Adhyaya 23

Verse 1

नारद उवाच । ततश्च शैलजा देवी चिक्रीड सुभगा तदा । देवगंधर्वकन्याभिर्नगकिंनरसंभवाः । मुनीनां चापि याः कन्यास्ताभिः सार्धं च शोभना

নাৰদ ক’লে: তাৰ পাছত সৌভাগ্যশালিনী শৈলজা দেৱী (পাৰ্বতী) তেতিয়া আনন্দে ক্ৰীড়া কৰিলে; দেৱ-গন্ধৰ্ব কন্যাসকল, পৰ্বত-আত্মা আৰু কিন্নৰজাত কন্যাসকল, আৰু মুনিসকলৰ কন্যাসকলৰ সৈতে—সকলোৱে শোভাময় সঙ্গত।

Verse 2

कदाचिदथ मेरुस्थो वासवः पांडुनंदन । सस्मारा मां ययौ चाहं संस्मृतो वासवं तदा

এবাৰ, হে পাণ্ডুনন্দন, মেরু পৰ্ব্বতৰ ওপৰত অৱস্থিত বাসৱ (ইন্দ্ৰ)য়ে মোক স্মৰণ কৰিলে; আৰু তেওঁৰ স্মৰণে আহ্বানিত হৈ মইও সেই সময়তে বাসৱৰ ওচৰলৈ গ’লোঁ।

Verse 3

मां दृष्ट्वा च सहस्राक्षः समुत्थायातिहर्षितः । पूजयामास तां पूजां प्रतिगृह्याहमब्रुवम्

মোক দেখি সহস্ৰাক্ষ (ইন্দ্ৰ) অতি আনন্দিত হৈ উঠি দাঁড়াল। তেওঁ মোৰ পূজা কৰিলে; আৰু সেই পূজা গ্ৰহণ কৰি মই ক’লোঁ।

Verse 4

महासुर महोन्मादकालानल दिवस्पते । कुशलं विद्यते कच्चिच्च नंदसि

হে দিবসপতি ইন্দ্ৰ, মহাসুৰ দমনকাৰী, যুদ্ধত কালাগ্নিৰ দৰে প্ৰচণ্ড—সকলো কুশল নে? আৰু তুমি সন্তুষ্ট নে?

Verse 5

पृष्टस्त्वेवं मया शक्रः प्रोवाच वचनं स्मयन् । कुशलस्यांकुरस्तावत्संभूतो भुवनत्रये

এইদৰে মোৰ প্ৰশ্ন শুনি শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) হাঁহি মাৰি ক’লে: “নিশ্চয় ত্ৰিলোকত কুশলতাৰ প্ৰথম অংকুৰ উদ্ভৱ হৈছে।”

Verse 6

तत्फलोदयसंपत्तौ तद्भवान्संस्मृतो मुने । वेत्सि सर्वमतं त्वं वै तथापि परिनोदकः

সেই ফলপ্ৰসূ সমৃদ্ধিৰ উদয়ত, হে মুনি, মই আপোনাক স্মৰণ কৰিলোঁ। আপুনি সকলোৰে মত জানে; তথাপি প্ৰশ্ন কৰি পথপ্ৰদৰ্শন কৰে।

Verse 7

निर्वृतिं परमां याति निवेद्यार्थं सुहृज्जने

সুহৃদসকলৰ সত্য সঙ্গতিত নিজৰ উদ্দেশ্য নিবেদন কৰিলে মানুহে পৰম নিৰ্বৃতি তথা সন্তোষ লাভ কৰে।

Verse 8

तद्भवाञ्छैलजां देवीं शैलंद्रं शैलवल्लभाम् । हरं संभावय वरं यन्नान्यं रोचयंति ते

সেয়ে, আপুনি অনুগ্ৰহ কৰি এই বিবাহ-সংযোগ ঘটাওক—শৈলেন্দ্ৰৰ প্ৰিয়া শৈলজা দেবীয়ে উত্তম বৰ হিচাপে হৰ (শিৱ)কেই বাছি লওক; কিয়নো আন কাকো তেওঁ ৰুচি নকৰে।

