Adhyaya 15
এই অধ্যায়ত স্কন্দে কুম্ভজক জ্যেষ্ঠেশ্বৰৰ চাৰিওফালে থকা বহু লিঙ্গৰ বৰ্ণনা দিয়ে আৰু কয় যে এইবোৰ সিদ্ধিদায়ক আৰু পাপ-কলুষ নাশক পবিত্ৰ স্বৰূপ। বিশেষ ফলও উল্লেখ আছে—পৰাশৰেশ্বৰৰ দৰ্শনমাত্ৰে ‘শুদ্ধ জ্ঞান’ লাভ, মাণ্ডব্যেশ্বৰে বুদ্ধিভ্ৰম দূৰ কৰে, জাবালীশ্বৰে দুৰ্গতি ৰোধ কৰে, আৰু সুমন্তুৱে স্থাপন কৰা আদিত্যৰ দৰ্শনে কুষ্ঠ/চৰ্মৰোগ শমে। এই লিঙ্গসমূহৰ স্মৰণ, দৰ্শন, স্পৰ্শ, পূজা, নমস্কাৰ আৰু স্তৱ কৰিলে কলুষ উৎপন্ন নহয়—এইটো সাধাৰণ ফলশ্ৰুতি। তাৰ পিছত প্ৰথম উৎপত্তিকথা: জ্যেষ্ঠস্থানৰ ওচৰত শিৱা/দেৱী কণ্ডুক (বল) লৈ ক্ৰীড়া কৰোঁতে দুজন শত্রু তেওঁক ধৰি নিবলৈ আহে। সৰ্বজ্ঞ দেৱীয়ে চিনাক্ত কৰি সেই একে বলৰে তেওঁলোকক বিনাশ কৰে; সেই কণ্ডুক লিঙ্গৰূপে পৰিণত হৈ ‘কণ্ডুকেশ্বৰ’ নামে প্ৰসিদ্ধ হয়—দুঃখনাশক আৰু ভক্তৰ বাবে দেৱীৰ নিত্য সান্নিধ্য দানকাৰী। পিছত দণ্ডখাত তীৰ্থৰ দ্বিতীয় কাহিনি: বেদযজ্ঞে দেৱবলে বৃদ্ধি পায় বুলি জানি এক দুষ্টে ব্ৰাহ্মণবধেৰে দেৱতাক দুর্বল কৰিব খোজে আৰু ছদ্মবেশে তপস্বীক আক্রমণ কৰে। শিৱৰাত্ৰিত এজন ভক্ত পূজক ৰক্ষিত থাকে; তেতিয়া শিৱ ব্যাঘ্ৰ-সম্বন্ধিত ৰূপে প্ৰকট হৈ ‘ব্যাঘ্ৰেশ্বৰ’ লিঙ্গ স্থাপন কৰে। ইয়াৰ স্মৰণে সংকটত জয়, চোৰ-পশু আদি বিপদৰ পৰা ৰক্ষা আৰু উপাসকৰ নিৰ্ভয়তা লাভ হয়। শেষত ব্যাঘ্ৰেশ্বৰৰ পশ্চিমে ‘উটজেশ্বৰ’ লিঙ্গো ভক্তৰক্ষাৰ্থে উদ্ভূত বুলি কোৱা হৈছে।
Shlokas
Verse 1
स्कंद उवाच । ज्येष्ठेश्वरस्य परितो यानि लिंगानि कुंभज । तानि पंचसहस्राणि मुनीनां सिद्धिदान्यलम्
স্কন্দে ক’লে: হে কুম্ভজ (অগস্ত্য), জ্যেষ্ঠেশ্বৰৰ চাৰিওফালে যি লিঙ্গসমূহ স্থিত, সিহঁত পাঁচ হাজাৰ—মুনিসকলক সিদ্ধি দান কৰিবলৈ সম্পূৰ্ণ সক্ষম।
Verse 2
पराशरेश्वरं लिंगं ज्येष्ठेशादुत्तरे महत् । तस्य दर्शनमात्रेण निर्मलं ज्ञानमाप्यते
জ্যেষ্ঠেশ্বৰৰ উত্তৰে পৰাশৰেশ্বৰ নামৰ মহৎ লিঙ্গ আছে; তাৰ কেৱল দৰ্শনমাত্ৰেই নিৰ্মল, শুদ্ধ জ্ঞান লাভ হয়।
Verse 3
तत्रैव सिद्धिदं लिंगं मांडव्येश्वरसंज्ञितम् । न तस्य दर्शनाज्जातु दुर्बुद्धिं प्राप्नुयान्नरः
সেই ঠাইতেই মাণ্ডব্যেশ্বৰ নামে সিদ্ধিদায়ক লিঙ্গ আছে; তাৰ দৰ্শনে মানুহে কেতিয়াও কুবুদ্ধি বা বিপৰীত বুদ্ধি লাভ নকৰে।
Verse 4
लिंगं च शंकरेशाख्यं तत्रैव शुभदं सदा । भृगुनारायणस्तत्र भक्तानां सर्वसिद्धिदः
সেই ঠাইতেই শংকৰেশ নামে লিঙ্গ আছে, যি সদায় শুভ ফল দান কৰে। তাতেই ভৃগুনাৰায়ণ ভক্তসকলক সকলো সিদ্ধি প্ৰদান কৰে।
Verse 5
जाबालीश्वर संज्ञं च लिंगं तत्रातिसिद्धिदम् । तस्य संदर्शनाज्जातु न जंतुर्दुर्गतिं व्रजेत्
তাত জাবালীশ্বৰ নামে লিঙ্গো আছে, যি অতিশয় সিদ্ধিদায়ক; তাৰ কেৱল দৰ্শনে কোনো জীৱ কেতিয়াও দুৰ্গতিলৈ নাযায়।
Verse 6
सुमंतु मुनिना श्रेष्ठस्तत्रादित्यः प्रतिष्ठितः । तस्य संदर्शनादेव कुष्ठव्याधिः प्रशाम्यति
তাত শ্ৰেষ্ঠ মুনি সুমন্তুৱে আদিত্য (সূৰ্যদেৱ) প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে। কেৱল তেওঁৰ দৰ্শনতেই কুষ্ঠৰোগ শান্ত হৈ উপশম পায়।
