ত কৰা—কিয় দেৰি কৰিছা? হয়তো দেৱ-সংযোগে মোৰ নিৰ্ধাৰিত সময় পূৰ্ণ হ’বলৈ ধৰিছে।

Verse 16

इत्युक्तवचनाच्चेटी प्राप्यावोचद्घटोत्कचम् । व्रज शीघ्रं कामुक त्वं तस्या मृत्योश्च सन्निधौ

এইদৰে আদেশ পায় চেটী গৈ ঘটোৎকচক ক’লে: “হে কামাতুৰ! শীঘ্ৰে যা—তাইৰ সন্মুখলৈ, মৃত্যুৰ একেবাৰে সন্নিধানলৈ।”

Verse 17

इत्युक्तः स प्रहस्यैव तत्रोत्सृज्य स्वकानुगान् । प्रविवेश गृहं भैमिः सिंहो मेरुगुहामिव

এইদৰে কোৱা হ’লে সি কেৱল হাঁহিলে; নিজৰ অনুগামীসকলক তাতেই এৰি ভীমপুত্ৰ গৃহত প্ৰৱেশ কৰিলে—যেনেকৈ সিংহে মেৰুৰ গুহাত সোমায়।

Verse 18

स पश्यञ्छुकसंघातान्पारावतगणांस्तथा । सारिकाश्च मदोन्मत्ताश्चेटीस्तां चाप्यपश्यत

তাত সি দেখিলে টিয়া-পক্ষীৰ ঝাঁক, আৰু তেনেদৰে পাৰৰ দল; মদোন্মত্ত শালিকাও দেখিলে, আৰু সেই চেটীকো দেখিলে।

Verse 19

रूपेण वयसः चैव रतेरपि रतिंकरीम् । आंदोलकसुखासीनां सर्वाभरणभूषिताम्

ৰূপে আৰু যৌৱনত সি অপূৰ্বা, যেন কামোদ্দীপক ৰতিৰ মূৰ্তি। দোলনাত সুখে বহি, সকলো অলংকাৰৰে ভূষিতা আছিল।

Verse 20

तां विद्युतमिवोन्नद्धां दृष्ट्वा भैमिरचिंतयत । अहो कृष्णेन पित्रा मे निर्दिष्टेयं ममोचिता

বিদ্যুৎৰ দৰে দীপ্তিমতী তাক দেখি ভৈমিয়ে মনে মনে চিন্তা কৰিলে: “আহা! মোৰ পিতা কৃষ্ণে যাক মোৰ বাবে নিৰ্দিষ্ট কৰিছে, সেয়াই সত্যই মোৰ যোগ্য।”

Verse 21

न्याय्यमेतत्कृते पूर्वं नष्टा यत्कामिनां गणाः । शरीरक्षयपर्याप्तं क्षीयते यदि कामिनाम्

তেওঁ মনে মনে ভাবিলে—“ইয়াই ন্যায়সঙ্গত যে পূৰ্বকালত কামাসক্ত লোকৰ বহু দল বিনষ্ট হৈছিল; যদি কামনাৰ কাৰণে দেহ নিজেই ক্ষয় হৈ ধ্বংসসীমালৈকে গৈ পৰে।”

Verse 22

कामिनीनां कृते येषां क्षीयते गणनात्र का । एवं बहुविधं कामी चिंतयन्नाह भीमभूः

“স্ত্ৰীৰ কাৰণে যিসকলৰ দেহ ক্ষয় হয়—তেনে ঘটনাৰ গণনা ক’ত?” এইদৰে নানা প্ৰকাৰ চিন্তা কৰি কামাতুৰ ভীমভূয়ে ক’লে।

Verse 23

निष्ठुरे वज्रहृदये प्राप्तोऽहमतिथिस्तव । उचितां तत्सतां पूजां कुरु या ते हृदि स्थिता

“হে নিষ্ঠুৰা, বজ্ৰসম হৃদয়ধাৰিণী! মই তোমাৰ অতিথি হৈ আহিছোঁ। সৎলোকসুলভ যি যথোচিত পূজা, সেয়া কৰ—যি তোমাৰ হৃদয়ত নিবাস কৰে।”

Verse 24

इति हैडंबिवचनं श्रुत्वा कामकटंकटा । विस्मिताभूत्तस्य रूपात्स्वं निनिंद च बालिशम्

হৈডম্বীৰ এই বাক্য শুনি কাম-কটঙ্কটা তাৰ ৰূপ দেখি বিস্মিত হ’ল; আৰু নিজকে বালিশ বুলি নিন্দা কৰিলে।

