Adhyaya 16

Verse 1

तारक उवाच । राज्येन बुद्बुदाभेन स्त्रीभिरक्षैश्च पानकैः । मोहितो जन्म लब्ध्वात्र त्यजते पौरुषं नरः

তাৰকে ক’লে: ‘বুদবুদ সদৃশ, ক্ষণস্থায়ী ৰাজ্য; নাৰী, পাশা-খেলা আৰু পানীয়—ইয়াত মোহিত হৈ মানুহে এই জগতত জন্ম লাভ কৰিও সত্য পৌৰুষ-ধৰ্ম ত্যাগ কৰে।’

Verse 2

जन्म तस्य वृथा सर्वमाकल्पांतं न संशयः

তাৰ সমগ্ৰ জীৱন কল্পান্তলৈকে বৃথাই নষ্ট হয়—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 3

मातापितृभ्यां न करोति कामान्बन्धूनशोकान्न करोति यो वा । कीर्तिं हि वा नार्जयते न मानं नरः स जातोऽपि मृतोऽत्र लोके

যি নৰ মাতা-পিতাৰ ন্যায়সঙ্গত কামনা পূৰণ নকৰে, আত্মীয়-স্বজনক শোকমুক্ত নৰাখে, আৰু ন কীৰ্তি ন মান অৰ্জন কৰে—সেই জন জন্মিলেও এই লোকত মৃতসম।

Verse 4

तस्माज्जयायामरपुंगवानां त्रैलोक्यलक्ष्मीहरणाय शीघ्रम् । संयोज्यतां मे रथमष्टचक्रं बलं च मे दुर्जयदैत्यचक्रम्

সেয়ে দেবশ্ৰেষ্ঠসকলৰ ওপৰত বিজয় লাভ কৰিবলৈ আৰু ত্ৰিলোকৰ লক্ষ্মী শীঘ্ৰে হৰণ কৰিবলৈ, মোৰ অষ্টচক্ৰ ৰথ যুঁজাই দিয়া হওক; আৰু মোৰ সেনা—দৈত্যসকলৰ অজেয় চক্র—সমবেত কৰা হওক।

Verse 5

ध्वजं च मे कांचनपट्टबन्धं छत्रं च मे मौक्तिकजालबद्धम् । अद्याहमासां सुरकामिनीनां धम्मील्लकांश्चाग्रथितान्करिष्ये

মোৰ ধ্বজ সোণালী পট্টবাঁধেৰে বাঁধা হওক, আৰু মোৰ ছত্ৰ মুক্তাৰ জালৰে গাঁথা হওক। আজি মই দেৱসকলৰ প্ৰিয় কামিনীবোৰৰ কেশগাঁঠনি আগত গাঁথি একেলগে বেঁধি দিম।

Verse 6

यथा पुरा मर्कटको जनन्यास्तस्याश्च सत्येन तु तारकः स्याम्

যেনেকৈ পূৰ্বতে মাতৃৰ সত্যবলে সেই বান্দৰ ৰক্ষা পাইছিল, তেনেকৈ সেই একে সত্যশক্তিৰ দ্বাৰাই মইও ‘তাৰক’—উদ্ধাৰক—হওঁ।

Verse 7

नारद उवाच । तारकस्य वचः श्रुत्वा ग्रसनोनाम दानवः । सेनानीर्दैत्यराजस्य तथा चक्रेऽविलंबितम्

নাৰদে ক’লে: তাৰকৰ বাক্য শুনি, গ্ৰসন নামৰ দানৱ—দৈত্যৰাজৰ সেনাপতি—বিলম্ব নকৰাকৈ তৎক্ষণাৎ তেনেদৰেই কাৰ্য কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 8

आहत्य भेरीं गम्भीरां दैत्यानाहूय सत्वरः । सज्जं चक्रे रथं दैत्यो दैत्यराजस्य धीमतः

গম্ভীৰ ধ্বনি তোলা ভেৰী আঘাত কৰি, সেই দানৱে সত্বৰে দৈত্যসকলক আহ্বান কৰিলে আৰু ধীমান দৈত্য-ৰাজাৰ ৰথ সাজি তুলিলে।

Verse 9

गरुडानां सहस्रेण गरुडोपमितत्विषा । ते हि पुत्राः सुपर्णस्य संस्थिता मेरुकन्दरे

হাজাৰ গৰুড়ৰ সৈতে, গৰুড়ৰ তুল্য দ্যুতিত উজ্জ্বল—সুপৰ্ণৰ পুত্ৰসকল—মেৰু পৰ্বতৰ গুহাসমূহত স্থিত আছিল।

