Adhyaya 40

Verse 1

स्कंद उवाच । अविमुक्तेश माहात्म्यं वर्णितं तेग्रतो मया । अथो किमसि शुश्रूषुः कथयिष्यामि तत्पुनः

স্কন্দ ক’লে: তোমাৰ সন্মুখতে মই অবিমুক্তেশৰ মাহাত্ম্য আগতেই বৰ্ণনা কৰিছোঁ। এতিয়া তুমি আৰু কি শুনিব বিচাৰিছা? মই তাক পুনৰ ক’ম।

Verse 2

अगस्त्य उवाच । अविमुक्तेश माहात्म्यं श्रावं श्रावं श्रुती मम । अतीव सुश्रुते जाते तथापि न धिनोम्यहम्

অগস্ত্য ক’লে: অবিমুক্তেশৰ মাহাত্ম্য মই বাৰে বাৰে শুনিছোঁ; মোৰ শ্ৰৱণশক্তি অতি সুপ্ৰশিক্ষিত হৈছে, তথাপিও মই তৃপ্ত নহওঁ।

Verse 3

अविमुक्तेश्वरं लिंगं क्षेत्रं चाप्यविमुक्तकम् । एतयोस्तु कथं प्राप्तिर्भवेत्षण्मुख तद्वद

হে ষণ্মুখ, কোৱা—অবিমুক্তেশ্বৰ লিঙ্গ আৰু ‘অবিমুক্ত’ নামৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰৰ অনুগ্ৰহ কেনেকৈ লাভ হয়?

Verse 4

स्कंद उवाच । शृणु कुं भज वक्ष्यामि यथा प्राप्तिर्भवेदिह । स्वश्रेयो दातुरेतस्या विमुक्तस्य महामते

স্কন্দে ক’লে: শুনা আৰু ভজন কৰা; ইয়াত কেনেকৈ লাভ হয় মই ক’ম। হে মহামতে, এই অবিমুক্ত দাতাৰ নিজৰ পৰম মঙ্গলৰ বাবে দান হয়।

Verse 5

समीहितार्थ संसिद्धिर्लभ्यते पुण्यभारतः । तच्च पुण्यं भवेद्विप्र श्रुतिवर्त्मसभाजनात्

ইচ্ছিত উদ্দেশ্যৰ সিদ্ধি পুণ্য-সঞ্চয়ৰ দ্বাৰা লাভ হয়। আৰু সেই পুণ্য, হে ব্ৰাহ্মণ, শ্রুতি (বেদ) নিৰ্দেশিত পথক সন্মান কৰাৰ পৰা জন্মে।

Verse 6

श्रुतिवर्त्मजुषः पुंसः संस्पर्शान्नश्यतो मुने । कलिकालावपि सदा छिद्रं प्राप्य जिघांसतः

হে মুনি, কলিযুগতোও শ্রুতি-পথ অনুশীলন কৰা পুৰুষক নাশ কৰিবলৈ ছিদ্ৰ বিচাৰি ফুৰা অনিষ্টসমূহ, কেৱল তাৰ স্পৰ্শতেই নাশ হয়।

Verse 7

वर्जितस्य विधानेन प्रोक्तस्याकरणेन वै । कलिकालावपि हतो ब्राह्मणं रंध्रदर्शनात्

নিশ্চয় কলিযুগতোও ব্ৰাহ্মণ ‘ছিদ্ৰ-দৰ্শন’ৰ দ্বাৰা বিনষ্ট হয়—যা নিষিদ্ধ তাক কৰি আৰু যা বিধেয় তাক নকৰাৰ ফলত।

Verse 8

निषिद्धाचरणं तस्मात्कथयिष्ये तवाग्रतः । तद्दूरतः परित्यज्य नरो न निरयी भवेत्

সেয়ে মই তোমাৰ আগত নিষিদ্ধ আচৰণসমূহ ঘোষণা কৰিম। সিহঁতক দূৰৰ পৰা সম্পূৰ্ণ ত্যাগ কৰিলে মানুহ নৰকগামী নহয়।

Verse 9

पलांडुं विड्वराहं च शेलुं लशुन गृंजने । गोपीयूषं तंडुलीयं वर्ज्यं च कवकं सदा

সদায় পলাণ্ডু (পিয়াজ), মলভোজী বৰাহ, শেলু, লশুন আৰু গৃঞ্জন ত্যাগ কৰিব লাগে; তদুপৰি গোপীয়ূষ, তণ্ডুলীয় আৰু কৱকো সদায় বর্জনীয়।

Verse 10

व्रश्चनान्वृक्षनिर्यासान्पायसापूपशष्कुलीः । अदेवपित्र्यं पललमवत्सागोपयस्त्यजेत्

ব্ৰশ্চন, গছৰ নিৰ্যাস (গাম/ৰজন), পায়স (ক্ষীৰ), আপূপ (পিঠা) আৰু শষ্কুলী (ভাজা মিঠাই) ত্যাগ কৰিব লাগে; তদুপৰি দেৱ-পিতৃৰ বাবে অনুপযুক্ত ভোগ, পলল (তিলৰ প্ৰস্তুতি) আৰু বাছুৰবিহীন গাইৰ গাখীৰো বর্জনীয়।

Verse 11

पय ऐकशफं हेयं तथा क्रामेलकाविकम् । रात्रौ न दधि भोक्तव्यं दिवा न नवनीतकम्

একখুৰীয়া জন্তুৰ গাখীৰ বর্জনীয়, আৰু উটৰ গাখীৰো তেনেদৰে। ৰাতি দধি নাখাব, আৰু দিনত নৱনীতা (তাজা মাখন) নাখাব।

Verse 12

टिट्टिभं कलविंकं च हंसं चक्रं प्लवंबकम् । त्यजेन्मांसाशिनः सर्वान्सारसं कुक्कुटं शुकम्

টিট্টিভ, কলৱিঙ্ক, হংস, চক্ৰ আৰু প্লৱম্বক ত্যাগ কৰিব লাগে। নিশ্চয় মাংসাশী সকলো পক্ষী বর্জনীয়—সাৰস (ক্ৰৌঞ্চ), কুক্কুট আৰু শুক (তোতা)ও।

Verse 13

जालपादान्खंजरीटान्बुडित्वा मत्स्यभक्षकान् । मत्स्याशी सर्वमांसाशी तन्मत्स्यान्सर्वथा त्यजेत्

জালপদী পাখি, খঞ্জৰীট-পক্ষী, ডুবুৰি মৰা পাখি আৰু মাছভক্ষকক বর্জন কৰিব। মাছ খালে সকলো মাংসৰ ভক্ষক হোৱা যায়; সেয়ে তেনে মাছ সকলোভাবে ত্যাগ কৰা উচিত।

Verse 14

हव्यकव्यनियुक्तौ तु भक्ष्यौ पाठीनरोहितौ । मांसाशिभिस्त्वमी भक्ष्याः शश शल्लक कच्छपाः

