Adhyaya 6

Verse 1

पाराशर्य उवाच । शृणु सूत महाभाग कथां श्रुतिसहोदराम् । यां वै हृदि निधायेह पुरुषः पुरुषार्थभाक्

পাৰাশৰ্য ক’লে: হে মহাভাগ্যৱান সূত, বেদ-সদৃশ এই পবিত্ৰ কাহিনী শুনা। যিয়ে ইয়াক হৃদয়ত স্থাপন কৰে, সি এই জীৱনত ধৰ্ম, অৰ্থ, কাম আৰু মোক্ষৰ ফল লাভ কৰে।

Verse 2

ततः श्रीदर्श नानंद सुधाधाराधुनीं मुनिः । अवगाह्य सपत्नीकः परां मुदमवाप सः

তাৰ পাছত মুনিয়ে পত্নীসহ শ্ৰীৰ দর্শনজনিত আনন্দৰ অমৃতধাৰা সদৃশ সেই নদী-প্ৰবাহত অৱগাহন কৰি পৰম হর্ষ লাভ কৰিলে।

Verse 3

वह्निकुंडसमुद्भूत सूतनिर्मलमानस । शृणुष्वैकं पुरा विद्भिर्भाषितं यत्सुभा षितम्

হে সূত, অগ্নিকুণ্ডৰ পৰা উদ্ভূত আৰু নিৰ্মলচিত্ত, শুনা—এয়া এক উপদেশ, যি প্ৰাচীন কালত জ্ঞানীসকলে কোৱা উত্তম সুভাষিত।

Verse 4

परोपकरणं येषां जागर्ति हृदये सताम् । नश्यंति विपदस्तेषां संपदः स्युः पदेपदे

যিসকল সৎজনৰ হৃদয়ত পৰোপকাৰৰ জাগ্ৰত ভাব সদায় থাকে, তেওঁলোকৰ বিপদ নাশ হয় আৰু পদে পদে সম্পদ উদয় হয়।

Verse 5

तीर्थस्नानैर्न सा शुद्धिर्बहुदानैर्न तत्फलम् । तपोभिरुग्रैस्तन्नाप्यमुपकृत्याय दाप्यते

তীৰ্থস্নান মাত্ৰে সেই শুদ্ধি লাভ নহয়, ন বহুদানে সেই ফল সিদ্ধ হয়; উগ্ৰ তপস্যায়ো সেই বস্তু ক্ৰয় কৰিব নোৱাৰে, যি পৰোপকাৰৰ দ্বাৰা লাভ হয়।

Verse 6

परोपकृत्या यो धर्मो धर्मो दानादिसंभवः । एकत्र तुलितौ धात्रा तत्र पूर्वो भवद्गुरुः

পৰোপকাৰৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা ধৰ্ম আৰু দান-আদি পৰা উদ্ভৱ হোৱা ধৰ্ম—যেতিয়া বিধাতাই দুয়োটাক একেলগে তুলনা কৰি ওজন কৰে, তেতিয়া প্ৰথমটোৱেই মহাগুরু, অৰ্থাৎ শ্ৰেষ্ঠ পথ, ৰূপে স্থিৰ হয়।

Verse 7

परिनिर्मथ्य वाग्जालं निर्णीतमिदमेव हि । नोपकारात्परो धर्मो नापकारादवं परम्

বাক্যৰ জাল মথি এইটোৱেই স্থিৰ সিদ্ধান্ত: উপকাৰতকৈ উচ্চ ধৰ্ম নাই, আৰু অপকাৰতকৈ ডাঙৰ পতন নাই।

Verse 8

उपकर्तुरगस्त्यस्य जातमेतन्निदर्शनम् । क्व तादृक्काशिजं दुःखं क्व तादृक्श्रीमुखेक्षणम्

উপকাৰক অগস্ত্যৰ পৰা জন্ম লোৱা এই নিদৰ্শন: ক’ত তেনে কাশী-জাত দুখ, আৰু ক’ত শ্ৰীৰ দীপ্তিময় মুখদৰ্শন!