Verse 9

ततस्तद्वाक्यमाकर्ण्य गतोऽहं शैलसत्तमम् । ओषधिप्रस्थनिलयं साक्षादिव दिवस्पतिम्

তেওঁৰ বাক্য শুনি মই সেই শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বতলৈ গ’লোঁ—ঔষধি-আৱৃত প্ৰস্থৰৰ নিবাসলৈ—য’ত দিনৰ পতি সূৰ্য যেন চকুৰ আগতেই সাক্ষাৎ উপস্থিত আছিল।

Verse 10

तत्र हैमे स्वयं तेन महाभक्त्या निवेदिते । महासने पूजितोहमुपविष्टो महासुखम्

তাত তেওঁ নিজে মহাভক্তিৰে হেমাসন নিবেদন কৰিলে; বিধিমতে পূজিত হৈ মই মহাসুখে সেই মহান আসনত উপবিষ্ট হ’লোঁ।

Verse 11

गृहीतार्घ्यं ततो मां च पप्रच्छ श्लक्ष्णया गिरा । कुशलं तपसः शैलः शनैः फुल्लाननांबुजः

তাৰ পাছত অৰ্ঘ্য গ্ৰহণ কৰি তেওঁ মধুৰ কোমল বাণীৰে মোক সুধিলে—কুশল নে? তপস্যাত অচল সেই পৰ্বত ধীৰে ধীৰে প্ৰসন্ন হ’ল, আনন্দে তেওঁৰ পদ্মসম মুখ বিকশিত হ’ল।

Verse 12

अहमप्यस्य तत्प्रोच्य प्रत्यवोचं गिरीश्वरम् । त्वया शैलेंद्र पूर्वां वाप्यपरां च दिशं तथा

তেওঁৰ বাক্যৰ উত্তৰ দি মইও গিৰীশ্বৰক ক’লোঁ: “হে শৈলেন্দ্ৰ! তোমাৰ দ্বাৰা পূৰ্ব দিশা আৰু তদ্ৰূপ পশ্চিম দিশাও যথোচিতভাৱে সেৱিত আৰু ধাৰিত হৈছে।”

Verse 13

अवगाह्य स्थितवता क्रियते प्राणिपालना । अहो धन्योसि विप्रेंद्राः साहाय्येन तवाचल

যিসকলে তোমাৰ আশ্ৰয় লৈ তোমাৰ ওচৰত বাস কৰে, তেওঁলোকৰ দ্বাৰাই প্ৰাণীৰ পালন-ৰক্ষা সম্পন্ন হয়। হে অচল! তুমি ধন্য; কিয়নো তোমাৰ সহায়ত বিপ্ৰশ্ৰেষ্ঠসকলেও জীৱনধাৰণ কৰে।

Verse 14

तपोजपव्रतस्नानौः साध्यंत्यात्मनः परम् । यज्ञांगसाधनैः कांश्चित्कंदादिफलदानतः

তপস্যা, জপ, ব্ৰত আৰু তীৰ্থস্নানৰ দ্বাৰা লোকসকলে আত্মাৰ পৰম মঙ্গল লাভ কৰে। আৰু যজ্ঞৰ অঙ্গস্বৰূপ উপকৰণসমূহ—কন্দ-মূল, ফল আদি দান কৰিলেও (তেওঁলোকে) পুণ্য অৰ্জন কৰে।

Verse 15

त्वं समुद्धरसि विप्रान्किमतः प्रोच्यते तव । अन्येऽपि जीव बहुधात्वामुपाश्रित्य भूधर

তুমি বিপ্ৰসকলক উদ্ধাৰ কৰি পালন কৰিছা—তোমাৰ প্ৰশংসাত আৰু কি ক’ব লাগে? হে ভূধৰ! বহুতো অন্য জীৱো নানাভাৱে তোমাৰ আশ্ৰয় লৈ জীৱন ধাৰণ কৰে।

Verse 16

मुदिताः प्रतिवर्तंते गृहस्थमिव प्राणिनः । शीतमातपवर्षांश्च क्लेशान्नानाविधान्सहन्

প্ৰাণীসকল আনন্দিত হৈ পুনঃ পুনঃ (তোমাৰ ওচৰলৈ) উভতি আহে, যেন গৃহস্থৰ ঘৰলৈ। ঠাণ্ডা, তাপ আৰু বৰষুণ আদি নানাবিধ ক্লেশ সহ্য কৰি।