Verse 10

विजित्य दैत्यराजेन वाहनत्वे प्रकल्पिताः । अष्टाष्टचक्रः सरथश्चतुर्योजनविस्तृतः

দৈত্য-ৰাজাই বিজয় কৰি তেওঁলোকক বাহনত্বত নিযুক্ত কৰিলে; আৰু ৰথখন—আঠ-আঠ চকা ধাৰণ কৰা—চাৰি যোজন বিস্তৃত আছিল।

Verse 11

नानाक्रीडागृहयुतो गीतवाद्यमनोहरः । गंधर्वनगराकारः संयुक्तः प्रत्यदृस्यत

নানাবিধ ক্ৰীড়াগৃহেৰে সংযুক্ত, গীত-বাদ্যৰে মনোহৰ, সৰ্বতোভাবে সজ্জিত হৈ—গন্ধৰ্ব-নগৰৰ আকাৰৰ দৰে—প্ৰত্যক্ষ দেখা দিছিল।

Verse 12

आजग्मुस्तत्र दैत्याश्च दशा चंडपराक्रमाः । कोटिकोटिपरिवारा अन्ये च बहवो रणे

তাত দৈত্যসকল আহিল—দশজন চণ্ড পৰাক্ৰমী; আৰু আন বহুতো যোদ্ধা, প্ৰত্যেকৰে সৈতে কোটিকোটি পৰিবাৰ-সেনা, ৰণলৈ সাজু।

Verse 13

तेषामग्रेसरो जम्भः कुजम्भोनंतरस्तथा । महिषः कुञ्जरो मेषः कालनेमिर्निमिस्तथा

তেওঁলোকৰ অগ্ৰভাগত জম্ভ আছিল; তাৰ পিছত কুজম্ভ; লগতে মহিষ, কুঞ্জৰ, মেষ, আৰু তদুপৰি কালনেমি আৰু নিমিও আছিল।

Verse 14

मथनो जंभकः शुम्भो दैत्येंद्रा दश नायकाः । दैत्येंद्रा गिरिवर्ष्माणः संति चंडपराक्रमाः

মথন, জম্ভক আৰু শুম্ভ—দৈত্যসকলৰ দহজন নায়ক, দৈত্যেন্দ্ৰসদৃশ—সেই ঠাইত আছিল; পৰ্বতদেহী আৰু ভয়ংকৰ পৰাক্ৰমী।

Verse 15

नानाविधप्रहरणा नानाशस्त्रास्त्रपारगाः । तारकस्याभवत्केतुर्बहूरूपो महाभयः

নানাবিধ প্ৰহাৰণ ধৰি, নানা শস্ত্ৰ-অস্ত্ৰত পাৰদৰ্শী; তেতিয়া তাৰকৰ কেতু উঠিল—বহুৰূপী আৰু মহাভয়ংকৰ।

Verse 16

क्वचिच्च राक्षसो घोरः पिशाचध्वांक्षगृध्रकः । एवं बहुविधाकारः स केतुः प्रत्यदृश्यत

কেতিয়াবা সেই কেতু ভয়ংকৰ ৰাক্ষসৰূপে দেখা দিত, কেতিয়াবা পিশাচ, কেতিয়াবা কাক বা গৃধ্ৰৰূপে। এইদৰে বহুৰূপ ধ্বজটি বাৰে বাৰে প্ৰত্যক্ষ হৈছিল।

Verse 17

केतुना मकरेणापि सेनानीर्ग्रसनो बभौ । पैशाचं यत्र वदनं जंभस्यासीदयस्मयम्

মকৰচিহ্নিত কেতুৰ সৈতে সেনানায়ক গ্ৰসন উজ্জ্বল হৈ উঠিল; আৰু তাত জম্ভৰ মুখ পিশাচসদৃশ, লোহাৰ দৰে কঠোৰ আছিল।

Verse 18

खरो विधुतलांगूलः कुजम्भस्याभवद्ध्वजे । महिषस्य च गोमायुः कांतो हैमस्तथां बभौ

কুজম্ভৰ ধ্বজাত এটা গাধা আছিল, তাৰ লেঙুৰ দুলিছিল; আৰু মহিষাৰ বাবে দীপ্তিমান সুৱৰ্ণ গোমায়ু (শিয়াল) চিহ্নৰূপে প্ৰকাশ পালে।

Verse 19

गृध्रो वै कुंजरस्यासीन्मेषस्याभूच्च राक्षसः । कालनेमेर्महाकालो निमेरासीन्महातिमिः

কুঞ্জৰাৰ চিহ্ন আছিল গৃধ্ৰ (শকুন); মেষৰ ধ্বজাত আছিল ৰাক্ষস। কালনেমিৰ বাবে মহাকাল, আৰু নিমিৰ বাবে মহাতিমি—ঘোৰ অন্ধকাৰ—চিহ্ন হ’ল।