Verse 9

करिकर्णाग्रचपलं जीवितं विविधं वसु । तस्मात्परोपकरणं कार्यमेकं विपश्चिता

জীৱন হাতীৰ কাণৰ আগৰ দৰে চঞ্চল, আৰু ধন নানা ৰূপে অস্থিৰ; সেয়ে বিবেচকজনৰ বাবে একেটাই কৰ্তব্য সৰ্বোচ্চ—পৰোপকাৰ কৰা।

Verse 10

यल्लक्ष्मीनाममात्राप्त्या नरो नो माति कुत्रचित् । साक्षात्समीक्ष्यतां लक्ष्मीं कृतकृत्यो भवन्मुनिः

লক্ষ্মীৰ নাম মাত্ৰ লাভ কৰিলেই মানুহ কেতিয়াও ক’তো বিনাশ নাপায়। সেয়ে লক্ষ্মীক সাক্ষাৎ দৰ্শন কৰা হওক—হে মুনি, তেতিয়া তুমি কৃতকৃত্য হ’বা।

Verse 11

गच्छन्यदृच्छयासोथ दूराच्छ्रीशैलमैक्षत । यत्र साक्षान्निवसति देवः श्रीत्रिपुरांतकः

তাৰ পাছত যাদৃচ্ছয়াই গৈ থাকোঁতে তেওঁ দূৰৰ পৰা শ্ৰীশৈল দেখা পালে—য’ত দেব শ্ৰী ত্ৰিপুৰান্তক প্ৰভু সাক্ষাৎ নিবাস কৰে।

Verse 12

उवाच वचनं पत्नीं तदा प्रीतमना मुनिः । इहस्थितैव पश्य त्वं कांते कांततरं परम्

তেতিয়া আনন্দিতচিত্ত মুনিয়ে পত্নীক ক’লে: “প্ৰিয়ে, ইয়াতেই থাকি সেই পৰম মনোহৰ দৰ্শন চোৱা—যি সকলোতকৈও অধিক মোহনীয়।”

Verse 13

श्रीशैल शिखरं श्रीमदिदंतद्यद्विलोकनात् । पुनर्भवो मनुष्याणां भवेत्र नभवेत्क्वचित्

শ্ৰীশৈলৰ এই শ্ৰীমন্ত শিখৰ—ইয়াক মাত্ৰ দৰ্শন কৰিলেই—মানৱজাতিৰ পুনৰ্ভৱ অন্ত হ’ব পাৰে, আৰু পুনৰ কেতিয়াও নুঠে।

Verse 14

गिरि श्चतुरशीत्यायं योजनानां हि विस्मृतः । सर्वलिंगमयो यस्मादतः कुर्यात्प्रदक्षिणम्

এই পৰ্বত চৌৰাশী যোজন বিস্তৃত—ইমান বিশাল যে বৰ্ণনাতো বিস্মৃত হয়। যিহেতু ই সৰ্বত্ৰ লিঙ্গময়, সেয়ে ইয়াৰ প্ৰদক্ষিণা কৰা উচিত।

Verse 15

लोपामुद्रोवाच । किंचिद्विज्ञप्तुमिच्छामि यद्याज्ञा स्वामिनो भवेत् । ब्रूते हि याऽनुज्ञाता पत्या सा पतिता भवेत्

লোপামুদ্ৰাই ক’লে: “যদি মোৰ স্বামীৰ আজ্ঞা হয়, তেন্তে মই অলপ নিবেদন কৰিব বিচাৰোঁ। কিয়নো পতিৰ অনুমতি নোহোৱাকৈ কথা কোৱা পত্নীক দোষী বুলি কোৱা হয়।”

Verse 16

अगस्त्य उवाच । किं वक्तुकामा देवि त्वं ब्रूहि तत्त्वमशंकिता । न त्वादृशीनां वाक्यं हि पत्युः खेदाय जायते

অগস্ত্য ক’লে: “দেৱি, তুমি কি ক’ব খুজিছা? নিৰ্ভয়ে তত্ত্বসত্য কোৱা। তোমাৰ দৰে সতীসকলৰ বাক্য পতিৰ দুখৰ কাৰণ কেতিয়াও নহয়।”

Verse 17

ततः पप्रच्छ सा देवी प्रणम्य मुनिमानता । सर्वेषां च हितार्थाय स्वसंदेहापनुत्तये

তাৰ পিছত সেই মহীয়সী দেৱী, সন্মানে মুনিক প্ৰণাম কৰি, সকলোৰে মঙ্গলৰ বাবে আৰু নিজৰ সন্দেহ দূৰ কৰিবলৈ প্ৰশ্ন কৰিলে।

Verse 18

लोपामुद्रोवाच । श्रीशैलशिखरं दृष्ट्वा पुनर्जन्म न विद्यते । इदमेव हि सत्यं चेत्किमर्थं काशिरिष्यते

লোপামুদ্ৰাই ক’লে: “শ্ৰীশৈলৰ শিখৰ দেখা মাত্ৰেই পুনৰ জন্ম নাথাকে। যদি এইটোৱেই একমাত্ৰ সত্য হয়, তেন্তে কাশীলৈ যোৱাৰ উদ্দেশ্য কি?”

