Adhyaya 7

Verse 1

अगस्तिरुवाच । मथुरायां द्विजः कश्चिदभूद्भूदेवसत्तमः । तस्य पुत्रो महातेजाः शिवशर्मेति विश्रुतः

অগস্ত্য ক’লে: মথুৰাত এজন দ্বিজ আছিল, ভূদেৱসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ—পৃথিৱীৰ ওপৰত দেবসম ব্ৰাহ্মণ। তেওঁৰ পুত্ৰ মহাতেজস্বী, ‘শিৱশৰ্মা’ নামে খ্যাত আছিল।

Verse 2

अधीत्यवेदान्विधिवदर्थं विज्ञाय तत्त्वतः । पठित्वा धर्मशास्त्राणि पुराणान्यधिगम्य च

তেওঁ বিধিমতে বেদসমূহ অধ্যয়ন কৰিলে আৰু তত্ত্বতঃ তাৰ অৰ্থ বুজিলে। ধৰ্মশাস্ত্ৰসমূহ পাঠ কৰি আৰু পুৰাণসমূহো সম্পূৰ্ণৰূপে অধিগম্য কৰি,

Verse 3

अंगान्यभ्यस्य तर्कांश्च परिलोड्य समंततः । मीमांसाद्वयमालोक्य धनुर्वेदं विगाह्य च

তেওঁ বেদাঙ্গসমূহৰ অনুশীলন কৰিলে আৰু তৰ্ক-চিন্তাৰ পদ্ধতিসমূহ সকলো দিশে পৰীক্ষা কৰিলে। দুয়ো মীমাংসা অৱলোকন কৰি, আৰু ধনুৰ্বেদৰ জ্ঞানতো প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 4

आयुर्वेदं विचार्यापि नाट्यवेदे कृतश्रमः । अर्थशास्त्राण्यनेकानि प्राप्याश्वगजचेष्टितम्

আয়ুৰ্বেদ বিচাৰ কৰিও, নাট্যবেদত তেওঁ পৰিশ্ৰম কৰিলে; বহু অৰ্থশাস্ত্ৰ লাভ কৰি, অশ্ব-গজৰ চাল-চলন আৰু প্ৰশিক্ষণৰ কৌশল শিকিলে।

Verse 5

कलासु च कृताभ्यासो मन्त्रशास्त्रविचक्षणः । भाषाश्च नाना देशानां लिपीर्ज्ञात्वा विदेशजाः

কলাসু তেওঁ অনুশীলন কৰিছিল, মন্ত্ৰশাস্ত্ৰত আছিল বিচক্ষণ; আৰু বহু দেশৰ ভাষা শিকি, বিদেশৰ পৰা অহা লিপিসমূহো জানিলে।

Verse 6

अर्थानुपार्ज्य धर्मेण भुक्त्वा भोगान्यदृच्छया । उत्पाद्य पुत्रान्सुगुणांस्तेभ्यो ह्यर्थं विभज्य च

ধৰ্মমতে অৰ্থ উপাৰ্জন কৰি, অতি জোৰ নকৰাকৈ ভোগ উপভোগ কৰিলে; সৎগুণী পুত্ৰ জন্ম দিলে আৰু তেওঁলোকক অংশ অনুসাৰে ধন বণ্টন কৰিলে।

Verse 7

यौवनं गत्वरं ज्ञात्वा जरां दृष्ट्वाश्रितां श्रुतिम् । चिन्तामवाप महती शिवशर्मा द्विजोत्तमः

যৌৱন ক্ষণভঙ্গুৰ বুলি জানি, আৰু শ্ৰুতি-কথিতভাৱে জৰা আহি আশ্ৰয় লোৱা দেখিয়ে, উত্তম দ্বিজ শিৱশৰ্মা গভীৰ চিন্তা আৰু উদ্বেগত নিমগ্ন হ’ল।

Verse 8

पठतो मे गतः कालस्तथोपार्जयतो धनम् । नाराधितो महेशानः कर्मनिर्मूलनक्षमः

‘মোৰ সময় পঢ়া-শুনাত গ’ল, আৰু ধন উপাৰ্জনতো তেনেকৈয়ে; কিন্তু কৰ্মৰ মূল উচ্ছেদ কৰিব পৰা মহেশানক মই আৰাধনা নকৰিলোঁ।’

Verse 9

न मया तोषितो विष्णुः सर्वपापहरो हरिः । सर्वकामप्रदो नृणां गणेशो नार्चितो मया

মোৰ দ্বাৰা বিষ্ণু—হৰি, যি সকলো পাপ হৰণ কৰে—প্ৰসন্ন কৰা হোৱা নাই; আৰু গণেশ, যি মানুহক সকলো কামনা-পূৰণৰ ফল দান কৰে, মোৰ দ্বাৰা আৰাধিত হোৱা নাই।

Verse 10

तमस्तोमहरः सूर्यो नार्चि तो वै मया क्वचित् । महामाया जगद्धात्री न ध्याता भवबंधहृत्

অন্ধকাৰৰ স্তূপ নাশ কৰা সূৰ্যক মই কেতিয়াও আৰাধনা কৰা নাই; আৰু মহামায়া, জগতধাত্রী মাতৃ, যি সংসাৰ-বন্ধন ছিন্ন কৰে, তাকো মই ধ্যান কৰা নাই।

Verse 11

न प्रीणिता मया देवा यज्ञैः सर्वैः समृद्धिदाः । तुलसीवन शुश्रूषा न कृता पापशांतये

মোৰ দ্বাৰা দেৱতাসকল—সমৃদ্ধিদাতা—কোনো যজ্ঞৰ দ্বাৰা সন্তুষ্ট কৰা হোৱা নাই; আৰু পাপ-শান্তিৰ বাবে তুলসী-বনৰ সেৱাও মই কৰা নাই।

Verse 12

न मया तर्पिता विप्रा मृष्टान्नैर्मधुरै रसैः । इहापि च परत्रापि विपदामनुतारकाः

মোৰ দ্বাৰা ব্ৰাহ্মণসকলক সুস্বাদু শুদ্ধ আহাৰ আৰু মিঠা ৰসেৰে তৃপ্ত কৰা হোৱা নাই—যি কৰ্ম ইহলোকতো আৰু পৰলোকতো বিপদ পাৰ কৰায়।

Verse 13

बहुपुष्पफलोपेताः सुच्छायाः स्निग्धपल्लवाः । पथि नारोपिता वृक्षा इहामुत्रफलप्रदाः

বহু ফুল-ফলযুক্ত, সুশীতল ছাঁ দিয়া, কোমল চকচকে পল্লৱধাৰী গছ মই পথৰ কাষত ৰোপণ কৰা নাই—যি ইহলোক আৰু পৰলোক দুয়োতে ফল দান কৰে।