Verse 20

राक्षसी मथनस्यापि ध्वांक्षोऽभूज्जंभकस्य च । महावृकश्च शुम्भस्य ध्वजा एवंविधा बभुः

মথনৰ ধ্বজাত ৰাক্ষসী আছিল; জম্ভকৰ ধ্বজাত কাক। আৰু শুম্ভৰ ধ্বজাত মহাবৃক—ডাঙৰ নেকুৰা/ভেঁড়িয়া—আছিল; এনেকুৱাই তেওঁলোকৰ পতাকা আছিল।

Verse 21

अनेकाकारविन्यासादन्येषां च ध्वजा भवन् । शतेन शीघ्रवेगानां व्याघ्राणां हेममालिनाम्

বহু ৰূপৰ বিন্যাসে আনসকলৰ ধ্বজাও প্ৰকাশ পালে—সুৱৰ্ণ মালাৰে সজ্জিত, অতি দ্ৰুতবেগী এশটা বাঘে সিহঁতক আগবঢ়াই নিলে।

Verse 22

ग्रसनस्य रथो युक्तो महामेघरवो बभौ । शतेन चापि सिंहानां रथो जंभस्य योजितः

গ্ৰাসনৰ ৰথ জোঁতা হ’ল আৰু মহামেঘৰ গর্জনৰ দৰে ধ্বনিত হ’ল; আৰু জম্ভৰ ৰথো জোঁতা হ’ল—এশটা সিংহেৰে।

Verse 23

कुजंभस्य रथो युक्तः पिशाचवदनैः खरैः । तावद्भिर्महिषस्योष्टैर्गजस्य च हयैर्युतः

কুজম্ভৰ ৰথ পিশাচ-সদৃশ মুখ থকা গাধাৰে যোজিত আছিল। তেনেদৰে মহিষৰ ৰথ উটৰে আৰু গজৰ ৰথ সমান সংখ্যক ঘোঁৰাৰে সংযুক্ত আছিল।

Verse 24

मेषस्य द्वीपिभिर्भीमैः कुञ्जरैः कालनेमिनः । पर्वतं वै समारूढो निश्चित्य विधृतं गजैः

মেষৰ ৰথ ভয়ংকৰ চিতাবাঘে টানিছিল; কালনেমিৰ ৰথ হাতীয়ে। তেওঁ সংকল্প কৰি সেই পৰ্বতত আৰোহণ কৰিলে, যি হাতীয়ে ধৰি স্থিৰ কৰি ৰাখিছিল।

Verse 25

चतुर्दंष्ट्रैर्गंधवद्भिश्चर्भिर्मेघसन्निभैः । शतहस्तायते कृष्णे तुरंगे हेमभूषणे

চাৰ দন্তবিশিষ্ট, সুগন্ধিময়, মেঘসদৃশ সেই সত্ত্বসমূহৰ মাজত, তেওঁ শতহস্ত-দৈৰ্ঘ্যৰ কৃষ্ণ তুৰঙ্গত আৰূঢ় আছিল, যি হেম অলংকাৰৰে বিভূষিত।

Verse 26

सितचामरजालेन शोभिते पुष्पदामनि । मथनोनाम दैत्येन्द्रः पाशहस्तो व्यराजत

শ্বেত চামৰ-জালৰে অলংকৃত আৰু পুষ্পমালাৰে শোভিত, মথন নামৰ দৈত্যেন্দ্ৰ পাস হাতে ধৰি দীপ্তিময় হৈ উঠিল।

Verse 27

किंकिणीमालिनं चोष्ट्रमारूढोऽभूच्च जंभकः । कालमुंचं महामेघमारूढः शुम्भदानवः

কিঙ্কিণীৰ মালাৰে সজ্জিত উটত আৰোহণ কৰি জম্ভকো প্ৰকাশ পালে। আৰু দানৱ শুম্ভ, কাল উগলি দিয়া যেন লগা মহামেঘত আৰোহণ কৰি আগবাঢ়িল।

Verse 28

अन्ये च दानवा वीरा नानावाहनहेतयः । प्रचण्डचित्रवर्माणः कुण्डलोष्णीषभूषिताः

আন আন দানৱ-বীৰো আহিল—নানা বাহন আৰু অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰে সজ্জিত; প্ৰচণ্ড, বিচিত্ৰ বর্ম পৰিধান কৰা, কুণ্ডল আৰু উষ্ণীষ-মুকুটে ভূষিত।

