Adhyaya 43

Verse 1

अगस्तिरुवाच । दिवोदासं नरपतिं कथं देवस्त्रिलोचनः । काशीं संत्याजयामास कथमागाच्च मंदरात् । एतदाख्यानमाख्याहि श्रोतॄणां प्रमुदे भगोः

অগস্তিয়ে ক’লে: দিৱোদাস নৃপতিৰ কাৰণে ত্ৰিনয়ন দেৱে কাশী কেনেকৈ ত্যাগ কৰিলে? আৰু মন্দৰৰ পৰা কেনেকৈ উভতি আহিল? হে পূজনীয়, শ্ৰোতাসকলৰ আনন্দৰ বাবে এই পবিত্ৰ আখ্যান বৰ্ণনা কৰক।

Verse 2

स्कंद उवाच । मंदरं गतवान्देवो ब्रह्मणो वाक्य गौरवात् । तपसा तस्य संतुष्टो मंदरस्यैव भूभृतः

স্কন্দে ক’লে: ব্ৰহ্মাৰ বাক্যৰ গৌৰৱৰ বাবে দেৱ মন্দৰলৈ গ’ল। আৰু নিজৰ তপস্যাৰে মন্দৰ পৰ্ব্বতকেই সন্তুষ্ট কৰিলে।

Verse 3

गते विश्वेश्वरे देवे मंदरं गिरिसुंदरम् । गिरिशेन समं जग्मुरपि सर्वे दिवौकसः

যেতিয়া বিশ্বেশ্বৰ দেৱ মন্দৰ নামৰ গিৰিসুন্দৰ পৰ্ব্বতলৈ গ’ল, তেতিয়া গিৰিশৰ সৈতে সকলো দেৱতাও একেলগে গ’ল।

Verse 4

क्षेत्राणि वैष्णवानीह त्यक्त्वा विष्णुरपि क्षितेः । प्रयातो मंदरं यत्र देवदेव उमाधवः

পৃথিৱীত থকা নিজৰ বৈষ্ণৱ ক্ষেত্ৰসমূহ ত্যাগ কৰি বিষ্ণুও মন্দৰলৈ গ’ল, য’ত দেৱদেৱ উমাধৱ—উমাসহ শিৱ—বিৰাজমান আছিল।

Verse 5

स्थानानि गाणपत्यानि गणेशोपि ततो व्रजत् । हित्वाहमपि विप्रेंद्र गतवान्मंदरं प्रति

তেতিয়া গণেশো গাণপত্য তীৰ্থস্থানসমূহ ত্যাগ কৰি গ’ল; আৰু মইও, হে বিপ্ৰশ্ৰেষ্ঠ, মন্দৰ পৰ্বতৰ পিনে গমন কৰিলোঁ।

Verse 6

सूरः सौराणि संत्यज्य गतश्चायतनादरम् । स्वंस्वं स्थानं क्षितौ त्यक्त्वा ययुरन्येपि निर्जराः

সূৰ্যদেৱো সৌৰ মন্দিৰসমূহ আৰু আদৰণীয় আয়তন ত্যাগ কৰি গ’ল; আন আন নিৰ্জৰসকলেও পৃথিৱীত নিজৰ নিজৰ স্থান এৰি গমন কৰিলে।

Verse 7

गतेषु देवसंघेषु पृथिव्याः पृथिवीपतिः । चकार राज्यं निर्द्वंद्वं दिवोदासः प्रतापवान्

দেৱসংঘসমূহ গমন কৰাৰ পিছত, পৃথিৱীৰ অধিপতি প্ৰতাপৱান দিৱোদাসে নিৰ্দ্বন্দ্বভাৱে—বিৰোধ আৰু উপদ্ৰৱ বিনা—ৰাজ্য শাসন কৰিলে।

Verse 8

विधाय राजधानीं स वाराणस्यां सुनिश्चलाम् । एधां चक्रे महाबुद्धिः प्रजाधर्मेण पालयन्

সেই মহাবুদ্ধিমান ৰজাই বাৰাণসীত অচল-অটল ৰাজধানী স্থাপন কৰি, প্ৰজাক ধৰ্মনীতি অনুসাৰে পালন কৰি নগৰখন সমৃদ্ধ কৰিলে।

Verse 9

सूर्यवत्स प्रतपिता दुर्हृदां हृदि नेत्रयोः । सोमवत्सुहृदामासीन्मानसेषु स्वकेष्वऽपि

সূৰ্যৰ দৰে তেওঁ দুষ্টচিত্তসকলৰ হৃদয় আৰু নয়ন দগ্ধ কৰিছিল; চন্দ্ৰৰ দৰে তেওঁ বন্ধু আৰু নিজৰ সুহৃদসকলৰ মনত শীতলভাৱে বাস কৰিছিল।

Verse 10

अखंडमाखंडलवत्कोदंडकलयन्रणे । पलायमानैरालोकिशत्रुसैन्यबलाहकैः

অখণ্ড আৰু অদম্য, ইন্দ্ৰৰ দৰে, তেওঁ ৰণত কোদণ্ড ধনু দোলাইছিল; শত্রুসেনাৰ মেঘসম দল পলাই সৰি যোৱা দেখা গৈছিল।

Verse 11

स धर्मराजवज्जातो धर्माधर्मविवेचकः । अदंड्यान्मण्डयन्राजा दंड्यांश्च परिदंडयन्

সেইজন ধৰ্মৰাজৰ দৰে জন্ম লৈ ধৰ্ম-অধৰ্ম বিচাৰক হৈছিল; যিসকল দণ্ডযোগ্য নাছিল তেওঁলোকক সন্মান দিছিল, আৰু দণ্ডযোগ্যক কঠোৰে দণ্ডিত কৰিছিল।

Verse 12

धनंजय इवाधाक्षीत्परारण्यान्यनेकशः । पाशीव पाशयांचक्रे वैरिचक्रं विदूरगः

ধনঞ্জয় (অৰ্জুন)ৰ দৰে তেওঁ বহু শত্রু-অৰণ্য পদদলিত কৰিলে; আৰু পাশধাৰীজনৰ দৰে, দূৰৰ পৰােই শত্রুচক্ৰক ফাঁদত পেলালে।

Verse 13

सोभूत्पुण्यजनाधीशो रिपुराक्षसवर्धनः । जगत्प्राणसमानश्च जगत्प्राणनतत्परः

সেইজন পুণ্যজনৰ অধীশ হ’ল, শত্রু ৰাক্ষসৰ বিনাশ বৃদ্ধি কৰোঁতা; জগতৰ প্ৰাণবায়ুৰ সমান, জগতৰ প্ৰাণ ধাৰণত সদা তৎপৰ আছিল।