Verse 19

अगस्तिरुवाच । आकर्णय वरारोहे सत्यं पृष्टं त्वयामले । निर्णीतमसकृच्चैतन्मुनिभिस्तत्त्वचिंतकैः

অগস্ত্য ক’লে: “শুনা, হে সুন্দৰ কটিযুক্তা নিৰ্মলা, তুমি সত্য প্ৰশ্ন কৰিছা। এই বিষয় তত্ত্বচিন্তক মুনিসকলে বাৰে বাৰে নিৰ্ণয় কৰিছে।”

Verse 20

मुक्तिस्थानान्यनेकानि कृतस्तत्रापिनिर्णयः । तानि ते कथयाम्यत्र दत्तचित्ता भव क्षणम्

মুক্তি দান কৰা বহু স্থান আছে, আৰু তাতেই সিহঁতৰ নিৰ্ণয়ো কৰা হৈছে। এতিয়া মই ইয়াত তোমাক সিহঁত ক’ম—এক্ষণ মন একাগ্ৰ কৰি মনোযোগ দিয়া।

Verse 21

प्रथमं तीर्थराजं तु प्रयागाख्यं सुविश्रुतम् । कामिकं सर्वतीर्थानां धर्मकामार्थमोक्षदम्

প্ৰথমে আছে তীৰ্থৰাজ প্ৰয়াগ নামৰ অতি প্ৰসিদ্ধ তীৰ্থ। ই সকলো তীৰ্থৰ মাজত সৰ্বাধিক কাম্য, যি ধৰ্ম, কাম, অৰ্থ আৰু মোক্ষ দান কৰে।

Verse 22

नैमिषं च कुरुक्षेत्रं गंगाद्वारमवंतिका । अयोध्या मथुरा चैव द्वारकाप्यमरावती

নৈমিষ আৰু কুৰুক্ষেত্ৰ; গঙ্গাদ্বাৰ (হৰিদ্বাৰ) আৰু অৱন্তিকা (উজ্জয়িনী); অযোধ্যা আৰু মথুৰা; আৰু দ্বাৰকা তথা অমৰাৱতী—এইসকলেও মুক্তিসংলগ্ন পবিত্ৰ ধাম হিচাপে প্ৰসিদ্ধ।

Verse 23

सरस्वती सिंधुसंगो गंगासागरसंगमः । कांती च त्र्यंबकं चापि सप्तगोदावरीतटम्

সৰস্বতী; সিন্ধুৰ সৈতে সঙ্গম; গঙ্গা আৰু সাগৰৰ মিলনস্থল; কান্তী; ত্ৰ্যম্বক; আৰু গোদাৱৰীৰ তীৰত থকা সাত পবিত্ৰ তট—এইসকলেও মুক্তিদায়ক তীৰ্থৰূপে প্ৰশংসিত।

Verse 24

कालंजरं प्रभासश्च तथा बद रिकाश्रमः । महालयस्तथोंकारक्षेत्रं वै पौरुषोत्तमम्

কালঞ্জৰ আৰু প্ৰভাস; তদুপৰি বদৰিকাশ্ৰম; মহালয়; আৰু ওঁকাৰক্ষেত্ৰ নামৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰ; লগতে পৌৰুষোত্তম—এইসকল নিশ্চয়েই মুক্তিমুখী পবিত্ৰ ভূমি হিচাপে খ্যাত।

Verse 25

गोकर्णो भृगुकच्छश्च भृगुतुंगश्च पुष्करम् । श्रीपर्वतादि तीर्थानि धारातीर्थं तथैव च

গোকৰ্ণ, ভৃগুকচ্ছ, ভৃগুতুঙ্গ, পুষ্কৰ; আৰু শ্ৰীপৰ্বত আদি তীৰ্থসমূহ, তদুপৰি ধাৰাতীৰ্থ—এই সকলোও মুক্তিদানৰ খ্যাত পবিত্ৰ স্থানসমূহৰ ভিতৰত গণ্য।

Verse 26

मानसान्यपि तीर्थानि सत्यादीनि च वै प्रिये । एतानि मुक्तिदान्येव नात्र कार्या विचारणा

হে প্ৰিয়ে, সত্য আদি নামৰে আৰম্ভ হোৱা ‘মানস’ তীৰ্থসমূহো তীৰ্থই। এইবোৰ নিশ্চয় মুক্তিদায়ক; ইয়াত সন্দেহ বা বিতৰ্কৰ প্ৰয়োজন নাই।

Verse 27

गया तीर्थं च यत्प्रोक्तं पितॄणां हि मुक्तिदम् । पितामहानामृणतो मुक्तास्तत्तनया अपि