কিন্তু দেবতা আৰু পিতৃলোকৰ হব্য-কব্য অৰ্পণত বিধিপূৰ্বক নিযুক্ত হ’লে পাঠীন আৰু ৰোহিত মাছ ভক্ষণযোগ্য। মাংসভক্ষকৰ বাবে এইবোৰো ভক্ষণযোগ্য বুলি ধৰা হয়—খৰগোশ, শল্লক (শূকৰকাঁটা) আৰু কচ্ছপ।

Verse 15

श्वाविद्गोधे प्रशस्ते च ज्ञाताश्च मृगपक्षिणः । आयुष्कामैः स्वर्गकामैस्त्याज्यं मांसं प्रयत्नतः

যদিও শ্বাৱিদ (শূকৰকাঁটা) আৰু গোধা (গুইসাপ) কিছুমানৰ বাবে প্ৰশংসিত বুলি কোৱা হয়, আৰু নানা মৃগ-পক্ষী ভক্ষণযোগ্য বুলি জনা যায়, তথাপি যিসকলে দীঘল আয়ু আৰু স্বৰ্গ কামনা কৰে তেওঁলোকে যত্নসহ মাংস ত্যাগ কৰিব।

Verse 16

यज्ञार्थं पशुहिंसा या सा स्वर्ग्या नेतरा क्वचित् । त्यजेत्पर्युषितं सर्वमखंडस्नेह वर्जितम्

যজ্ঞাৰ্থে যি পশুহিংসা হয় তাক স্বৰ্গদায়িনী বুলি কোৱা হৈছে; ইয়াৰ বাহিৰে আন হিংসা কেতিয়াও তেনে নহয়। বেছি দিনৰ (বাসি) আহাৰ আৰু যি অখণ্ড স্নেহ—উচিত তেল-চর্বি—বিহীন, সেই সকলো ত্যাগ কৰিব।

Verse 17

प्राणात्यये क्रतौ श्राद्धे भैषजे विप्रकाम्यया । अलौल्यमित्थं पललं भक्षयन्नैव दोषभाक्

প্ৰাণসংকটত, যজ্ঞত, শ্ৰাদ্ধত, ঔষধৰূপে, অথবা ব্ৰাহ্মণক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ—লোভ নথাকিলে—এইদৰে পলল (মাংস) ভক্ষণ কৰোঁতাই দোষী নহয়।

Verse 18

न तादृशं भवेत्पापं मृगयावृत्तिकांक्षिणः । यादृशं भवति प्रेत्य लौल्यान्मांसोपसेविनः

মৃগয়া কৰি জীৱিকা বিচৰা লোকৰ পাপ তেনে নহয়; যি লোভ-লালসাত মাংস ভক্ষণ কৰে, সি মৃত্যুৰ পাছত যি পাপ ভোগে, সেয়াই অধিক ভয়ংকৰ।

Verse 19

मखार्थं ब्रह्मणा सृष्टाः पशु द्रुम मृगौषधीः । निघ्नन्नहिंसको विप्रस्तासामपि शुभा गतिः

মখ (যজ্ঞ)ৰ অৰ্থে ব্ৰহ্মাই পশু, দ্ৰুম, মৃগ আৰু ঔষধি সৃষ্টি কৰিলে। সেই যজ্ঞকাৰ্যত বধ কৰা ব্ৰাহ্মণক অহিংসক বোলা হয়; আৰু সেই সত্তাসকলৰো শুভ গতি হয়।

Verse 20

पितृदेवक्रतुकृते मधुपर्कार्थमेव च । तत्र हिंसाप्यहिंसा स्याद्धिंसान्यत्र सुदुस्तरा

পিতৃ, দেব আৰু যজ্ঞকাৰ্যৰ বাবে, আৰু মধুপৰ্ক নিবেদনাৰ বাবেও—সেই ঠাইত হোৱা হিংসাও অহিংসা বুলি গণ্য হয়; কিন্তু অন্য ঠাইৰ হিংসা অতি দুস্তৰ, ন্যায়সঙ্গত কৰা কঠিন।

Verse 21

यो जंतूनात्मपुष्ट्यर्थं हिनस्ति ज्ञानदुर्बलः । दुराचारस्य तस्येह नामुत्रापि सुखं क्वचित्

যি জন জ্ঞান-বিবেচনাত দুৰ্বল হৈ কেৱল নিজৰ দেহ পুষ্টিৰ বাবে প্ৰাণীক আঘাত কৰে, সেই দুঃআচাৰী মানুহে ন ইহলোকে কেতিয়াও সুখ পায়, ন পৰলোকে।

Verse 22

भोक्तानुमंता संस्कर्ता क्रयिविक्रयि हिंसकाः । उपहर्ता घातयिता हिंसकाश्चाष्टधा स्मृताः

হিংসক আট প্ৰকাৰ বুলি স্মৃতিত কোৱা হৈছে: ভোক্তা, অনুমোদনকাৰী, প্ৰস্তুতকাৰী, ক্ৰেতা, বিক্ৰেতা, যোগানদাতা, বধ কৰোৱাই দিয়া, আৰু বধকাৰী।

Verse 23

प्रत्यब्दमश्वमेधेन शतं वर्षाणि यो यजेत् । अमांसभक्षको यश्च तयोरंत्यो विशिष्यते

যদি কোনো জনে শত বছৰ ধৰি প্ৰতি বছৰে অশ্বমেধ যজ্ঞ কৰে, তথাপিও দুয়োৰ মাজত মাংস নাখোৱা জনেই অধিক শ্ৰেষ্ঠ।

Verse 24

यथैवात्मा परस्तद्वद्द्रष्टव्यः सुखमिच्छता । सुखदुःखानि तुल्यानि यथात्मनि तथा परे

যেনে সুখ ইচ্ছা কৰা জনে নিজৰ আত্মাক দেখে, তেনেদৰে আনকো দেখা উচিত; কিয়নো সুখ-দুখ সমান—যি নিজৰ ভিতৰত, সেয়াই আনৰ ভিতৰতও।

Verse 25

सुखं वा यदि वा चान्यद्यत्किंचित्क्रियते परे । तत्कृतं हि पुनः पश्चात्सर्वमात्मनि संभवेत्

আনৰ প্ৰতি যি কিছুমান কৰা হয়—সুখ হওক বা অন্য কিবা—সেই কৰ্মই পাছত সকলোভাবে নিজৰ আত্মাতেই অনুভৱ হয়।

Verse 26

न क्लेशेन विना द्रव्यमर्थहीने कुतः क्रियाः । क्रियाहीने कुतो धर्मो धर्महीने कुतः सुखम्

ক্লেশ নোহোৱাকৈ ধন নাহে; অৰ্থ নাথাকিলে ক্ৰিয়া কেনেকৈ? ক্ৰিয়া নাথাকিলে ধৰ্ম ক’ত, আৰু ধৰ্ম নাথাকিলে সুখ ক’ত?