Verse 14

राजराजः स एवाभूत्सर्वेषां धनदः सताम् । स एव रुद्रमूर्तिश्च प्रेक्षिष्ट रिपुभी रणे

সেইজনেই ৰাজাৰাজা হ’ল, সকলো সৎজনৰ ধনদাতা; আৰু ৰণত তেওঁ ৰুদ্ৰমূৰ্তিৰ দৰে প্ৰকাশ পালে—শত্রুৰ বাবে ভয়ংকৰ।

Verse 15

विश्वेषां स हि देवानां तपसा रूपधृग्यतः । विश्वेदेवास्ततस्तं तु स्तुवंति च भजंति च

সকলো দেৱতাৰ মাজত তেওঁ তপস্যাৰ শক্তিৰে দিৱ্য ৰূপৰ দীপ্তি লাভ কৰা জন। সেয়ে বিশ্বেদেৱাসকলে তেওঁক স্তৱ কৰে আৰু সদায় ভজনা-সেৱা কৰে।

Verse 16

असाध्यः स हि साध्यानां वसुभ्यो वसुनाधिकः । ग्रहाणां विग्रहधरो दस्रतोऽजस्ररूपभाक्

তেওঁ সাধ্যসকলৰো অতীত, আৰু বসুসকলতকৈও অধিক মহান। গ্ৰহসমূহৰ মাজত তেওঁ দেহধাৰী নিয়ন্ত্ৰণশক্তি বহন কৰে; সদা সহায়ক, অনবচ্ছিন্ন ৰূপৰ অধিকারী।

Verse 17

मरुद्गणानगणयंस्तुषितांस्तोषयन्गुणैः । सर्वविद्याधरो यस्तु सर्वविद्याधरेष्वपि

তেওঁ মৰুতগণক গণনা কৰি শাসন কৰে; নিজৰ গুণে তুষিতসকলক সন্তুষ্ট কৰে। তেওঁ সকলো বিদ্যাৰ ধারক—বিদ্যাধৰসকলৰ মাজতো শ্ৰেষ্ঠ।

Verse 18

अगर्वानेव गंधर्वान्यश्चक्रे निजगीतिभिः । ररक्षुर्यक्षरक्षांसि तद्दुर्गं स्वर्गसोदरम्

নিজ গীতিসমূহে তেওঁ গন্ধৰ্বসকলকো নম্ৰ কৰিলে। আৰু যক্ষ-ৰাক্ষসসকলে সেই দুৰ্গ ৰক্ষা কৰিছিল—যেন স্বৰ্গৰ সহোদৰ এক কিল্লা।

Verse 19

नागानागांसि चक्रुश्च तस्य नागबलीयसः । दनुजामनुजाकारं कृत्वा तं च सिषेविरे

নাগসকলেও তেওঁৰ আগত ‘অনাগ’ যেন হ’ল, কিয়নো তেওঁৰ বল সৰ্পবলতকৈও অধিক। আৰু দানৱসকলে মানৱ ৰূপ ধৰি তেওঁক সেৱা কৰিবলৈ লাগিল।

Verse 20

जाता गुह्यचरा यस्य गुह्यकाः परितो नृषु । संसेविष्यामहे राजन्नसुरास्त्वां स्ववैभवैः

যাৰ বাবে গুহ্যকসকলে মানুহৰ মাজত গোপন বিচৰণকাৰী হৈ ঘূৰে। হে ৰাজন! আমি অসুৰসকলেও নিজৰ বৈভৱ আৰু শক্তিৰে তোমাৰ সেৱা কৰিম।

Verse 21

वयं यतस्त्वद्विषये सुरावासोऽपि दुर्लभः । अशिक्षयत्क्षितिपतेरिह यस्य तुरंगमान् । आशुगश्चाशुगामित्वं पावमाने पथिस्थितः

আমাৰ বাবে তোমাৰ ৰাজ্যত দেৱলোকত বাস কৰাও অতি দুৰ্লভ। ইয়াত তেওঁ ক্ষিতিপতিৰ ঘোঁৰাবোৰক শিক্ষিত কৰিলে; আৰু পাৱমান—বায়ুৰ—পথত স্থিত হৈ তেওঁ নিজে দ্ৰুত হ’ল, আৰু দ্ৰুততা দানকাৰীও হ’ল।

Verse 22

अगजान्यस्य तु गजान्नगवर्ष्मसुवर्ष्मणः । अजस्र दानिनो दृष्ट्वा भवन्नन्येपि दानिनः

পৰ্বত-দেহী, দীপ্ত-দেহী সেই প্ৰভুৰ পৰা হাতী জন্মিল। তেওঁৰ অবিৰাম দানশীলতা দেখি আন লোকসকলেও দাতা হৈ উঠে।

Verse 23

सदोजिरे च बोद्धारो योद्धारश्चरणाजिरे । न यस्य शास्त्रैर्विजिता न शस्त्रैः केनचित्क्वचित्

তেওঁৰ আঙিনাত সদায় জ্ঞানী উপদেষ্টা আৰু বীৰ যোদ্ধাসকল থাকে। তেওঁৰ লোকসকল নীতি-শাস্ত্ৰে নহয়, অস্ত্ৰে নহয়—কোনো জনৰ দ্বাৰা, কোনো ঠাইত—পৰাজিত নহয়।

Verse 24

न नेत्रविषये जाता विषये यस्यभूभृतः । सदा नष्टपदा द्वेष्यास्तदाऽनष्टपदाः प्रजाः

সেই ভূভৃতৰ ৰাজ্যত দৃষ্টিৰ সীমাৰ ভিতৰতো কোনো বৈৰী জন্ম নলয়। দ্বেষীসকল সদায় আশ্ৰয়-ভূমি হেৰুৱায়; সেয়ে প্ৰজাসকল নিৰ্ভয়ে থাকে, নিজৰ স্থান কেতিয়াও নেহেৰুৱায়।

Verse 25

कलावानेक एवास्ति त्रिदिवेपि दिवौकसाम् । तस्य क्षोणिभृतः क्षोण्यां जनाः सर्वे कलालयाः

ত্ৰিদিৱ স্বৰ্গতো দেৱতাসকলৰ মাজতো সত্য কলা-সম্পন্ন কেৱল এজনেইि আছে; কিন্তু পৃথিৱীত, ভূমিভাৰ বহন কৰা সেই মহাৰাজৰ অধীনত সকলো জনাই সিদ্ধি-সফলতাৰ আশ্ৰয়স্থল হয়।