Verse 17

उपाकरोषि जंतूनामेवंरूपा हि साधवः । किमतः प्रोच्यते तुभ्यं धन्यस्त्वं पृथिवीधर

তুমি জীৱসমূহৰ উপকাৰ কৰিছা—সাধুসকলৰ স্বভাৱেই এনেকুৱা। তোমাক আৰু কি ক’ব? ধন্য তুমি, হে পৃথিৱীধাৰক পৰ্বত।

Verse 18

कंदरं यस्य चाध्यास्ते स्वयं तव महेश्वरः । इत्युक्तवति वाक्यं च यथार्थं मयिफाल्गुन

“যাৰ গুহাত স্বয়ং মহেশ্বৰ অধিষ্ঠান কৰে—সেইয়েই তোমাৰ নিজ পৱিত্ৰ ধাম।” এইদৰে ক’লে, হে ফাল্গুন, মোৰ ক্ষেত্ৰত তাইৰ বাক্য সত্য প্ৰমাণিত হ’ল।

Verse 19

हिमशैलस्य महिषी मेना आगाद्दिदृक्षया । अनुयाता दुहित्रा च स्वल्पाश्च परिचारिकाः

হিমশৈলৰ ৰাণী মেনা দৰ্শনৰ ইচ্ছাৰে আহিল। তাইৰ সৈতে তাইৰ কন্যা আৰু অতি কম সংখ্যক পৰিচাৰিকা আছিল।

Verse 20

लज्जयानतसर्वांगी प्रविवेश सदो महत् । ततो मां शैलमहिषी ववंदे प्रणिपत्य सा

লাজত সকলো অংগ নত কৰি তাই সেই মহান সভামণ্ডপত প্ৰৱেশ কৰিলে। তাৰ পাছত শৈল-মহিষী তাই প্ৰণিপাত কৰি মোক বন্দনা কৰিলে।

Verse 21

वस्त्रनिर्गूढवदना पाणिपद्मकृतांजलिः । तामहं सत्यरूपाभिराशीर्भिः समवर्धयम्

বস্ত্ৰে মুখ আংশিক ঢাকি, পদ্মহাতে অঞ্জলি কৰি থকা তাইক মই সত্য-স্বরূপ আশীৰ্বাদেৰে সম্বর্ধিত কৰি উন্নীত কৰিলোঁ।

Verse 22

पतिव्रता शुभाचारा सुबगा वीरसूः शुभे । सदा वीरवती चापि भव वंशोन्नतिप्रद

হে শুভে! তুমি পতিব্ৰতা হওঁক, শুভ আচাৰসম্পন্না, সৌভাগ্যৱতী আৰু বীৰসন্তান জননী হওঁক। সদায় বীৰসন্তানযুক্তা হৈ তোমাৰ বংশৰ উন্নতি দান কৰা।

Verse 23

ततोऽहं विस्मिताक्षीं च हिमवद्गिरिपुत्रिकाम् । मृदुवाण्या प्रत्यवोचमेहि बाले ममांतिकम्

তাৰ পাছত বিস্ময়ে ডাঙৰ চকু কৰা হিমৱতগিৰিৰ কন্যাক দেখি, মই মৃদু বাণীৰে ক’লোঁ: “আহা বালে, মোৰ ওচৰলৈ আহা।”

Verse 24

ततो देवी जगन्माता बालबावं स्वकं मयि । दर्शयंती स्वपितरं कंठे गृह्यांकमावि शत्

তাৰ পাছত দেৱী, জগত-মাতা, মোৰ আগত নিজৰ শিশুসুলভ ভাৱ দেখুৱাই, পিতাক গলত ধৰি তেওঁৰ কোলাত আশ্ৰয় ল’লে।

Verse 25

उवाच वाचं तां मंदं मुनिं वंदय पुत्रिके । मुनेः प्रसादतोऽवश्यं पतिमाप्स्यसि संमतम्

তেওঁ মৃদু কণ্ঠে ক’লে: “পুত্ৰী, মুনিক বন্দনা কৰা। মুনিৰ প্ৰসাদে তুমি নিশ্চয়েই তোমাৰ মনপছন্দ, সন্মত স্বামী লাভ কৰিবা।”

Verse 26

इत्युक्ता सा ततो बाला वस्त्रांतपि हितानना । किंचित्सहुंकृतोत्कंपं प्रोच्य नोवाच किंचन