Verse 7
भैरेवी भीषणा नाम तत्र भीषणरूपिणी । क्षेत्रस्य भीषणं सर्वं नाशयेद्भावतोर्चिता
তাত ভৈৰেৱী দেৱী আছে, যাৰ নাম ভীষণা, ভয়ংকৰ ৰূপধাৰিণী। আন্তৰিক ভক্তিৰে আৰাধনা কৰিলে কাশী-ক্ষেত্ৰসংশ্লিষ্ট সকলো ভয়-আতংক নাশ কৰে।
Verse 8
तत्रोपजंघने लिंगं कर्मबंधविमोक्षणम् । नृभिः संसेवितं भक्त्या षण्मासात्सिद्धिदं परम्
তাত উপজঙ্ঘনত এক লিঙ্গ আছে, যি কৰ্মবন্ধনৰ পৰা বিমোচন কৰে। মানুহে ভক্তিৰে সেৱা কৰিলে ছয় মাহৰ ভিতৰতে পৰম সিদ্ধি দান কৰে।
Verse 9
भारद्वाजेश्वरं लिंगं लिंगं माद्रीश्वरं वरम् । एकत्र संस्थिते द्वे तु द्रष्टव्ये सुकृतात्मना
ভাৰদ্বাজেশ্বৰ লিঙ্গ আৰু উত্তম মাদ্ৰীশ্বৰ লিঙ্গ—এই দুয়োটা একে ঠাইতে অৱস্থিত। পুণ্যসমৃদ্ধ আত্মাই সিহঁতৰ দৰ্শন কৰিব লাগে।
Verse 10
अरुणि स्थापितं लिंगं तत्रैव कलशोद्भव । तस्य लिंगस्य सेवातः सर्वामृद्धिमवाप्नुयात्
হে কলশোদ্ভৱ (অগস্ত্য)! তাতেই অৰুণিয়ে স্থাপন কৰা এক লিঙ্গ আছে। সেই লিঙ্গৰ সেৱা কৰিলে সকলো প্ৰকাৰৰ সমৃদ্ধি লাভ হয়।
Verse 11
लिंगं वाजसनेयाख्यं तत्रास्त्यतिमनोहृरम् । तस्य संदर्शनात्पुंसां वाजपेयफलं भवेत्
তাত ‘ৱাজসনেয়’ নামে অতি মনোহৰ লিঙ্গ আছে। তাৰ কেৱল দর্শনতেই লোকসকলে ৱাজপেয় যজ্ঞৰ ফল লাভ কৰে।
Verse 12
कण्वेश्वरं शुभं लिंगं लिंगं कात्यायनेश्वरम् । वामदेवेश्वरं लिंगमौतथ्येश्वरमेव च
তাত শুভ কণ্বেশ্বৰ লিঙ্গ, কাত্যায়নেশ্বৰ লিঙ্গ, বামদেৱেশ্বৰ লিঙ্গ আৰু লগতে ঔতথ্যেশ্বৰ লিঙ্গো আছে।
Verse 13
हारीतेश्वरसंज्ञं च लिंगं वै गालवेश्वरम् । कुंभेर्लिंगं महापुण्यं तथा वै कौसुमेश्वरम्
তাত হাৰীতেশ্বৰ নামে লিঙ্গ আৰু গালৱেশ্বৰ লিঙ্গো আছে। কুম্ভৰ মহাপুণ্য লিঙ্গ আৰু তদ্ৰূপে কৌসুমেশ্বৰ লিঙ্গো আছে।
Verse 14
अग्निवर्णेश्वरं चैव नैध्रुवेश्वरमेव च । वत्सेश्वरं महालिंगं पर्णादेश्वरमेव च
তাত অগ্নিবৰ্ণেশ্বৰ আৰু নৈধ্ৰুৱেশ্বৰো আছে। ‘ৱৎসেশ্বৰ’ নামে মহালিঙ্গ আৰু ‘পৰ্ণাদেশ্বৰ’ও আছে।
Verse 15
सक्तुप्रस्थेश्वरं लिंगं कणादेशं तथैव च । अन्यत्तत्र महालिंगं मांडूकाय निरूपितम्
তাত শক্তুপ্ৰস্থেশ্বৰ লিঙ্গ আৰু কণাদেশো আছে। আৰু তাত আন এটা মহালিঙ্গ আছে, যি মাণ্ডূকৰ বাবে নিৰূপিত।
Verse 16
वाभ्रवेयेश्वरं लिंगं शिलावृत्तीश्वरं तथा । च्यवनेश्वर लिंगं च शालंकायनकेश्वरम्
সেই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত ৱাভ্ৰৱেয়েশ্বৰ, শিলাৱৃত্তীশ্বৰ, চ্যৱনেশ্বৰ আৰু শালংকায়নকেশ্বৰ নামে শিৱলিঙ্গসমূহ বিদ্যমান।
Verse 17
कलिंदमेश्वरं लिंगं लिंगमक्रोधनेश्वरम् । लिंगं कपोतवृत्तीशं कंकेशं कुंतलेश्वरम
তাতেই ক’লিন্দমেশ্বৰ, অক্রোধনেশ্বৰ, কপোতবৃত্তীশ্বৰ, কংকেশ আৰু কুন্তলেশ্বৰ নামে শিৱলিঙ্গসমূহো আছে।
Verse 18
कंठेश्वरं कहोलेशं लिंगं तुंबुरुपूजितम् । मतगेशं मरुत्तेशं मगधेयेश्वरं तथा
তাত কণ্ঠেশ্বৰ, কহোলেশ, তুম্বুৰুৱে পূজিত লিঙ্গ, আৰু মতগেশ, মৰুত্তেশ তথা মগধেয়েশ্বৰ নামে লিঙ্গসমূহো আছে।
Verse 19