Verse 26

एक एव हि कामोस्ति स्वर्गे सोप्यंगवर्जितः । सांगोपांगाश्च सर्वेषां सर्वे कामा हि तद्भुवि

স্বৰ্গত ভোগৰ কেৱল এটা ৰূপ আছে, আৰু সেয়াও অঙ্গবিহীন অসম্পূৰ্ণ; কিন্তু সেই ভূমিত, সকলোৰে বাবে সকলো কাম্য ভোগ অঙ্গ-উপাঙ্গসহ সম্পূৰ্ণ ৰূপে উপলব্ধ।

Verse 27

तस्योपवर्तनेप्येको न श्रुतो गोत्रभित्क्वचित् । स्वर्गे स्वर्गसदामीशो गोत्रभित्परिकीर्तितः

তাঁৰ ৰাজ্যসীমাত কেতিয়াও এজনো ‘গোত্রভিত্’—বংশ-মৰ্যাদা ভাঙোতা—শুনা নাযায়; কিন্তু স্বৰ্গত স্বৰ্গসভাৰ অধিপতি ‘গোত্রভিত্’ নামে প্ৰখ্যাত বুলি কীৰ্তিত।

Verse 28

क्षयी च तस्य विषये कोप्याकर्णि न केनचित् । त्रिविष्टपे क्षपानाथः पक्षेपक्षे क्षयीष्यते

তাঁৰ ৰাজ্যত ‘ক্ষয়ী’—ক্ষয় বা হ্ৰাস—বুলি কেতিয়াও কোনোবাই শুনা নাই; কিন্তু ত্ৰিৱিষ্টপ স্বৰ্গত ৰাত্ৰিনাথ চন্দ্ৰ পক্ষে-পক্ষে ক্ষয়প্ৰাপ্ত হয়।

Verse 29

नाके नवग्रहाः संति देशास्तस्याऽनवग्रहाः

স্বৰ্গত নৱগ্ৰহৰ প্ৰভাৱ আছে; কিন্তু তেওঁৰ দেশৰ অঞ্চলসমূহ নৱগ্ৰহ-পীড়া আৰু বাধাবিঘ্নৰ পৰা মুক্ত।

Verse 30

हिरण्यगर्भः स्वर्लोकेप्येक एव प्रकाशते । हिरण्यगर्भाः सर्वेषां तत्पौराणामिहालयाः

স্বৰ্গলোকে হিৰণ্যগৰ্ভ (ব্ৰহ্মা) একাই অদ্বিতীয় জ্যোতিৰে প্ৰকাশিত; কিন্তু ইয়াত সেই নগৰৰ নাগৰিকসকলৰ গৃহে গৃহে ‘হিৰণ্যগৰ্ভ’ সদৃশ ঐশ্বৰ্য আৰু দীপ্তি সৰ্বত্ৰ বিদ্যমান।

Verse 31

सप्ताश्व एकः स्वर्लोके नितरां भासतेंऽशुमान् । सदंशुकाः प्रतिदिनं बह्वश्वास्तत्पुरौकसः

স্বৰ্গলোকে সপ্তাশ্বধাৰী দীপ্তিমান সূৰ্য একাই অতি উজ্জ্বল; কিন্তু সেই নগৰৰ বাসিন্দাসকলে প্ৰতিদিন জ্যোতিময় বস্ত্ৰ ধাৰণ কৰে আৰু বহু অশ্বও তেওঁলোকৰ আছে।

Verse 32

सदप्सरा यथास्वर्भूस्तत्पुर्यपिसदप्सराः । एकैव पद्मा वैकुंठे तस्य पद्माकराः शतम्

যেনেকৈ স্বৰ্গত সদায় অপ্সৰাসকল থাকে, তেনেকৈ সেই নগৰীতেও সদায় অপ্সৰা বিদ্যমান; বৈকুণ্ঠত কেৱল এক পদ্মা, কিন্তু তেওঁৰ বাবে শতাধিক পদ্মসৰোবৰ আছে।

Verse 33

अनीतयश्च तद्ग्रामानाराजपुरुषाः क्वचित् । गृहेगृहेत्र धनदा नाक एकोऽलकापतिः

সেই গাঁওসমূহত অন্যায় নাই, আৰু ক’তো অত্যাচাৰী ৰাজকৰ্মচাৰী দেখা নাযায়; ইয়াত গৃহে গৃহে ধন-সমৃদ্ধি আছে, কিন্তু স্বৰ্গত ধনদাতা হিচাপে অলকাৰ একমাত্ৰ অধিপতি কুবেৰেই আছে।

Verse 34

दिवोदासस्य तस्यैवं काश्यां राज्यं प्रशासतः । गतं वर्षं दिनप्रायं शरदामयुताष्टकम्

এইদৰে দিৱোদাসে কাশীত ৰাজ্য শাসন কৰোঁতে সময় প্ৰায় এক দিনৰ দৰে দ্ৰুতগতিতে পাৰ হৈ গ’ল—শৰতৰ অষ্ট অযুত, অৰ্থাৎ আশি হাজাৰ বছৰ।

Verse 35

गीर्वाणा विप्रतीकारमथ तस्य चिकीर्षवः । गुरुणा मंत्रयांचक्रुर्धर्मवर्त्मानुयायिनः

তেতিয়া দেৱগণে তেওঁৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিকাৰ ৰচিবলৈ ইচ্ছা কৰি, ধৰ্মপথ অনুসৰণকাৰী হৈ, নিজৰ গুৰুৰ সৈতে পৰামৰ্শ কৰিলে।

Verse 36

भवादृशामिव मुने प्रायशो धर्मचारिणाम् । विबुधा विदधत्येव महतीरापदांततीः

হে মুনি, ধৰ্মচাৰীসকলৰ—বিশেষকৈ আপোনাৰ দৰে—ক্ষেত্ৰত দেৱতাসকলেই প্ৰায়ে মহা বিপদৰ এক দীঘল শৃংখলা ঘটাই দিয়ে।

Verse 37

यद्यप्यसौ धराधीशो व्याधिनोद्दुर्धराध्वरैः । तानध्वरभुजोऽत्यंतं तथापि सुहृदो न ते

যদিও সেই ধৰাধীশ কঠিন যজ্ঞৰ ফলত উদ্ভৱ হোৱা ভয়ংকৰ ব্যাধিত পীড়িত হৈছিল, তথাপি সেই ‘যজ্ঞভোজী’সকল তেওঁৰ সত্য সুহৃদ নাছিল।

Verse 38

स्वभाव एव द्युसदां परोत्कर्षासहिष्णुता । बलि बाण दधीच्याद्यैरपराद्धं किमत्र तैः

দ্যুসদসকলৰ স্বভাৱেই আনৰ উৎকৰ্ষ সহ্য নকৰা; সেয়ে বলী, বাণ, দধীচি আদি জনক তেওঁলোকে অপমান কৰিলে—ইয়াত আশ্চৰ্য কি?