Verse 27

सुखं हि सर्वैराकांक्ष्यं तच्च धर्मसमुद्भवम् । तस्माद्धर्मोत्र कर्तव्यश्चातुर्वर्ण्येन यत्नतः

সুখ সকলোৰে আকাংক্ষিত, আৰু সেয়া ধৰ্মৰ পৰা উদ্ভৱ হয়। সেয়ে এই লোকত চাৰিও বৰ্ণে যত্নসহ ধৰ্ম আচৰণ কৰিব লাগে।

Verse 28

न्यायागतेन द्रव्येण कर्तव्यं पारलौकिकम् । दानं च विधिना देयं काले पात्रे च भावतः

ধৰ্মসঙ্গত উপায়ে লাভ কৰা ধনেৰে পৰলোকফলদায়ী কৰ্ম কৰিব লাগে। দানো বিধি অনুসাৰে—যথাসময়ত, যোগ্য পাত্ৰক, আৰু শুদ্ধ ভাৱে—দিব লাগে।

Verse 29

विधिहीनं तथाऽपात्रे यो ददाति प्रतिग्रहम् । न केवलं हि तद्याति शेषं तस्य च नश्यति

যি মানুহে বিধিহীনভাৱে আৰু অযোগ্য পাত্ৰক দান দিয়ে, সি কেৱল সেই দানেই নষ্ট নকৰে; তাৰ বাকী পুণ্য-ধন আৰু সম্পদো ক্ষয় হয়।

Verse 30

व्यसनार्थे कुटुंबार्थे यदृणार्थे च दीयते । तदक्षयं भवेदत्र परत्र च न संशयः

বিপদ নিবারণৰ বাবে, পৰিয়াল পোষণৰ বাবে, বা ঋণ শোধাৰ বাবে যি দান দিয়া হয়, সেয়া ইয়াতো আৰু পৰতো নিঃসন্দেহে অক্ষয় হয়।

Verse 31

मातापितृविहीनं यो मौंजीपाणिग्रहादिभिः । संस्कारयेन्निजैरर्थैस्तस्य श्रेयस्त्वनंतकम्

যি মানুহে মাতৃ-পিতৃহীন জনৰ বাবে নিজৰ ধনেৰে মৌঞ্জী (যজ্ঞোপবীত) আৰু বিবাহ আদি সংস্কাৰ সম্পন্ন কৰায়, তাৰ শ্ৰেয়স্‌ অনন্ত হয়।

Verse 32

अग्निहोत्रैर्न तच्छ्रेयो नाग्निष्टोमादिभिर्मखैः । यच्छ्रेयः प्राप्यते मर्त्यैर्द्विजे चैके प्रतिष्ठिते

সেই শ্ৰেয় অগ্নিহোত্ৰ কৰ্মেৰে নহয়, অগ্নিষ্টোম আদি যজ্ঞ-মখেৰেো নহয়; কিয়নো মর্ত্যলোকে এক জন দ্বিজক স্থাপন কৰি প্ৰতিষ্ঠা-সহায় দিলে যি পুণ্য লাভ হয়, সেয়াই অধিক মহান।

Verse 33

यो ह्यनाथस्य विप्रस्य पाणिं ग्राहयते कृती । इह सौख्यमवाप्नोति सोक्षयं स्वर्गमाप्नुयात्

যি সক্ষম ব্যক্তি অনাথ ব্ৰাহ্মণৰ কন্যাৰ পাণিগ্ৰহণ-বিবাহ সম্পন্ন কৰায়, সি এই লোকত সুখ লাভ কৰে আৰু ক্ষয় নোহোৱা স্বৰ্গ প্ৰাপ্ত হয়।

Verse 34

पितृगेहे तु या कन्या रजः पश्येदसंस्कृता । भ्रूणहा तत्पिता ज्ञेयो वृषली सापि कन्यका

পিতৃগৃহত থকা, যথাযথ সংস্কাৰ নোহোৱা (অবিবাহিতা) কন্যাই যদি ৰজঃদৰ্শন কৰে, তেন্তে তাৰ পিতা ভ্ৰূণহন্তা বুলি গণ্য; আৰু সেই কন্যাও ‘বৃষলী’ বুলি ধাৰ্য হয়।

Verse 35

यस्तां परिणयेन्मोहात्स भवेद्वृषलीपतिः । तेन संभाषणं त्याज्यमपाङ्क्तेयेन सर्वदा

যি মোহবশত তাক বিয়া কৰে, সি ‘বৃষলী-পতি’ হয়। তেনে ‘অপাঙ্ক্তেয়’ ব্যক্তিৰ সৈতে কথা-বতৰা সদায় ত্যাগ কৰা উচিত।

Verse 36

विज्ञाय दोषमुभयोः कन्यायाश्च वरस्य च । संबंधं रचयेत्पश्चादन्यथा दोषभाक्पिता

কন্যা আৰু বৰ—উভয়ৰ দোষ (আৰু যোগ্যতা) জানি লৈ তেতিয়াহে পিতা উচিতভাবে সম্বন্ধ স্থাপন কৰিব; নচেৎ পিতাও দোষৰ অংশীদাৰ হয়।

Verse 37

स्त्रियः पवित्राः सततं नैता दुष्यंति केनचित् । मासिमासि रजस्तासां दुष्कृतान्यपकर्षति

স্ত্ৰীৰা সদায় পবিত্ৰ; কোনো বস্তুৱে সিহঁতক কলুষিত কৰিব নোৱাৰে। মাহে মাহে সিহঁতৰ ৰজঃস্ৰাৱ দুষ্কৃতিসমূহ আঁতৰাই লৈ যায়।

Verse 38

पूर्वं स्त्रियः सुरैर्भुक्ताः सोमगंधर्व वह्निभिः । भुंजते मानुषाः पश्चान्नैतादुष्यं ति केनचित्

প্ৰথমে দেৱতাসকল—সোম, গন্ধৰ্ব আৰু অগ্নি—স্ত্ৰীসকলক ধৰ্মীয়ভাৱে আগতেই অধিকার কৰিছিল; তাৰ পাছত মানুহে বিবাহত অংশ গ্ৰহণ কৰে। সেয়ে এই বিষয়ে কাকো অশৌচ নালাগে।

Verse 39

स्त्रीणां शौचं ददौ सोमः पावकः सर्वमेध्यताम् । कल्याणवाणीं गंधर्वास्तेन मेध्याः सदा स्त्रियः

সোমে স্ত্ৰীসকলক শৌচ-পবিত্ৰতা দিলে, পাৱকে (অগ্নিয়ে) সম্পূৰ্ণ যজ্ঞীয় মেধ্যতা দিলে, আৰু গন্ধৰ্বসকলে কল্যাণময় বাক্য দিলে। সেয়ে স্ত্ৰীসকল সদায় মেধ্য তথা শুদ্ধ বুলি গণ্য।

Verse 40

कन्यां भुंक्ते रजःकालेऽग्निः शशी लोमदर्शने । स्तनोद्भेदेषु गंधर्वास्तत्प्रागेव प्रदीयते