Verse 14

दुकूलैः स्वानुकूलैश्च चोलैः प्रत्यंगभूषणैः । नालंकृताः सुवासिन्य इहामुत्रसुवासदाः

মই ইহলোক আৰু পৰলোকত সুখদায়ক, সুন্দৰ দুুকূল, মনোমত চোলা আৰু অঙ্গভূষণেৰে সুচৰিত্ৰা সুৱাসিনীক অলংকৃত কৰা নাই।

Verse 15

द्विजाय नोर्वरा दत्ता यमलोकनिवारिणी । सुवर्णं न सुवर्णाय दत्तं दुरितहृत्परम्

মই দ্বিজ (ব্ৰাহ্মণ)ক যমলোক নিবারণকাৰী উৰ্বৰা ভূমি দান কৰা নাই; আৰু যোগ্য পাত্ৰক সুৱৰ্ণো দিয়া নাই—যি সৰ্বোত্তমভাৱে পাপ দূৰ কৰে।

Verse 16

नालंकृता सवत्सा गौः पात्राय प्रतिपादिता । इह पापापहंत्र्याशु सप्तजन्मसुखावहा

মই যোগ্য পাত্ৰক বাছুৰসহ অলংকৃত গাই দান কৰা নাই—ই দান ইহলোকে শীঘ্ৰে পাপ নাশ কৰে আৰু সাত জন্মলৈ সুখ আনে।

Verse 17

ऋणापनुत्तये मातुः कारितो न जलाशयः । नातिथिस्तोषितः क्वापि स्वर्गमार्गप्रदर्शकः

মাতৃঋণ শোধ কৰিবলৈ মই কোনো জলাশয় নিৰ্মাণ কৰোৱা নাই; আৰু কেতিয়াও অতিথিক সন্তুষ্ট কৰা নাই—যদিও অতিথিসেৱাই স্বৰ্গৰ পথ দেখুৱায়।

Verse 18

छत्रोपानत्कुंडिकाश्च नाध्वगाय समर्पिताः । यास्यतः संयमिन्यां हि स्वर्गमार्गसुखप्रदाः

মই পথিকক ছত্ৰ, জোতা আৰু কুণ্ডিকা (পানীৰ পাত্ৰ) অৰ্পণ কৰা নাই—ই দান সংযমনী (যমৰ নগৰী)লৈ যোৱা জনক স্বৰ্গমাৰ্গত আৰাম-সুখ দিয়ে।

Verse 19

न च कन्याविवाहार्थं वसु क्वापि मयार्पितम् । इह सौख्यसमृद्ध्यर्थं दिव्यकन्यार्पकं दिवि

কন্যাৰ বিবাহৰ কাৰণে মই কেতিয়াও ক’তো ধন অৰ্পণ কৰা নাই। এই জীৱনত সুখ-সমৃদ্ধিৰ হেতু স্বৰ্গত দিৱ্য কন্যা অৰ্পণৰ ফলদায়ক সেই দানও মই কৰা নাই।

Verse 20

न वाजपेयावभृथे स्नातो लोभवशादहम् । इह जन्मनि चान्यस्मिन्बहुमृष्टान्नपानदे

লোভৰ বশত মই বাজপেয় যজ্ঞৰ অন্তিম অৱভৃথ স্নানত স্নান কৰা নাই। এই জন্মত বা আন কোনো জন্মতো মই বহুল পৰিমাণে সুস্বাদু শুদ্ধ অন্ন-পান দান কৰা উদাৰ দাতা হোৱা নাই।

Verse 21

न मया स्थापितं लिंगं कृत्वा देवालयं शुभम । यस्मिन्संस्थापिते लिंगो विश्वं संस्थापितं भवेत्

শুভ দেৱালয় নিৰ্মাণ কৰি মই লিঙ্গ স্থাপন কৰা নাই। যেতিয়া বিধিপূৰ্বক লিঙ্গ স্থাপিত হয়, তেতিয়া যেন সমগ্ৰ বিশ্বই দৃঢ়ভাৱে প্রতিষ্ঠিত হয়।

Verse 22

विष्णोरायतनं नैव कृतं सर्वसमृद्धिदम् । न च सूर्यगणेशानां प्रतिमाः कारिता मया

সৰ্বসমৃদ্ধিদায়ক বিষ্ণুৰ আয়তন মই একেবাৰে নিৰ্মাণ কৰা নাই। আৰু সূৰ্য আৰু গণেশৰ প্ৰতিমাও মই নিৰ্মাণ কৰোৱা নাই।

Verse 23

न गौरी न महालक्ष्मीश्चित्रेपि परिलेखिते । प्रतिमाकरणे चैषां न कुरूपो न दुर्भगः

গৌৰী বা মহালক্ষ্মীক মই চিত্ৰতো কেতিয়াও অংকন কৰোৱা নাই। আৰু তেওঁলোকৰ প্ৰতিমা নিৰ্মাণ কৰিলে মানুহ কুৰূপ নহয়, নতুবা দুৰ্ভাগ্যবানও নহয়।

Verse 24

सुसूक्ष्माणि विचित्राणि नोज्ज्वलान्यंबराण्यपि । समर्पितानि विप्रेभ्यो दिव्यांबर समृद्धये

মই ব্ৰাহ্মণসকললৈ অতি সূক্ষ্ম, বিচিত্ৰ নক্সাযুক্ত আৰু দীপ্তিমান বস্ত্ৰো অৰ্পণ নকৰিলোঁ—যি দিৱ্য বস্ত্ৰ-সমৃদ্ধি আৰু শোভা বৃদ্ধি কৰে।

Verse 25

न तिलाश्च घृतेनाक्ताः सुसमिद्धे हुताशने । हुता वै मन्त्रपूताश्च सर्वपापापनुत्तये

মই ঘিউৰে লেপা তিলো সু-প্ৰজ্বলিত হোমাগ্নিত আহুতি নকৰিলোঁ—মন্ত্ৰে পৱিত্ৰ কৰা সেই নিবেদন—সৰ্বপাপ নাশৰ বাবে।

Verse 26

श्रीसूक्तं पावमानी च ब्राह्मणो मंडलानि च । जप्तं पुरुषसूक्तं न पापारि शतरुद्रियम्

মই শ্ৰীসূক্ত, পাৱমানী, ব্ৰাহ্মণ-মণ্ডলসমূহ আৰু পুৰুষসূক্ত জপ নকৰিলোঁ; পাপনাশক শতৰুদ্ৰীয়ো পাঠ নকৰিলোঁ।

Verse 27

अश्वत्थ सेवा न कृता त्यक्त्वा चार्कं त्रयोदशीम् । सद्यः पापहरा सा हि न रात्रौ न भृगोर्दिने