Verse 25

धिगहं यन्मया पूर्वं समयः स कृतोऽभवत् । न कृतोऽभूद्यदि पुरा अभविष्यदसौ पतिः

“ধিক মোৰ, যি মই আগতে সেই চুক্তি কৰিলোঁ! যদি সেয়া পূৰ্বে নকৰিলোঁহেঁতেন, তেন্তে এইজনেই মোৰ স্বামী হ’লহেঁতেন।”

Verse 26

इति संचिन्तयन्ती सा भैमिं वचनमब्रवीत् । वृथा त्वमागतो भद्र जीवन्याहि पुनः सुखी

এইদৰে ভাবি তাই ভৈমীক ক’লে: "হে ভদ্ৰ, তুমি অনাহকত আহিছা। জীয়াই থাকোঁতেই উভতি যোৱা আৰু সুখী হোৱা।"

Verse 27

अथ कामयसे मां त्वं तत्कथां शीघ्रमुच्चर । कथामाभाष्य यदि मां सन्देहे पातयिष्यसि । ततोऽहं वशगा जाता हतो वा स्वप्स्यसे मया

"এতিয়া যদি তুমি মোক কামনা কৰা, তেন্তে সেই কাহিনীটো শীঘ্ৰে কোৱা। কিন্তু কাহিনী আৰম্ভ কৰি যদি তুমি মোক সন্দেহৰ মাজত পেলোৱা, তেন্তে মই তোমাৰ বশ হম, নহলে তুমি মোৰ দ্বাৰা নিহত হৈ শুই থাকিবা।"

Verse 28

सूत उवाच । इत्युक्तवचनामेतां नेत्रोपांतेन वीक्ष्य सः

সূত গোস্বামীয়ে ক’লে: তাই এই কথাখিনি কোৱাৰ পাছত, তেওঁ চকুৰ কোণেৰে তাইলৈ চালে।

Verse 29

स्मृत्वा चराचरगुरुं कृष्णमारब्धवान्कथाम् । कस्यांचिदभवत्पत्न्यां युवा कोऽप्यजितेद्रियः

চৰাচৰ জগতৰ গুৰু শ্ৰীকৃষ্ণক স্মৰণ কৰি তেওঁ কাহিনীটো ক’বলৈ আৰম্ভ কৰিলে। কোনো এজন মানুহৰ ঘৰত এজন যুৱক আছিল যিয়ে নিজৰ ইন্দ্ৰিয়বোৰক জয় কৰিব পৰা নাছিল।

Verse 30

तस्य चैका सुता जज्ञे भार्या तस्य मृताऽभवत् । ततो बालकिकां पुत्रीं ररक्ष च पुपोष च

তেওঁৰ এজনী কন্যা সন্তান জন্ম হ’ল আৰু তেওঁৰ পত্নীৰ মৃত্যু হ’ল। তাৰ পাছত তেওঁ সেই সৰু কন্যাজনীক ৰক্ষা আৰু পালন-পোষণ কৰিলে।

Verse 31

सा यदाभूद्यौवनगा व्यंजितावयवा शुभा । प्रोल्लसत्कुचमध्यांगी प्रोल्लसन्मुखपंकजा

যেতিয়া তাই যৌৱনত উপনীত হ’ল, শুভ লক্ষণে বিভূষিতা আৰু সুগঠিত অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গ প্ৰকাশ পালে; উন্মীলিত স্তনৰ শোভাই তাৰ মধ্যদেশ উজ্জ্বল কৰিলে, আৰু পদ্মসম মুখমণ্ডল দীপ্তিময় হৈ উঠিল।

Verse 32

तदास्य कामलुलितमालानं प्रजहौ मनः । प्रोवाच तां च तनयां समालिंग्य दुराशयः

তেতিয়া কামনাই তাৰ মনক কঁপাই জড়াই পেলালে, আৰু লজ্জা-মৰ্যাদা লুপ্ত হ’ল। দুষ্টচিত্ত সেই পুৰুষে নিজৰেই কন্যাক আলিঙ্গন কৰি তাইক ক’লে।

Verse 33

प्रातिवेश्मकपुत्री त्वं मयानीयात्र पोषिता । भार्यार्थं सुचिरं कालं तत्कार्यं साधय प्रिये