जातूकर्णेश्वरं लिंगं जंबूकेश्वरमेव च । जारुधीशं जलेशं च जाल्मेशं जालकेश्वरम्
তাত জাতূকৰ্ণেশ্বৰ আৰু জম্বূকেশ্বৰ নামে লিঙ্গ আছে; লগতে জাৰুধীশ, জলেশ, জাল্মেশ আৰু জালকেশ্বৰো আছে।
Verse 20
एवमादीनि लिंगानि अयुतार्धानि कुंभज । स्मरणाद्दर्शनात्स्पर्शादर्चनान्नमनात्स्तुतेः
হে কুম্ভজ (অগস্ত্য), এইদৰে আদি কৰি অগণন লিঙ্গ আছে; সিহঁতক স্মৰণ, দৰ্শন, স্পৰ্শ, অৰ্চনা, নমস্কাৰ আৰু স্তৱন কৰিলে শুভ পুণ্য লাভ হয়।
Verse 21
न जातु जायते जंतोः कलुषस्य समुद्भवः । एतेषां शुभलिंगानां ज्येष्ठस्थानेति पावने
এইসকলৰ সৈতে সংযুক্ত জনৰ দেহ-চিত্তত কেতিয়াও কলুষৰ উদ্ভৱ নহয়; কিয়নো এই শুভ লিঙ্গসমূহ জ্যেষ্ঠস্থান নামৰ পৰম পাৱন স্থানে প্ৰতিষ্ঠিত।
Verse 22
स्कंद उवाच । एकदा तत्र यद्वृत्तं ज्येष्ठस्थाने महामुने । तदहं ते प्रवक्ष्यामि शृणुष्वाघविनाशनम्
স্কন্দে ক’লে: হে মহামুনে, জ্যেষ্ঠস্থানত একবাৰ যি ঘটিছিল, সেয়া মই তোমাক ক’ম; শুনা—এই কাহিনী পাপনাশক।
Verse 23
स्वैरं विहरतस्तत्र ज्येष्ठस्थाने महेशितुः । कौतुकेनैव चिक्रीड शिवा कंदुकलीलया
তাত, জ্যেষ্ঠস্থানত, মহেশ্বৰ স্বচ্ছন্দে বিচৰণ কৰোঁতে, শিৱাই কেৱল কৌতুকবশত কন্দুক-লীলা অৰ্থাৎ বল-খেলাত ক্ৰীড়া আৰম্ভ কৰিলে।
Verse 24
उदंच न्न्यंचदंगानां लाघवं परितन्वती । निःश्वासामोदमुदित भ्रमराकुलितेक्षणा
অঙ্গসমূহ কেতিয়াবা ওপৰলৈ তুলি কেতিয়াবা তললৈ নামাই, তাই লাঘৱৰ সৌন্দর্য প্ৰকাশ কৰিলে; নিজৰ নিশ্বাসৰ সুগন্ধত আনন্দিত হৈ, তাইৰ চকুত ভ্ৰমৰসমূহে গুঞ্জৰি উৰি থাকিল।
Verse 25
भ्रश्यद्ध म्मिल्लसन्माल्य स्थपुटीकृत भूमिका । स्विद्यत्कपोलपत्राली स्रवदंबुकणोज्ज्वला
তাইৰ কেশগাঁঠি আৰু মালা সৰি গৈছিল; ঠাপ মাৰি নাচোঁতে ভূমিত দাগ পৰিছিল। গালত পাত-সদৃশ অলংকাৰ ঘামেৰে চকচকাই, টোপ টোপ সেঁতসেঁতে বিন্দুৰে দীপ্ত হৈছিল।
Verse 26
स्फुटच्चोलांशुकपथनिर्यदंगप्रभावृता । उल्लसत्कंदुकास्फालातिशोणितकरांबुजा
তাইৰ বস্ত্ৰৰ ফাঁকৰ মাজেদি অঙ্গ-প্ৰভা উজ্জ্বল হৈ উঠিল; বলটোক জোৰে আঘাত কৰাত তাইৰ পদ্ম-সদৃশ হাত গাঢ় ৰক্তিম দীপ্তিত জ্বলি উঠিল।
Verse 27
कंदुकानुग सदृष्टि नर्तित भ्रूचलतांचला । मृडानी किल खेलंती ददृशे जगदंबिका
বলটোৰ পিছে পিছে দৃষ্টি ধাৱমান, ভ্ৰূ নৃত্যমান আৰু বস্ত্ৰৰ আঁচল দুলিত—মৃডাণী, জগদম্বিকা, সঁচাকৈয়ে খেলি থকা দেখা গ’ল।
Verse 28
अंतरिक्षचराभ्यां च दितिजाभ्यां मनोहरा । कटाक्षिताभ्यामिव वै समुपस्थितमृत्युना
মধ্যাকাশত বিচৰণ কৰা দিতিজ-জাত দুজন মনোহৰ দানৱ আগবাঢ়ি আহিল; কিন্তু তাইৰ এক চাৱনিতেই যেন মৃত্যু নিজেই উপস্থিত হ’ল।
Verse 29
विदलोत्पल संज्ञाभ्यां दृप्ताभ्यां वरतो विधेः । तृणीकृतत्रिजगती पुरुषाभ्यां स्वदोर्बलात्
সেই দুজন দৰ্পিত—বিদল আৰু উৎপল নামে—বিধাতা ব্ৰহ্মাৰ পৰা বৰ লাভ কৰিছিল; আৰু নিজৰ বাহুবলে ত্ৰিলোকক তৃণসম তুচ্ছ জ্ঞান কৰিছিল।
Verse 30
देवीं परिजिहीर्षू तौ विषमेषु प्रपीडितौ । दिवोवतेरतुः क्षिप्रं मायां स्वीकृत्य शांबरीम्