আৰু গয়া-তীৰ্থ, যাক পিতৃসকলৰ মুক্তিদাতা বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে—যেতিয়া পিতামহাদি পূৰ্বপুৰুষৰ ঋণ শোধ হয়, তেতিয়া তেওঁলোকৰ সন্তানসকলো মুক্ত বুলি কোৱা হয়।

Verse 28

सधर्मिण्युवाच । मानसान्यपि तीर्थानि यान्युक्तानि महामते । कानि कानि च तानीह ह्येतदाख्यातुमर्हसि

সধৰ্মিণীয়ে ক’লে: “হে মহামতে, আপুনি ‘মানস’ তীৰ্থসমূহৰ কথাও কৈছিল। ইয়াত সেইবোৰ কোন কোন? অনুগ্ৰহ কৰি মোক এই কথা ব্যাখ্যা কৰিবলৈ যোগ্য হওক।”

Verse 29

अगस्त्य उवाच । शृणु तीर्थानि गदतो मानसानि ममानघे । येषु सम्यङ्नरः स्नात्वा प्रयाति परमां गतिम्

অগস্ত্য ক’লে: “হে অনঘে, শুনা—মই মানস তীৰ্থসমূহ বৰ্ণনা কৰোঁ; য’ত মানুহে যথাযথভাৱে স্নান কৰিলে পৰম গতি লাভ কৰে।”

Verse 30

सत्यं तीर्थं क्षमा तीर्थं तीर्थमिन्द्रियनिग्रहः । सर्वभूतदयातीर्थं तीर्थमार्जवमेव च

সত্য তীৰ্থ, ক্ষমা তীৰ্থ, ইন্দ্ৰিয়-নিগ্ৰহো তীৰ্থ। সকলো ভূতৰ প্ৰতি দয়া তীৰ্থ, আৰু আৰ্জৱ—অন্তৰৰ সৰলতা—সেয়াও তীৰ্থ।

Verse 31

दानं तीर्थं दमस्तीर्थं संतोषस्तीर्थमुच्यते । ब्रह्मचर्यं परं तीर्थं तीर्थं च प्रियवादिता

দান তীৰ্থ, দম (আত্মসংযম) তীৰ্থ, সন্তোষকো তীৰ্থ বুলি কোৱা হয়। ব্ৰহ্মচৰ্য পৰম তীৰ্থ, আৰু প্ৰিয়বাদিতা—মধুৰ, হিতকৰ বাক্য—সেয়াও তীৰ্থ।

Verse 32

ज्ञानं तीर्थं धृतिस्तीर्थं तपस्तीर्थमुदाहृतम् । तीर्थानामपि तत्तीर्थं विशुद्धिर्मनसः परा

জ্ঞান তীৰ্থ, ধৃতি (অটল ধৈৰ্য) তীৰ্থ, তপস্যাকো তীৰ্থ বুলি উদাহৰণ দিয়া হয়। কিন্তু সকলো তীৰ্থৰ মাজত সৰ্বোচ্চ তীৰ্থ হ’ল—মনসৰ পৰম বিশুদ্ধি।

Verse 33

न जलाप्लुतदेहस्य स्नानमित्यभिधीयते । स स्नातो यो दमस्नातः शुचिः शुद्धमनोमलः

কেৱল পানীত দেহ ভিজাই লোৱাক ‘স্নান’ বুলি কোৱা নাযায়। সেয়াই স্নাত, যিয়ে দম-স্নান কৰে—পবিত্ৰ, মনৰ মলিনতা ধুই পেলোৱা।

Verse 34

यो लुब्धः पिशुनः क्रूरो दांभिको विषयात्मकः । सर्वतीर्थेष्वपि स्नातः पापो मलिन एव सः

যি লোভী, পিশুন (চুগলখোৰ), ক্ৰূৰ, দম্ভী আৰু বিষয়াসক্ত—সকলো তীৰ্থত স্নান কৰিলেও সি পাপী আৰু মলিনেই থাকে।

Verse 35

न शरीर मल त्यागान्नरो भवति निर्मलः । मानसे तु मले त्यक्ते भवत्यंतः सुनिर्मलः

কেৱল দেহৰ মল-ময়লা ত্যাগ কৰিলেই মানুহ নিৰ্মল নহয়; কিন্তু মনৰ মল ত্যাগ কৰিলে অন্তৰত অতি নিৰ্মলতা জন্মে।

Verse 36

जायंते च म्रियंते च जलेष्वेव जलौकसः । न च गच्छंति ते स्वर्गमविशुद्धमनोमलाः

জলবাসী জীৱ জলেেই জন্মে আৰু জলেেই মৰে; তথাপি মনৰ মল অশুদ্ধ থাকিলে তেওঁলোকে স্বৰ্গলৈ নাযায়।