মই অশ্বত্থ (পিপল) গছৰ সেৱা নকৰিলোঁ, আৰু অৰ্ক-ত্রয়োদশী ব্ৰতোও অৱহেলা কৰিলোঁ। সেই আচাৰ তৎক্ষণাৎ পাপ হৰে—কিন্তু মই ন ৰাতিতে, ন ভৃগুবাৰে (শুক্ৰবাৰে) কৰিলোঁ।

Verse 28

शयनीयं न चोत्सृष्टं मृदुला च प्रतूलिका । दीपीदर्पणसंयु्क्तं सर्वभोगसमृद्धिदम्

মই শয়ন-দান নকৰিলোঁ, ন মৃদু তকিয়াও দান দিলোঁ—দীপ আৰু দৰ্পণসহ—যি সকলো ভোগৰ সমৃদ্ধি দান কৰে।

Verse 29

अजाश्वमहिषी मेषी दासी कृष्णाजिनं तिलाः । सकरंभास्तोयकुंभा नासनं मृदुपादुके

(দানত) ছাগলী, ঘোঁৰা, মহিষ, মেষ, দাসী, কৃষ্ণাজিন (ক’লা হৰিণৰ ছাল) আৰু তিল; লগতে মসলা-মিশ্ৰিত কৰম্ভ/কাঞ্জি, পানীৰ কলহ, আসন আৰু কোমল পাদুকা দান কৰিব লাগে।

Verse 30

पादाभ्यंगं दीपदानं प्रपादानं विशेषतः । व्यजनं वस्त्रतांबूलं तथान्यन्मुखवासकृत

পাদাভ্যঙ্গ (পায়ে তেল-মালিশ), দীপদান, আৰু বিশেষকৈ প্ৰপাদান (পানীয়-স্থল/পিয়াউ দান); লগতে পাখা, বস্ত্ৰ, তাম্বূল (পান) আৰু পথিকক আৰাম-শীতলতা দিয়া আন আন সৎকৰ্ম।

Verse 31

नित्यश्राद्धं भूतबलिं तथाऽतिथि समर्चनम् । विशन्त्यन्यानि दत्त्वा च प्रशस्यानि यमालये

নিত্য শ্ৰাদ্ধ, ভূতবলি, আৰু অতিথিৰ সমাৰ্চনা—এইবোৰ আৰু আন প্ৰশংসনীয় দান দিয়া পুণ্যসমূহ যমালয়তো স্তুত হয়।

Verse 32

न यमं यमदूतांश्च नयामीरपि यातनाः । पश्यन्ति ते पुणयभाजो नैतच्चापि कृतं मया

যিসকল পুণ্যভাগী, তেওঁলোকে যমকো নেদেখে, যমদূতকো নেদেখে, নৰক-পথৰ যাতনাও নেদেখে; তথাপি এই পুণ্যো মোৰ দ্বাৰা কৰা নহ’ল।

Verse 33

कृच्छ्रचांद्रायणादीनि तथा नक्तव्रतानि च । शरीरशुद्धिकारीणि न कृतानि क्वचिन्मया

কৃচ্ছ্ৰ, চান্দ্ৰায়ণ আদি তপস্যা, আৰু নক্তব্ৰত সদৃশ ব্ৰত—যিবোৰ দেহশুদ্ধিকাৰী—সেইবোৰ মই কেতিয়াও কৰা নাই।

Verse 34

गवाह्निकं च नोदत्तं कोकंडूतिर्न वै कृता । नोद्धृता पंकमग्ना गौर्गोलोकसुखदायिनी

ন গোৱালৈ দৈনিক প্ৰাপ্য (সেৱা/আহাৰ) দান কৰিলোঁ, ন গোৰ দুখ-দুৰ্দশা নিবারণৰ কৰ্ম কৰিলোঁ; ন কাদাত ডুবা গোক উঠালোঁ—যি গোৱে গলোকৰ সুখ দান কৰে।

Verse 35

नार्थिनः प्रार्थितैरर्थैः कृतार्था हि मया कृताः । देहिदेहीति जल्पाको भविष्याम्यन्यजन्मनि

মই আৰ্ত-প্ৰাৰ্থীসকলক তেওঁলোকে যি বস্তু বিচাৰিছিল, সেয়া দি কৃতাৰ্থ নকৰিলোঁ। সেয়ে অন্য জন্মত মই ‘দেহি দেহি’—‘দিয়া, দিয়া’ বুলি কঁপা-চিঞৰা কৰা জন হ’ম।

Verse 36

न वेदा न च शास्त्राणि नार्धो दारा न नो सुतः । न क्षेत्रं न च हर्म्यादि मायांतमनुयास्यति

ন বেদ, ন শাস্ত্ৰ; ন ধন, ন পত্নী, ন পুত্ৰ; ন ক্ষেত্ৰ, ন অট্টালিকা আদি—এবোৰৰ একোৱেই জীৱনৰ অন্তলৈ কাৰো সৈতে নাযায়।

Verse 37

शिवशर्मेति संचिंत्य बुद्धिं संधाय सर्वतः । निश्चिकाय मनस्येवं भवेत्क्षेमतरं मम

‘শিৱৰ শৰণ-কল্যাণ’ বুলি চিন্তা কৰি, চিত্তক সকলো দিশৰ পৰা একাগ্ৰ কৰি, মই অন্তৰত এইদৰে স্থিৰ সংকল্প কৰিলোঁ—‘এইদৰে মোৰ বাবে অধিক ক্ষেম আৰু মঙ্গল হ’ব।’

Verse 38

यावत्स्वस्थोस्ति मे देहो यावन्नेंद्रियविक्लवः । तावत्स्वश्रेयसां हेतुं तीर्थयात्रां करोम्यहम्

যেতিয়ালৈকে মোৰ দেহ সুস্থ আৰু ইন্দ্ৰিয়সমূহ দুর্বল নহয়, তেতিয়ালৈকে মই নিজৰ পৰম শ্ৰেয়ৰ হেতু কৰি তীৰ্থযাত্ৰা কৰিম।

Verse 39

दिनानि पंचपाण्येवमतिवाह्य गृहो द्विजः । शुभे तिथौ शुभे वारे शुभलग्नबले द्विजः

এইদৰে গৃহত পাঁচ দিন অতিবাহিত কৰি, দ্বিজে শুভ তিথি, শুভ বাৰ আৰু বলৱান শুভ লগ্ন বাছি লৈ মঙ্গলক্ষণত যাত্ৰাৰ বাবে সাজু হ’ল।

Verse 40

उपोष्य रजनीमेकां प्रातः श्राद्धं विधाय च । गणेशान्ब्राह्मणान्नत्वा भुक्त्वा प्रस्थितवान्सुधीः