কোৱা হয়, ৰজঃকালে অগ্নিয়ে কন্যাক ‘ভোগ’ কৰে; দেহত প্ৰথম ৰোম দেখা দিলে চন্দ্ৰে; আৰু স্তনৰ অঙ্কুৰোদ্গমত গন্ধৰ্বসকলে। সেয়ে সি আগতেই ‘প্ৰদত্তা’ বুলি গণ্য।

Verse 41

दृश्यरोमात्वपत्यघ्नी कुलघ्न्युद्गतयौवना । पितृघ्न्याविष्कतरजास्ततस्ताः परिवर्जयेत्

সেয়ে বিবাহৰ বাবে ত্যাগ কৰিব লাগে সেই কন্যাসকলক—যাৰ দেহৰ ৰোম দেখা যায়, যাক অপত্যঘ্নী (সন্তান-নাশিনী) বোলা হয়, যাক কুলঘ্নী (কুল-নাশিনী) বোলা হয়, যাৰ যৌৱন উঠি আহিছে, যাক পিতৃঘ্নী বোলা হয়, আৰু যাৰ ৰজঃ প্ৰকাশ পাইছে।

Verse 42

कन्यादानफलप्रेप्सुस्तस्माद्द द्यादनग्निकाम् । अन्यथा न फलं दातुः प्रतिग्राही पतेदधः

সেয়ে কন্যাদানৰ ফল কামনা কৰা লোকে অগ্নিয়ে আগতেই অধিকার নকৰা কন্যাক দান কৰিব। অন্যথা দাতাৰ ফল নাহে, আৰু গ্ৰহণকাৰী অধোগতি পায়।

Verse 43

कन्यामभुक्तां सोमाद्यैर्ददद्दानफलं लभेत् । देवभुक्तां ददद्दाता न स्वर्गमधिगच्छति

সোম আদি দেবতাসকলৰ দ্বাৰা এতিয়াও ‘ভোগ’ নোহোৱা কন্যা দান কৰিলে দানফল লাভ হয়; কিন্তু দেবভুক্তা কন্যা দান কৰা দাতা স্বৰ্গ লাভ নকৰে।

Verse 44

शयनासनयानानि कुणपं स्त्रीमुखं कुशाः । यज्ञपात्राणि सर्वाणि न दुष्यंति बुधाः क्वचित्

শয্যা, আসন আৰু যান; মৃতদেহ; স্ত্ৰীৰ মুখ; কুশা-ঘাঁহ; আৰু যজ্ঞত ব্যৱহৃত সকলো পাত্ৰ—এইবোৰৰ কোনোটা বুধসকলৰ মতে কেতিয়াও ধৰ্মীয় অৰ্থত অশুচি নহয়।

Verse 45

अजाश्वयोर्मुखं मेध्यं गावो मेध्यास्तु पृष्ठतः । पादतो ब्राह्मणा मेध्याः स्त्रियो मेध्यास्तु सर्वतः

ছাগলী আৰু ঘোঁৰাৰ বাবে মুখ মেধ্য (আচাৰগত পবিত্ৰ); গৰুৰ বাবে পিঠি পবিত্ৰ; ব্ৰাহ্মণৰ বাবে পা পবিত্ৰ; কিন্তু স্ত্ৰীসকল সকলো দিশতে মেধ্য।

Verse 46

अहोरात्रोषितो भूत्वा पंचगव्येन शुध्यति

এদিন-এৰাত অশৌচ অৱস্থাত থাকি, পঞ্চগব্য গ্ৰহণ কৰিলে মানুহ শুদ্ধ হয়।

Verse 47

बलात्कारोपभुक्ता वा चोरहस्तगतापि वा । न त्याज्या दयिता नारी नास्यास्त्यागो विधीयते

প্ৰিয় নাৰী বলপূৰ্বক অপমানিত হলেও, বা চোৰৰ হাতত পৰিলেও, তাতেও ত্যাগ কৰা উচিত নহয়; তেওঁৰ ত্যাগ বিধেয় নহয়।

Verse 48

आम्लेन ताम्रशुद्धिः स्याच्छुद्धिः कांस्यस्य भस्मना । संशुद्धी रजसा नार्यास्तटिन्या वेगतः शुचिः

তাম এচিডৰ দ্বাৰা শুদ্ধ হয়; কাঁহ ছাইৰ দ্বাৰা শুদ্ধ হয়। এগৰাকী নাৰী ঋতুস্ৰাৱৰ পাছত শুদ্ধ হয়; আৰু নদী এখন ইয়াৰ প্ৰৱাহৰ বেগত পবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয়।

Verse 49

मनसापि हि या नेह चिंतयेत्पुरुषांतरम् । सोमया सह सौख्यानि भुंक्ते चात्रापि कीर्तिभाक्

দৰাচলতে, যিগৰাকী নাৰীয়ে আনকি মনতো আন পুৰুষৰ কথা চিন্তা নকৰে, তেওঁ সোমাৰ সৈতে সুখ উপভোগ কৰে, আৰু এই জগততো সুকীৰ্তিৰ অধিকাৰী হয়।

Verse 50

पिता पितामहो भ्राता सकुल्यो जननी तथा । कन्याप्रदः पूर्वनाशे प्रकृतिस्थः परःपरः

পিতা, পিতামহ, ভ্ৰাতৃ, জ্ঞাতি আৰু মাতৃও কন্যাদানৰ বাবে অধিকাৰী। যদি আগৰজন নাথাকে বা অক্ষম হয়, তেন্তে ক্ৰমানুসাৰে পৰৱৰ্তীজন উপযুক্ত অধিকাৰী হয়।

Verse 51

अप्रयच्छन्समाप्नोति भूणहत्यामृतावृतौ । स्वयं त्वभावे दातॄणां कन्या कुर्यात्स्वयं वरम्

যিয়ে কন্যাক যথাসময়ত দান নকৰে, তেওঁ ঋতু পাৰ হোৱাৰ লগে লগে বাৰে বাৰে ভ্ৰুণহত্যাৰ দৰে পাপ অৰ্জন কৰে। কিন্তু যদি কোনো উপযুক্ত অভিভাৱক নাথাকে, তেন্তে কন্যাই স্বয়ংবৰৰ দ্বাৰা নিজে পতি নিৰ্বাচন কৰিব পাৰে।

Verse 52

हृताधिकारां मलिनां पिंडमात्रोपजीविनीम् । परिभूतामधःशय्यां वासयेद्व्यभिचारिणीम्

ব্যভিচাৰী নাৰীক তেওঁৰ অধিকাৰৰ পৰা বঞ্চিত কৰি, হীন অৱস্থাত, কেৱল সামান্য আহাৰ গ্ৰহণ কৰি জীয়াই থাকিবলৈ দিব লাগে; অপমানিত হৈ তেওঁক তলৰ বিচনাত শুবলৈ দিব লাগে।

Verse 53

व्यभिचारादृतौ शुद्धिर्गर्भे त्यागो विधीयते । गर्भभर्तृवधादौ तु महत्यपि च कल्मषे

ব্যভিচাৰৰ পিছত ঋতু আহিলে শুদ্ধি সম্ভৱ; কিন্তু গৰ্ভ থাকিলে ত্যাগ বিধেয়। কিন্তু গৰ্ভহত্যা বা স্বামী-বধ আদি ক্ষেত্ৰত, পাপ মহৎ হলেও…