Verse 29

नानाविधोत्तरासंगा नानामाल्यविभूषणाः । नानासुगंधगंधाढ्या नानाबंधिशतस्तुताः

তেওঁলোকে নানা ধৰণৰ উত্তৰীয় চাদৰ আৰু সংলগ্ন সাজ পিন্ধিছিল, নানা মালা-অলংকাৰৰে ভূষিত আছিল; বহুবিধ সুগন্ধিতে সুবাসিত, আৰু নিজৰ ভাট-বন্দীসকলৰ অসংখ্য স্তৱে প্ৰশংসিত হৈছিল।

Verse 30

नानावाद्यपरिस्यंदसाग्रेसरमहारथाः । नानाशौर्यकथासक्तास्तस्मिन्सैन्ये महारथाः

সেই সেনাত বহু মহাৰথী ৰথযোদ্ধা আছিল, যিসকলে নানা বাদ্যৰ ধাৰাবাহিক ধ্বনিৰ মাজত অগ্ৰভাগ নেতৃত্ব দিছিল; আৰু সেই বীৰসকল নানা শৌৰ্য-কথা বৰ্ণনাত আসক্ত হৈ আছিল।

Verse 31

तद्बलं दैत्यसिंहस्य भीमरूपं व्यदृश्यत । भूमिरेणुसमालिंगत्तुरंगरथपत्तिकम्

তেতিয়া দৈত্যসিংহৰ সেই বাহিনীৰ ভয়ংকৰ ৰূপ প্ৰকাশ পালে; ঘোঁৰা, ৰথ আৰু পদাতিকৰ উঠা ধূলিয়ে যেন পৃথিৱীক আলিঙ্গন কৰিলে।

Verse 32

स च दैत्येश्वरः क्रुद्धः समारूढो महारथम् । दशभिः शुशुबे दैत्यैर्दशबाहुरिवेश्वरः । जगद्धंतुं प्रवृत्तो वा प्रतस्थेऽसौ सुरान्प्रति

আৰু সেই দৈত্যেশ্বৰ ক্ৰুদ্ধ হৈ মহাৰথত আৰূঢ় হ’ল। দহজন দৈত্যে ঘেৰাও কৰাত তেওঁ দহবাহু ঈশ্বৰ যেন দীপ্তিমান হ’ল; যেন জগত ধ্বংস কৰিবলৈ উদ্যত, তেওঁ দেৱসকলৰ বিৰুদ্ধে অগ্ৰসর হ’ল।

Verse 33

एतस्मिन्नंतरे वायुर्देवदूतः सुरालयम् । दृष्ट्वा तद्दानव बलं जगामेंद्रस्य शंसितुम्

ইতিমধ্যে বায়ু, দেৱদূত, সুৰালয়লৈ গ’ল। সেই দানৱ-বল দেখি তেওঁ ইন্দ্ৰক জনাবলৈ আগবাঢ়িল।

Verse 34

स गत्वा तु सभां दिव्यां महेंद्रस्य महात्मनः । शशंस मध्ये देवानामिदं कार्यमुपस्थितम्

তেওঁ গৈ মহাত্মা মহেন্দ্ৰৰ দিৱ্য সভালৈ উপস্থিত হ’ল। দেৱতাসকলৰ মাজত তেওঁ ঘোষণা কৰিলে: “এই তৎক্ষণাৎ কৰণীয় কাৰ্য উদ্ভৱ হৈছে।”

Verse 35

तच्छ्रुत्वा देवराजः स निमीलितविलोचनः । बृहस्पतिमुवाचेदं वाक्यं काले महामतिः

এই কথা শুনি দেৱৰাজে চকু নিমিলাই চিন্তাত বহিল। তাৰপিছত সময়োচিত মহামতি জনে বৃহস্পতিলৈ এই বাক্য ক’লে।

Verse 36

इन्द्र उवाच । संप्राप्तोऽतिविमर्दोऽयं देवानां दानवैः सह । कार्यं किमत्र तद्ब्रुहि नीत्युपायोपबृंहितम्

ইন্দ্ৰ ক’লে: “দেৱ আৰু দানৱৰ সৈতে এই ভয়ংকৰ সংঘাত উপস্থিত হৈছে। নীতি আৰু উপায়ে সুদৃঢ় কৰি কোৱা—ইয়াত কি কৰা উচিত?”