এটা ৰাতি উপবাস কৰি, পুৱাতে শ্ৰাদ্ধ সম্পন্ন কৰিলে। তাৰ পাছত গণেশ আৰু ব্ৰাহ্মণসকলক নমস্কাৰ কৰি, আহাৰ গ্ৰহণ কৰি সেই সুধী যাত্ৰালৈ ওলাই গ’ল।

Verse 41

इति निश्चित्य निर्वाणपदनिःश्रेणिकां पराम् । सर्वेषामेव जंतूनां तत्र संस्थितिकारिणाम्

এইদৰে স্থিৰ সিদ্ধান্ত কৰি, মুক্তিপদলৈ লৈ যোৱা সেই পৰম সোপানক গ্ৰহণ কৰিলে—য’ত আশ্ৰয় লৈ অৱস্থিত হোৱা সকলো জীৱৰ বাবে ই নিৰ্ধাৰিত—আৰু সৰ্বোচ্চ কল্যাণত মন স্থাপন কৰিলে।

Verse 42

अथ पंथानमाक्रम्य कियंतमपि स द्विजः । मुहूर्तं पथि विश्रम्याचिंतयत्प्राक्क्व याम्यहम्

তাৰ পাছত পথত পা দি কিছুমান দূৰ আগবাঢ়ি সেই দ্বিজে বাটতে এটা মুহূৰ্ত বিশ্ৰাম লৈ ভাবিলে—“প্ৰথমে মই ক’লৈ যাম?”

Verse 43

भुवि तीर्थान्यनेकानि लोलमायुश्चलं मनः । ततः सप्तपुरीर्यायां सर्वतीर्थानि तत्र यत्

“পৃথিৱীত বহু তীৰ্থ আছে; আয়ু অস্থিৰ আৰু মন চঞ্চল। সেয়ে মই সপ্তপুৰীলৈ যাম, কিয়নো তাতেই সকলো তীৰ্থ একত্ৰিত।”

Verse 44

अयोध्यां च पुरीं गत्वा सरयूमवगाह्य च । तत्तत्तीर्थेषु संतर्प्य पितॄन्पिंडप्रदानतः

তেওঁ অযোধ্যা নগৰলৈ গৈ সৰযূ নদীত স্নান কৰিলে; তাত বিভিন্ন তীৰ্থত পিণ্ড-দান কৰি পিতৃসকলক তৃপ্ত কৰিলে।

Verse 45

पंचरात्रमुषित्वा तु ब्राह्मणान्परिभोज्य च । प्रयागमगमद्विप्रस्तीर्थराजं सुहृष्टवत्

পাঁচ ৰাতি তাত বাস কৰি আৰু ব্ৰাহ্মণসকলক বিধিমতে ভোজন কৰাই, সেই দ্বিজ প্ৰয়াগ—তীৰ্থৰাজ—লৈ অতি আনন্দেৰে গ’ল।

Verse 46

सिताऽसिते सरिच्छ्रेष्ठे यत्रास्तां सुरदुर्लभे । यत्राप्लुतो नरः पापः परं ब्रह्माधिगच्छति

সেই ঠাইত, য’ত সৰিতাসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ সীতা আৰু অসীতা অৱস্থিত—দেৱতাসকলৰো দুষ্প্ৰাপ্য—তাত স্নান কৰা পাপী মানুহেও পৰম ব্ৰহ্ম লাভ কৰে।

Verse 47

क्षेत्रं प्रजापतेः पुण्यं सर्वेषामेव दुर्लभम् । लभ्यते पुण्यसंभारैर्नान्यथार्थस्य राशिभिः

প্ৰজাপতিৰ এই পুণ্য ক্ষেত্ৰ সকলোৰে বাবে দুষ্প্ৰাপ্য; ই কেৱল পুণ্য-সঞ্চয়ৰ বলত লাভ হয়, কেৱল ধনৰ ঢেৰৰে নহয়।

Verse 48

दमयंतीं कलिं कालं कलिंदतनयां शुभाम् । आगत्य मिलिता यत्र पुण्या स्वर्गतरंगिणी

সেই ঠাইত পুণ্যময় ‘স্বৰ্গ-তৰঙ্গিণী’—স্বৰ্গৰ দৰে প্ৰবাহিত নদী—আহি দময়ন্তী, কালী, কাল আৰু কলিন্দৰ শুভ কন্যা (যমুনা)ৰ সৈতে মিলিত হয়।

Verse 49

प्रकृष्टं सर्वयागेभ्यः प्रयागमिति गीयते । यज्वनां पुनरावृत्तिर्न प्रयागार्द्रवर्ष्मणाम्

প্ৰয়াগক সকলো যজ্ঞতকৈ উৎকৃষ্ট বুলি গোৱা হয়। যিসকল যজমানৰ দেহ প্ৰয়াগ-স্নানৰ পবিত্ৰ জলে সিক্ত, তেওঁলোকৰ বাবে পুনৰ সংসাৰত ঘূৰি অহা নাই।

Verse 50

यत्र स्थितः स्वयं साक्षाच्छूलटंको महेश्वरः । तत्राप्लुतानां जंतूनां मोक्षवर्त्मोपदेशकः

য’ত মহেশ্বৰ স্বয়ং সাক্ষাৎ শূলটংক ৰূপে অৱস্থিত, তাত স্নান কৰা জীৱসমূহক তেওঁ মোক্ষলৈ যোৱা পথৰ উপদেশ দিয়ে।

Verse 51

तत्राऽक्षय्यवटोऽप्यस्ति सप्तपातालमूलवान् । प्रलयेपि यमारुह्य मृकंडतनयोऽवसत्

তাত অক্ষয়-বটও আছে, যাৰ মূল সাত পাতাললৈকে বিস্তৃত। প্ৰলয়তো তাত উঠি মৃকণ্ডৰ পুত্ৰে নিৰ্ভয়ে বাস কৰিছিল।

Verse 52

हिरण्यगर्भो विज्ञेयः स साक्षाद्वटरूपधृक् । तत्समीपे द्विजान्भक्त्या संभोज्याक्षय पुण्यभाक्

জানিবা, হিৰণ্যগৰ্ভ তাত সাক্ষাৎ বটৰূপ ধৰি প্ৰকাশিত। তাৰ ওচৰত ভক্তিভাৱে দ্বিজসকলক ভোজন কৰালে অক্ষয় পুণ্য লাভ হয়।

Verse 53

यत्र लक्ष्मीपतिः साक्षाद्वैकुंठादेत्य मानवान् । श्रीमाधवस्वरूपेण नयेद्विष्णोः परं पदम्

য’ত লক্ষ্মীপতি স্বয়ং বৈকুণ্ঠৰ পৰা আহি, শ্ৰী মাধৱৰূপে মানৱক বিষ্ণুৰ পৰম পদলৈ লৈ যায়।