দেৱীক অপহৰণ কৰাৰ বাসনাৰে সেই দুজন, নিজৰ ভয়ংকৰ কূটচালত পীড়িত হৈ, শীঘ্ৰে স্বৰ্গৰ পৰা নামি আহিল আৰু শম্বৰ-সম্বন্ধীয় ছল-মায়া গ্ৰহণ কৰিলে।
Verse 31
धृत्वा पारषदीं मूर्तिमायातावंबिकांतिकम् । तावत्यंतं सुदुर्वृत्तावतिचंचलमानसा
পাৰ্ষদৰ ৰূপ ধৰি তেওঁলোকে অম্বিকাৰ ওচৰলৈ আহিল—সেই দুজন অতিশয় দুষ্ট, যাঁহাদের মন অতি চঞ্চল আৰু অস্থিৰ আছিল।
Verse 32
सर्वज्ञेन परिज्ञातौ चांचल्याल्लोचनोद्भवात् । कटाक्षिताथ देवेन दुर्गादुर्गारिघातिनी
সৰ্বজ্ঞ প্ৰভুৱে তৎক্ষণাৎ তেওঁলোকক চিনিলে—তেওঁলোকৰ চকুত উদ্ভৱ হোৱা চঞ্চল গতিৰ বাবে; তেতিয়া দুর্গা, ধৰ্ম-দুৰ্গৰ শত্রুনাশিনী, তেওঁলোকৰ ওপৰত কটাক্ষ নিক্ষেপ কৰিলে।
Verse 33
विज्ञाय नेत्रसंज्ञां तु सर्वज्ञार्ध शरीरिणी । तेनैव कंदुकेनाथ युगपन्निजघान तौ
চকুৰে দিয়া সংকেত বুজি, সৰ্বজ্ঞৰ অর্ধ-শৰীৰিণী দেবীয়ে, সেই একে কন্দুকেৰে, একেলগে সেই দুজনক নিপাত কৰিলে।
Verse 34
महाबलौ महादेव्या कंदुकेन समाहतौ । परिभ्रम्य परिभ्रम्य तौ दुष्टौ विनिपेततुः
মহাদেবীৰ কন্দুকে আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈ, সেই দুজন মহাবলী দুষ্ট ঘূৰি ঘূৰি চক্ৰ খাই অৱশেষে মাটিত লুটাই পৰিল।
Verse 35
वृंतादिव फले पक्वे तालादनिललोलिते । दंभोलिना परिहते शृंगेइव महागिरेः
তেওঁলোক তেনেকৈ লুটাই পৰিল, যেন তালগছত বতাহে দোলাই দিয়া পকা ফল ডাঁটৰ পৰা খসিছে; অথবা যেন বজ্ৰাঘাতে মহাগিৰিৰ শিখৰ ভাঙি পৰে।
Verse 36
तौ निपात्य महादैत्यावकार्यकरणोद्यतौ । ततः परिणतिं यातो लिंगरूपेण कंदुकः
অধৰ্মকাৰ্য কৰিবলৈ উদ্যত সেই দুজন মহাদৈত্যক নিপাত কৰি কন্দুকাই আশ্চৰ্য পৰিণতি লাভ কৰিলে আৰু শিৱলিঙ্গৰ ৰূপে প্ৰতিষ্ঠিত হ’ল।
Verse 37
कंदुकेश्वरसंज्ञं च तल्लिंगमभवत्तदा । ज्येष्ठेश्वर समीपे तु सर्वदुष्टनिवारणम्
সেই সময়ত সেই লিঙ্গ ‘কন্দুকেশ্বৰ’ নামে খ্যাত হ’ল; জ্যেষ্ঠেশ্বৰৰ ওচৰত অৱস্থিত এই লিঙ্গ সকলো দুষ্টতা নিবাৰণকাৰী বুলি প্ৰসিদ্ধ।
Verse 38
कंदुकेश समुत्पत्तिं यः श्रोष्यति मुदान्वितः । पूजयिष्यति यो भक्तस्तस्य दुःखभयं कुतः
যি কোনোবাই আনন্দেৰে কন্দুকেশৰ উৎপত্তিৰ কাহিনী শুনে, আৰু যি ভক্তিভাৱে তেওঁৰ পূজা কৰে—তেনে জনৰ দুখ বা ভয় ক’ত পৰা আহিব?
Verse 39
कंदुकेश्वर भक्तानां मानवानां निरेनसाम् । योगक्षेमं सदा कुर्याद्भवानी भयनाशिनी
কন্দুকেশ্বৰৰ নিৰ্দোষ ভক্ত মানৱৰ বাবে ভৱানী—ভয়নাশিনী—সদায় যোগক্ষেম, অৰ্থাৎ প্ৰাপ্তি আৰু ৰক্ষা, নিশ্চিত কৰে।
Verse 40
मृडानी तस्य लिंगस्य पूजां कुर्यात्सदैव हि । तत्रैव देव्या सान्निध्यं पार्वत्या भक्तसिद्धिदम्
নিশ্চয়েই মৃডানী (পাৰ্বতী) সেই লিঙ্গৰ পূজা সদায় কৰে; আৰু তাতেই দেৱী পাৰ্বতীৰ সান্নিধ্য থাকে, যি ভক্তক সিদ্ধি প্ৰদান কৰে।
Verse 41
कंदुकेशं महालिंगं काश्यां यैर्न समर्चितम् । कथं तेषां भवनीशौ स्यातां सर्वेप्सितप्रदौ
যিসকলে কাশীত মহালিঙ্গ কন্দুকেশক বিধিপূৰ্বক পূজা নকৰিলে, তেওঁলোকৰ বাবে ভৱানী আৰু ঈশ কেনেকৈ সকলো ইচ্ছিত বৰ দানকাৰী হ’ব?