“তুমি ওচৰৰ ঘৰৰ কন্যা; মই তোমাক ইয়ালৈ আনি পালন-পোষণ কৰিলোঁ। বহুদিন ধৰি পত্নীৰ উদ্দেশ্যে তোমাক ৰাখি থৈছোঁ—এতিয়া, প্ৰিয়ে, সেই কাৰ্য সিদ্ধ কৰা।”

Verse 34

इत्युक्ता सा च मेने च तत्तथैव वचस्तदा । पतित्वेन च भेजे तं भार्यात्वेन स तां तथा

এইদৰে কোৱা হ’লে তাই তেতিয়াই তাৰ বাক্য তেনেদৰেই মানি ল’লে। তাই তাক স্বামীৰূপে গ্ৰহণ কৰিলে, আৰু সিও তাইক পত্নীৰূপে গ্ৰহণ কৰিলে।

Verse 35

ततस्तस्यां सुता जज्ञे तस्मान्मदनरासभात् । वद सा तस्य भवति किं दौहित्री सुताऽथवा । एनं प्रश्नं मम ब्रूहि शीघ्रं चेच्छक्तिरस्ति ते

তাৰ পাছত কামান্ধ পশুসম সেই পুৰুষৰ পৰা তাইৰ গৰ্ভত এক কন্যা জন্মিল। কোৱা—তাৰ বাবে তাই নাতিনী নে কন্যা? এই প্ৰশ্নৰ উত্তৰ মোক শীঘ্ৰ ক’বা, যদি তোমাৰ সামৰ্থ্য থাকে।

Verse 36

सूत उवाच । इति प्रश्नं सा च श्रुत्वा चिंतयद्बहुधा हृदि

সূত উৱাচ: সেই প্ৰশ্ন শুনি তাই হৃদয়ত বহু ধৰণে চিন্তা কৰিলে।

Verse 37

न च पश्यति निर्द्धारं प्रश्नस्यास्य कथंचन । ततः प्रश्नेन विजिता स्वां शक्तिं समुपाददे

কিন্তু সেই প্ৰশ্নৰ কোনো নিশ্চিত নিৰ্ণয় তাই কেতিয়াও নাপালে; প্ৰশ্নে পৰাজিত হৈ তাই নিজৰ শক্তি আহ্বান কৰিলে।

Verse 38

अताडयद्रुक्मरज्जुं कराभ्यां दोलकस्य च । ततो रक्षांसि निष्पेतुः कोटिशो भीषणान्यति

দুয়ো হাতে তাই দোলাৰ সুৱৰ্ণ ৰজ্জুত আঘাত কৰিলে; তেতিয়া কোটিকোটী ভয়ংকৰ ৰাক্ষস উফৰি ওলাই আহিল।

Verse 39

सिंहव्याघ्रवराहाश्च महिषाश्चित्रका मृगाः । समीक्ष्य तानसंख्येयान्खादितुं धावतो रुषा

সিংহ, বাঘ, বৰাহ, মহিষ আৰু চিত্ৰল মৃগ—সেই অসংখ্য সত্তাক দেখি—ক্ৰোধেৰে খাই পেলাবলৈ দৌৰিলে।

Verse 40

अवादयन्नखौ भैमिः कनिष्ठांगुष्ठजौ हसन् । ततो विनिःसृतास्तत्र द्विगुणा राक्षसादयः

হাঁহি মাৰি ভৈমীয়ে কনিষ্ঠা আৰু অঙ্গুষ্ঠৰ নখ টোকা মাৰিলে; তেতিয়াই তাত ৰাক্ষস আদি দ্বিগুণকৈ ওলাই আহিল।

Verse 41

तैर्मौर्वीनिर्मिताः सर्वे क्षणादेव स्म भक्षिताः । विजितायां स्वशक्तौ च बलशक्तिमथाददे

মৌৰৱীৰ দ্বাৰা সৃষ্টি কৰা সকলোবোৰ মুহূৰ্ততে গ্ৰাস কৰা হ’ল; আৰু যেতিয়া তেওঁৰ নিজৰ শক্তি পৰাজিত হ’ল, তেতিয়া তেওঁ বল-শক্তি গ্ৰহণ কৰিলে।

Verse 42

उत्थाय सहसा दोलात्खड्गमादातुमैच्छत । उत्तिष्ठंतीं च तां भैमिरनुसृत्य जवादिव

দোলাৰ পৰা হঠাত্ উঠি তেওঁ তৰোৱালখন ল’বলৈ ইচ্ছা কৰিলে; আৰু তেওঁ উঠাৰ লগে লগে ভীমপুত্ৰই তীব্ৰ বেগেৰে তেওঁক খেদি গ’ল।