Verse 37

विषयेष्वति संरागो मानसो मल उच्यते । तेष्वेव हि विरागो स्य नैर्मल्यं समुदाहृतम्

বিষয়বস্তুৰ প্ৰতি অতিশয় আসক্তিকেই মনৰ মল বোলা হয়; সেই বিষয়সমূহৰ প্ৰতি বৈৰাগ্যকেই নিৰ্মলতা বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে।

Verse 38

चित्तमंतर्गतं दुष्टं तीर्थस्नानान्न शुद्ध्यति । शतशोथ जलैर्धौतं सुराभांडमिवाशुचि

অন্তৰত দুষ্ট চিত্ত তীৰ্থস্নান কৰিলেও শুদ্ধ নহয়; যেনে সুৰাৰ পাত্ৰ শতবাৰ পানীৰে ধুলেও অশুচি থাকে।

Verse 39

दानमिज्यातपःशौचं तीर्थसेवा श्रुतं तथा । सर्वाण्येतान्यतीर्थानि यदि भावो न निर्मलः

দান, ইজ্যা-যজ্ঞ, তপ, শৌচ, তীৰ্থসেৱা আৰু শ্ৰুতি-শাস্ত্ৰশ্ৰৱণ—যদি অন্তৰৰ ভাব নিৰ্মল নহয়, তেন্তে এই সকলো সত্য তীৰ্থ নহয়।

Verse 40

निगृहीतेंद्रियग्रामो यत्रैव च वसेन्नरः । तत्र तस्य कुरुक्षेत्रं नैमिषं पुष्कराणि च

য’ত নৰে ইন্দ্ৰিয়সমূহ সংযম কৰি বাস কৰে, সেই ঠাইয়েই তাৰ বাবে কুৰুক্ষেত্ৰ, নৈমিষ আৰু পুষ্কৰ তীৰ্থ হৈ পৰে।

Verse 41

ज्ञानपूते ज्ञानजले रागद्वेषमलापहे । यः स्नाति मानसे तीर्थे स याति परमां गतिम्

জ্ঞানৰে পবিত্ৰ, জ্ঞানজলত—ৰাগ-দ্বেষৰ মল নাশ কৰা—মানস তীৰ্থত যি স্নান কৰে, সি পৰম গতি লাভ কৰে।

Verse 42

एतत्ते कथितं देवि मानसं तीर्थलक्षणम् । भौमानामपि तीर्थानां पुण्यत्वे कारणं शृणु

দেৱি, মানস তীৰ্থৰ লক্ষণ এইদৰে তোমাক কোৱা হ’ল। এতিয়া শুনা—ভৌম তীৰ্থসমূহো কেনেকৈ পুণ্যৱান হয়, তাৰ কাৰণ।

Verse 43

यथा शरीरस्योद्देशाः केचिन्मेध्यतमाः स्मृताः । तथा पृथिव्यामुद्देशाः केचित्पुण्यतमाः स्मृताः

যেনেকৈ দেহৰ কিছুমান অংশক অতি পবিত্ৰ বুলি স্মৰণ কৰা হয়, তেনেকৈ পৃথিৱীত কিছুমান স্থানকো অতি পুণ্যতম বুলি স্মৰণ কৰা হয়।

Verse 44

प्रभावादद्भुताद्भूमेः सलिलस्य च तेजसः । परिग्रहान्मुनीनां च तीर्थानां पुण्यता स्मृता

ভূমিৰ অদ্ভুত প্ৰভাৱ, তীৰ্থজলৰ অন্তৰ্নিহিত তেজ, আৰু মুনিসকলৰ উপস্থিতি তথা পবিত্ৰ অনুগ্ৰহৰ দ্বাৰাই তীৰ্থসমূহৰ পুণ্যতা স্মৰণ কৰা হয়।

Verse 45

तस्माद्भौमेषु तीर्थेषु मानसेषु च नित्यशः । उभयेष्वपि यः स्नाति स याति परमां गतिम

সেয়ে যি নিত্য ধৰণীৰ তীৰ্থত আৰু মানস তীৰ্থতো—উভয়তে স্নান কৰে, সি পৰম গতি লাভ কৰে।

Verse 46

अनुपोष्य त्रिरात्राणि तीर्थान्यनभिगम्य च । अदत्त्वा कांचनं गाश्च दरिद्रो नाम जायते

যি তিনিৰাতি উপবাস নকৰে, তীৰ্থলৈ নাযায়, আৰু সোণ আৰু গাই দান নকৰে—সি ‘দৰিদ্ৰ’ বুলি পৰিচিত হয়, পুণ্যহীন।