Verse 54

श्रुतिभिः परिपठ्येते सिताऽसित सरिद्वरे । तत्राप्लुतां गाह्यमृतं भवंतीति विनिश्चितम्

শ্ৰুতিসমূহে নিজেই উত্তম নদীদ্বয়ক ‘সিতা’ আৰু ‘অসিতা’ বুলি ঘোষণা কৰে। নিশ্চিত সিদ্ধান্ত এই যে, তাত স্নান কৰোঁতাসকলে অমৃতসম অমৰতাৰ ভাগ লাভ কৰে।

Verse 56

शिवलोकाद्ब्रह्मलोकादुमालोकवरात्पुनः । कुमारलोकाद्वैकुंठात्सत्यलोकात्समंततः । तपोजनमहर्भ्यश्च सर्वे स्वर्लोकवासिनः । भुवोलोकाच्च भूर्लोकान्नागलोकात्तथाऽखिलात्

শিৱলোক, ব্ৰহ্মলোক আৰু উমাৰ উত্তম লোকৰ পৰা পুনৰ; কুমাৰলোক, বৈকুণ্ঠ আৰু সত্যলোকৰ পৰা চাৰিওফালে; তপোলোক, জনলোক, মহৰ্লোকৰ পৰা—আৰু স্বৰ্গলোকৰ সকলো বাসিন্দা; ভুৱৰ্লোক আৰু ভূৰ্লোকৰ পৰা, লগতে নাগলোকসহ সকলো দিশৰ পৰা—সকলো আহে।

Verse 57

अचला हिमवन्मुख्याः कल्पवृक्षादयो नगाः । स्नातुं माघे समायांति प्रयागमरुणोदये

অচল—হিমৱান আদি মহাপৰ্বতসমূহ, আৰু কল্পবৃক্ষ আদি আশ্চৰ্য সত্তাসকলেও—মাঘ মাহত অৰুণোদয়ত প্ৰয়াগত স্নান কৰিবলৈ আহে।

Verse 58

दिगंगनाः प्रार्थयंति यत्प्रयागानिलानपि । तेपि नः पावयिष्यंति किं कुर्मः पंगवो वयम्

দিশাৰ কন্যাসকলে প্ৰয়াগৰ বতাহকো প্ৰাৰ্থনা কৰে—‘সিহঁতেও আমাক পবিত্ৰ কৰিব; আমি পংগু হৈ কি কৰিম?’ বুলি শোক কৰে।

Verse 59

अश्वमेधादियागाश्च प्रयागस्य रजः पुनः । तुलितं ब्रह्मणा पूर्वं न ते तद्रजसा समाः

অশ্বমেধ আদি যজ্ঞসমূহক ব্ৰহ্মাই একদা প্ৰয়াগৰ ধূলিৰ সৈতে তুলনা কৰি ওজন কৰিছিল; সেই যজ্ঞসমূহ সেই ধূলিৰ সমানও নহ’ল।

Verse 60

मज्जागतानि पापानि बहुजन्मार्जितान्यपि । प्रयागनामश्रवणात्क्षीयंतेऽतीव विह्वलम्

অন্তৰত গভীৰকৈ ডুবি থকা, বহু জন্মত সঞ্চিত পাপসমূহো প্ৰয়াগ নামৰ শ্ৰৱণ-মাত্ৰতেই অতিশয় বিচলিত হৈ ক্ষয় হয়।

Verse 61

धर्मतीर्थमिदं सम्यगर्थतीर्थमिदं परम् । कामिकं तीर्थमेतच्च मोक्षतीर्थमिदं ध्रुवम्

ইয়াই নিঃসন্দেহে ধৰ্ম-তীৰ্থ; ইয়াই পৰম অৰ্থ-তীৰ্থ। এই স্থানেই কামনা-পূৰক তীৰ্থ, আৰু নিশ্চিতভাৱে ই মোক্ষ-তীৰ্থ।

Verse 62

ब्रह्महत्यादि पापानि तावद्गर्जंति देहिषु । यावन्मज्जंति नो माघे प्रयागे पापहारिणि

ব্ৰহ্মহত্যা আদি পাপসমূহ দেহধাৰীসকলৰ ভিতৰত তেতিয়ালৈকে গর্জে, যেতিয়ালৈকে তেওঁলোকে মাঘ মাহত পাপহাৰিণী প্ৰয়াগত স্নান নকৰে।

Verse 63

तद्विष्णोः परमं पदं सदा पश्यंति सूरयः । एतद्यत्पठ्यते वेदे तत्प्रयागं पुनः पुनः

বিষ্ণুৰ সেই পৰম পদক সূৰিসকল সদায় দৰ্শন কৰে। যি তত্ত্ব বেদত পঠিত হয়, সেয়াই পুনঃ পুনঃ প্ৰয়াগ।

Verse 64

सरस्वती रजो रूपा तमोरूपा कलिंदजा । सत्त्वरूपा च गंगात्र नयंति ब्रह्मनिर्गुणम्

ইয়াত সৰস্বতী ৰজোগুণ-স্বৰূপা, কালিন্দজা (যমুনা) তমোগুণ-স্বৰূপা, আৰু গঙ্গা সত্ত্বগুণ-স্বৰূপা; এই তিনিও একেলগে নিৰ্গুণ ব্ৰহ্মলৈ নি যায়।

Verse 65

इयं वेणीहि निःश्रेणी ब्रह्मणो वर्त्मयास्यतः । जंतोर्विशुद्धदेहस्य श्रद्धाऽश्रद्धाप्लुतस्य च

এই ‘ৱেণী’ ব্ৰহ্মলৈ উঠাৰ সিঁড়ি—যাত্ৰীৰ পথ। ই শুদ্ধ দেহধাৰী জীৱৰ বাবে, সি শ্ৰদ্ধাৰে পূৰ্ণ হওক বা শ্ৰদ্ধাহীন হলেও।

Verse 66

काशीति काचिदबला भुवनेषु रूढा लोलार्क केशवविलोलविलोचना । तद्दोर्युगं च वरणासिरियं तदीया वेणीति याऽत्र गदिताऽक्षयशर्मभूमिः

সকলো জগততে ‘কাশী’ নামে এক কুমাৰী প্ৰসিদ্ধ, লোলাৰ্ক আৰু কেশৱৰ দৰে চঞ্চল দৃষ্টিযুক্ত। তাইৰ দুটা বাহু বৰণা আৰু অসী; আৰু ইয়াত কোৱা ‘ৱেণী’ তাইৰ বেণী—ই অক্ষয় শান্তি আৰু মঙ্গলৰ ভূমি।

Verse 67

अगस्तिरुवाच । सुधर्मिणि गुणांस्तस्य कोत्र वर्णयितुं क्षमः । तीर्थराजप्रयागस्य तीर्थैः संसेवितस्य च

অগস্তি ক’লে: হে ধৰ্মিষ্ঠ, ইয়াত কোনে তেওঁৰ গুণ বৰ্ণনা কৰিবলৈ সক্ষম—সেই প্ৰয়াগৰ, যি তীৰ্থৰাজ, আৰু আন তীৰ্থসমূহে যাক সেৱা কৰে?