Verse 54

शूद्रस्य भार्या शूद्रैव सा च स्वा च विशः स्मृते । ते च स्वा चैव राज्ञस्तु ताश्च स्वाचाग्रजन्मनः

শূদ্ৰৰ পত্নী কেৱল শূদ্ৰা; সেয়াই তাৰ নিজা (যথোচিত) বুলি স্মৃতিত কোৱা হৈছে। বৈশ্যৰ বাবে বৈশ্যা নিজা পত্নী বুলি স্মৰণ কৰা হয়। সেইসকলেই ৰজা (ক্ষত্ৰিয়)ৰ বাবেও যথোচিত; আৰু সেইসকলেই উচ্চ জন্ম (ব্ৰাহ্মণ)ৰ বাবেও যথোচিত।

Verse 55

आरोप्य शूद्रां शयने विप्रो गच्छेदधोगतिम् । उत्पाद्य पुत्रं शूद्रायां ब्राह्मण्यादेव हीयते

যদি কোনো ব্ৰাহ্মণে শূদ্ৰা নাৰীক শয্যাত তুলে, তেন্তে সি অধোগতিলৈ যায়। আৰু শূদ্ৰাত পুত্ৰ উৎপন্ন কৰিলে, সি নিজৰ ব্ৰাহ্মণ্য-পদৰ পৰােই পতিত হয়।

Verse 56

दैवपित्र्यातिथेयानि तत्प्रधानानि यस्य तु । देवाद्यास्तन्न चाश्नंति स च स्वर्गं न गच्छति

যাৰ বাবে দেৱ, পিতৃ আৰু অতিথিলৈ দিয়া নিবেদনসমূহক মুখ্য বুলি নধৰে, তাৰ নিবেদন দেৱ আদি গ্ৰহণ নকৰে; আৰু সি স্বৰ্গলৈ নাযায়।

Verse 57

जामयो यानि गेहानि शपंत्यप्रतिपूजिताः । कृत्याभिर्निहतानीव नश्येयुस्तान्यसंशयम्

যি ঘৰসমূহক জাঁমাই (বিবাহসূত্ৰে আত্মীয়া নাৰী) যথোচিত সন্মান নাপাই শাপ দিয়ে, সেই ঘৰসমূহ নিশ্চয়েই নষ্ট হয়—যেন কৃত্যাৰ দৰে দুষ্ট ক্ৰিয়াৰে আঘাতপ্ৰাপ্ত।

Verse 58

तदभ्यर्च्याः सुवासिन्यो भूषणाच्छादनाशनैः । भूतिकामैर्नरैर्नित्यं सत्कारेषूत्सवेषु च

সেয়ে, সুৱাসিনী (বিবাহিতা নাৰী) সকলক অলংকাৰ, বস্ত্ৰ আৰু আহাৰেৰে সদায় সন্মান কৰিব লাগে। ঐশ্বৰ্য কামনা কৰা পুৰুষে আতিথ্য-সৎকাৰ আৰু উৎসৱৰ সময়ত বিশেষকৈ এই সেবা কৰিব।

Verse 59

यत्र नार्यः प्रमुदिता भूषणाच्छादनाशनैः । रमंते देवतास्तत्र स्युस्तत्र सफलाः क्रियाः

য’ত নাৰীসকলক অলংকাৰ, বস্ত্ৰ আৰু আহাৰেৰে আনন্দিত কৰা হয়, তাত দেবতাসকল আনন্দ কৰে; আৰু তাত সম্পন্ন কৰা ধৰ্মক্ৰিয়া ফলপ্ৰদ হয়।

Verse 60

यत्र तुष्यति भर्त्रा स्त्री स्त्रिया भर्ता च तुष्यति । तत्र वेश्मनि कल्याणं संपद्येत पदे पदे

যি গৃহত পত্নী স্বামীত সন্তুষ্ট আৰু স্বামীও পত্নীত সন্তুষ্ট থাকে, সেই গৃহত পদে পদে কল্যাণ আৰু মঙ্গল উদ্ভৱ হয়।

Verse 61

अहुतं च हुतं चैव प्रहुतं प्राशितं तथा । ब्राह्मं हुतं पंचमं च पंचयज्ञा इमे शुभाः

অহুত, হুত, প্ৰহুত, প্ৰাশিত আৰু পঞ্চম ব্ৰাহ্ম-হুত—এইসকলেই শুভ পঞ্চযজ্ঞ, অৰ্থাৎ দৈনিক পাঁচ যজ্ঞ।

Verse 62

जपोऽहुतोहुतो होमः प्रहुतो भौतिको बलिः । प्राशितं पितृसंतृप्तिर्हुतं ब्राह्मं द्विजार्चनम्

জপক অহুত বোলা হয়; হুত হৈছে অগ্নিত হোম-আহুতি; প্ৰহুত হৈছে জীৱসমূহৰ বাবে ভৌতিক বলি-দান; প্ৰাশিত হৈছে পিতৃসকলৰ তৃপ্তি; আৰু ব্ৰাহ্ম-হুত হৈছে দ্বিজ (বিদ্বান) সকলৰ অর্চনা-সেবা।

Verse 63

पंचयज्ञानिमान्कुर्वन्ब्राह्मणो नावसीदति । एतेषामननुष्ठानात्पंचसूना अवाप्नुयात्

যি ব্ৰাহ্মণে এই পাঁচ যজ্ঞ পালন কৰে, সি কেতিয়াও অধঃপতিত নহয়; কিন্তু এইবোৰ অননুষ্ঠান কৰিলে পঞ্চসূনা (পাঁচ বধ-পাপ) লাভ হয়।

Verse 64

ब्राह्मणं कुशलं पृच्छेद्बाहुजातमनामयम् । वैश्यं सुखं समागम्य शूद्रं संतोषमेव च

ব্ৰাহ্মণক কুশল-খবৰ সুধিব; বাহুজাত ক্ষত্ৰিয়ক নিৰাময়তা (স্বাস্থ্য) সুধিব; বৈশ্যক লগ পালে সুখ-সুবিধা; আৰু শূদ্ৰক সন্তোষ সুধিব।

Verse 65

जातमात्रः शिशुस्तावद्यावदष्टौ समाः स्मृताः । भक्ष्याभक्ष्येषु नो दु्ष्येद्यावन्नैवोपनीयते

শাস্ত্ৰ মতে শিশু জন্মৰ পৰা আঠ বছৰলৈ ‘জাতমাত্ৰ’ বুলি গণ্য; যেতিয়ালৈ উপনয়ন নোহোৱা, তেতিয়ালৈ ভক্ষ্য-অভক্ষ্য বিষয়ে তাক দোষী ধৰা নহয়।