Verse 47

अग्निष्टोमादिभिर्यज्ञैरिष्ट्वा विपुलदक्षिणैः । न तत्फलमवाप्नोति तीर्थभिगमनेन यत्

অগ্নিষ্টোম আদি যজ্ঞ বহুল দক্ষিণাসহ সম্পন্ন কৰিলেও, তীৰ্থ-গমনে যি ফল লাভ হয়, সেই ফল তেনে নাপায়।

Verse 48

यस्य हस्तौ च पादौ च मनश्चैव सुसंयतम् । विद्या तपश्च कीर्तिश्च स तीर्थफलमश्नुते

যাৰ হাত-পা আৰু মন সুসংযত, আৰু যাৰ জীৱনত বিদ্যা, তপস্যা আৰু কীৰ্তি আছে—সেয়াই তীৰ্থৰ সত্য ফল ভোগ কৰে।

Verse 49

प्रतिग्रहादुपावृत्तः संतुष्टो येनकेनचित् । अहंकार विमुक्तश्च स तीर्थफलमश्नुते

যি প্ৰতিগ্ৰহ (উপহাৰ গ্ৰহণ)ৰ পৰা নিবৃত্ত, যি যি পায় তাতেই সন্তুষ্ট, আৰু অহংকাৰমুক্ত—সেয়াই তীৰ্থৰ সত্য ফল ভোগ কৰে।

Verse 50

अदंभको निरारंभो लघ्वाहारो जितेंद्रियः । विमुक्तसर्वसंगैर्यः स तीर्थफलमश्नुते

যি দম্ভহীন, দেখুৱাবলৈ কৃত্ৰিম উদ্যোগ নকৰে, লঘু আহাৰ গ্ৰহণ কৰে, ইন্দ্ৰিয়-সংযমী আৰু সকলো আসক্তিৰ পৰা মুক্ত—সেইজনেই তীৰ্থ-যাত্ৰাৰ পূৰ্ণ ফল সত্যকৈ লাভ কৰে।

Verse 52

अकोपनोऽमलमतिः सत्यवादी दृढव्रतः । आत्मोपमश्च भूतेषु सतीर्थफलमश्नुते । तीर्थान्यनुसरन्धीरः श्रद्दधानः समाहितः । कृतपापो विशुद्ध्येत किं पुनः शुद्धकर्मकृत्

যি ক্ৰোধহীন, মন নিৰ্মল, সত্যভাষী, ব্ৰতত দৃঢ় আৰু সকলো ভূত-প্ৰাণীক নিজৰ সমান ভাবে—সেইজনেই তীৰ্থৰ সত্য ফল লাভ কৰে। যি ধীৰ যাত্ৰী শ্ৰদ্ধাৰে আৰু একাগ্ৰচিত্তে তীৰ্থসমূহ অনুসৰণ কৰে, সি পাপ কৰি থাকিলেও শুদ্ধ হয়; তেন্তে যাৰ কৰ্ম ইতিমধ্যে শুদ্ধ, তাৰ কথা কিমান অধিক।

Verse 53

तिर्यग्योनि न वै गच्छेत्कुदेशे नैव जायते । न दुःखी स्यात्स्वर्गभाक्च मोक्षोपायं च विंदति

সি পশু-যোনিত নপৰে, নিকৃষ্ট দেশতো জন্ম নলয়; সি দুখী নহয়—স্বৰ্গৰ ভাগী হয় আৰু মোক্ষৰ উপায়ো লাভ কৰে।

Verse 54

अश्रद्दधानः पापात्मा नास्तिकोऽच्छिन्नसंशयः । हेतुनिष्ठश्च पंचैते न तीर्थफलभागिनः

শ্ৰদ্ধাহীন, পাপচিত্ত, নাস্তিক, যাৰ সংশয় নকটে, আৰু যি কেৱল তৰ্ক-বিতৰ্কত আসক্ত—এই পাঁচজন তীৰ্থ-ফলৰ ভাগী নহয়।

Verse 55

तीर्थानि च यथोक्तेन विधिना संचरंति ये । सर्वद्वंद्वसहा धीरास्ते नराः स्वर्गभागिनः

যিসকলে বিধানমতে তীৰ্থসমূহ পৰিভ্ৰমণ কৰে, ধীৰ হৈ সকলো দ্বন্দ্ব সহে—সেই মানুহসকল স্বৰ্গৰ ভাগী হয়।

Verse 56

तीर्थयात्रां चिकीर्षुः प्राग्विधायोपोषणं गृहे । गणेशं च पितॄन्विप्रान्साधूञ्छक्त्या प्रपूज्य च