এনেদৰে কোৱা হ’লে সেই বালিকা, বস্ত্ৰৰ আঁচলে মুখ ঢাকি, অলপ কঁপনি ধৰা ‘হুঁ’ ধ্বনি মাত্ৰ উচ্চাৰি, তাৰ পাছত একো নক’লে।

Verse 27

ततो विस्मितचित्तोहमुपचारविदांवरः । प्रत्यवोचं पुनर्देवीमेहि दास्यामि ते शुभे

তেতিয়া মই আচৰিত হৈ, শিষ্টাচাৰত নিপুণ হৈ দেৱীক পুনৰ ক’লোঁ: “আহক, হে শুভংকৰী; মই তোমাক এইটো দিম।”

Verse 28

रत्नक्रीडनकं रम्यं स्तापितं सुचिरं मया । इत्युक्ता सा तदोत्थाय पितुरंकात्सवेगतः

“এটা মনোৰম ৰত্ন-খেলনা মই বহু দিন ধৰি সাঁচি ৰাখিছোঁ,” এই কথা শুনি তাই লগে লগে পিতৃৰ কোলাৰ পৰা উঠি আহিল।

Verse 29

वंदमाना च मे पादौ मया नीतांक मात्मनः । मन्यता तां जगत्पूज्यामुक्तं बाले तवोचितम्

যেতিয়া তাই মোৰ ভৰিত প্ৰণাম জনালে, মই তাইক জগতৰ পূজনীয় বুলি গণ্য কৰি নিজৰ কোলাত তুলি ল’লোঁ আৰু ক’লোঁ, “আইজনী, এয়া তোমাৰ বাবে উপযুক্ত।”

Verse 30

न तत्पश्यामि यत्तुभ्यं दद्म्याशीः का तवोचिता । इत्युक्ते मातृवात्सल्याच्छैलेन्द्र महिषी तदा

“মই দেখা নাই যে তোমাক কি আশীৰ্বাদ দিলে সেয়া তোমাৰ বাবে সঁচাকৈয়ে উপযুক্ত হ'ব।” এই কথা কোৱাৰ লগে লগে পৰ্বতৰাজৰ ৰাণীয়ে মাতৃস্নেহত আৱেগিক হৈ উত্তৰ দিলে।

Verse 31

नोदयामास मां मंदमानशीःशंकिता तदा । भगवन्वेत्सि सर्वं त्वमतीतानागतं प्रभो

তাৰ পাছত, সংকোচ আৰু চিন্তিত মনেৰে তেওঁ মোক অনুৰোধ কৰিলে: “হে ভগৱান, আপুনি সকলো জানে—অতীত আৰু ভৱিষ্যত, হে প্ৰভু।”

Verse 32

तदहं ज्ञातुमिच्छामि कीदृशोऽस्याः पतिर्भवेत् । श्रुत्वेति सस्मितमुखः प्रावोचं नर्मवल्लभः

“সেয়ে মই জানিব বিচাৰোঁ—তাইৰ স্বামী কেনেকুৱা হ’ব?” এই কথা শুনি মই মৃদু হাসি লৈ, কৌতুকমিশ্ৰ কোমল ভাৱে উত্তৰ দিলোঁ।

Verse 33

न जातोऽस्याः पतिर्भद्रे वर्तते च कुलक्षणः । नग्नोऽतिनिर्धनः क्रोधीवृतः क्रूरैश्च सर्वदा

“হে ভদ্ৰে, তাইৰ স্বামী এতিয়াও জন্ম হোৱা নাই; তথাপি কুললক্ষণ প্ৰকাশ পাইছে: সি নগ্ন, অতিনিৰ্ধন, সোনকালে ক্ৰোধী, আৰু সদায় ক্ৰূৰ সঙ্গীয়েৰে ঘেৰাও কৰা হ’ব।”

Verse 34

श्रुत्वेति संभ्रमाविष्टो ध्वस्तवीर्यो हिमाचलः । मां तदा प्रत्युवाचेदं साश्रुकण्ठो महागिरिः

এই কথা শুনি হিমাচল ব্যাকুলতাত আচ্ছন্ন হ’ল; তাৰ সাহস যেন ভাঙি পৰিল। তেতিয়া মহান গিৰিয়ে অশ্ৰুসিক্ত কণ্ঠে মোক এইদৰে ক’লে।

