Adhyaya 32
অগস্ত্য মুনি স্কন্দক সোধে—হৰিকেশ কোন, তেওঁৰ বংশ-পরিচয় আৰু তপস্যা কি, আৰু তেওঁ কেনেকৈ প্ৰভুৰ প্ৰিয় হৈ দণ্ডনায়ক/দণ্ডপাণি ধৰণৰ নগৰ-প্ৰশাসনৰ সংকেতৰ সৈতে জড়িত হয়। স্কন্দ গন্ধমাদনত বাস কৰা যক্ষবংশৰ কাহিনী কয়—ৰত্নভদ্ৰ আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ পূৰ্ণভদ্ৰ। পূৰ্ণভদ্ৰ ধন-ঐশ্বৰ্যত সমৃদ্ধ হ’লেও সন্তানহীনতাত দুখী; তেওঁ বিলাপ কৰে যে ‘গৰ্ভৰূপ’ উত্তৰাধিকাৰী নাথাকিলে ধন আৰু প্ৰাসাদ-জৌলুসো শূন্য। তেতিয়া পত্নী কনককুণ্ডলা ধৰ্মসঙ্গত উপদেশ দিয়ে—মানৱ-প্ৰচেষ্টা আৰু পূৰ্বকৰ্ম একেলগে ফল দিয়ে, কিন্তু নিৰ্ণায়ক উপায় শংকৰৰ শৰণ; শিৱভক্তিয়ে লৌকিক সিদ্ধি আৰু পৰম কল্যাণ দুয়োটাই দিয়ে। মৃত্যুঞ্জয়, শ্বেতকেতু, উপমনু আদি দৃষ্টান্তেৰে শিৱসেৱাৰ মহিমা প্ৰতিপন্ন কৰা হয়। পূৰ্ণভদ্ৰ নাদেশ্বৰ/মহাদেৱক আৰাধনা কৰি হৰিকেশ নামৰ পুত্ৰ লাভ কৰে। শিশুটি একান্ত শিৱনিষ্ঠ—ধূলিলিঙ্গ গঢ়ে, শিৱনাম জপে, ত্ৰিনেত্ৰ প্ৰভুৰ বাহিৰে আন একো সত্য বুলি নেদেখে। পিতা গৃহস্থধৰ্ম আৰু ধনব্যৱস্থাপনা শিকাব খোজে; তাতে ব্যথিত হৈ হৰিকেশ গৃহত্যাগ কৰে। ‘আশ্ৰয় নথকা জনৰ আশ্ৰয় কাশী’ এই বচন স্মৰি তেওঁ বাৰাণসীৰ পথ ধৰে। কাশীক আনন্দবন/আনন্দকানন ৰূপে আৰু তাত দেহত্যাগে মুক্তি লাভ হয় বুলি তত্ত্বসহ বৰ্ণনা কৰা হৈছে; পাৰ্বতীক শিৱে কাশীৰ তাৰক মহিমা—এটা জন্মতে মুক্তি, আৰু ক্ষেত্ৰ-সংন্যাসীৰ বাবে বিঘ্নৰ পৰা ৰক্ষা—ইত্যাদি কয়। এইদৰে অধ্যায়টোৱে ভক্তিচৰিত, নীতি আৰু কাশীৰ মোক্ষদায়িনী ভূগোল একেলগে গাঁথি হৰিকেশৰ পৰৱৰ্তী উচ্চতা (দণ্ডপাণি/দণ্ডনায়ক সম্পৰ্ক)ৰ ভূমি সাজে।
Shlokas
Verse 1
अगस्त्य उवाच । बर्हियान समाचक्ष्व हरिकेशसमुद्भवम् । कोसौ कस्य सुतः श्रीमान्कीदृगस्य तपो महत्
অগস্ত্য ক’লে: হে বৰ্হিয়ান! হৰিকেশৰ পৰা উদ্ভূত সেইজনৰ বিষয়ে মোক কোৱা। সেই শ্ৰীমান ব্যক্তি কোন—কাৰ পুত্ৰ, আৰু তেওঁৰ মহাতপস্যাৰ স্বৰূপ কেনেকুৱা?
Verse 2
कथं च देवदेवस्य प्रियत्वं समुपेयिवान् । काशीवासिजनीनोभूत्कथं वा दंडनायकः
দেৱদেৱৰ প্ৰিয় অনুগ্ৰহ তেওঁ কেনেকৈ লাভ কৰিলে? আৰু কাশীবাসীসকলৰ মাজত জন্ম ল’লে কেনেকৈ—আৰু দণ্ডনায়ক, অৰ্থাৎ দণ্ড-অধিকাৰৰ ধাৰক, তেওঁ কেনেকৈ হ’ল?