যি তীৰ্থযাত্ৰা কৰিবলৈ সংকল্প কৰে, তেওঁ প্ৰথমে ঘৰত উপবাস পালন কৰক; তাৰ পিছত নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে গণেশ, পিতৃগণ, ব্ৰাহ্মণ আৰু সাধুসকলক যথাযথভাৱে পূজা কৰক।

Verse 57

कृतपारणको हृष्टो गच्छेन्नियमधृक्पुनः । आगत्याभ्यर्च्य पितॄन्यथोक्तफलभाग्भवेत्

উপবাস সম্পন্ন কৰি বিধিমতে পাৰণ কৰি, আনন্দিত হৈ নিয়মধাৰী হৈ তেওঁ যাত্ৰা আৰম্ভ কৰক; পুনৰ ঘূৰি আহি পিতৃগণক পূজা কৰিলে শাস্ত্ৰোক্ত ফলৰ ভাগী হয়।

Verse 58

न परीक्ष्यो द्विजस्तीर्थेष्वन्नार्थी भोज्य एव च । सक्तुभिः पिंडदानं च चरुणा पायसेन च

তীৰ্থত অন্নপ্ৰাৰ্থী ব্ৰাহ্মণক পৰীক্ষা বা সন্দেহ কৰা উচিত নহয়; নিশ্চয়েই তেওঁক ভোজন কৰাব লাগে। আৰু পিণ্ডদান সক্তু (যৱগুঁড়া), চৰু আৰু পায়স দ্বাৰাও কৰিব পাৰি।

Verse 59

कर्तव्यमृषिभिर्दृष्टं पिण्याकेन गुडेन च । श्राद्धं तत्र प्रकर्तव्यमर्घ्यावाहनवर्जितम्

ঋষিসকলৰ দৃষ্ট আৰু অনুমোদিত মতে, পিণ্যাকা (তেলখলি) আৰু গুড় দ্বাৰাও অৰ্পণ কৰা উচিত। সেই তীৰ্থত অৰ্ঘ্য আৰু আৱাহন বর্জন কৰি শ্ৰাদ্ধ কৰাটো বিধেয়।

Verse 60

अकालेप्यथवा काले तीर्थे श्राद्धं च तर्पणम् । अविलंबेन कर्तव्यं नैव विघ्नं समाचरेत्

অকাল হোক বা কাল হোক, তীৰ্থত শ্ৰাদ্ধ আৰু তৰ্পণ বিলম্ব নকৰাকৈ কৰাটো উচিত; কোনো বাধা সৃষ্টি বা আহ্বান কৰা নালাগে।

Verse 61

तीर्थं प्राप्य प्रसंगेन स्नानं तीर्थे समाचरेत् । स्नानजं फलमाप्नोति तीर्थयात्राश्रितं स च

যদি কোনোবাই প্ৰসঙ্গবশত তীৰ্থত উপস্থিত হয়, তেন্তে তীৰ্থত স্নান অৱশ্যেই কৰিব লাগে। তেনে জনে তীৰ্থ-স্নানজনিত পুণ্য আৰু তীৰ্থযাত্ৰা-আশ্ৰিত পুণ্য দুয়োটাই লাভ কৰে।

Verse 62

नृणां पापकृतां तीर्थे पापस्य शमनं भवेत् । यथोक्तं फलदं तीर्थं भवेच्छ्रद्धात्मनां नृणाम्

পাপকৰ্ম কৰা মানুহৰ বাবে তীৰ্থ পাপ শমনৰ স্থান হয়। আৰু যিসকলৰ অন্তৰ শ্ৰদ্ধাৰে পূৰ্ণ, তীৰ্থ তেওঁলোকক শাস্ত্ৰে কোৱা ফল নিশ্চিতভাৱে দিয়ে।

Verse 63

षोडशांशं स लभते यः पराथं च गच्छति । अर्धं तीर्थफलं तस्य यः प्रसंगेन गच्छति

যি অন্যৰ কাৰণে তীৰ্থলৈ যায়, সি পূৰ্ণ পুণ্যৰ কেৱল ষোড়শাংশ লাভ কৰে। কিন্তু যি কেৱল প্ৰসঙ্গবশত যায়, সি তীৰ্থফলৰ অৰ্ধাংশ পায়।

Verse 64

कुश प्रतिकृतिं कृत्वा तीर्थवारिणि मज्जयेत् । मज्जयेच्च यमुद्दिश्य सोष्टमांशं लभेत वै

কুশাঘাঁহেৰে এটা প্ৰতীক-প্ৰতিকৃতি গঢ়ি তীৰ্থজলত ডুবাব লাগে। যমক উদ্দেশ্য কৰি ডুবালে, সি নিশ্চিতভাৱে তীৰ্থপুণ্যৰ অষ্টমাংশ লাভ কৰে।