Verse 66

भरणं पोष्यवर्गस्य दृष्टादृष्टफलोदयम् । प्रत्यवायो ह्यभरणे भर्तव्यस्तत्प्रयत्नतः

যিসকলক পোষণ কৰা উচিত, তেওঁলোকৰ ভৰণ-পোষণ দৃশ্য আৰু অদৃশ্য ফল প্ৰদান কৰে; কিন্তু নপোষণ কৰিলে প্ৰত্যৱায় (পাপ) হয়—সেয়ে যত্নেৰে পোষণ কৰিব লাগে।

Verse 67

मातापितागुरुपत्नीः त्वपत्यानि समाश्रिताः । अभ्यागतोतिथिश्चाग्निः पोष्यवर्गा अमी नव

পোষ্য এই ন’জন: মাতা, পিতা, গুৰুপত্নী, নিজৰ সন্তান, আশ্ৰয় লোৱা লোক, আগন্তুক অতিথি, আৰু পবিত্ৰ অগ্নি—এই ন’টি পোষ্যবৰ্গ।

Verse 68

स जीवति पुमान्योऽत्र बहुभिश्चोपजीव्यते । जीवन्मृतोथ विज्ञेयः पुरुषः स्वोदरंभरिः

এই জগতত সেই পুৰুষেই সত্যকৈ জীয়াই থাকে, যি বহুজনৰ আশ্ৰয় হয়। কিন্তু যি কেৱল নিজৰ উদৰ পূৰণৰ বাবে জীয়াই থাকে, সি জীৱিতেও মৃত বুলি জানিব লাগে।

Verse 69

दीनानाथविशिष्टेभ्यो दातव्यं भूतिकाम्यया । अदत्तदाना जायंते परभाग्योपजीविनः

সমৃদ্ধিৰ কামনাৰে বিশেষকৈ দীন আৰু অনাথসকলক দান কৰিব লাগে। যিসকলে দান নকৰে, তেওঁলোকে পৰৰ ভাগ্যৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি জীৱন যাপন কৰে।

Verse 70

विभागशीलसंयुक्तो दयावांश्च क्षमायुतः । देवतातिथिभक्तस्तु गृहस्थो धार्मिकः स्मृतः

যি গৃহস্থ ন্যায়সঙ্গত ভাগ-বাটোয়াতত অভ্যস্ত, দয়ালু, ক্ষমাশীল, আৰু দেবতা তথা অতিথিৰ প্ৰতি ভক্ত, তাকেই ধৰ্মিক বুলি স্মৰণ কৰা হয়।

Verse 71

शर्वरीमध्य यामौ यौ हुतशेषं च यद्धविः । तत्र स्वपंस्तदश्नंश्च ब्राह्मणो नावसीदति

ৰাতিৰ মধ্যৰ দুটা প্ৰহৰ আৰু হোমৰ পিছত ৰৈ যোৱা হৱিষ্য-শেষ—সেই সময়ত শুই আৰু সেই পবিত্ৰ অৱশিষ্ট ভক্ষণ কৰি ব্ৰাহ্মণ দুঃখ-দুৰ্ভাগ্যত নপৰে।

Verse 72

नवैतानि गृहस्थस्य कार्याण्यभ्यागते सदा । सुधा व्ययानि यत्सौम्यं वाक्यं चक्षुर्मनोमुखम्

অতিথি আহিলে গৃহস্থে সদায় এই নটা কৰ্ম কৰিব লাগে। এইবোৰ ‘অমৃত-ব্যয়’: কোমল বাক্য, আৰু চকু, মন, মুখেৰে স্নেহময় আদৰণি।

Verse 73

अभ्युत्थानमिहायात सस्नेहं पूर्वभाषणम् । उपासनमनुव्रज्या गृहस्थोन्नति हेतवे

গৃহস্থৰ উন্নতিৰ বাবে আগন্তুক অতিথিক উঠি সম্ভাষণ কৰা, প্ৰথমে স্নেহময় বাক্য কোৱা, সন্মানসহ উপাসনা-সেৱা কৰা আৰু বিদায়ৰ সময়ত কিছুদূৰলৈকে অনুগমন কৰা উচিত।

Verse 74

तथेषद्व्यययुक्तानि कार्याण्येतानि वै नव । आसनं पादशौचं च यथाशक्त्याशनं क्षितिः

একেদৰে, কিছু ব্যয়যুক্ত এই নৱ কৰ্তব্য আছে: আসন দিয়া, পদধৌত কৰোৱা, সামৰ্থ্য অনুসাৰে আহাৰ দিয়া, আৰু বিশ্ৰামৰ বাবে ঠাই (মাটিত/শয্যাত) যোগান ধৰা।

Verse 75

शय्यातृणजलाभ्यंग दीपा गार्हस्थ्य सिद्धिदाः । तथा नव विकर्माणि त्याज्यानि गृहमेधिनाम्

শয্যা, তৃণ (ঘাঁহ), জল, তেল-মৰ্দন আৰু দীপ—এইবোৰে গাৰ্হস্থ্য ধৰ্মত সিদ্ধি দান কৰে। তদ্ৰূপ, গৃহমেধিনামৰ বাবে নৱ বিকৰ্ম (নিন্দিত কৰ্ম) ত্যাজ্য।

Verse 76

पैशुन्यं परदाराश्च द्रोहः क्रोधानृताप्रियम् । द्वेषो दंभश्च माया च स्वर्गमार्गार्गलानि हि

পৈশুন্য (চুগলি-নিন্দা), পৰদাৰা, দ্ৰোহ, ক্ৰোধ, অনৃত (মিছা), অপ্রিয়-কঠোৰ বাক্য, দ্বেষ, দম্ভ আৰু মায়া—এইবোৰেই স্বৰ্গমাৰ্গ ৰোধ কৰা কপাট।

Verse 77

नवावश्यककर्माणि कार्याणि प्रतिवासरम् । स्नानं संध्या जपो होमः स्वाध्यायो देवतार्चनम्

নৱ আৱশ্যক কৰ্ম প্ৰতিদিনে কৰিব লাগে: স্নান, সন্ধ্যা-বন্দনা, জপ, হোম, স্বাধ্যায় আৰু দেবতাৰ অৰ্চনা।

Verse 78

वेश्वदेवं तथातिथ्यं नवमं पितृतर्पणम् । नव गोप्यानि यान्यत्र मुने तानि निशामय

হে মুনি, শুনা—ইয়াত গোপনীয়ভাৱে ৰক্ষা কৰিবলগীয়া নৱ বিষয় আছে: বৈশ্বদেৱ অৰ্ঘ্য-অৰ্পণ, অতিথি-সৎকাৰ, আৰু নৱম পিতৃসকললৈ তৰ্পণ।

Verse 79

जन्मर्क्षं मैथुनं मंत्रो गृहच्छिद्रं च वंचनम् । आयुर्धनापमानं स्त्री न प्रकाश्यानि सर्वथा

জন্মনক্ষত্ৰ, মৈথুন, নিজৰ মন্ত্ৰ, গৃহৰ দুৰ্বলতা, কৌশল, আয়ু, ধন, অপমান আৰু নিজৰ স্ত্ৰী—এইবোৰ কেতিয়াও প্ৰকাশ নকৰিব।