Verse 43

केशेष्वादाय सव्येन पाणिनाऽपातयद्भुवि । ततः कंठे सव्यपादं दत्त्वादाय च कर्तिकाम्

বাওঁহাতেৰে তাইৰ চুলিত ধৰি তেওঁ তাইক মাটিত বগৰাই দিলে। তাৰপাছত তাইৰ ডিঙিত বাওঁ ভৰি থৈ তেওঁ এখন কটাৰী হাতত ল’লে।

Verse 44

दक्षिणेन करेणास्याश्छेत्तुमैच्छत नासिकाम् । विस्फुरंती ततो मौर्वी मंदमाह घटोत्कचम्

সোঁহাতেৰে তেওঁ তাইৰ নাক কাটিবলৈ ইচ্ছা কৰিলে। তেতিয়া মৌৰৱীয়ে—কঁপি কঁপি—ঘটোৎকচক লাহেকৈ ক’লে।

Verse 45

प्रश्नेन शक्त्या च बलेन नाथ त्रिधा त्वयाहं विजिता नमस्ते । तन्मुंच मां कर्मकरी तवास्मि समादिश त्वं प्रकरोमि तच्च

হে নাথ, আপোনাৰ প্ৰশ্ন, আপোনাৰ শক্তি আৰু আপোনাৰ বলৰ দ্বাৰা মই তিনিপ্ৰকাৰে পৰাজিত হৈছো—আপোনাক প্ৰণাম। মোক মুক্ত কৰক; মই আপোনাৰ সেৱিকা। আদেশ কৰক, মই সেয়া পালন কৰিম।

Verse 46

घटोत्कच उवाच । यद्येवं तर्हि मुक्तासि भूयो दर्शय यद्बलम् । एवमुक्त्वा मुमोचैनां मुक्ता चाह प्रणम्य सा

ঘটোৎকচে ক’লে— “যদি তেনেহ’লে তুমি মুক্তা; পুনৰ তোমাৰ বল দেখুওৱা।” এইদৰে কৈ তেওঁ তাইক মুক্ত কৰিলে; মুক্ত হৈ তাই প্ৰণাম কৰি ক’লে।

Verse 47

जानामि त्वां महाबाहो वीरं शक्तिमतां वरम् । सर्वराक्षसभर्तारं त्रैलोक्येऽमितविक्रमम्

হে মহাবাহু বীৰ! মই তোমাক চিনি—শক্তিমানসকলৰ মাজত তুমি শ্ৰেষ্ঠ; সকলো ৰাক্ষসৰ আশ্ৰয়-অধিপতি, ত্ৰিলোকত অমিত বিক্ৰমধাৰী।

Verse 48

गुह्यकाधिपतिस्त्वं हि कालनाभ इति स्मृतः । षष्टिकोटिपतिर्जातो यक्षरक्षाकृते भुवि

তুমি নিশ্চয় গুহ্যকসকলৰ অধিপতি, ‘কালনাভ’ বুলি স্মৃত। যক্ষসকলৰ ৰক্ষাৰ্থে পৃথিৱীত তুমি ষাঠি কোটিৰ সেনাপতি হৈ জন্ম লৈছা।

Verse 49

इति मां प्राह कामाख्या सर्वं तत्संस्मराम्यहम् । इदं गेहं सानुगं मे दत्तं मयात्मना तव

“এইদৰে কামাখ্যাই মোক কৈছিল; সেই সকলো মই স্মৰণ কৰোঁ। এই গৃহ—অনুচৰসহ—মই মোৰ আত্মাসহ তোমাক অৰ্পণ কৰিলোঁ।”

Verse 50

समादिश प्राणनाथ कमादेशं करोमि ते । घटोत्कच उवाच । प्रच्छन्नस्तस्य घटते न विवाहः कथंचन

“হে প্ৰাণনাথ, আদেশ দিয়া; তোমাৰ কামনা মই সম্পন্ন কৰিম।” ঘটোৎকচে ক’লে— “যেতিয়ালৈকে সি গোপনে থাকে, তেতিয়ালৈকে কোনো মতে বিবাহ ঘটিব নোৱাৰে।”

Verse 51

मोर्वि यस्य हि वर्तंते पितरौ बांधवास्तथा । तन्मां शीघ्रं वह शुभे शक्रप्रस्थाय संप्रति