Verse 39

अंतराया भवंत्येव धर्मस्यापि पदेपदे । तथापि न निजो धर्मो धर्मधीभिर्विमुच्यते

ধৰ্মৰ সাধনাতো পদে পদে অন্তৰায় উঠে; তথাপি ধৰ্মবুদ্ধিসম্পন্নসকলে নিজৰ ধৰ্ম ত্যাগ নকৰে।

Verse 40

अधर्मिणः समेधंते धनधान्यसमृद्धिभिः । अधर्मादेव च परं समूलं यांत्यधोगतिम्

অধাৰ্মিকসকলে ধন-ধান্যৰ সমৃদ্ধিত ফুলি উঠিব পাৰে; কিন্তু অধৰ্মৰ ফলতেই শেষত সিহঁতে মূলসহ অধোগতিক পতিত হয়।

Verse 41

प्रजाः पालयतस्तस्य पुत्रानिव निजौरसान् । रिपुंजयस्य नाल्पोपि बभूवाधर्मसंग्रहः

তেওঁ নিজৰ প্ৰজাক নিজ ঔৰস পুত্ৰৰ দৰে পালন কৰিছিল; সেয়ে ৰিপুঞ্জয়ৰ ভিতৰত অধৰ্মৰ সামান্যতম সঞ্চয়ো নাছিল।

Verse 42

षाड्गुण्यवेदिनस्तस्य त्रिशक्त्यूर्जितचेतसः । चतुरोपायवित्तस्य न रंध्रं विविदुः सुराः

তেওঁ ষাড্গুণ্য নীতি-বিদ, ত্ৰিশক্তিৰে বলীয়ান চিত্তধাৰী আৰু চতুৰোপায়ৰ জ্ঞানী আছিল; দেৱতাসকলেও তেওঁৰ ভিতৰত কোনো ৰন্ধ্ৰ, কোনো দুৰ্বলতা নাপালে।

Verse 43

बुद्धिमंतोपि विबुधा विप्रतीकर्तुमुद्यताः । मनागपि न संशेकुरपकर्तुं तदीशितुः

বুদ্ধিমান হ’লেও, প্ৰতিবাদ কৰিবলৈ উদ্‌গ্ৰীৱ দেৱতাসকলে তেওঁৰ অধিপত্যক মনাগপিও ক্ষতি কৰিবলৈ সাহস নকৰিলে।

Verse 44

एकपत्नीव्रताः सर्वे पुमांसस्तस्य मंडले । नारीषु काचिन्नैवासीदपतिव्रतधर्मिणी

তাঁৰ ৰাজ্যত সকলো পুৰুষ একপত্নীব্ৰত পালন কৰিছিল; আৰু নাৰীৰ মাজত কোনোও পতি-বিৰোধী অ-পতিব্ৰতা ধৰ্মেৰে জীৱন যাপন কৰা নাছিল।

Verse 45

अनधीतो न विप्रोभूदशूरोनैव बाहुजः । वैश्योनभिज्ञो नैवासीदर्थोपार्जनकर्मसु

সেই ৰাজ্যত কোনো ব্ৰাহ্মণ অশিক্ষিত নাছিল; কোনো ক্ষত্ৰিয় বীৰ্যহীন নাছিল; আৰু কোনো বৈশ্য অৰ্থ উপাৰ্জন আৰু ধন-সংৰক্ষণৰ কৰ্মত অজ্ঞ নাছিল—প্ৰত্যেকে নিজ নিজ ধৰ্মত অটল আছিল।

Verse 46

अनन्यवृत्तयः शूद्रा द्विजशुश्रूषणं प्रति । तस्य राष्ट्रे समभवन्दिवोदासस्य भूपतेः

ৰাজা দিবোদাস ভূপতিৰ ৰাজ্যত শূদ্ৰসকল একমাত্ৰ জীৱিকাত নিবদ্ধ আছিল—দ্বিজসেৱাত; নিযুক্ত কৰ্তব্যত স্থিৰ আৰু শৃঙ্খলাবদ্ধ আছিল।

Verse 47

अविप्लुत ब्रह्मचर्यास्तद्राष्ट्रे ब्रह्मचारिणः । नित्यं गुरुकुलाधीना वेदग्रहणतत्पराः

সেই ৰাজ্যত ব্ৰহ্মচাৰীসকলৰ ব্ৰহ্মচৰ্য অখণ্ড আছিল; সদায় গুৰুকুলৰ আশ্ৰিত হৈ থাকি বেদ গ্ৰহণ আৰু ধাৰণত একাগ্ৰ আছিল।

Verse 48

आतिथ्यधर्मप्रवणा धर्मशास्त्रविचक्षणाः । नित्यसाधुसमाचारा गृहस्थास्तस्य सर्वतः

তাঁৰ ৰাজ্যত গৃহস্থসকল সৰ্বত্ৰ আতিথ্যধৰ্মত প্ৰবণ আছিল, ধৰ্মশাস্ত্ৰৰ শিক্ষাত বিচক্ষণ আছিল, আৰু সাধুসদৃশ আচাৰত সদায় স্থিৰ আছিল।

Verse 49

तृतीयाश्रमिणो यस्मिन्वनवृत्तिकृतादराः । निःस्पृहा ग्रामवार्तासु वेदवर्त्मानुसारिणः

সেই ঠাইত তৃতীয় আশ্ৰমৰ (বানপ্ৰস্থ) লোকসকলে বনবাসী জীৱনধাৰাক আদৰে গ্ৰহণ কৰিছিল, গাঁও-সংসাৰৰ কথাবাৰ্তাত নিঃস্পৃহ আছিল, আৰু বেদে নিৰ্দেশ কৰা পথ অনুসৰণ কৰিছিল।

Verse 50

सर्वसंगविनिर्मुक्ता निर्मुक्ता निष्परिग्रहाः । वाङ्मनःकर्मदंडाढ्या यतयो यत्र निःस्पृहाः

তাত যতি-সন্ন্যাসীসকল সকলো আসক্তিৰ পৰা মুক্ত—মুক্ত, নিঃপৰিগ্ৰহ; বাক্, মন আৰু কৰ্মৰ দণ্ড-সংযমতেই ধনী, আৰু সম্পূৰ্ণ নিঃস্পৃহ।