Verse 80

नवैतानि प्रकाश्यानि रहः पापमकुत्सितम् । प्रायोग्यमृणशुद्धिश्च सान्वयः क्रयविक्रयौ । कन्यादानं गुणोत्कर्षो नान्यत्केनापि कुत्रचित्

এই নৱ বিষয় প্ৰকাশ নকৰিব: গোপন পাপ (সমাজে নিন্দিত নহ’লেও), নিজৰ ব্যৱহাৰিক উপায়, ঋণশুদ্ধি, বংশ-পরম্পৰা, ক্ৰয়-বিক্ৰয়, কন্যাদান, আৰু গুণোৎকৰ্ষ—কাকো ক’তো নক’ব।

Verse 81

पात्र मित्र विनीतेषु दीनानाथोपकारिषु । मातापितुगुरूष्वेतन्नवकं दत्तमक्षयम्

যেতিয়া এই ‘নৱক’ দান যোগ্য পাত্ৰলৈ—মিত্ৰ, বিনীত, দীন-অনাথৰ উপকাৰী, আৰু মাতা-পিতা-গুৰুলৈ—দিয়া হয়, তেতিয়া তাৰ পুণ্য অক্ষয় হয়।

Verse 82

निष्फलं नवसूत्सृष्टं चाटचारणतस्करे । कुवैद्ये कितवे धूर्ते शठे मल्ले च बंदिनि

চাটুকাৰ, চাৰণ/ভাট, চোৰ, কু-চিকিৎসক, জুৱাৰী, ধূৰ্ত, শঠ, মল্ল আৰু বন্দী-ৰক্ষকলৈ দিয়া ‘নৱক দান’ নিষ্ফল হয়।

Verse 83

आपस्त्वपि न देयानि नववस्तूनि सर्वथा । अन्वये सति सर्वस्वं दारांश्च शरणागतान्

দুখ-দুৰ্দশাতো এই নটা বস্তু কেতিয়াও দান কৰিব নালাগে। বংশধাৰা চলি থাকিলে সৰ্বস্ব, পত্নী, আৰু শৰণাগত লোকক ত্যাগ কৰি দান নকৰিবা।

Verse 84

न्यासाधीकुलवृत्तिं च निक्षेपं स्त्रीधनं सुतम् । यो ददाति स मूढात्मा प्रायश्चित्तैर्विशुध्यति

যি জনে আমানতত থকা বস্তু, কুলৰ জীৱিকা, জমা-নিক্ষেপ, স্ত্ৰীৰ ধন বা পুত্ৰ দান কৰে, সি মূঢ়চিত্ত; প্ৰায়শ্চিত্তৰ দ্বাৰাই শুদ্ধ হয়।

Verse 85

एतन्नवानां नवकं ज्ञात्वा प्रियमवाप्नुयात् । अन्यच्च नवकं वच्मि सर्वेषां स्वर्गमार्गदम्

‘নৱ’সম্বন্ধীয় এই নৱক জানিলে প্ৰিয় আৰু হিতকৰ ফল লাভ হয়। এতিয়া মই আন এটা নৱক কওঁ, যি সকলোকে স্বৰ্গমাৰ্গ প্ৰদান কৰে।

Verse 86

सत्यं शौचमहिंसा च क्षांतिर्दानं दया दमः । अस्तेयमिंद्रियाकोचः सर्वेषां धर्मसाधनम्

সত্য, শৌচ (পবিত্ৰতা), অহিংসা, ক্ষান্তি, দান, দয়া, দম (আত্মসংযম), অস্তেয় আৰু ইন্দ্ৰিয়-নিগ্ৰহ—এইবোৰ সকলোৰে ধৰ্মসাধন।

Verse 87

अभ्यस्य नवतिं चैतां स्वर्गमार्गप्रदीपिकाम् । सतामभिमतां पुण्यां गृहस्थो नावसीदति

স্বৰ্গমাৰ্গ প্ৰদীপিকা, পুণ্যময় আৰু সৎলোকসকলৰ অভিমত এই নৱক অনুশীলন কৰিলে গৃহস্থ কেতিয়াও অৱনতি নাপায়।

Verse 88

जिह्वा भार्या सुतो भ्राता मित्र दास समाश्रिताः । यस्यैते विनयाढ्याश्च तस्य सर्वत्र गौरवम्

যাৰ জিহ্বা, পত্নী, পুত্ৰ, ভ্ৰাতা, মিত্ৰ, দাস আৰু আশ্ৰিতসকল সকলো বিনয়-শৃঙ্খলাৰে সমৃদ্ধ, তেনে জনক সকলো ঠাইতে গৌৰৱে সন্মান কৰা হয়।

Verse 89

पानं दुर्जन संसर्गः पत्या च विरहोटनम् । स्वप्नोन्यगृहवासश्च नारीणां दूषणानि षट्

মদ্যপান, দুষ্টজনৰ সঙ্গ, স্বামীৰ পৰা বিচ্ছেদ, আৰু অন্যৰ ঘৰত শোৱা—এইবোৰ নাৰীৰ ছয়টা কলংকৰ ভিতৰত গণ্য।

Verse 90

समर्घं धान्यमुद्धत्य महर्घं यः प्रयच्छति । स हि वार्धुषिको नाम तस्यान्नं नैव भक्षयेत्

যি জনে ন্যায্য দামে ধান্য সঞ্চয় কৰি পিছত অত্যধিক দামে বিক্ৰী কৰে, সি ‘ৱাৰ্ধুষিক’ নামে পৰিচিত; তাৰ অন্ন ভক্ষণ নকৰিব।

Verse 91

अग्रे माहिषिकं दृष्ट्वा मध्ये च वृषलीपतिम् । अंते वार्धुषिकं चैव निराशाः पितरो गताः

আগততে ‘মাহিষিক’, মাজত ‘বৃষলী’ৰ পতি, আৰু অন্তত ‘ৱাৰ্ধুষিক’ দেখিলে পিতৃসকল নিৰাশ হৈ গুচি যায়।

Verse 92

महिषीत्युच्यते नारी या च स्याद्व्यभिचारिणी । तां दुष्टां कामयेद्यस्तु स वै माहिषिकः स्मृतः

যি নাৰী ব্যভিচাৰিণী, তাক ইয়াত ‘মহিষী’ বোলা হৈছে; কিন্তু যি জনে সেই দুষ্ট নাৰীক কামনা কৰে, সি ‘মাহিষিক’ বুলি স্মৃত।

Verse 93

स्व वृषं या परित्यज्य परवृषे वृषायते । वृषली सा हि विज्ञेया न शूद्री वृषली भवेत्

যি নাৰী নিজৰ স্বামীক ত্যাগ কৰি অন্য পুৰুষৰ সৈতে সহবাস কৰে, তাক ‘বৃষলী’ বুলি জানিব লাগে; কেৱল জন্মৰ কাৰণে শূদ্ৰ নাৰী বৃষলী নহয়।