হে মৌৰ্বী! যিহেতু তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃ আৰু বান্ধৱসকল উপস্থিত আছে, হে শুভে, মোক এতিয়াই শীঘ্ৰে শক্ৰপ্ৰস্থলৈ লৈ চলা।

Verse 52

अयं कुलक्रमोऽस्माकं यद्भार्या पतिमुद्वहेत् । तत्रानुज्ञां समासाद्य परिणेष्यामि त्वामहम्

এইটো আমাৰ কুলৰ পৰম্পৰা—যে পত্নীয়ে পতিক বাছি গ্ৰহণ কৰে। সেয়ে তাত অনুমতি লাভ কৰি মই তোমাক বিধিমতে বিবাহ কৰিম।

Verse 53

भगदत्तमथो नाथं ततो मौर्वी न्यवेदयत् । समादाय बहुद्रव्यं विससर्जाथ भ्रातरम्

তাৰ পাছত মৌৰ্বীয়ে নিজৰ নাথ ভগদত্তক জনালে। বহুধন-সম্পদ সংগ্ৰহ কৰি তাই ভ্ৰাতাক (সেইসহ) প্ৰেৰণ কৰিলে।

Verse 54

ततः पृष्ठिं समारोप्य घटोत्कचमनिंदिता । नानाद्रव्यपरीवारा शक्रप्रस्थं समाव्रजत्

তেতিয়া অনিন্দিতা নাৰীয়ে ঘটোৎকচক নিজৰ পিঠিত উঠাই ল’লে। নানাবিধ ধন-সম্পদ আৰু পৰিচাৰক-সহচৰসহ তাই শক্ৰপ্ৰস্থলৈ যাত্ৰা কৰিলে।

Verse 55

ततोऽसौ वासुदेवेन पांडवैश्चाभिनंदितः । शुभे लग्ने पाणिमस्या जगृहे भीमनंदनः

তাৰ পাছত বাসুদেৱ আৰু পাণ্ডৱসকলে তেওঁক সন্মান জনালে। শুভ লগ্নত ভীমৰ পুত্ৰই তাইৰ হাত ধৰি বিবাহ সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 56

कुरूणां राक्षसानां च प्रोक्तोत्तमविधानतः । उद्वाह्य तां तद्धनैश्च तर्पयामास पांडवान्

কুৰু আৰু ৰাক্ষস—উভয়ৰ বাবে নিৰ্ধাৰিত উত্তম বিধান অনুসৰি, তেওঁ তাইক বিবাহ কৰি, সেই একে ধনেৰে পাণ্ডৱসকলক সন্তুষ্ট কৰিলে।

Verse 57

कुंती च द्रौपदी चोभे मुमुदाते नितांततः । मंगलान्यस्य चक्राते मौर्व्याश्च धन तर्पिते

কুন্তী আৰু দ্ৰৌপদী—দুয়ো—অত্যন্ত আনন্দিত হ’ল। তেওঁলোকে তেওঁৰ বাবে মঙ্গল আশীৰ্বাদ কৰিলে, আৰু মৌৰ্বীও ধনেৰে তৃপ্ত হ’ল।

Verse 58

ततो विवाहे निर्वृत्ते प्रतिपूज्य घटोत्कचम् । भार्यया सहितं राजा स्वराज्याय समादिशत्

তাৰ পিছত বিবাহ সম্পন্ন হ’লে, ৰজাই ঘটোৎকচক যথোচিতভাৱে প্ৰতিপূজা কৰি, তেওঁক—পত্নীসহ—নিজ ৰাজ্যলৈ যাত্ৰা কৰিবলৈ আদেশ দিলে।

Verse 59

मौर्व्याऽज्ञां शिरसा गृह्य हैडंबिर्भार्ययान्वितः । शुभं हिडम्बस्य वने स्वराज्यं समुपाव्रजत्

মৌৰ্বীৰ আজ্ঞা শিৰনত কৰি গ্ৰহণ কৰি, হৈডম্বী—পত্নীসহ—শুভভাৱে যাত্ৰা কৰিলে আৰু হিডম্ব বনত নিজস্ব স্বাধীন ৰাজ্য লাভ কৰিলে।

Verse 60

ततो राक्षसयोषाभिर्वीरकांस्यैः प्रवर्धितः । महोत्सवेन महता स्वराज्ये प्रमुमोद सः

তাৰ পিছত বীৰ ৰাক্ষসী নাৰীৰে লালিত-পালিত আৰু সমৰ্থিত হৈ, তেওঁ নিজ স্বাধীন ৰাজ্যত মহা মহোৎসৱ কৰি অতিশয় আনন্দিত হ’ল।