Verse 35

अहो विचित्रः सं सारो दुर्वेद्यो महतामपि । प्रवरस्त्वपि शक्त्या यो नरेषु न कृपायते

“আহা, সংসাৰৰ সাৰ কিমান বিচিত্ৰ—মহানসকলৰো বাবে দুৰ্বোধ্য। শক্তিত প্ৰৱৰ হ’লেও কেতিয়াবা সি মানুহৰ প্ৰতি দয়া নকৰে।”

Verse 36

यत्नेन महता तावत्पुण्यैर्बहुविधैरपि । साधयत्यात्मनो लोको मानुष्य मतिदुर्लभम्

“মহা প্ৰয়াসে—আৰু বহু প্ৰকাৰ পুণ্য কৰ্মৰ দ্বাৰাও—জীৱে নিজৰ বাবে মানৱ অৱস্থা লাভ কৰে, যি অতি দুৰ্লভ।”

Verse 37

अध्रुवं तद्ध्रवत्वे च कथंचित्परिकल्प्यते । तत्रापि दुर्लभानाम समानव्रतचारिणी

যি অধ্ৰুৱ, তাক কোনো মতে ধ্ৰুৱ বুলি কল্পনা কৰা হয়। তাতো দুষ্প্ৰাপ্য লাভসমূহৰ মাজতে, একে ব্ৰত-নিয়ম নপালন কৰা পত্নীও দেখা যায়।

Verse 38

साध्वी महाकुलोत्पन्ना भार्याया स्यात्पतिव्रता । तत्रापि दुर्लभं यच्च तया धर्मनिषेवणम्

মহৎ কুলত জন্ম লোৱা সাধ্বী পত্নী পতি-ব্ৰতা হ’ব পাৰে; তথাপি দুষ্প্ৰাপ্য এই যে, সেয়ে ধাৰ্মিক আচৰণত দৃঢ়ভাৱে নিয়োজিত থাকে।

Verse 39

सह वेदपुराणोक्तं जगत्त्रयहितावहम् । एतत्सुदुर्लभं यच्च तस्यां चैव प्रजायते

আৰু তাৰ সৈতে, বেদ-পুৰাণে কোৱা—তিনিও লোকৰ হিতকাৰী—ধৰ্ম; এইটোও অতি দুষ্প্ৰাপ্য যে, সেই সত্য ধৰ্মগুণ সেয়াতেই জন্ম লয়।

Verse 40

तदपत्यमपत्यार्थं संसारे किल नारद । एतेषां दुर्लभानां हि किंचित्प्राप्नोति पुण्यवान्

হে নারদ, সংসাৰত বংশৰ কাৰণে সন্তান কামনা কৰা হয়; কিন্তু এই দুষ্প্ৰাপ্য লাভসমূহৰ মাজত পুণ্যৱানেও অতি সামান্য অংশহে লাভ কৰে।

Verse 41

सर्वमेतदवाप्नोति स कोपि यदिवा न वा । किंचित्केनापि हि न्यूनं संसारः कुरुते नरम्

কোনোবাই এই সকলো লাভ কৰিব পাৰে, বা হয়তো একোৱেই নাপায়; তথাপি সংসাৰে মানুহক কোনো নহয় কোনো দিশত অপূৰ্ণ কৰি তোলে, কিয়নো সংসাৰ সদায় কিছুমান অভাৱ এৰি যায়।

Verse 42

अथ संसारिको दोषः स्वकृतं यत्र भुज्यते । गार्हस्थ्यं च प्रशंसंति वेदाः सर्वेऽपि नारद

এতিয়া সংসাৰিক জীৱনৰ দোষ এই যে, ইয়াত মানুহে নিজৰেই কৰ্মৰ ফল অনিবাৰ্যভাৱে ভোগ কৰে। তথাপি, হে নাৰদ, সকলো বেদে গাৰ্হস্থ্য আশ্ৰমক প্ৰশংসা কৰে।

Verse 43

नेति केचित्तत्र पुनः कथं ते यदि नो गृही । अतो धात्रा च शास्त्रेषु सुतलाभः प्रशंसितः