Verse 68

पापिनां यानि पापानि प्रसह्य क्षालितान्यहो । तच्छुद्ध्यै सेव्यते तीर्थैः प्रयागमधिकं ततः

আহা! পাপীৰ পাপসমূহ বলপূৰ্বক ধুই পেলোৱা হয়। সেই শুদ্ধিৰ বাবেই আন তীৰ্থসমূহ প্ৰয়াগক সেৱা কৰে; সেয়ে প্ৰয়াগ তেওঁলোকতকৈ মহান।

Verse 69

प्रयागस्य गुणान्ज्ञात्वा शिवशर्मा द्विजः सुधीः । तत्र माघमुष्त्वाऽथ प्राप वाराणसीं पुरीम्

প্ৰয়াগৰ গুণ জানি, জ্ঞানী দ্বিজ শিৱশৰ্মাই তাত মাঘ মাহ কটালে; তাৰ পাছত তেওঁ বাৰাণসী নগৰীত উপস্থিত হ’ল।

Verse 70

प्रवेश एव संवीक्ष्य स देहलिविनायकम् । अन्वलिंपत्ततो भक्त्या साज्यसिंदूरकर्दमैः

প্ৰৱেশমুখতেই দেহলী-বিনায়কক দেখি, তেওঁ ভক্তিভাৱে ঘিউ আৰু ৰঙা সিন্দূৰৰ মিশ্ৰিত লেপেৰে শ্ৰদ্ধাৰে অনুলেপন কৰিলে।

Verse 71

निवेद्यमोदकान्पंच वंचयंतं निजं जनम् । महोपसर्गवर्गेभ्यस्ततोंऽतः क्षेत्रमाविशत्

পাঁচটা মোদক নৈবেদ্য ৰূপে অৰ্পণ কৰি, নিজৰ লোকসকলৰ পৰা মহা-বিপদসমূহ দূৰ কৰি, তেতিয়া তেওঁ পৱিত্ৰ কাশী-ক্ষেত্ৰত প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 72

आगत्य दृष्ट्वा मणिकर्णिकायामुदग्वहां स्वर्गतरंगिणीं सः । संक्षीणपुण्येतरपुण्यकर्मणां नृणां गणैः स्थाणुगणैरिवावृताम्

তাত উপস্থিত হৈ তেওঁ মণিকৰ্ণিকাত স্বৰ্গ-বহনকাৰী, স্বৰ্গ-তৰংগিণী নদীক দেখিলে; যাৰ চাৰিওফালে পুণ্য-পাপ মিশ্ৰ কৰ্ম ক্ষয় হোৱা নৰসমূহৰ ভিৰ—স্থাণু (শিৱ)ৰ গণসমূহে ঘেৰি থকাৰ দৰে।

Verse 73

सचैलमाप्लुत्य जलेऽमलेऽमलेऽविलंबमालंबित शुद्धबुद्धिः । संतर्प्य देर्वीषमनुष्यदिव्यपितॄन्पितॄन्स्वान्सहि कर्मकांडवित्

নিৰ্মল, কলুষহীন জলত—বস্ত্ৰসহ—অৱিলম্বে স্নান কৰি, তেওঁৰ বুদ্ধি শুদ্ধ হ’ল। কৰ্মকাণ্ড-বিত সেইজন তৰ্পণৰ দ্বাৰা দেৱতা, ঋষি, মানুহ, দিব্য পিতৃগণ আৰু নিজৰ পিতৃসকলক সন্তুষ্ট কৰিলে।

Verse 74

विधाय च द्राक्स हि पंचतीर्थिकां विश्वेशमाराध्य ततो यथास्वम् । पुनःपुनर्वीक्ष्यपुरीं पुरारेरिदं मयालोकिनवेति विस्मितः

তাৰ পাছত তেওঁ তৎক্ষণাৎ পঞ্চ-তীৰ্থ বিধান সম্পন্ন কৰি, বিধিমতে বিশ্বেশ্বৰক আৰাধনা কৰিলে। পুনঃপুনঃ তেওঁ পুৰাৰি (শিৱ)ৰ নগৰীক চাই বিস্মিত হৈ ভাবিলে—“মই সঁচাকৈ এই দৰ্শন কৰিলোঁ নে?”

Verse 75

न स्वः पुरी सा त्वनया पुरासमं समंजसापि प्रतिसाम्यमावहेत । प्रबंधभेदाद्व्यतिरिक्तपुस्तकप्रतिर्यथा सल्लिपिभेदभंगतः

স্বৰ্গৰ সেই নগৰীও এই প্ৰাচীন নগৰীৰ সৈতে যুক্তিসংগতভাৱেও সমতা লাভ কৰিব নোৱাৰে। যেনে ৰচনাৰ ভেদ আৰু উত্তম লিপিৰ পাৰ্থক্যৰ বাবে অন্য গ্ৰন্থৰ প্ৰতিলিপি মূলৰ সমান নহয়, তেনেই ইয়াতো।

Verse 76

पयोपि यत्रत्यमचिंत्यवैभवं दिविस्थिता साधुसुधाप्यतोमुधा । तथा प्रसूतेस्तु पयोधरे पयो न पीयते पीतमिदं यदि क्वचित्

ইয়াৰ ‘দুধ’ো অচিন্ত্য বৈভৱে ভৰপূৰ; সেয়ে স্বৰ্গস্থিত অমৃত-সুধাও ইয়াৰ তুলনাত তুচ্ছ যেন। তেনেদৰে মাতৃৰ স্তনৰ দুধ, যদি কেতিয়াবা এইটো আস্বাদ লোৱা হয়, তেন্তে পুনৰ নপীয়ে।

Verse 77

अनामयाश्चिंतनया न येशितुर्जनामनाग्यत्र विना पिनाकिना । न कर्मसत्कर्मकृतोपि कुर्वतेऽनुकुर्वते शर्वगणांश्च सर्वतः

তাত পিনাকধাৰী (শিৱ) বিনা, নিৰাময় চিন্তনেও মানুহে অধিপত্য লাভ নকৰে। সৎকৰ্ম কৰা লোকেও স্বতন্ত্ৰ কৰ্তা হৈ ‘কৰ্ম’ নকৰে; সকলোফালে শৰ্ব (শিৱ)ৰ গণসমূহৰ অনুগামী হৈহে কাৰ্য কৰে।