Verse 42
द्रष्टव्यं च प्रयत्नेन तल्लिंगं कंदुकेश्वरम् । सर्वोपसर्गसंघातविघातकरणं परम्
প্ৰযত্নেৰে সেই লিঙ্গ কন্দুকেশ্বৰক দৰ্শন কৰা উচিত; কিয়নো সি সকলো বিপদ-উপসৰ্গৰ গুচ্ছক ভাঙি পেলাবলৈ পৰম সক্ষম।
Verse 43
कंदुकेश्वर नामापि श्रुत्वा वृजिनसंततिः । क्षिप्रं क्षयमवाप्नोति तमः प्राप्योष्णगुं यथा
কেৱল ‘কন্দুকেশ্বৰ’ নামটো শুনিলেই পাপৰ অবিৰত শৃংখলা শীঘ্ৰে নাশ পায়; যেন তাপ আৰু পোহৰ পালে অন্ধকাৰ লয় হয়।
Verse 44
स्कंद उवाच । संशृणुष्व महाभाग ज्येष्ठेश्वर समीपतः । यद्वृत्तांतमभूद्विप्र परमाश्चर्यकृद्ध्रुवम्
স্কন্দে ক’লে: হে মহাভাগ ব্রাহ্মণ, জ্যেষ্ঠেশ্বৰ সন্নিধানত যি অতি আশ্চৰ্য আৰু নিশ্চয় বিস্ময়কৰ ঘটনা ঘটিছিল, মনোযোগেৰে শুনা।
Verse 45
दंडखाते महातीर्थे देवर्षिपितृतृप्तिदे । तप्यमानेषु विप्रेषु निष्कामं परमं तपः
দণ্ডখাতা নামৰ মহাতীৰ্থত—যি দেৱ, দেবর্ষি আৰু পিতৃসকলক তৃপ্তি দান কৰে—ব্ৰাহ্মণসকল তপস্যাত নিমগ্ন থাকোঁতে, নিষ্কাম পৰম তপ সম্পন্ন হৈছিল।
Verse 46
दैत्यो दुंदुभिनिर्ह्रादो दुष्टः प्रह्लादमातुलः । देवाः कथं सुजेयाः स्युरित्युपायमचिंतयत्
দুষ্ট দৈত্য দুন্দুভিনিৰ্হ্ৰাদ, প্ৰহ্লাদৰ মাতুল, এই বুলি উপায় চিন্তিলে—“দেৱতাসকলক কেনেকৈ সহজে জয় কৰিব পাৰি?”
Verse 47
किं बलाश्च किमाहाराः किमाधारा हि देवताः । विचार्य बहुशो दैत्यस्तत्त्वं विज्ञाय निश्चितम्
“তেওঁলোকৰ বল কি? আহাৰ কি? দেৱতাসকল সঁচাকৈ কিহৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ?”—এইদৰে দৈত্যে বাৰে বাৰে চিন্তা কৰি তত্ত্ব জানি দৃঢ় সিদ্ধান্ত ল’লে।
Verse 48
अवश्यमग्रजन्मानो हेतवोत्र विचारतः । ब्राह्मणान्हंतुमसकृत्कृतवानुद्यमं ततः
এইদৰে বিচাৰ কৰি তেওঁ নিশ্চিত হ’ল যে ইয়াত অগ্ৰজন্মা ব্ৰাহ্মণসকলেই মুখ্য কাৰণ; সেয়ে তেওঁ বাৰে বাৰে ব্ৰাহ্মণ বধৰ প্ৰয়াস কৰিলে।
Verse 49
यतः क्रतुभुजो देवाः क्रतवो वेदसंभवाः । ते वेदा ब्राह्मणाधीनास्ततो देवबलं द्विजाः
কাৰণ দেৱতাসকল যজ্ঞৰ ভোগী; যজ্ঞসমূহ বেদৰ পৰা উদ্ভৱ; আৰু সেই বেদ ব্ৰাহ্মণসকলৰ অধীন। সেয়ে, হে দ্বিজ, দেৱবল ব্ৰাহ্মণসকলৰ ওপৰতেই স্থিত।
Verse 50
निश्चितं ब्राह्मणाधाराः सर्वे वेदाः सवासवाः । गीर्वाणा ब्राह्मणबला नात्र कार्या विचारणा
নিশ্চিত: সকলো বেদ, ইন্দ্ৰসহ দেৱগণ, ব্ৰাহ্মণসকলৰ ওপৰতেই আধাৰিত। গীৰ্বাণ—স্বৰ্গীয় দেৱসকল—ব্ৰাহ্মণবলেই বলৱান; ইয়াত আৰু বিচাৰ নালাগে।
Verse 51
ब्राह्मणा यदि नष्टाः स्युर्वेदा नष्टास्ततः स्वयम् । आम्नायेषु प्रणष्टेषु विनष्टाः शततंतवः
যদি ব্ৰাহ্মণসকল নষ্ট হয়, তেন্তে তাৰ পাছত বেদসমূহো নিজে নষ্ট হয়। আৰু যেতিয়া আম্নায়—পবিত্ৰ পৰম্পৰাগত সংপ্ৰেষণ—বিলুপ্ত হয়, তেতিয়া শতগুণ ধাৰাবাহিক পৰম্পৰাও বিনষ্ট হয়।
Verse 52
यज्ञेषु नाशं गच्छत्सु हृताहारास्ततः सुराः । निर्बलाः सुखजेयाः स्युर्जितेषु त्रिदशेष्वथ
যেতিয়া যজ্ঞসমূহ ধ্বংসলৈ যায়, তেতিয়া দেৱতাসকলৰ আহাৰ হৰণ হয়; তেতিয়া দেৱাসকল নিৰ্বল হৈ সহজে জয়যোগ্য হয়। আৰু যেতিয়া ত্ৰিদশসকল পৰাজিত হয়, তেতিয়া লোক-ব্যৱস্থা উলটি যায়।