Verse 51

अन्येनुलोमजन्मानः प्रतिलो मभवा अपि । स्वपारंपर्यतो दृष्टं मनाग्वर्त्म न तत्यजुः

আনেও—অনুলোম বা প্ৰতিলোম জন্ম হলেও—নিজ নিজ পৰম্পৰাত দেখা পথখন এক ৰত্তিও নাছাড়িলে; বংশানুক্ৰমে প্ৰাপ্ত সদাচাৰ দৃঢ়কৈ ধৰি ৰাখিলে।

Verse 52

अनपत्या न तद्राष्ट्रे धनहीनोपि कोपि न । अवृद्धसेवी नो कश्चिदकांडमृतिभाक्च न

সেই ৰাজ্যত কোনো নি:সন্তান নাছিল, কোনো জন—দৰিদ্ৰ হলেও—জীৱিকাৰ পৰা বঞ্চিত নাছিল; কোনোবাই অযোগ্যৰ সেৱা নকৰিলে, আৰু কোনোবাই অকালমৃত্যুৰ ভাগী নাছিল।

Verse 53

न चाटा नैव वाचाटा वंचका नो न हिंसकाः । न पाषंडा न वै भंडा न रंडा न च शौंडिकाः

তাত চাটুকাৰ নাছিল, বাক্-চাটুকাৰো নাছিল; প্ৰবঞ্চক নাছিল, হিংসকো নাছিল; পাষণ্ড নাছিল, ভাঁড়ো নাছিল; ৰণ্ডা নাছিল, মদ্যপো নাছিল।

Verse 54

श्रुतिघोषो हि सर्वत्र शास्त्रवादः पदेपदे । सर्वत्र सुभगालापा मुदामंगलगीतयः

সৰ্বত্ৰ শ্ৰুতিৰ ধ্বনি গুঞ্জৰিত হৈছিল; পদে পদে শাস্ত্ৰ-বাদ চলিছিল; আৰু সকলো ঠাইতে সুভগ আলাপ আৰু মুদামঙ্গল গীতৰ আনন্দধ্বনি আছিল।

Verse 55

वीणावेणुप्रवादाश्च मृदंगा मधुरस्वनाः । सोमपानं विनान्यत्र पानगोष्ठी न कर्णगा

তাত বীণা আৰু বেণুৰ সুৰ বাজে, মধুৰ ধ্বনিৰ মৃদংগো বাজে; কিন্তু সোমপান ব্যতীত আন ক’তাও পান-গোষ্ঠীৰ কোলাহল কাণলৈ নাহে।

Verse 56

मांसाशिनः पुरोडाशे नैवान्यत्र कदाचन । न दुरोदरिणो यत्र नाधमर्णा न तस्कराः

মাংসাহাৰীসকল কেৱল পুৰোডাশ যজ্ঞ-অৰ্পণৰ ক্ষেত্ৰতহে দেখা যায়, অন্য সময়ত কদাচিৎ নহয়। সেই দেশত জুৱাৰী নাই, নীচ ঋণী নাই, চোৰো নাই।

Verse 57

पुत्रस्य पित्रोः पदयोः पूजनं देवपूजनम् । उपवासो व्रतं तीर्थं देवताराधनं परम्

পুত্ৰৰ বাবে পিতৃ-মাতৃৰ পদপূজা নিজেই দেবপূজা। উপবাসেই তাৰ ব্ৰত, সেয়াই তাৰ তীৰ্থযাত্ৰা, আৰু সেয়াই পৰম দেৱতাৰ আৰাধনা।

Verse 58

नारीणां भर्तृपद् योरर्चनं तद्वचःश्रुतिः । समर्चयंति सततमनुजा निजमग्रजम्

নাৰীৰ বাবে স্বামীৰ পদপূজা আৰু তেওঁৰ বাক্য মনোযোগে শুনা ধৰ্ম বুলি কোৱা হৈছে। তেনেদৰে কনিষ্ঠ ভ্ৰাতাসকলে সদায় নিজ জ্যেষ্ঠ ভ্ৰাতাক সন্মান কৰে।

Verse 59

सपर्ययंति मुदिता भृत्याः स्वामिपदांबुजम् । हीनवर्णैरग्रवर्णो वर्ण्यते गुणगौरवैः

ভৃত্যসকলে আনন্দে স্বামীৰ পদপদ্মৰ সেবা কৰে। নিম্ন অৱস্থাৰ লোকেও উচ্চজনক তেওঁৰ গুণৰ গৌৰৱ-গম্ভীৰতাৰ বাবে প্ৰশংসা কৰে।

Verse 60

वरिवस्यंति भूयोपि त्रिकालं काशिदेवताः । सर्वत्र सर्वे विद्वांसः समर्च्यंते मनोरथैः

পুনৰ পুনৰ, ত্ৰিকালত, কাশীৰ দেৱতাসকল ভক্তিভাৱে পূজিত হয়। সকলো ঠাইতে সকলো বিদ্বানক তেওঁলোকৰ মনোৰথ অনুসাৰে সন্মান কৰা হয়।

Verse 61

विद्वद्भिश्च तपोनिष्ठास्तपोनिष्ठैर्जितेंद्रियाः । जितेंद्रियैर्ज्ञाननिष्ठा ज्ञानिभिः शिवयोगिनः

বিদ্বানসকলে তপোনিষ্ঠসকলক সমৰ্থন কৰে; তপোনিষ্ঠসকলে ইন্দ্ৰিয়জয়ীসকলক সমৰ্থন কৰে; ইন্দ্ৰিয়জয়ীসকলে জ্ঞাননিষ্ঠসকলক সমৰ্থন কৰে; আৰু জ্ঞানীসকলে শিৱযোগীসকলক আশ্ৰয় দিয়ে।

Verse 62

मंत्रपूतं महार्हं च विधियुक्तं सुसंस्कृतम् । वाडवानां मुखाग्नौ च हूयतेऽहर्निशं हविः

মন্ত্ৰে পৱিত্ৰ কৰা, অতি মূল্যবান, বিধি-যুক্ত আৰু সুসংস্কৃত হৱি দিন-ৰাতি ৱাডৱসকলৰ মুখ-অগ্নিত আহুতি দিয়া হয়।