Verse 78

न वर्ण्यते कैः किल काशिकेयं जंतोः स्थितस्यात्र यतोंतकाले । पचेलिमैः प्राक्कृतपुण्यभारैरोंकारमोंकारयतींदुमौलिः

সঁচাকৈ, যি জীৱ অন্তকালত ইয়াত স্থিত থাকে, তাৰ বাবে কাশীৰ এই মহিমা কোনে বৰ্ণনা কৰিব? পূৰ্বজন্মৰ পুণ্যৰ পক্ক ভাৰবলে চন্দ্ৰমৌলী প্ৰভু (শিৱ) তাক পবিত্ৰ ওঁকাৰ উচ্চাৰণ কৰায়।

Verse 79

संसारिचिंतामणिरत्र यस्मात्तं तारकं सज्जनकर्णिकायाम् । शिवोभिधत्ते सहसांऽतकाले तद्गीयतेसौ मणि कर्णिकेति

কাৰণ ইয়াত সজ্জন-কৰ্ণিকাত অন্তকালত শিৱে হঠাতে তাৰক মন্ত্র উচ্চাৰে—যি সংসাৰবন্ধ লোকৰ বাবে চিন্তামণি সদৃশ। সেয়ে সেই স্থান ‘মণিকৰ্ণিকা’ নামে খ্যাত।

Verse 80

मुक्तिलक्ष्मी महापीठ मणिस्तच्चरणाब्जयोः । कर्णिकेयं ततः प्राहुर्यां जना मणिकर्णिकाम्

তাঁৰ পদ্মচৰণৰ ওচৰত মুক্তিলক্ষ্মীৰ মহাপীঠ আছে; তাত মণিও বিদ্যমান। সেয়ে লোকসকলে সেই স্থানক ‘কৰ্ণিকা’—কাণৰ অলংকাৰ—বুলি ঘোষণা কৰে, আৰু তাক মণিকৰ্ণিকা নামেৰে ডাকে।

Verse 81

जरायुजांडजोद्भिज्जाः स्वेदजाह्यत्र वासिनः । न समा मोक्षभाजस्ते त्रिदशैर्मुक्तिदुर्दशैः

ইয়াত বাস কৰা—জৰায়ুজ, আণ্ডজ, উদ্ভিজ আৰু স্বেদজ—সকলেই মোক্ষৰ অধিকাৰী। তেওঁলোক ত্ৰিদশ দেবতাসকলৰ সমান নহয়; কিয়নো দেবতাসকলে মোক্ষ অতি কষ্টে লাভ কৰে।

Verse 82

मम जन्म वृथाजातं दुर्वृत्तस्य जडात्मनः । नाद्ययावन्मयै क्षिष्ट काशिका मुक्तिकाशिका

‘মোৰ জন্ম বৃথা হ’ল—দুৰাচাৰী আৰু জড়বুদ্ধিৰ—যেতিয়ালৈকে মই কাশিকা নাযাওঁ, সেই মুক্তিদায়িনী কাশীলৈ।’

Verse 83

पुनःपुनश्च तत्क्षेत्रमतिथीकृत्यनेत्रयोः । विचित्रं च पवित्रं च तृप्तिं नाधिजगाम ह

পুনঃপুনঃ সেই ক্ষেত্ৰক চকুৰ অতিথি কৰি—বাৰে বাৰে দৰ্শন কৰি—যদিও ই বিচিত্ৰ আৰু পবিত্ৰ আছিল, তথাপি তেওঁ তৃপ্তি লাভ নকৰিলে।

Verse 84

सप्तानां च पुरीणां हि धुरी णामवयाम्यहम् । वाराणसीं सुनिर्वाणविश्राणनविचक्षणाम्

সাতখন পবিত্ৰ পুৰীৰ মাজত মই বাৰাণসীক সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ বুলি ঘোষণা কৰোঁ—ই সু-নিৰ্বাণ, পৰম মুক্তি দানত নিপুণ।

Verse 85

तथापि न चतस्रोन्या मया दृग्गोचरीकृताः । तासां प्रभावं विज्ञायाप्यागमिष्याम्य हं पुनः

তথাপি সেই অন্য চাৰিখন পবিত্ৰ নগৰী মোৰ দৃষ্টিগোচৰ হোৱা নাই। সিহঁতৰ প্ৰভাৱো জানি লৈ মই পুনৰো গৈ সিহঁতৰ দৰ্শন কৰিম।

Verse 86

तीर्थयात्रां प्रतिदिनं कुर्वन्नूनं सवत्सरम् । न प्राप सर्वतीर्थानि तीर्थं काश्यां तिलेतिले

এটা সত্য যে, কোনোবাই পূৰ্ণ এক বছৰ প্ৰতিদিন তীৰ্থযাত্ৰা কৰিলেও সকলো তীৰ্থত উপনীত হ’ব নোৱাৰে; কিয়নো কাশীত তিলেতিলে, কণেকণেও তীৰ্থ বিদ্যমান।

Verse 87

अगस्तिरुवाच । जानन्न पि गुणान्देवि क्षेत्रस्यास्य परान्द्विजः । नाना प्रमाणैः प्रवणो निरगात्स तथाप्यहो

অগস্তিয়ে ক’লে: হে দেবী, সেই দ্বিজে এই ক্ষেত্ৰৰ পৰম গুণসমূহ জানিছিল। নানাবিধ প্ৰমাণ আৰু প্ৰামাণ্যতাৰে প্ৰবণ হ’লেও—হায়—তথাপি সি প্ৰস্থান কৰিলে।

Verse 88

किं कुर्वंति हि शास्त्राणि सप्रमाणानि सुंदरि । महामायां भवित्री तां को निवारयितुं क्षमः

হে সুন্দৰী, প্ৰমাণসহ শাস্ত্ৰসমূহেও আসলে কি কৰিব পাৰে? যেতিয়া মহামায়া উদিত হ’বলৈ ধৰে, তেতিয়া তাক নিবাৰণ কৰিবলৈ কোন সক্ষম?