Verse 3
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं प्रसादं कुरु मे विभो । अन्नदत्वं च संप्राप्तः कथमेष महामतिः
মই এই কথা শুনিবলৈ ইচ্ছা কৰোঁ; হে প্ৰভু, মোৰ ওপৰত কৃপা কৰা। এই মহানমতি কেনেকৈ অন্নদাতা—অন্ন দান কৰি জীৱন ধাৰণ কৰোৱা—অৱস্থালৈ উপনীত হ’ল?
Verse 4
संभ्रमो विभ्रमश्चोभौ कथं तदनुगामिनौ । विभ्रांतिकारिणौ क्षेत्रवैरिणां सर्वदा नृणाम्
আৰু ‘সম্ভ্ৰম’ আৰু ‘বিভ্ৰম’—দুয়ো—তেওঁৰ অনুগামী কেনেকৈ? কাশীৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰৰ বৈৰী মানুহসকলক তেওঁলোকে সদায় বিভ্ৰান্ত কৰি, ভ্ৰম সৃষ্টিকাৰী হৈ, কেনেকৈ থাকে?
Verse 5
स्कंद उवाच । सम्यगापृच्छि भवता काशीवासिसमाहितम् । कुंभसंभव विप्रर्षे दंडपाणि कथानकम्
স্কন্দে ক’লে: হে কুম্ভসম্ভৱ, বিপ্ৰশ্ৰেষ্ঠ, কাশীবাসী ভাবত সমাহিত দণ্ডপাণিৰ কাহিনী বিষয়ে তুমি যথাযথভাৱে সুধিছা।
Verse 6
यदाकर्ण्य नरः प्राज्ञ काशीवासस्य यत्फलम् । निष्प्रत्यूहं तदाप्नोति विश्वभर्त्तुरनुग्रहात्
হে প্ৰাজ্ঞ, কাশীত বাস কৰাৰ ফল শুনিলে মানুহে কোনো বাধা নোহোৱাকৈ সেই পুণ্য লাভ কৰে—বিশ্বৰ ভৰ্তাৰ অনুগ্ৰহত।
Verse 7
रत्नभद्र इति ख्यातः पर्वते गंधमादने । यक्षः सुकृतलक्षश्रीः पुरा परम धार्मिकः
পূৰ্বতে গন্ধমাদন পৰ্ব্বতত ৰত্নভদ্ৰ নামে খ্যাত এজন যক্ষ আছিল; বহু সুকৃতিৰ শ্ৰী-সমৃদ্ধিত বিভূষিত আৰু পৰম ধৰ্মিষ্ঠ।
Verse 8
पूर्णभद्रं सुतं प्राप्य सोऽभूत्पूर्णमनोरथः । वयश्चरममासाद्य भुक्त्वा भोगाननेकशः
পূৰ্ণভদ্ৰ নামে পুত্ৰ লাভ কৰি সি মনোৰথে পূৰ্ণ হ’ল; আৰু জীৱনৰ অন্তিম অৱস্থালৈ আহি বহু প্ৰকাৰ ভোগ বহুবার উপভোগ কৰিলে।
Verse 9
शांभवेनाथ योगेन देहमुत्सृज्य पार्थिवम् । आससादाशवं शांतं शांतसर्वेंद्रियार्थकः
তাৰ পাছত শাম্ভৱ-যোগে পাৰ্থিৱ দেহ ত্যাগ কৰি সি শান্ত অৱস্থালৈ উপনীত হ’ল; ইন্দ্ৰিয় আৰু ইন্দ্ৰিয়বিষয় সকলো সম্পূৰ্ণ শান্ত হ’ল।
Verse 10
पितर्युपरतेसोऽथ पूर्णभद्रो महायशाः । सुकृतोपात्तविभव भवसंभोगभुक्तिभाक्