Verse 65

तीर्थोपवासः कर्तव्यः शिरसो मुंडनं तथा । शिरोगतानि पापानि यांति मुंडनतो यतः

তীৰ্থত উপবাস পালন কৰিব লাগে, আৰু তদ্ৰূপ শিৰ মুণ্ডনো কৰিব লাগে। কিয়নো শিৰত লেগি থকা পাপ মুণ্ডনৰ দ্বাৰাই দূৰ হয়।

Verse 66

यदह्नि तीर्थप्राप्तिः स्यात्ततोह्नः पूर्ववासरे । उपवासस्तु कर्तव्यः प्राप्ताह्नि श्राद्धदो भवेत्

যি দিন তীৰ্থত উপস্থিত হ’ব, সেই দিনৰ আগদিনা উপবাস পালন কৰিব লাগে। উপস্থিতিৰ দিনা পিতৃলোকৰ উদ্দেশ্যে শ্রাদ্ধ আৰু তৰ্পণ-দান কৰিব।

Verse 67

तीर्थप्रसंगात्तीर्थांगमप्युक्तं त्वत्पुरोमया । स्वर्गसाधनमेवैतन्मोक्षोपायश्च वै भवेत्

তীৰ্থৰ প্ৰসঙ্গত মই তোমাৰ সন্মুখত তীৰ্থযাত্ৰাৰ অঙ্গ-উপাঙ্গ বিধিও বৰ্ণনা কৰিলোঁ। ই নিশ্চয় স্বৰ্গসাধন, আৰু মোক্ষলৈ যোৱা সত্য উপায়ো হয়।

Verse 68

काशीकांती च मायाख्या त्वयोध्याद्वारवत्यपि । मथुरावंतिका चैताः सप्त पुर्योत्र मोक्षदाः

কাশী, কাঞ্চী, মায়া (হৰিদ্বাৰ), অযোধ্যা, দ্বাৰৱতী, মথুৰা আৰু অৱন্তিকা—এই সাত পুৰী ইয়াত মোক্ষদায়িনী।

Verse 69

श्रीशैलो मोक्षदः सर्वः केदारोपि ततोऽधिकः । श्रीशैलाच्चापि केदारात्प्रयागं मोक्षदं परम्

শ্ৰীশৈল সম্পূৰ্ণৰূপে মোক্ষদায়ক; কেদাৰ তাতকৈও অধিক। আৰু শ্ৰীশৈল আৰু কেদাৰৰ ওপৰতো প্ৰয়াগ—সৰ্বোত্তম মোক্ষদায়ী তীৰ্থ।

Verse 70

प्रयागादपि तीर्थाग्र्यादविमुक्तं विशिष्यते । यथाविमुक्ते निर्वाणं न तथाक्वाप्यसंशयम्

প্ৰয়াগৰ দৰে তীৰ্থশ্ৰেষ্ঠৰ ওপৰতো অৱিমুক্ত অধিক বিশিষ্ট। কিয়নো অৱিমুক্তত যিদৰে নিৰ্বাণ, তেনেদৰে আন ক’তো নহয়—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 73

अन्यानि मुक्तिक्षेत्राणि काशीप्राप्तिकराणि च । काशीं ध्यायमिमं श्रुत्वा नरो नियतमानसः । श्रावयित्वा द्विजांश्चापि श्रद्धाभक्तिसमन्वितान्

আন্যান্য মুক্তিক্ষেত্ৰসমূহো কাশী-প্ৰাপ্তিৰ কাৰণ হয়। নিয়তচিত্ত নৰে কাশীক ধ্যান কৰি এই বৃত্তান্ত শুনিলে, আৰু শ্ৰদ্ধা-ভক্তিযুক্ত দ্বিজসকলকো শুনোৱালে, কাশী আৰু মোক্ষলৈ নিবলৈ সক্ষম পুণ্য লাভ কৰে।

Verse 74

क्षत्रियान्धर्मनिरतान्वैश्यान्सन्मार्गवर्तिनः । शूद्रान्द्विजेषु भक्तांश्च निष्पापो जायते द्विजः

ধৰ্মত নিবিষ্ট ক্ষত্ৰিয়, সৎমাৰ্গত চলা বৈশ্য, আৰু দ্বিজসকলৰ প্ৰতি ভক্তিযুক্ত শূদ্ৰ—যেতিয়া এইসকল শ্ৰদ্ধাৰে নিয়োজিত হয়, তেতিয়া দ্বিজ পাপমুক্ত হয়।