Verse 37

एतच्छ्रुत्वा च वचनं महेंद्रस्य गिरांपतिः । प्रत्युवाच महाभागो बॉहस्पति रुदारधीः

মহেন্দ্ৰৰ এই বাক্য শুনি, বাণীৰ অধিপতি বৃহস্পতি—মহাভাগ্যবান, দৃঢ় আৰু বিচক্ষণ বুদ্ধিসম্পন্ন—প্ৰত্যুত্তৰ দিলে।

Verse 38

बृहस्पतिरुवाच । सामपूर्वं स्मृता नीतिश्चतुरंगामनीकिनीम् । जिगीषतां सुरश्रेष्ठ स्थितिरेषा सनातनी

বৃহস্পতিয়ে ক’লে: হে দেৱশ্ৰেষ্ঠ! জয়লাভ কামনাকাৰীসকলৰ নীতি ‘সাম’ (সমঝোতা/মৈত্ৰী)ৰে আৰম্ভ হয় বুলি স্মৃতিত কোৱা হৈছে, আৰু ই চতুৰঙ্গ সেনাৰ ক্ষেত্ৰতো প্ৰযোজ্য। জয়ী হ’ব খোজাসকলৰ বাবে এই পদ্ধতি সনাতন, চিৰাচৰিত।

Verse 39

साम दानं च भेदश्च चतुर्थो दंड एव च । नीतौ क्रमात्प्रयोज्याश्च देशकालविशेषतः

‘সাম’, ‘দান’, ‘ভেদ’ আৰু চতুৰ্থ ‘দণ্ড’—এই চাৰিও উপায় নীতিত ক্ৰমে প্ৰয়োগ কৰিব লাগে, দেশ-কালৰ বিশেষ অৱস্থাৰ অনুসাৰে।

Verse 40

तत्र साम प्रयोक्तव्यमार्येषु गुणवत्सु च । दानं लुब्धेषु भेदश्च शंकितोष्वितो निश्चयः

ইয়াত ‘সাম’ উপায় আৰ্য আৰু গুণৱন্ত লোকৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰয়োগ কৰিব লাগে। ‘দান’ লোভীসকলৰ ওপৰত ফলদায়ক; আৰু সন্দেহপ্ৰবণ, দোদুল্যমান লোকৰ বাবে ‘ভেদ’ই নিশ্চিত আশ্ৰয়।

Verse 41

दण्डश्चापि प्रयोक्तव्यो नित्यकालं दुरात्मसु । साम दैत्येषु नैवास्ति निर्गुणत्वाद्दुरात्मसु

দুৰাত্মাসকলৰ ওপৰত ‘দণ্ড’ও সদায় প্ৰয়োগ কৰিব লাগে। দৈত্যসকলৰ ক্ষেত্ৰত ‘সাম’ৰ স্থান নাই, কিয়নো গুণহীনতাৰ বাবে তেওঁলোক দুষ্টচিত্ত।

Verse 42

श्रिया तेषां च किं कार्यं समृद्धानां तथापि यत् । जातिधर्मेण चाभेद्या विधातुरपि ते मताः

তেওঁলোক ইতিমধ্যে সমৃদ্ধ; তেন্তে ধন-দান কৰি কি লাভ? নিজৰ জাতি-ধৰ্মৰ স্বভাৱৰ দ্বাৰা তেওঁলোক অচল, অদলবদলীয়—বিধাতাৰ মততো তেনেকুৱাই ধৰা হয়।

Verse 43

एको ह्युपायो दंडोऽत्र भवतां यदि रोचते । दुर्जनः सुजनत्वाय कल्पते न कदाचन

ইয়াত কেৱল এটা উপায় আছে—দণ্ড, যদি আপোনালোকৰ ইচ্ছা হয়। দুষ্টজন কেতিয়াও সজ্জনৰ অৱস্থাৰ যোগ্য নহয়।

Verse 44

लालितः पालितो वापि स्वस्वभावं न मुंचति । एवं मे मन्यते बुद्धिर्भवंतो यद्व्यवस्यताम्

লালন-পালন কৰা হোক বা সাৱধানে ৰক্ষা কৰা হোক, মানুহে নিজৰ স্বভাৱ নাছাৰে। এইদৰে মোৰ বিবেচিত বুদ্ধিয়ে ভাবে; আপোনালোক যেন তদনুসাৰে সিদ্ধান্ত লয়।

Verse 45

एवमुक्तः सहस्राक्ष एवमेवेत्युवाच ह । कर्तव्यतां च संचिंत्य प्रोवाचामरसंसदि

এইদৰে কোৱা হ’লে সহস্ৰাক্ষ ইন্দ্ৰই ক’লে, “তথাস্তु, তথাস্তু।” কৰ্তব্য চিন্তা কৰি তেওঁ তাৰ পিছত অমৰসভার মাজত ভাষণ দিলে।

Verse 46

बहुमानेन मे वाचं श्रृणुध्वं नाकवासिनः

হে নাকবাসীসকল, যথোচিত সন্মানসহ মোৰ বাক্য শুনক।

Verse 47

भवंतो यज्ञभोक्तारः सतामिष्टाश्च सात्त्विकाः । स्वेस्वे पदे स्थिता नित्यं जगतः पालने रताः