Verse 53
अहमेव भविष्यामि मान्यस्त्रिजगतीपतिः । आहरिष्यामि देवानामक्षयाः सर्वसंपदः
“মই একাই ত্ৰিলোকৰ মান্য অধিপতি হ’ম। মই দেৱতাসকলৰ পৰা তেওঁলোকৰ অক্ষয় ধন-সম্পদ আৰু সকলো সমৃদ্ধি কেঢ়ি ল’ম।”
Verse 54
निर्वेक्ष्यामि सुखान्येव राज्ये निहतकंटके । इति निश्चित्य दुर्बुद्धिः पुनश्चिंतितवान्मुने
“কণ্টক (বাধা) নিধন কৰা ৰাজ্যত মই কেৱল সুখেই ভোগ কৰিম।” এইদৰে নিশ্চিত কৰি, হে মুনি, সেই দুষ্টবুদ্ধিয়ে পুনৰ চিন্তা কৰিলে।
Verse 55
द्विजाः क्व संति भूयांसो ब्रह्मतेजोतिबृंहिताः । श्रुत्यध्ययन संपन्नास्तपोबल समन्विताः
“সেই বহু দ্বিজ ক’ত আছে—যিসকল ব্ৰহ্মতেজে বর্ধিত, শ্ৰুতি অধ্যয়নত সম্পন্ন, আৰু তপোবলে সমন্বিত?”
Verse 56
भूयसां ब्राह्मणानां तु स्थानं वाराणसी भवेत् । तानादावुपसंहृत्य यामि तीर्थांतरं ततः
বাৰাণসী সঁচাকৈয়ে বহুতো ব্ৰাহ্মণৰ প্ৰধান বাসস্থান। প্ৰথমে মই তেওঁলোকক তাত সংহাৰ কৰিম, আৰু তাৰ পিছত মই আন পবিত্ৰ তীৰ্থলৈ যাত্ৰা কৰিম।
Verse 57
यत्रयत्र हि तीर्थेषु यत्रयत्राश्रमेषु च । संति सर्वेऽग्रजन्मानस्ते मयाद्याः समंततः
য’তেই পবিত্ৰ তীৰ্থ আছে, য’তেই আশ্ৰম আছে—তাতেই দ্বিজ শ্ৰেষ্ঠসকল বাস কৰে; মই তেওঁলোকক চাৰিওফালৰ পৰা আক্ৰমণ কৰি সংহাৰ কৰিব লাগিব।
Verse 58
इति दुंदुभिनिर्ह्रादो मतिं कृत्वा कुलोचिताम् । प्राप्यापि काशीं दुर्वृत्तो मायावी न्यवधीद्द्विजान्
এইদৰে দুন্দুভিনিৰ্হ্ৰাদে নিজৰ (অসুৰ) বংশৰ বাবে উপযুক্ত সংকল্প লৈ কাশীত উপস্থিত হ’ল; আৰু সেই দুষ্ট, মায়াবীজনে দ্বিজসকলক হত্যা কৰিলে।
Verse 60
यथा कोपि न वेत्त्येव तथाच्छन्नोऽभवत्पुनः । वने वनेचरो भूत्वा यादोरूपी जलाशये
যাতে কোনেও তেওঁক চিনিব নোৱাৰে, সেয়ে তেওঁ পুনৰ আত্মগোপন কৰিলে—অৰণ্যত বনবাসী হৈ ঘূৰি ফুৰিল আৰু সৰোবৰত জলজ প্ৰাণীৰ ৰূপ ল’লে।
Verse 61
अदृश्यरूपी मायावी देवानामप्यगोचरः । दिवाध्यानपरस्तिष्ठेन्मुनिवन्मुनिमध्यगः
অদৃশ্য ৰূপধাৰী সেই মায়াবীজন দেৱতাসকলৰো অগোচৰ আছিল; তেওঁ দিনৰ ভাগত মুনিসকলৰ মাজত এজন মুনিৰ দৰে ধ্যানমগ্ন হৈ থাকিছিল।
Verse 62
प्रवेशमुटजानां च निर्गमं च विलोकयन् । यामिन्यां व्याघ्ररूपेण ब्राह्मणान्भक्षयेद्बहून्
পাতৰ কুটীৰসমূহত প্ৰৱেশ আৰু বাহিৰ ওলোৱা চাই থাকি, ৰাতি বাঘৰ ৰূপ ধৰি সি বহু ব্ৰাহ্মণক ভক্ষণ কৰিছিল।
Verse 63
निःशब्दमेव नयति नत्यजेदपि कीकसम् । इत्थं निपातिता विप्रास्तेन दुष्टेन भूरिशः
সি একেবাৰে নিঃশব্দে তেওঁলোকক লৈ গৈছিল, মৃতদেহো এৰি নাছিল। এইদৰে সেই দুষ্টজনে বহু ব্ৰাহ্মণক পতিত কৰিলে।
Verse 64
एकदा शिवरात्रौ तु भक्तस्त्वेको निजोटजे । सपर्यां देवदेवस्य कृत्वा ध्यानस्थितोभवत्
এবাৰ শিৱৰাত্ৰিৰ দিনা, এজন ভক্ত নিজৰ কুটীৰত একেলগে আছিল; দেৱদেৱ মহাদেৱৰ সপৰ্যা কৰি সি ধ্যানত স্থিৰ হ’ল।
Verse 65
स च दुंदुभिनिर्ह्राद दैत्येंद्रो बलदर्पितः । व्याघ्र रूपं समास्थाय तमादातुं मतिं दधे
আৰু সেই দুন্দুভিনিৰ্হ্ৰাদ, দৈত্যসকলৰ ইন্দ্ৰ, বল-দৰ্পে মত্ত হৈ বাঘৰ ৰূপ ধৰি সেই ভক্তক ধৰি ল’বলৈ মন স্থিৰ কৰিলে।
Verse 66