Verse 89

कः समुच्चलितं चेतस्तोयंवा संप्रतीपयेत् । प्रोच्चथानस्थितमपि स्वभावोयच्चलस्तयोः

উথলি উঠা মনক কোনে স্থিৰ কৰিব পাৰে—যেনেকৈ পানীক কোনে নিশ্চল কৰিব? পাত্ৰত ধৰি ৰাখিলেও, দুয়োটাৰ স্বভাৱ চঞ্চলেই থাকে।

Verse 90

शिवशर्मा व्रजन्सोथ देशाद्देशांतरं क्रमात् । महाकाल पुरीं प्राप कलिकालविवर्जिताम्

তেতিয়া শিৱশৰ্মাই দেশৰ পৰা দেশলৈ ক্ৰমে ক্ৰমে যাত্ৰা কৰি মহাকালৰ পুৰীত উপনীত হ’ল—কলিযুগৰ দোষে অস্পৰ্শিত পবিত্ৰ ধাম।

Verse 91

कल्पेकल्पेखिलंविश्वं कालयेद्यः स्वलीलया । तं कालं कलयित्वा यो महाकालो भवत्किल

যি প্ৰতি কল্পত নিজৰ দিৱ্য লীলাৰে সমগ্ৰ বিশ্বক লয় কৰে; সেই কালকো বশ কৰি—সেইজনেই নিশ্চয় মহাকাল, ‘মহা-সময়’।

Verse 92

पापादवंती सा विश्वमवंतीति निगद्यते । युगेयुगेन्यनाम्नी सा कलावुज्जयिनीति च

পাপৰ পৰা বিশ্বক ৰক্ষা কৰে বুলিয়েই তাইক ‘অৱন্তী’ বুলি কোৱা হয়। যুগে যুগে তাইৰ নাম ভিন্ন; আৰু কলিযুগত তাই ‘উজ্জয়িনী’ নামেও খ্যাত।

Verse 93

विपन्नो यत्र वै जंतुः प्राप्यापि शवतां स्फुटम् । न पूतिगंधमाप्नो ति समुच्छ्रयति न क्वचित्

সেই ঠাইত কোনো জীৱ মৰিও স্পষ্টকৈ শৱ হ’লেও, তাত দুৰ্গন্ধ নাহে; ক’তো পচি ফুলি উঠাও নহয়।

Verse 94

यमदूता न यस्यां हि प्रविशंति कदाचन । परःकोटीनि लिंगानि तस्यां संति पदेपदे

সেই নগৰীত যমৰ দূত কেতিয়াও প্ৰৱেশ নকৰে; আৰু তাত পদে পদে অগণন লিঙ্গ আছে—গণনাৰ অতীত।

Verse 95

हाटकेशो महाकालस्तारके शस्तथैव च । एकलिंगं त्रिधा भूत्वा त्रिलोकीं व्याप्य संस्थितम्

হাটকেশ, মহাকাল আৰু তাৰে কেশো—এটা একমাত্ৰ লিঙ্গ ত্ৰিধা হৈ ত্ৰিলোক জুৰি ব্যাপি স্থিত হৈছে।

Verse 96

ज्योतिः सिद्धवटे ज्योतिस्ते पश्यंतीह ये द्विजाः । अथवाश्रीमहाकालद्रष्टारः पुण्यराशयः

সিদ্ধৱটত দিৱ্য জ্যোতি আছে; যিসকল দ্বিজে ইয়াত সেই জ্যোতি দৰ্শন কৰে—অথবা শ্ৰী মহাকালৰ দৰ্শন লাভ কৰে—তেওঁলোক পুণ্যৰাশি হয়।

Verse 97

महाकालस्य तल्लिंगं यैर्दृष्टं कष्टिभिः क्वचित । न स्पृष्टास्ते महापापैर्न दृष्टास्ते यमोद्भटैः

যিসকলে কেতিয়াবা অতি কষ্টে মহাকালৰ সেই লিঙ্গ দৰ্শন কৰিছে, তেওঁলোক মহাপাপে স্পৰ্শিত নহয়, আৰু যমৰ ভয়ংকৰ দূতেও তেওঁলোকক নেদেখে।

Verse 98

महाकालपताकाग्रैः स्पृष्टपृष्ठास्तुरंगमाः । अरुणस्य कशाघातं क्षणं विश्रमयंति खे

মহাকালৰ পতাকাৰ আগভাগে যিসকল ঘোৰাৰ পিঠি স্পৰ্শ হয়, সিহঁতে অৰুণৰ চাবুকৰ আঘাতৰ পৰা আকাশত এক ক্ষণ বিশ্ৰাম পায়।

Verse 99

महाकालमहाकालमहाकालेतिसंततम् । स्मरतःस्मरतो नित्यं स्मरकर्तृस्मरांतकौ

যি সদায় “মহাকাল, মহাকাল, মহাকাল” বুলি জপে আৰু নিত্য পুনঃপুনঃ স্মৰণ কৰে, সি কামৰ কৰ্তা আৰু কামৰ সংহাৰক—উভয়কে স্মৰে।

Verse 100

एवमाराध्य भूतेशं महाकालं ततो द्विजः । जगाम नगरीं कांतीं कांतां त्रिभुवनादपि

এইদৰে ভূতেশ মহাকালক আৰাধনা কৰি সেই দ্বিজে তেতিয়া দীপ্তিময় নগৰীলৈ গ’ল, যি ত্ৰিভুৱনৰ সৌন্দৰ্যকো অতিক্ৰম কৰা মনোহৰ।

Verse 110

युगेयुगे द्वारवत्या रत्नानि परितो मुषन् । अब्धीरत्नाकरोद्यापि लोकेषु परिगीयते

যুগে যুগে দ্বাৰৱতীৰ চাৰিওফালে ৰত্ন লুট কৰি, তেওঁ আজিও লোকসমূহত ‘সমুদ্ৰ—ৰত্নৰ খনি’ বুলি গীত গোৱা হয়।

Verse 120

चिंतार्णवे निमग्नोभूत्त्यक्ताशो जीविते धने । सांयात्रिक इवागाधे भिन्नपोतो महार्णवे

সেয়া চিন্তাৰ সাগৰত ডুব গ’ল, জীৱন আৰু ধন দুয়োটাৰেই আশা ত্যাগ কৰিলে—যেন গভীৰ মহাসাগৰত নাও ভাঙি যোৱা কোনো বণিক-যাত্ৰিক।

Verse 130

एवं चिंतयतस्तस्य पीडासीदतिदारुणा । कोटि वृश्चिकदष्टस्य यावस्था तामवाप सः

এইদৰে চিন্তা কৰোঁতে তাৰ ওপৰত অতি ভয়ংকৰ যন্ত্ৰণা নামিল; সি যেন কোটিকোটি বিচ্ছুৱে দংশন কৰা মানুহৰ অৱস্থালৈ গ’ল।

Verse 135

तद्विमानमथारुह्य पीतवासाश्चतुर्भुजः । अलंचक्रे नभोवर्त्म स द्विजो दिव्यभूषणः

তাৰ পাছত সেই বিমানত আৰোহণ কৰি, পীতবস্ত্ৰধাৰী, চতুৰ্ভুজ আৰু দিব্য অলংকাৰভূষিত সেই দ্বিজে আকাশ-পথত যাত্ৰা আৰম্ভ কৰিলে।