Verse 63

वापीकूपतडागानामारामाणां पदेपदे । शुचिभिर्द्रव्यसंभारैः कर्तारो यत्र भूरिशः

পদে পদে কূপ, বাপী, তড়াগ আৰু উদ্যানৰ নিৰ্মাতা দেখা যায়—অসংখ্য—যিসকলে শুচি আৰু প্ৰচুৰ দ্ৰব্য-সম্ভাৰে কাম কৰে।

Verse 64

यद्राष्ट्रे हृष्टपुष्टाश्च दृश्यंते सर्वजातयः । अनिंद्यसेवा संपन्ना विनामृगयु सौनिकान्

সেই ৰাজ্যত সকলো জাতি আনন্দিত আৰু পুষ্ট দেখা যায়; নিন্দাহীন সেৱা-জীৱিকাৰে সম্পন্ন—শিকারী আৰু কসাইসকল বিনা।

Verse 65

इत्थं तस्य महीजानेः सर्वत्र शुचिवर्तिनः । उन्मिषंतोप्यनिमिषा मनाक्छिद्रं न लेभिरे

এইদৰে সেই ভূমিজাত ৰজাৰ চাৰিওফালে সকলো ঠাইতে শুচি আচৰণেৰে চলা সজাগ প্ৰহৰীসকলে—পলক পৰিলেও অনিমেষ দৃষ্টিৰে চোৱাই থাকিল; তথাপি সামান্যতমো ফাঁক নাপালে।

Verse 67

गुरुरुवाच । संधिविग्रहयानास्ति सं श्रयं द्वैधभावनम् । यथा स राजा संवेत्ति न तथात्रापि कश्चन

গুৰুৱে ক’লে: ‘সন্ধি আৰু বিগ্ৰহ, যাত্ৰা আৰু স্থিতি, আশ্ৰয় গ্ৰহণ আৰু দ্বৈধ নীতি—এই সকলো বিষয় সেই ৰজাই যিদৰে বুজে, ইয়াত আন কোনেও তেনেদৰে নুবুজে।’

Verse 68

अथोवाचामर गुरुर्देवानपचिकीर्षुकान् । तस्मिन्राजनि धर्मिष्ठे वरिष्ठे मंत्रवेदिषु

তাৰ পাছত অমৰসকলৰ গুৰুৱে, তেওঁৰ বিৰুদ্ধে কাৰ্য কৰিবলৈ ইচ্ছুক দেৱতাসকলক সম্বোধন কৰি, সেই ৰজাৰ বিষয়ে ক’লে—যি ধৰ্মিষ্ঠ, শ্ৰেষ্ঠ, আৰু মন্ত্ৰবেদীসকলৰ মাজত অগ্ৰগণ্য।

Verse 69

तेन यद्यपि भूभर्त्रा भूमेर्देवा विवासिताः । तथापि भूरिशस्तत्र संत्यस्मत्पक्षपातिनः

যদিও সেই ভূভর্তাই দেৱতাসকলক ভূমিৰ পৰা নিৰ্বাসিত কৰিলে, তথাপি তাত বহুতেই আছে যিসকল আমাৰ পক্ষপাতী, আমাৰ প্ৰতি অনুগত।

Verse 70

कालो निमिषमात्रोपि यान्विना न सुखं व्रजेत् । अस्माकमपि तस्यापि संति ते तत्र मानिताः

তেওঁলোকৰ অবিহনে নিমিষমাত্ৰো সময় সুখে নাযায়; আমাৰ বাবেও আৰু তেওঁৰ বাবেও, সেই লোকসকল তাত সন্মানিত হৈ আছে।

Verse 71

अंतर्बहिश्चरा नित्यं सर्वविश्रंभ भूमयः । समागतेषु तेष्वत्र सर्वं नः सेत्स्यति प्रियम्

সিহঁতে সদায় ভিতৰে-বাহিৰে বিচৰণ কৰে, সম্পূৰ্ণ বিশ্বাসৰ আধাৰ; যেতিয়া সিহঁতে ইয়াত আহিব, তেতিয়া আমাৰ সকলো প্ৰিয় কাম সিদ্ধ হ’ব।

Verse 72

समाकर्ण्य च ते सर्वे त्रिदशा गीष्पतीरितम् । निर्णीतवंतस्तस्यार्थं तस्मादंतर्बहिश्चरान् । अभिनंद्याथ तं सर्वे प्रोचुरित्थं भवेदिति

গীষ্পতি (বৃহস্পতিয়ে) কোৱা কথা শুনি সকলো ত্ৰিদশে তেওঁৰ অভিপ্ৰায় বুজিলে। সেয়ে ভিতৰে-বাহিৰে বিচৰণ কৰাসকলক অনুমোদন কৰি সকলোৱে সন্মতি দিলে আৰু ক’লে, “তেনেই হওক।”

Verse 73

ततः शक्रः समाहूय वीतिहोत्रं पुरःस्थितम् । ऊचे मधुरया वाचा बहुमानपुरःसरम्

তেতিয়া শক্র (ইন্দ্ৰ) সন্মুখত থিয় হৈ থকা বীতিহোত্ৰক আহ্বান কৰি, মহান সন্মান আগত ৰাখি, মধুৰ বাক্যৰে ক’লে।

Verse 74

हव्यवाहन या मूर्तिस्तव तत्र प्रतिष्ठिता । तामुपासंहर क्षिप्रं विषयात्तस्य भूपतेः

“হে হব্যবাহন (অগ্নি), তাত তোমাৰ যি মূৰ্তি তাত প্ৰতিষ্ঠিত আছে, তাক সেই ৰজাৰ বিষয়-অধিকাৰৰ পৰা শীঘ্ৰে প্ৰত্যাহাৰ কৰা।”

Verse 75

समागतायां तन्मूर्तौ सर्वानष्टाग्रयः प्रजाः । हव्यकव्यक्रियाशून्या विरजिष्यंति राजनि

সেই মূৰ্তি আঁতৰাই লোৱা হ’লে প্ৰজাৰ সকলো অগ্ৰস্থান নষ্ট হ’ব; হব্য-কব্যৰ ক্ৰিয়াবিহীন হৈ, সেই ৰজাৰ শাসনত লোকসকল অৱহেলা আৰু বিশৃঙ্খলাত পতিত হ’ব।

Verse 76

प्रजासु च विरक्तासु राज्यकामदुघासु वै । कृच्छ्रेणोपार्जितोऽपार्थो राजशब्दो भविष्यति

যেতিয়া প্ৰজাসকল বিমুখ হয়—ৰাজ্য যদিও সকলো কাম্য লাভ দিয়া দুগ্ধদায়িনী গাই—তেতিয়া কষ্টেৰে অৰ্জিত ‘ৰাজা’ নামো অৰ্থহীন আৰু শূন্য হৈ পৰে।