আপোনালোক যজ্ঞৰ ভোক্তা, সজ্জনসকলৰ প্ৰিয় আৰু সাত্ত্বিক। নিজ নিজ পদত সদায় স্থিত হৈ, আপোনালোক জগতৰ পালন-ৰক্ষাত নিত্য ৰত।

Verse 48

भवतां च निमित्तेन बाधंते दानवेश्वराः । तेषां समादि नैवास्ति दंड एव विधीयताम्

তোমালোকৰ কাৰণতে দানৱৰ অধিপতিসকলে দুঃখ-কষ্ট দিছে। তেওঁলোকৰ সৈতে কোনো সন্ধি নাই; কেৱল দণ্ডই বিধান কৰা হওক।

Verse 49

क्रियतां समरे बुद्धिः सैन्यं संयोज्यतामिति । आवाद्यंतां च शस्त्राणि पूज्यं तां शस्त्रदेवताः

‘যুদ্ধৰ বাবে সংকল্প কৰা হওক; সেনা একত্ৰ কৰা হওক। অস্ত্ৰসমূহ ধ্বনি কৰি সাজু কৰা হওক, আৰু অস্ত্ৰ-দেৱতাসকলক বিধিমতে পূজা কৰা হওক।’

Verse 50

इत्युक्ताः समनह्यंत देवानां ये प्रधानतः । वाजिनामयुतेनाजौ हेमपट्टपरिष्कृताः

এইদৰে আদেশ পোৱা মাত্ৰ দেৱসকলৰ মাজৰ যিসকল অগ্ৰগণ্য, তেওঁলোকে অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ ধৰি সজ্জিত হ’ল। ৰণক্ষেত্ৰত দহ হাজাৰ ঘোঁৰাৰ সৈতে, সোনালী অলংকাৰ-সাজে বিভূষিত দেখা গ’ল।

Verse 51

वाहनानि विमानानि योजयंतु ममामराः । यमं सेनापतिं कृत्वा शीघ्रं निर्यात देवताः

মোৰ অমৰসকলে বাহন আৰু বিমানসমূহ জোঁতাওক। যমক সেনাপতি কৰি, হে দেৱতাসকল, শীঘ্ৰে যাত্ৰা কৰা।

Verse 52

नानाश्चर्यगुणोपेता दुर्जया देवदानवैः । रथो मातलिना युक्तो महेंद्रस्याप्यदृश्यत

তেতিয়া মহেন্দ্ৰৰ ৰথ দেখা গ’ল, মাতলিয়ে যোঁতা—বহু আশ্চৰ্য গুণেৰে সমৃদ্ধ, আৰু দেৱ-দানৱৰ বাবেও জয় কৰা দুৰ্জয়।

Verse 53

यमो महिषमास्थाय सेनाग्रे समवर्तत । चंडकिंकिणिवृंदेन सर्वतः परिवारितः

যম মহিষত আৰূঢ় হৈ সেনাৰ অগ্ৰভাগত উপস্থিত হ’ল; চণ্ড কিঙ্কিণীৰ ঝংকাৰময় ভয়ংকৰ দলে তেওঁক চাৰিওফালে পৰিবেষ্টিত কৰিলে।

Verse 54

कल्पकालोज्जवालापूरितांबरगोचरः । हुताश उरणारूढः शक्तिहस्तो व्यवस्थितः

হুতাশ অগ্নি কল্পান্তৰ জ্বালাৰ দৰে দীপ্তিমান হৈ আকাশমণ্ডলক তেজেৰে পূৰ্ণ কৰি; মেষত আৰূঢ়, হাতে শক্তি ধৰি সজ্জিত হৈ থিয় দিলে।

Verse 55

पवनोंऽकुशपाणिस्तु विस्तारितमहाजवः । महाऋक्षं समारूढं सेनाग्रे समदृश्यत

পৱন (বায়ু) হাতে অঙ্কুশ ধৰি, মহাজৱ বিস্তাৰ কৰি; মহা ঋক্ষত আৰূঢ় হৈ সেনাৰ অগ্ৰভাগত দেখা দিলে।

Verse 56

भुजगेन्द्रं समारूढो जलेशो भगवान्स्वयम् । महापाशधरो वीरः सेनायां समवर्तत

জলেশ ভগৱান বৰুণ স্বয়ং, ভুজগেন্দ্ৰত আৰূঢ় হৈ; মহাপাশ ধাৰণ কৰা সেই বীৰ সেনাৰ মাজত উপস্থিত হ’ল।

Verse 57

नरयुक्ते रथे दिव्ये धनाध्यक्षो व्यचीचरत् । महासिंहरवो युद्धे गदाहस्तो व्यवस्थितः

নৰে যুত দিৱ্য ৰথত ধনাধ্যক্ষ কুবেৰ গমন কৰিলে; যুদ্ধত মহাসিংহৰ গর্জন কৰি, গদা হাতে সজ্জিত হৈ থিয় দিলে।