পিতৃৰ পৰলোকগমনৰ পাছত মহাযশস্বী পূৰ্ণভদ্ৰ—সুকৃতিৰে অৰ্জিত বৈভৱধাৰী—সংসাৰৰ ভৱ-সম্ভোগ আৰু ভুক্তিৰ অংশীদাৰ হ’ল।
Verse 11
सर्वान्मनोरथांल्लेभे विना स्वर्गैकसाधनम् । गार्हस्थ्याश्रम नेपथ्यं पथ्यं पैतामहं महत्
সি সকলো মনোৰথ লাভ কৰিলে—কেৱল স্বৰ্গলৈ যোৱা সেই একমাত্ৰ সাধন ব্যতীত। তাৰপিছত সি গাৰ্হস্থ্য আশ্ৰমৰ নেপথ্য আৰু নিয়ম গ্ৰহণ কৰিলে, পিতৃ-পিতামহসকলৰ পৰা প্ৰচলিত হিতকৰ মহান পথ।
Verse 12
संसारतापसंतप्तावयवामृतसीकरम् । अपत्यं पततां पोतं बहुक्लेशमहार्णवे
সংসাৰৰ তাপত দগ্ধ অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গলৈ সন্তান অমৃতৰ ছিটা সদৃশ; ডুবি যোৱা লোকৰ বাবে ই বহু ক্লেশৰ মহাসাগৰত এখন নাও।
Verse 13
पूर्णभद्रोऽथ संवीक्ष्य मंदिरं सर्वसुंदरम् । तद्बालकोमलालाप विकलं त्यक्तमंगलम्
তাৰ পাছত পূৰ্ণভদ্ৰে সৰ্বতোভাৱে সুন্দৰ সেই মন্দিৰ চায়ে; কিন্তু শিশুৰ কোমল-মধুৰ বোল নথকাৰ বাবে সি ব্যাকুল হ’ল, যেন মঙ্গলতা ত্যাগ কৰিলে।
Verse 14
शून्यं दरिद्रहृदिव जीर्णारण्यमिवाथवा । पांथवत्प्रांतरमिव खिन्नोऽतीवानपत्यवान्
যাৰ সন্তান নাই, তাৰ বাবে সকলো শূন্য যেন লাগে—দৰিদ্ৰৰ হৃদয়ৰ দৰে, জীৰ্ণ অৰণ্যৰ দৰে, পথিকৰ বাবে একাকী প্ৰান্তৰৰ দৰে; সেয়েহে সি অতিশয় বিষণ্ণ হ’ল।
Verse 15
आहूय गृहिणी सोऽथ यक्षः कनककुंडलाम् । उवाच यक्षिणीं श्रेष्ठां पूर्णभद्रो घटोद्भव
তেতিয়া ঘটোদ্ভৱ যক্ষ পূৰ্ণভদ্ৰে সোনালী কুণ্ডলধাৰী নিজৰ গৃহিণীক, শ্ৰেষ্ঠ যক্ষিণীক আহ্বান কৰি ক’লে।
Verse 16
न हर्म्यं सुखदं कांते दर्पणोदरसुंदरम् । मुक्ता गवाक्षसुभगं चंद्रकांतशिलाजिरम्
“প্ৰিয়ে, এই হৰ্ম্য সঁচাকৈ সুখদায়ক নহয়—যদিও দৰ্পণসদৃশ অন্তঃকক্ষত সুন্দৰ, মুক্তাসদৃশ গৱাক্ষে শোভিত, আৰু চন্দ্ৰকান্ত শিলাৰে জড়িত।”
Verse 17
पद्मरागेंद्रनीलार्चिरर्चिताट्टालकं क्वणत् । विद्रुमस्तंभशोभाढ्यं स्फुरत्स्फटिककुड्यवत्
তাৰ উচ্চ অট্টালিকাসমূহ পদ্মৰাগ আৰু ইন্দ্ৰনীলৰ দীপ্তিৰে পূজিত হৈ কঁপনি-ধ্বনি তোলে; বিদ্ৰুম-স্তম্ভৰ শোভাৰে সমৃদ্ধ, আৰু প্ৰাচীৰসমূহ ঝলমল স্ফটিকৰ দৰে দীপ্যমান।
Verse 18