Verse 77

प्रजानां रंजनाद्राजा येयं रूढिरुपार्जिता । तस्यां रूढ्यां प्रनष्टायां राज्यमेव विनंक्ष्यति

প্ৰজাক আনন্দিত কৰি পালন কৰাৰ বাবেই তেওঁক ‘ৰাজা’ বোলা হয়—এইয়েই স্থাপিত ৰূঢ়ি। সেই ৰূঢ়ি নষ্ট হ’লে ৰাজ্য নিজেই বিনষ্ট হয়।

Verse 78

प्रजाविरहितो राजा कोशदुर्गबलादिभिः । समृद्धोप्यचिरान्नश्येत्कूलसंस्थ इव द्रुमः

প্ৰজাবিহীন ৰজা, কোষ-দুৰ্গ-বল আদি লৈ সমৃদ্ধ হলেও, সোনকালে নষ্ট হয়—নদীৰ কূল ক্ষয়মান ঠাইত থকা গছৰ দৰে।

Verse 79

त्रिवर्गसाधनाहेतुः प्राक्प्रजैव महीपतेः । क्षीणवृत्त्यां प्रजायां वै त्रिवर्गः क्षीयते स्वयम्

হে মহীপতে! ত্ৰিবৰ্গ (ধৰ্ম-অৰ্থ-কাম) সাধনৰ প্ৰধান উপায় প্ৰথমে প্ৰজাই। প্ৰজাৰ জীৱিকা ক্ষীণ হ’লে ত্ৰিবৰ্গো নিজে নিজে ক্ষয় হয়।

Verse 80

क्षीणे त्रिवर्गे संक्षीणा गतिर्लोकद्वयात्मिका

ত্ৰিবৰ্গ ক্ষয় হ’লে, ইহলোক-পৰলোক—দুয়োটা লোকৰ সৈতে জড়িত গতি-ও ক্ষীণ হয়।

Verse 81

इतींद्रवचनाद्वह्निरह्नाय क्षोणिमंडलात् । आचकर्ष निजां मूर्तिं योगमाया बलान्वितः

ইন্দ্ৰৰ আদেশ অনুসৰি, যোগমায়াৰ বলত বলীয়ান হৈ বহ্নিয়ে ক্ষণিমণ্ডলৰ পৰা নিজৰ মূৰ্তি তৎক্ষণাৎ টানি উলিয়াই আনিলে।

Verse 82

निन्ये न केवलं त्रेतां जाठराग्निमपि प्रभुः । वज्रिणो वचसा वह्निर्निजशक्तिसमन्वितम्

বজ্ৰধাৰী ইন্দ্ৰৰ বাক্য অনুসৰি, প্ৰভাৱান বহ্নিয়ে কেৱল ত্ৰেতা-অগ্নি নহয়, জঠৰাগ্নিকো নিজৰ নৈসৰ্গিক শক্তিসহ লৈ গ’ল।

Verse 83

वह्नौ स्वर्लोकमापन्ने जाते मध्यंदिने नृपः । कृतमाध्याह्निकस्तूर्णं प्राविशद्भोज्यमंडपम्

বহ্নি স্বৰ্গলোকলৈ গ’ল আৰু মধ্যাহ্ন হ’লত, ৰজাই তৎক্ষণাৎ মধ্যাহ্নিক কৰ্ম সমাপন কৰি ভোজন-মণ্ডপত প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 84

महानसाधिकृतयो वेपमानास्ततो मुहुः । क्षुधार्तमपि भूपालमिदं मंदं व्यजिज्ञपन्

তাৰ পাছত ৰাজৰন্ধনৰ অধিকাৰীগণ বাৰে বাৰে কঁপিবলৈ ধৰিলে আৰু ক্ষুধাত কাতৰ ভূপালকো এই বিষয় নম্ৰভাৱে নিবেদন কৰিলে।

Verse 85

सूपकारा ऊचुः । अत्यहस्करतेजस्क प्रतापविजितानल । किंचिद्विज्ञप्तुकामाः स्मोप्यकांडेरणपंडित

সূপকাৰাসকলে ক’লে: “হে সূৰ্যতকৈও অধিক দীপ্তিমান, যাৰ প্ৰতাপে অগ্নিও পৰাজিত! হে আকস্মিক বিপদ নিবারণত নিপুণ জ্ঞানী, আমি এটি সৰু নিবেদন জনাব খোজোঁ।”

Verse 86

यदि विश्रुणयेद्राजन्भवानभयदक्षिणाम् । तदा विज्ञापयिष्यामः प्रबद्धकरसंपुटाः

হে ৰাজন, যদি আপুনি আমাৰ কথা শুনি আমাক অভয়-দক্ষিণা, অৰ্থাৎ নিৰাপত্তাৰ দান প্ৰদান কৰে, তেন্তে আমি কৰ-সম্পুট বদ্ধ কৰি, হাত জোৰ কৰি বিনীতভাৱে নিবেদন কৰিম।

Verse 87

भ्रूसंज्ञयाकृतादेशाः प्रशस्तास्येनभूभुजा । मृदु विज्ञापयांचक्रुः पाकशालाधिकारिणः

ভ্ৰূ-সংজ্ঞাৰে ৰজাৰ আদেশ লাভ কৰি, আৰু ভূভুজৰ প্ৰশস্ত মুখমণ্ডলৰ অনুমোদন পাই, ৰাজপাকশালাৰ অধিকাৰীয়ে মৃদুভাৱে নিজৰ নিবেদন আগবঢ়ালে।

Verse 88

न जानीमो वयं नाथ त्वत्प्रतापभयार्दितः । कुसृत्याथ कया विद्वान्नष्टो वैश्वानरः पुरात्

হে নাথ, আমি নাজানো; আপোনাৰ প্ৰতাপৰ ভয়ত কঁপিত হৈ আমি ক’ব নোৱাৰোঁ—কোনো কুকৰ্ম বা কোন কাৰণত নগৰৰ পুৰাতন বৈশ্বানৰ অগ্নি লুপ্ত হ’ল।

Verse 89

कृशानौ कृशतां प्राप्ते कथं पाकक्रिया भवेत् । तथापि सूर्यपाकेन सिद्धा पक्तिर्हि काचन

যেতিয়া অগ্নি নিজেই কৃশতা লাভ কৰে, তেতিয়া ৰন্ধন-ক্ৰিয়া কেনেকৈ সম্পন্ন হ’ব? তথাপি সূৰ্যৰ তাপে কিছুমান পাক নিশ্চয় সিদ্ধ হৈছে।