तं भक्तं ध्यानमापन्नं दृढचित्तं शिवेक्षणे । कृतास्त्रमंत्रविन्यासं तं क्रांतुमशकन्न सः
কিন্তু সেই ভক্ত—ধ্যানত নিমগ্ন, শিৱদৰ্শনত দৃঢ়চিত্ত, আৰু মন্ত্র-ৰক্ষাক্ৰিয়াৰ বিন্যাসে সুৰক্ষিত—তাক সি দমন কৰিব নোৱাৰিলে।
Verse 67
अथ सर्वगतः शंभुर्ज्ञात्वा तस्याशयं हरः । दैत्यस्य दुष्टरूपस्य वधाय विदधे धियम्
তেতিয়া সর্বব্যাপী শম্ভু—হৰ—সেই দৈত্যৰ অভিপ্ৰায় জানি, সেই দুষ্ট-ৰূপ দৈত্যক বধ কৰিবলৈ এক উপায় স্থিৰ কৰিলে।
Verse 68
यावदादित्सति व्याघ्रस्तावदाविरभूद्धरः । जगद्रक्षामणिस्त्र्यक्षो भक्तरक्षण दक्षधीः
বাঘে আঘাত কৰিবলৈ উদ্যত হোৱামাত্ৰেই ধৰ-ধাৰী শিৱ তৎক্ষণাৎ প্ৰকাশিত হ’ল—ত্ৰিনয়ন, জগত-ৰক্ষাৰ মণি, ভক্ত-ৰক্ষাত নিপুণ দৃঢ়-ধী।
Verse 69
रुद्रमायांतमालोक्य तद्भक्तार्चित लिंगतः । दैत्यस्तेनैव रूपेण ववृधे भूधरोपमः
ভক্তে পূজিত লিঙ্গৰ পৰা আগবাঢ়ি অহা ৰুদ্ৰক দেখি, দৈত্যই সেই একে ৰূপে ফুলি উঠিল—পৰ্বতৰ দৰে বিশাল—বৈৰী অহংকাৰত।
Verse 70
सावज्ञमथसर्वज्ञं यावत्पश्यति दानवः । तावदायांतमादाय कक्षायंत्रे न्यपीडयत्
তাৰ পাছত দানৱে সর্বজ্ঞ প্ৰভুক অৱজ্ঞাৰে চালে; আগবাঢ়ি অহা প্ৰভুক ধৰি কঁকালত বাঁধনি-যন্ত্ৰৰ দৰে কচি চেপি ধৰিলে।
Verse 71
पंचास्यस्त्वथ पंचास्यं मुष्ट्या मूर्धन्यताडयत् । स च तेनैव रूपेण कक्षानिष्पेषणेन च
তেতিয়া পঞ্চমুখ প্ৰভুৱে পঞ্চমুখ শত্রুৰ মূৰত মুষ্টিৰে আঘাত কৰিলে; আৰু সেই একে ৰূপে, কঁকাল-চেপা পীড়নেও, দৈত্যৰ আক্রমণ নস্যাৎ কৰিলে।
Verse 72
अत्यार्तमरटद्व्याघ्रो रोदसी परिपूरयन् । तेन नादेन सहसा सं प्रवेपितमानसाः
ব্যাঘ্ৰই অতি যন্ত্ৰণাত গর্জন কৰি আকাশ-ধৰণী নাদেৰে ভৰাই তুলিলে; সেই আকস্মিক ধ্বনিত সকলোৰে মন তৎক্ষণাৎ কঁপি উঠিল।
Verse 73
तपोधनाः समाजग्मुर्निशि शब्दानुसारतः । तत्रेश्वरं समालोक्य कक्षीकृत मृगेश्वरम्
তপোধন মুনিসকল ৰাতি সেই শব্দ অনুসৰি তাত উপস্থিত হ’ল; তাত তেওঁলোকে ঈশ্বৰক দেখিলে—যি মৃগেশ্বৰক কাষত আঁকোৱালি ধৰি আছিল।
Verse 74
तुष्टुवुः प्रणता सर्वे शर्वं जयजयाक्षरैः । परित्राता जगत्त्रातः प्रत्यूहाद्दारुणादितः
সকলোয়ে প্ৰণাম কৰি ‘জয় জয়’ ধ্বনিৰে শৰ্বক স্তৱন কৰিলে; কিয়নো তেওঁ পৰিত্ৰাতা, জগতৰ ত্ৰাতা, ভয়ংকৰ প্ৰতিবন্ধকতাৰ পৰা উদ্ধাৰক।
Verse 75
अनुग्रहं कुरुध्वेश तिष्ठात्रैव जगद्गुरो । अनेनैव हि रूपेण व्याघ्रेश इति नामतः
হে ঈশ্বৰ, অনুগ্ৰহ কৰক; হে জগতগুৰু, ইয়াতেই অৱস্থান কৰক—এই একে ৰূপতেই, আৰু নামত ‘ব্যাঘ্ৰেশ’ (ব্যাঘ্ৰৰ অধিপতি) বুলি খ্যাত হওক।
Verse 76
कुरु रक्षां महादेव ज्येष्ठस्थानस्य सर्वदा । अन्येभ्योप्युपसर्गेभ्यो रक्ष नस्तीर्थवासिनः
হে মহাদেৱ, এই জ্যেষ্ঠ পবিত্ৰ স্থানক সদায় ৰক্ষা কৰক; আৰু আমাক—এই তীৰ্থবাসীক—অন্য সকলো উপসৰ্গৰ পৰাও ৰক্ষা কৰক।
Verse 77
इति श्रुत्वा वचस्तेषां देवश्चंद्रविभूषणः । तथेत्युक्त्वा पुनः प्राह शृणुध्वं द्विजपुंगवाः
তেওঁলোকৰ বাক্য শুনি চন্দ্ৰভূষিত প্ৰভুৱে ক’লে, “তথাস্তূ।” তাৰ পাছত পুনৰ ক’লে—“শুনা, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল!”