Verse 58

राक्षसेशोऽथ निरृती रथे रक्षोमुखैर्हयैः । धन्वी रक्षोगणवृतो महारावो व्यदृश्यत

তেতিয়া ৰাক্ষসসকলৰ অধিপতি নিৰৃতি দেখা গ’ল—ৰাক্ষসমুখী অশ্বে টনা ৰথত; ধনুৰ্ধৰ, ৰাক্ষসগণবেষ্টিত, ভয়ংকৰ গর্জনে আকাশ কঁপাই।

Verse 59

चंद्रादित्यावश्विनौ च वसवः साध्यदेवताः । विश्वेदेवाश्च रुद्राश्च सन्नद्धास्तस्थुराहवे

চন্দ্ৰ আৰু আদিত্য, অশ্বিনীদ্বয়, বসুসকল, সাধ্যদেৱতা, বিশ্বেদেৱ আৰু ৰুদ্ৰসকল—সকলো সম্পূৰ্ণ সজ্জিত হৈ যুদ্ধৰ বাবে দৃঢ়ভাৱে থিয় দিলে।

Verse 60

हेमपीठत्तरासंगाश्चित्रवर्मायुधध्वजाः । गंधर्वाः प्रत्यदृश्यन्त कृत्वा विश्वावसुं मुखे

গন্ধৰ্বসকল দেখা দিলে—সোনালী উত্তৰীয় বস্ত্ৰে সজ্জিত, বিচিত্ৰ বর্ম, অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ আৰু ধ্বজা ধাৰণ কৰি; আৰু বিশ্বাৱসুক আগভাগত স্থাপন কৰি আগুৱাই আহিল।

Verse 61

तथा रक्तोत्तरासंगा निर्मलायोविभूषणाः । गृध्रध्वजा अदृश्यंत राक्षसा रक्तमूर्धजाः

তদ্ৰূপে ৰাক্ষসসকল দেখা দিলে—ৰঙা উত্তৰীয় বস্ত্ৰ পৰিধান কৰি, চকচকে লৌহ অলংকাৰৰে ভূষিত, গৃধ্ৰ-ধ্বজা ধাৰণ কৰা, আৰু ৰক্তবৰ্ণ কেশযুক্ত।

Verse 62

तथा भीमाशनिकराः कृष्णवस्त्रा महारथाः । यक्षास्तत्र व्यदृश्यंत मणिभद्रादिकोटिशः

তাত যক্ষসকলকো দেখা গ’ল—ভয়ংকৰ অশনি-অস্ত্ৰধাৰী, কৃষ্ণ বস্ত্ৰপৰিধান কৰা মহাৰথী; মণিভদ্ৰ আদি কৰি কোটি কোটি সংখ্যাত।

Verse 63

ताम्रोलूकध्वजा रौद्रा द्वीपिचर्मांबरास्तथा । पिशाचास्तत्र राजंते महावेगपुरःसराः

তাতো পিশাচসকলেও দীপ্তিমন্ত হৈ উঠিল—ৰৌদ্ৰ স্বভাৱ, তাম্ৰবৰ্ণ উলুক-চিহ্নিত ধ্বজা ধাৰণ কৰি, দ্বীপিচৰ্মৰ বসন পিন্ধি, মহাবেগে আগুৱাই গ’ল।

Verse 64

तथैव श्वेतवसनाः सितपट्टपताकिनः । मत्तेभवाहनप्रायाः किंनरास्तस्थुराहवे

তদ্ৰূপে কিন্নৰসকল যুদ্ধক্ষেত্ৰত থিয় হৈ থাকিল—শ্বেত বসনধাৰী, উজ্জ্বল ৰেশমী পতাকা ধাৰণ কৰা, আৰু অধিকাংশই মত্ত হাতীৰ ওপৰত আৰূঢ়।

Verse 65

मुक्ताजाल पिरष्कारो हंसो हारसमप्रभः । केतुर्जलधिनाथस्य सौम्यरूपो व्यराजत

জলধিনাথৰ কেতু সৌম্য ৰূপে দীপ্ত হ’ল—মুক্তাৰ জাল যেন অলংকাৰিত হংস, হাৰৰ সমান প্ৰভাৰে উজ্জ্বল।

Verse 66

पंचरागमहारत्नविटंको धनदस्य च । ध्वजः समुत्थितो भाति यातुकाम इवांबरम्

আৰু ধনদ (কুবেৰ)ৰ ধ্বজা—পঞ্চৰাগ নামৰ মহাৰত্নে অলংকৃত—উঠি দীপ্ত হ’ল, যেন আকাশলৈ উৰি যাবলৈ ইচ্ছুক।