Verse 61

ततो वनेषु चित्रेषु निम्नगापुलिनेषु च । रेमे सह तया भैमिर्मंदोदर्येव रावणः

তাৰ পাছত মনোৰম বনভূমিত আৰু নদীৰ বালুকাময় তীৰত, ভৈমীয়ে তেওঁৰ সৈতে ক্ৰীড়া কৰিলে—যেন ৰাৱণ মন্দোদৰীৰ সৈতে।

Verse 62

एवं विक्रीडतस्तस्य गर्भो जज्ञे महाद्युतेः । हेडंबै राक्षसव्याघ्राद्बालसूर्यसमप्रभः

এইদৰে ক্ৰীড়া কৰোঁতে, সেই মহাদ্যুতিমানজনৰ এক সন্তান জন্মিল—হেডম্বাৰ গৰ্ভে, ৰাক্ষস-ব্যাঘ্ৰৰ পৰা—উদীয়মান সূৰ্যৰ দৰে দীপ্তিমান।

Verse 63

स जातमात्रो ववृधे क्षणाद्यौवनगोऽभवत् । नीलमेघचयप्रख्यो घटास्यो दीर्घलोचनः

জন্ম হোৱাৰ মাত্ৰেই সি বাঢ়ি উঠিল, ক্ষণতে যৌৱনপ্ৰাপ্ত হ’ল। নীলা মেঘপুঞ্জৰ দৰে, ঘট-মুখযুক্ত, আৰু দীঘল নয়নবিশিষ্ট।

Verse 64

ऊर्ध्वकेशश्चोर्ध्वरोमा पितरौ प्रणतोऽब्रवीत् । प्रणमामि युवां चोभौ जातस्य पितरौ गुरू

উৰ্ধ্বকেশ আৰু দেহৰ ৰোম খাড়া হৈ, সি পিতৃ-মাতৃক প্ৰণাম কৰি ক’লে: “মই তোমালোক দুয়োকে প্ৰণাম কৰোঁ—মোৰ জনক-জননী, মোৰ পূজ্য গুৰু; কিয়নো মই জন্ম লৈছোঁ।”

Verse 65

भवतोर्हि प्रियं कृत्वा अनृणः स्यां सदा ह्यहम् । भवद्भ्यां दत्तमिच्छामि अभिधानं यथात्मनः

তোমালোকৰ প্ৰিয় কাৰ্য কৰি মই সদায় তোমালোকৰ ঋণমুক্ত হ’ম। সেয়ে মই ইচ্ছা কৰোঁ—তোমালোক দুয়োয়ে মোৰ আত্মাৰ অনুৰূপ এক নাম দান কৰা।

Verse 66

अतः परं तु यच्छ्रेयं कर्तव्यं प्रोन्नतिप्रदम् । ततो भेमिस्तमालिंग्य पुत्रं वचनमब्रवीत्

এতিয়া কোৱা—কোন কৰ্ম সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ, যি সত্য উন্নতি আৰু উৎকৰ্ষ দান কৰে। তেতিয়া ভৈমীয়ে পুত্ৰক আলিঙ্গন কৰি এই বাক্য ক’লে।

Verse 67

बर्बराकारकेशत्वाद्बर्बरीकाभिधो भवान् । भविष्यति महाबाहो कुलस्यानन्दवर्धनः

তোমাৰ কেশ জংঘলীয়া আৰু কাঁটাযুক্ত ৰূপৰ হোৱাত, হে মহাবাহো, তুমি ‘বৰবৰীক’ নামে পৰিচিত হ’বা; আৰু তুমি আমাৰ কুলৰ আনন্দ বৃদ্ধি কৰিবা।

Verse 68

श्रेयश्च ते यत्परमं दृढं च तत्कीर्त्यते बहुधा विप्र मुख्यैः । प्रक्ष्यावहे तद्यदुवंशनाथं गत्वा पुरीं द्वारकां वासुदेवम्

তোমাৰ বাবে যি পৰম আৰু দৃঢ় শ্ৰেয়, সেয়া মুখ্য বিপ্ৰসকলে বহু প্ৰকাৰৰে বৰ্ণনা কৰে। আহা, আমি দ্বাৰকা নগৰলৈ গৈ যদুবংশনাথ বাসুদেৱক সেয়া বিষয়ে সুধোঁ।