কিছুমানে তাত কয়, “নাই, তেনে নহয়।” কিন্তু পুনৰ—যদি গৃহস্থতা সত্যই গ্ৰহণীয় নহ’লহেঁতেন, তেন্তে ই কেনেকৈ হ’ব? সেয়ে ধাতৃ (স্ৰষ্টা)য়ে শাস্ত্ৰসমূহত সৎ সন্তান লাভক মহামূল্য আশীৰ্বাদ বুলি প্ৰশংসা কৰিছে।

Verse 44

पुनश्चसृष्टिवृद्ध्यर्थं नरकत्राणनाय च । तत्र स्त्रीणां समुत्पत्तिं विना सृष्टिर्न जायते

আৰু পুনৰ, সৃষ্টিৰ বৃদ্ধি আৰু নৰকৰ পৰা ত্ৰাণৰ বাবে, সেই সৃষ্টিক্ৰমত স্ত্ৰীসকলৰ উৎপত্তি নোহোৱাকৈ সৃষ্টিয়ে জন্ম নলয়।

Verse 45

सा च जातिप्रकृत्यैव कृपणा दैन्यभागिनी । तासामुपरि मावज्ञा भवेदिति च वेधसा । शास्त्रेषूक्तमसंदिग्धं वाक्यमेतन्महात्फलम्

“তাই জন্ম-প্ৰকৃতি অনুসাৰে সি দৰিদ্ৰা আৰু দুঃখৰ ভাগিনী। সেয়ে বিধাতা (ব্ৰহ্মা)য়ে বিধান দিলে যে তেনে স্ত্ৰীসকলৰ ওপৰত অৱজ্ঞা নকৰিব। এই বাক্য শাস্ত্ৰসমূহত সন্দেহহীনভাৱে কোৱা হৈছে, আৰু ই মহৎ আধ্যাত্মিক ফল প্ৰদান কৰে।”

Verse 46

दशपुत्रसमा कन्या दशपुत्रान्प्रवर्द्धयन् । यत्फलं लभते मर्त्यस्तल्लभ्यं कन्ययैकया

এগৰাকী কন্যা দহজন পুত্ৰৰ সমান। দহজন পুত্ৰক লালন-পালন কৰি যি পুণ্যফল মর্ত্যই লাভ কৰে, সেই একে ফল এগৰাকী কন্যাক লালন কৰিলেও লাভ হয়।

Verse 47

तस्मात्कन्या पितुः शोच्या सदा दुःखविवर्धिनी

সেয়েহে কন্যা পিতাৰ দয়া-পাত্ৰ; কিয়নো তাই সদায় দুখ বৃদ্ধি কৰায়।

Verse 48

यापि स्यात्पूर्णसर्वार्था पतिपुत्रधनान्विता । त्वयोक्तं च कृते ह्यस्यास्तद्वाक्यं मम शोकदम्

যদিও তাই সকলো লক্ষ্যত পূৰ্ণ, স্বামী-পুত্ৰ-ধনে সমৃদ্ধ হ’ব; তথাপি তাইৰ বিষয়ে তুমি যি কৈছা আৰু কৰিছা, সেই বাক্যেই মোৰ বাবে শোকৰ দাতা হয়।

Verse 49

केन दोषेण मे पुत्री न योग्या आशिषामता । न जातोऽस्याः पतिः कस्माद्वर्तते वा कुलक्षणः

মোৰ কন্যাৰ কোন দোষত তাই আশীৰ্বাদ—সু-বিবাহৰ—যোগ্য নহয় বুলি গণ্য হয়? কিয় তাইৰ বাবে স্বামী এতিয়াও জন্ম নালাগিল, বা কিয় তাইৰ কুললক্ষণৰ শুভ চিহ্ন দেখা নাযায়?