Verse 67

कार्ष्णलोहमयो ध्वांक्षो यमस्याभून्महाध्वजः । राक्षसेशस्य वदनं प्रेतस्य ध्वज आबभौ

যমৰ মহাধ্বজাত কাৰ্ষ্ণ লৌহে নিৰ্মিত কাক আছিল; আৰু ৰাক্ষসেশৰ বাবে প্ৰেতৰ মুখ দেখুওৱা ধ্বজা প্ৰকাশ পালে।

Verse 68

हेमसिंहध्वजौ देवौ चन्द्रार्कवमितद्युति । कुंभेन चित्रवर्णेन केतुराश्विनयोरभूत्

দুজন দেৱতাৰ ধ্বজাত সুৱৰ্ণ সিংহ-চিহ্ন আছিল, চন্দ্ৰ-সূৰ্যৰ দৰে দীপ্তিমান; আৰু অশ্বিনী-কুমাৰদ্বয়ৰ বাবে বহুৰঙীয়া কুম্ভ (ঘড়া) ধ্বজ-চিহ্ন হ’ল।

Verse 69

मातंगो हेमरचितश्चित्ररत्नपरिष्कृतः । ध्वजः शतक्रतोरासीत्सितचा मरसंस्थितः

শতক্ৰতু (ইন্দ্ৰ)ৰ ধ্বজাত সুৱৰ্ণে গঢ়া মাতঙ্গ (হাতী) আছিল, বিচিত্ৰ ৰত্নে অলংকৃত; আৰু তাৰ সৈতে শ্বেত চামৰ (যাক-পুচ্ছ পাখা) সংস্থিত আছিল।

Verse 70

अन्येषां च ध्वजास्तत्र नानारूपा बभू रणे । सनागयक्षगंधर्वमहोरगनिशाचरा

সেই ৰণভূমিত আনসকলৰ ধ্বজো নানাৰূপে প্ৰকাশ পালে—নাগ, যক্ষ, গন্ধৰ্ব, মহোৰগ আৰু নিশাচৰসকলৰ দলে দলে।

Verse 71

सेना सा देवराजस्य दुर्जया प्रत्यदृश्यत । कोटयस्तास्त्रयस्त्रिंशन्नानादेवकायिनाम्

দেৱৰাজৰ সেই সেনা দুৰ্জয় বুলি প্ৰত্যক্ষ হ’ল; নানাবিধ দেৱকায়ধাৰী গণ মিলাই তেত্ৰিশ কোটি সংখ্যাত।

Verse 72

हैमाचलाभे सितकर्णचामरे सुवर्णपद्मामलसुंदरस्रजि । कृताभिरामोज्ज्वलकुंकुमांकुरे कपोललीताविविमुक्तरावे

সুৱৰ্ণ পৰ্বতৰ দৰে দীপ্তিময়, শ্বেত কৰ্ণাভৰণ আৰু চামৰসহ; সুৱৰ্ণ পদ্মৰ নিৰ্মল-সুন্দৰ মালা ধাৰণ কৰি, গালত উজ্জ্বল মনোহৰ কুঙ্কুম-অঙ্কুৰে শোভিত হৈ, গম্ভীৰ গর্জন মুকলি কৰি তেওঁ জ্যোতিৰ্ময় হ’ল।

Verse 73

श्रितस्तदैरावणनामकुंजरे महाबलश्चित्रविशेषितांबरः । विशालवज्रांगवितानभूषितः प्रकीर्णकेयूरभुजाग्रमंडलः

তেতিয়া মহাবলীজন ইৰাৱত নামৰ কুঞ্জৰাৰ ওপৰত আৰূঢ় হ’ল; আশ্চৰ্য চিত্ৰে অলংকৃত বস্ত্ৰ পৰিধান কৰিলে। বজ্ৰ-সম দীপ্তি বিস্তাৰ কৰা বিশাল ছত্ৰ-সদৃশ বিতানে ভূষিত, আৰু মহাবাহুৰ মণ্ডলত কেয়ূৰৰ জ্যোতি চাৰিওফালে ছটিয়াই আছিল।

Verse 74

सहस्रदृग्बंदिसहस्रसंस्तुतस्त्रिविष्टपेऽशोभत पाकशासनः

ত্ৰিৱিষ্টপ (স্বৰ্গ)ত পাকশাসন ইন্দ্ৰ—সহস্ৰনয়ন—সহস্ৰ বন্দীৰ স্তৱ-স্তুতিত প্ৰশংসিত হৈ মহাতেজে দীপ্তিমান হৈ শোভা পাইছিল।