प्रेंखत्पताकानिकरं मणिमाणिक्यमालितम् । कृष्णागुरुमहाधूप बहुलामोदमोदितम्
তাত দোল খোৱা পতাকাৰ গুচ্ছ আছে; মণি-মাণিক্যৰ মালাৰে সুশোভিত; আৰু কৃষ্ণ আগৰুৰ মহাধূপৰ ঘন সুবাসে মন আনন্দিত কৰে।
Verse 19
अनर्घ्यासनसंयुक्तं चारुपर्यंकभूषितम् । रम्यार्गलकपाटाढ्यं दुकूलच्छन्नमंडपम्
ই অনৰ্ঘ্য আসনেৰে সংযুক্ত, চাৰু পৰ্য্যংকেৰে ভূষিত; ৰম্য অৰ্গলাযুক্ত কপাটেৰে সমৃদ্ধ, আৰু মণ্ডপসমূহ সূক্ষ্ম দোকূল বস্ত্ৰেৰে আচ্ছাদিত।
Verse 20
सुरम्यरतिशालाढ्यं वाजिराजिविराजितम् । दासदासीशताकीर्णं किंकिणीनादनादितम्
ই অতি সুৰম্য ৰতিশালাৰে সমৃদ্ধ, আৰু অশ্বৰাজিৰ শোভাৰে দীপ্তিমান; দাস-দাসীৰ শতকেৰে পৰিপূৰ্ণ, আৰু কিঙ্কিণীৰ ঝংকাৰধ্বনিয়ে মুখৰিত।
Verse 21
नूपुरारावसोत्कंठ केकिकेकारवाकुलम् । कूजत्पारावत कुलं गुरुसारीकथावरम्
ই নূপুৰৰ ঝংকাৰলৈ উত্কণ্ঠিত যেন লাগে; ময়ূৰৰ কেকাৰবে মুখৰিত; তাত কূজিত পাৰাৱতৰ জাক আছে, আৰু গম্ভীৰ-মধুৰ সাৰিকাৰ কথাবাৰ্তা মনোহৰ।
Verse 22
खेलन्मरालयुगलं जीवं जीवककांतिमत् । माल्याहूत द्विरेफाणां मंजुगुंजारवावृतम्
তাত ক্ৰীড়াৰত হংসযুগল আছিল, আৰু জীৱকা-সদৃশ দীপ্তিময় জীৱ-পক্ষী; মাল্যৰ সুবাসে আহ্বানিত ভ্ৰমৰসকলে মধুৰ গুঞ্জনধ্বনিয়ে স্থানখন আৱৰি ধৰিছিল।
Verse 23
कर्पूरैण मदामोद सोदरानिलवीजितम् । क्रीडामर्कटदंष्ट्राग्री कृतमाणिक्यदाडिमम्
কপূৰ আৰু মধুমদৰ সুগন্ধি আমোদে ভৰা বতাহে তাক পাখা দিছিল; আৰু মাণিক্য সদৃশ দালিম ফল যেন ক্ৰীড়াৰত বান্দৰৰ তীক্ষ্ণ দাঁতে গঢ়া বুলি দেখা গৈছিল।
Verse 24
दाडिमीबीजसंभ्रांतशुकतुंडात्तमौक्तिकम् । धनधान्यसमृद्धं च पद्मालयमिवापरम्
দালিমৰ বীজৰ বাবে উৰি ফুৰা টিয়াৰ ঠোঁটৰ পৰা যেন মুক্তা আহৰণ কৰা হৈছিল; আৰু সেই স্থান ধন-ধান্যত সমৃদ্ধ—লক্ষ্মীৰ আন এক আলয় যেন।
Verse 25
कमलामोदगर्भं च गर्भरूपं विना प्रिये । गर्भरूपमुखं प्रेक्ष्ये कथं कनककुडले
‘প্ৰিয়ে! মই পদ্ম-সুগন্ধি “গৰ্ভ-ৰূপ” মুখখন দেখোঁ, কিন্তু বাল-ৰূপ নিজে নাই। হে কনককুণ্ডলে, সেই বাল-ৰূপ মই কেনেকৈ দৰ্শন কৰিম?’