Verse 50

निर्धनश्च मुने कस्मात्सर्वेषां सर्वदः कुतः । इति दुर्घटवाक्यं ते मनो मोहयतीव मे

হে মুনি, তেওঁ কেনেকৈ নিৰ্ধন হ’ব পাৰে, অথচ সকলোকে সকলো দান কৰে? তোমাৰ এই অসম্ভৱ যেন লগা বাক্যই মোৰ মনক মোহিত-ভ্ৰান্ত কৰে।

Verse 51

इति तं पुत्रवात्सल्यात्सभार्यं शोकसंप्लुतम् । अहमाश्वासयं वाग्भिः सत्याभिः पांडुनंदन

এইদৰে, সন্তান-স্নেহত পত্নীসহ শোকে ডুবি থকা তেওঁক দেখি, হে পাণ্ডুনন্দন, মই সত্য বাক্যৰে তেওঁক সান্ত্বনা দিলোঁ।

Verse 52

मा शुचः शैलराज त्वं हर्षस्थानेऽतिपुण्यभाक् । श्रृणु तद्वचनं मह्यं यन्मयोक्तं च ह्यर्थवत्

হে শৈলৰাজ, তুমি শোক নকৰিবা; তুমি অতি পুণ্যবান, এইটো আনন্দৰ স্থান। মোৰ বাক্য শুনা; মই যি কওঁ সেয়া নিশ্চয় অৰ্থৱান।

Verse 53

जगन्माता त्वियं बाला पुत्री ते सर्वसिद्धिदा । पुरा भवेऽभवद्भार्या सतीनाम्ना भवस्य या

এই কন্যাই সত্যই জগন্মাতা—তোমাৰ কন্যা, সকলো সিদ্ধি দানকাৰিণী। পূৰ্বে তেওঁ ভৱ (শিৱ)ৰ পত্নী হৈছিল, যাক ‘সতী’ নামে জনা যায়।

Verse 54

तदस्याः किमहं दद्मि रवेर्दीपमिवाल्पकः । संचिंत्येति महादेव्या नाशिषं दत्तवानहम्

মই তেওঁক কি দিম—যেন সূৰ্যক সৰু দীপ দান কৰা? এইদৰে ভাবি মই মহাদেৱীক কোনো আশীৰ্বাদ দিয়া নাছিলোঁ।

Verse 55

न जातोऽभवद्भार्या पतिश्चेति वर्तते च भवो हि सः । न स जातो महादेवो भूतभव्यभवोद्भवः

তেওঁ সাধাৰণ অৰ্থত ‘জন্ম’ লোৱা নহয়, তথাপি ‘পতি’ আৰু ‘পত্নী’ বুলি কথিত—কাৰণ তেওঁ ভৱ (শিৱ) স্বয়ং। সেই মহাদেৱ জন্মহীন; যাৰ পৰা অতীত, ভবিষ্যৎ আৰু সকলো ভৱনাৰ উদ্ভৱ।

Verse 56

शरण्यः शाश्वतः शास्ता शंकरः परमेश्वरः

তেওঁ শৰণদাতা, শাশ্বত শাস্তা, শংকৰ পৰমেশ্বৰ।

Verse 57

सर्वे देवा यत्पदमामनंति वेदैश्च सर्वैरपि यो न लभ्यः । ब्रह्मादिविश्वं ननु यस्य शैल बालस्य वा क्रीडनकं वदंति

সকলো দেৱতাই যি পৰম পদক বন্দনা কৰে, সেয়া সকলো বেদ মিলিলেও সম্পূৰ্ণৰূপে লাভ কৰিব নোৱাৰে। ব্ৰহ্মা আদি সহ এই সমগ্ৰ বিশ্ব সেই পৰ্বত-পুত্ৰৰ বাবে কেৱল খেলাৰ পুতলা বুলিয়েই কোৱা হয়।

Verse 58

स चामंगल्यशीलोऽपि मंगलां यतनो हरः । निर्धनः सर्वदश्चासौ वेद स्वं स्वयमेव सः

যদিও তেওঁক ‘অমঙ্গল ৰূপধাৰী’ বুলিও কোৱা হয়, তথাপি হৰ স্বয়ং মঙ্গলৰ মূল কাৰণ। যদিও ‘ধনহীন’, তথাপি তেওঁ সকলো দান কৰে; তেওঁ নিজৰ স্বৰূপ নিজেই একান্তে জানে।

Verse 59

स च देवोऽचलः स्थाणुर्महादेवोऽजरो हरः । भविष्यति पतिः सोऽस्यास्तत्किमर्थं तु शोचसि

সেই দেৱ অচল, স্থাণু, মহাদেৱ, অজৰ হৰ—সেইয়েই তাইৰ পতি হ’ব। তেন্তে তুমি কিয় শোক কৰিছা?