Verse 78
यो मामनेन रूपेण द्रक्ष्यति श्रद्धयात्र वै । तस्योपसर्गसंघातं घातयिष्याम्यसंशयम्
যি কোনোবাই ইয়াত এই ৰূপতেই মোক শ্ৰদ্ধাৰে দৰ্শন কৰে, তাৰ ওপৰত আহি পৰা দুঃখ-উপসৰ্গৰ সমূহ মই নিঃসন্দেহে বিনাশ কৰিম।
Verse 79
एतल्लिंगं समभ्यर्च्य यो याति पथि मानवः । चौरव्याघ्रादिसंभूत भयं तस्य कुतो भवेत्
যি মানুহে এই লিঙ্গক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰি পথত যায়, চোৰ-ব্যাঘ্ৰ আদি পৰা উদ্ভৱ হোৱা ভয় তাৰ কেনেকৈ হ’ব?
Verse 80
मच्चरित्रमिदं श्रुत्वा स्मृत्वा लिंगमिदं हृदि । संग्रामे प्रविशन्मर्त्यो जयमाप्नोति नान्यथा
মোৰ এই চৰিত্ৰ শুনি আৰু এই লিঙ্গক হৃদয়ত স্মৰণ কৰি, যি মৰ্ত্য যুদ্ধত প্ৰৱেশ কৰে, সি জয় লাভ কৰে—ইয়াৰ বাহিৰে আন উপায় নাই।
Verse 81
इत्युक्त्वा देवदेवशस्तस्मिंल्लिंगे लयं ययौ । सविस्मयास्ततो विप्राः प्रातर्याता यथागतम्
এইদৰে কৈ দেৱদেৱেশ্বৰ সেই লিঙ্গতেই লয় গ’ল। তাৰ পাছত বিস্মিত ব্ৰাহ্মণসকল প্ৰভাতে যিদৰে আহিছিল তিদৰে উভতি গ’ল।
Verse 82
स्कन्द उवाच । तदा प्रभृति कुंभोत्थ लिंगं व्याघ्रेश्वराभिधम् । ज्येष्ठेशादुत्तरेभागे दृष्टं स्पृष्टं भयापहम्
স্কন্দে ক’লে: তেতিয়াৰ পৰা, হে কুম্ভ-জন্ম অগস্ত্য, সেই লিঙ্গ ‘ব্যাঘ্ৰেশ্বৰ’ নামে খ্যাত হ’ল। জ্যেষ্ঠেশ্বৰাৰ উত্তৰ দিশত তাক কেৱল দেখা বা স্পৰ্শ কৰিলেই ভয় নাশ হয়।
Verse 83
व्याघ्रेश्वरस्य ये भक्तास्तेभ्यो बिभ्यति किंकराः । यामा अपि महाक्रूरा जयजीवेति वादिनः
ব্যাঘ্ৰেশ্বৰাৰ যিসকল ভক্ত, তেওঁলোকৰ আগত যমৰ কিঙ্কৰসকলেও কঁপে। মৃত্যুৰ অতি নিষ্ঠুৰ দূতসকলেও ‘জয় হওক, জীৱা!’ বুলি চিঞৰে।
Verse 84
पराशरेश्वरादीनां लिंगानामिह संभवम् । श्रुत्वा नरो न लिप्येत महापातककर्दमैः
পৰাশৰেশ্বৰ আদি লিঙ্গসমূহৰ ইয়াত প্ৰাদুৰ্ভাৱৰ কথা শুনিলে মানুহ মহাপাপৰ কাদাত লিপ্ত নহয়।
Verse 85
कंदुकेश समुत्पत्तिं व्याघ्रे शाविर्भवं तथा । समाकर्ण्य नरो जातु नोपसर्गैः प्रदूयते
কণ্ডুকেশৰ উৎপত্তি আৰু ব্যাঘ্ৰত প্ৰাদুৰ্ভাৱৰ কথা শুনিলে মানুহ কেতিয়াও উপসৰ্গ-আপদে দুষিত নহয়।
Verse 86
उटजेश्वर लिंगं तु व्याघ्रेशात्पश्चिमे स्थितम् । भक्तरक्षार्थमुद्भूतं स्यात्समभ्यर्च्य निर्भयः
উটজেশ্বৰ নামৰ লিঙ্গটো ব্যাঘ্ৰেশ্বৰাৰ পশ্চিমে অৱস্থিত। ভক্তৰক্ষা অৰ্থে ই প্ৰাদুৰ্ভূত; ইয়াক সম্যক আৰাধনা কৰিলে মানুহ নিৰ্ভয় হয়।