Verse 90

प्रभोरादेशमासाद्य तामिहैवानयामहे । मन्यामहे च भूजाने पक्तिरद्यतनी शुभा

প্ৰভুৰ আদেশ লাভ কৰি আমি তাক ইয়ালৈ তৎক্ষণাৎ আনিম; আৰু হে ভূজান, আমি ভাবোঁ যে আজিৰ ৰন্ধন/ভোজন নিশ্চয় শুভ হ’ব।

Verse 91

श्रुत्वांधसिकवाक्यं स महासत्त्वो महामतिः । नृपतिश्चिंतयामास देवानां वै कृतं त्विदम्

মোহগ্ৰস্ত লোকসকলৰ বাক্য শুনি সেই মহাসত্ত্ব, মহামতি নৃপতিয়ে মনতে ভাবিলে—‘নিশ্চয় এই কাৰ্য দেৱতাসকলৰ দ্বাৰাই ঘটিছে।’

Verse 92

क्षणं संशीलयंस्तत्र ददर्श तपसोबलात् । न केवलं जहौ गेहं हुतभुक्चौदरीर्दरीः

তাত ক্ষণেক চিন্তা কৰি, তপোবলৰ প্ৰভাৱত তেওঁ দেখিলে—হুতভুক্ (অগ্নি) কেৱল নিজৰ গৃহ ত্যাগ কৰা নহয়, উদৰৰ গুহা-দৰীসমূহত (অন্তৰ্লীন আশ্ৰয়ত) প্ৰৱেশ কৰিছে।

Verse 93

अप्यहासीदितोलोकाज्जगाम च सुरालयम् । भवत्विह हि का हानिरस्माकं ज्वलने गतै

‘সঁচাকৈয়ে তেওঁ এই লোক ত্যাগ কৰি সুৰালয়লৈ গ’ল। হওক তেনেই—যদি আমি জ্বালনত প্ৰৱেশ কৰিছোঁ, তেন্তে ইয়াত আমাৰ কি ক্ষতি?’

Verse 94

तेषामेवविचाराच्च हानिरेषा सुपर्वणाम् । तद्बलेन च किं राज्यं मयेदमुररीकृतम्

তেওঁলোকৰেই পৰিকল্পনা আৰু বিচাৰৰ ফলত এই ক্ষতি সুৰসকলৰ ওপৰত আহিল। আৰু যদি ৰাজত্ব কেৱল তেওঁলোকৰ বলতেই স্থিত, তেন্তে মই ‘মোৰ’ বুলি গ্ৰহণ কৰা এই ৰাজ্যই বা কি?

Verse 95

पितामहेन महतो गौरवात्प्रतिपादितम् । इति चिंतयतस्तस्य मध्यलोकशतक्रतोः

‘ইয়াক মহৎ পিতামহে নিজ মহিমাৰ গৌৰৱৰ পৰা প্ৰতিষ্ঠা কৰি দান কৰিছিল।’ এইদৰে চিন্তা কৰোঁতে, মধ্যলোকৰ অধিপতি শতক্ৰতু (ইন্দ্ৰ)ৰ মনন চলি থাকিল।

Verse 96

पौराः समागता द्वारि सह जानपदैर्नरैः । द्वास्थेन चाज्ञया राज्ञस्ततस्तेंतः प्रवेशिताः

নগৰৰ লোকসকল গাঁৱৰ মানুহসকলৰ সৈতে দুৱাৰত একত্ৰিত হ’ল। তাৰ পাছত ৰজাৰ আদেশ অনুসৰি দ্বাৰপালে তেওঁলোকক ভিতৰত প্ৰৱেশ কৰালে।

Verse 97

दत्त्वोपदं यथार्हं ते प्रणेमुः क्षोणिवज्रिणम् । केचित्संभाषिता राज्ञादरसोदरया गिरा

নিজ নিজ সামৰ্থ্য অনুসাৰে যোগ্য উপঢৌকন দান কৰি তেওঁলোকে ‘পৃথিৱীৰ বজ্ৰ’ সদৃশ ৰজাক প্ৰণাম কৰিলে। তেওঁলোকৰ কিছুমানক ৰজাই আদৰ-স্নেহভৰা বাক্যৰে সম্বোধন কৰিলে।

Verse 98

केचिच्च समुदा दृष्ट्या केचिच्च करसंज्ञया । विसर्जिता सना राज्ञा बहुमानपुरःसरम्

কিছুমানক ৰজাই ওপৰলৈ চাৱনিৰে বিদায় দিলে, আৰু কিছুমানক হাতৰ সংকেতে। এইদৰে ৰজাই সন্মান আগত ৰাখি তেওঁলোকক প্ৰস্থান কৰালে।

Verse 99

तेजिरे भेजिरे सर्वे रत्नार्चिः परिसेविते । विजितामोदसंदोहे सुरानोकहसौरभैः । राज्ञः शतशलाकस्थच्छत्रस्यच्छाययाशुभे

সকলেই ৰত্নৰ দীপ্তি আৰু ঝলমল অলংকাৰৰ মাজত উজ্জ্বল হৈ নিজ নিজ স্থান ল’লে। সেউজ-সুগন্ধিৰ সুৰলোকীয় বৃক্ষৰো অধিক সুৱাসযুক্ত, শত দণ্ডত স্থাপিত ৰজাৰ ছত্ৰৰ মঙ্গলময় ছাঁত তেওঁলোকে আনন্দেৰে থিয় হৈ ৰ’ল।

Verse 100

विशांपतिरथोवाच तन्मुखच्छाययेरितम् । विज्ञाय तदभिप्रायमलंभीत्या पुरौकसः

তেতিয়া প্ৰজাপতি সদৃশ ৰজাই তেওঁলোকৰ মুখমণ্ডলৰ ছাঁত প্ৰকাশিত ভাবৰ পৰা প্ৰেৰণা পাই কথা ক’লে। তেওঁলোকৰ অভিপ্ৰায় বুজি, ভয়মুক্ত নগৰবাসীসকলে মনোযোগেৰে শুনি থাকিল।

Verse 110

अस्मत्कुले मूलभूतो भास्करो मान्य एव नः । स तिष्ठतु सुखेनात्र यातायातं करोतु च

আমাৰ কুলৰ মূল আধাৰ ভাস্কৰ, সঁচাকৈয়ে আমাৰ মান্য-পূজ্য। তেওঁ ইয়াত সুখে থাকক, আৰু মুক্তভাৱে আহা-যোৱা কৰক।