Verse 94

यावदुष्णं भवत्यन्नं यावन्मौनेन भुज्यते । तावदश्नंति पितरो यावन्नोक्ता हविर्गुणाः

যিমানলৈকে অন্ন গৰম থাকে আৰু মৌনতাৰে ভোজন কৰা হয়, তিমানলৈকে পিতৃগণে তাৰ ভোগ গ্ৰহণ কৰে—যিমানলৈকে হৱিৰ গুণ-প্ৰশংসা উচ্চাৰিত নহয়।

Verse 95

विद्याविनयसंपन्ने श्रोत्रिये गृहमागते । क्रीडंत्यौषधयः सर्वा यास्यामः परमां गतिम्

যেতিয়া বিদ্যা-ৱিনয়ে সম্পন্ন শ্ৰোত্ৰিয় গৃহলৈ আহে, তেতিয়া সকলো ঔষধি আনন্দিত হৈ কয়—‘এতিয়া আমি পৰম গতি লাভ কৰিম।’

Verse 96

भ्रष्टशौचवताचारे विप्रे वेदविवर्जिते । रोदित्यन्नं दीयमानं किं मया दुष्कृतं कृतम्

শৌচ, ব্ৰত আৰু সদাচাৰ পৰা পতিত, আৰু বেদাধ্যয়নবিহীন বিপ্ৰক অন্ন দিয়া হলে, অন্ন নিজেই কন্দে—‘মই কোন দুষ্কৃত কৰিলোঁ?’

Verse 97

यस्य कोष्ठगतं चान्नं वेदाभ्यासेन जीर्यति । स तारयति दातारं दशपूर्वान्दशापरान्

যাৰ উদৰত থকা অন্ন বেদাভ্যাসেৰে যেন ‘জীৰ্ণ’ হয়, সি দাতাক তাৰে—দশ পুৰ্বপুৰুষ আৰু দশ পৰৱৰ্তী বংশধৰলৈকে।

Verse 98

न स्त्रीणां वपनं कार्यं न च गाः समनुव्रजेत् । न च रात्रौ वसेद्गोष्ठे न कुर्याद्वैदिकीं श्रुतिम्

স্ত্ৰীসকলৰ মুণ্ডন কৰোৱা উচিত নহয়; গাইৰ পিছে পিছে নাযাব; ৰাতি গোহালিত নাথাকিব আৰু তাত বৈদিক শ্ৰুতি পাঠ নকৰিব।

Verse 99

सर्वान्केशान्समुद्धृत्य च्छेदयेदंगुलद्वयम् । एवमेव तु नारीणां शिरसो मुंडनं भवेत्

সকলো চুলি একেলগ কৰি কেৱল দুটা আঙুলিৰ মাপমান কাটি দিব; এইদৰেই কেৱল নাৰীসকলৰ মূৰৰ ‘মুণ্ডন’ হোৱা উচিত।

Verse 100

राजा वा राजपुत्रो वा ब्राह्मणो वा बहुश्रुतः । अकारयित्वा वपनं प्रायश्चित्तं विनिर्दिशेत्

ৰাজা হওক বা ৰাজপুত্ৰ, বা বহুশ্ৰুত ব্ৰাহ্মণ—যদি তেওঁ (অনুচিতভাৱে) মুণ্ডন কৰোৱাইছে, তেন্তে তেওঁ প্ৰায়শ্চিত্ত নিৰ্দেশ কৰিব।

Verse 110

माक्षिकं फाणितं शाकं गोरसं लवणं घृतम् । हस्तदत्तानि भुक्तानि दिनमेकमभोजनम्

মধু, ফাণিত (আখৰ গুড়), শাক-সবজি, গোৰস (গাইৰ উৎপন্ন), লৱণ আৰু ঘৃত—এইবোৰ হাতেদি দিয়া (অনুচিত পৰিস্থিতিত) ভক্ষণ কৰিলে, এক দিন উপবাস কৰিব।

Verse 120

मा देहीति च यो ब्रूयाद्गवाग्निब्राह्मणेषु च । तिर्यग्योनिशतं गत्वा चांडालेष्वभिजायते

গাই, অগ্নি আৰু ব্ৰাহ্মণসকলৰ বিষয়ে যি ‘নিদিবা’ বুলি কয়—সেয়া তিৰ্যক যোনিত শত জন্ম ভোগ কৰি শেষত চাণ্ডালসকলৰ মাজত জন্ম লয়।

Verse 130

चैत्यवृक्षं चितिं यूपं शिवनिर्माल्यभोजिनम् । वेदविक्रयिणं स्पृष्ट्वा सचैलो जलमाविशेत्

চৈত্যবৃক্ষ, চিতা, যূপ, শিৱ-নির্মাল্য ভোজী বা বেদ বিক্ৰয়কাৰীক স্পৰ্শ কৰি, বস্ত্ৰসহ জলে প্ৰৱেশ কৰি শুদ্ধি লাভ কৰিব।

Verse 140

फाणितं गोरसं तोयं लवणं मधुकांजिकम् । हस्तेन ब्राह्मणो दत्त्वा कृच्छ्रं चांद्रायणं चरेत्

যদি কোনো ব্ৰাহ্মণে নিজ হাতে (নিন্দিত প্ৰসঙ্গে) ফাণিত, গোৰস, পানী, লৱণ বা মধুৰ-অম্ল কাঁজিক দান কৰে, তেন্তে তেওঁ কৃচ্ছ্ৰ প্ৰায়শ্চিত্ত আৰু চান্দ্ৰায়ণ ব্ৰত পালন কৰিব।

Verse 150

व्यवहारानुरूपेण न्यायेन तु यदर्जनम् । क्षत्रियस्य पयस्तेन प्रजापालनतो भवेत्

ব্যৱহাৰৰ অনুৰূপে ন্যায়সঙ্গতভাৱে ক্ষত্ৰিয়ই যি অৰ্জন কৰে, সেইয়াই তাৰ ‘দুধ’—উচিত জীৱিকা—প্ৰজাপালনৰ দ্বাৰাই উৎপন্ন হয়।

Verse 160

न शब्दशास्त्राभिरतस्य मोक्षो न चैव रम्या वसथप्रियस्य । न भोजनाच्छादन तत्परस्य न लोकवित्त ग्रहणे रतस्य

যি কেৱল শব্দ-শাস্ত্ৰত আসক্ত, তাৰ মোক্ষ নাই; নাহে মনোৰম বাসস্থানৰ প্ৰিয়জনৰ; নাহে আহাৰ-বস্ত্ৰত নিমগ্নৰ; নাহে লোকধন সংগ্ৰহত ৰতজনৰ।

Verse 167

स सर्वतीर्थसुस्नातः स सर्वक्रतुदीक्षितः । स दत्तसर्वदानस्तु काशी येन निषेविता

যিয়ে কাশী যথাবিধি নিষেৱন কৰিছে, সি সকলো তীৰ্থত সুস্নাত; সি সকলো ক্ৰতুত দীক্ষিত; আৰু সি সকলো দান দিয়া—নিশ্চয়।