Verse 26
यद्युपायोऽस्ति तद्ब्रूहि धिगपुत्रस्य जीवितम् । सर्वशून्यमिवाभाति गृहमेतदनंगजम्
‘যদি কোনো উপায় থাকে তেন্তে কোৱা; পুত্ৰহীনৰ জীৱন ধিক্! এই ঘৰটো যেন সম্পূৰ্ণ শূন্য, অনঙ্গজ—সন্তানবিহীন হৈ দেখা দিয়ে।’
Verse 27
पुण्यवानितरो वापि मम क्षेत्रस्य सेवया । मुक्तो भवति देवेशि नात्र कार्या विचारणा
পুণ্যৱান হওক বা অন্যথা হওক, মোৰ এই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰৰ সেৱা কৰিলে, হে দেৱেশী, সি মুক্তি লাভ কৰে—ইয়াত সন্দেহৰ কোনো প্ৰয়োজন নাই।
Verse 28
प्रलपंतमिव प्रोच्चैः प्रियं कनककुंडला । बभाषेंऽतर्विनिःश्वस्य यक्षिणी सा पतिव्रता
যেন উচ্চস্বৰে বিলাপ কৰি আছে, তেনেদৰে সেই পতিব্ৰতা যক্ষিণীয়ে অন্তৰত গভীৰ নিশ্বাস লৈ নিজৰ প্ৰিয় কনককুণ্ডলাক ক’লে।
Verse 29
कनककुंडलोवाच । किमर्थं खिद्यसे कांत ज्ञानवानसि यद्भवान् । अत्रोपायोऽस्त्यपत्याप्त्यै विस्रब्धमवधारय
কনককুণ্ডলে ক’লে: ‘হে প্ৰিয়ে, তুমি কিয় দুখিত হওঁ, যেতিয়া তুমি জ্ঞানৱান? ইয়াত সন্তান-প্ৰাপ্তিৰ উপায় আছে—নিঃশঙ্কচিত্তে শুনা।’
Verse 30
किमुद्यमवतां पुंसां दुर्लभं हि चराचरे । ईश्वरार्पितबुद्धीनां स्फुंरंत्यग्रे मनोरथाः
উদ্যমী পুৰুষৰ বাবে চল-অচল জগতত কিবা দুৰ্লভ আছে নে? যিসকলৰ বুদ্ধি ঈশ্বৰত অৰ্পিত, তেওঁলোকৰ মনোৰথ আগতেই দীপ্ত হৈ সিদ্ধ হয়।
Verse 31
दैवं हेतुं वदंत्येवं भृशं कापुरुषाः पते । स्वयं पुराकृतं कर्म दैवं तच्च न हीतरत्
‘দৈৱেই কাৰণ’—এনেদৰে হে পতি, কাপুৰুষসকলে অতিৰিক্তভাৱে কয়। কিন্তু ‘দৈৱ’ বুলিলে নিজৰেই পূৰ্বকৃত কৰ্মক বুজায়; ইয়াৰ বাহিৰে আন একো নহয়।
Verse 32
ततः पौरुषमालंब्य तत्कर्म परिशांतये । ईश्वरं शरणं यायात्सर्वकारणकारणम्
সেয়ে, নিজৰ পুৰুষাৰ্থৰ আশ্ৰয় লৈ, সেই কৰ্মফলৰ উপশমৰ বাবে, সকলো কাৰণৰ কাৰণ ঈশ্বৰ প্ৰভুৰ শৰণ লওক।
Verse 33
अपत्यं द्रविणं दारा हारा हर्म्य हया गजाः । सुखानि स्वर्गमोक्षौ च न दूरे शिवभक्तितः
সন্তান, ধন, পত্নী, অলংকাৰ, প্ৰাসাদ, ঘোঁৰা, হাতী—সাংসাৰিক সুখ, আৰু স্বৰ্গ-মোক্ষো—শিৱভক্তিৰ পৰা দূৰ নহয়।
Verse 34
विधातुः शांभवीं भक्तिं प्रिय सर्वे मनोरथाः । सिद्धयोष्टौ गृहद्वारं सेवंते नात्र संशयः
হে প্ৰিয়, শম্ভুৰ ভক্তিৰ দ্বাৰা বিধাতা (ব্ৰহ্মা)ৰো সকলো মনোৰথ সিদ্ধ হয়; আৰু অষ্ট সিদ্ধি নিজেই গৃহদ্বাৰত সেৱা কৰে—ইয়াত সন্দেহ নাই।
Verse 35
नारायणोपि भगवानंतरात्मा जगत्पतिः । चराचराणामविता जातः श्रीकंठसेवया
ভগৱান নাৰায়ণো—অন্তৰাত্মা, জগত্পতি, চল-অচল সকলোৰে ৰক্ষক—শ্ৰীকণ্ঠ (শিৱ)ৰ সেৱাৰ দ্বাৰাই নিজৰ মহত্তম পদ লাভ কৰিলে।
Verse 36
ब्रह्मणः सृष्टिकर्त्तृत्वं दत्तं तेनैव शंभुना । इंद्रादयो लोकपाला जाता शंभोरनुग्रहात्
সেই শম্ভুৱেই ব্ৰহ্মাক সৃষ্টিকৰ্তৃত্বৰ পদ দান কৰিলে; আৰু ইন্দ্ৰ আদি লোকপালসকল শম্ভুৰ অনুগ্ৰহতে উৎপন্ন হ’ল।
Verse 37
मृत्युंजयं सुतं लेभे शिलादोप्यनपत्यवान् । श्वेतकेतुरपि प्राप जीवितं कालपाशतः
সন্তানহীন শিলাদে মৃত্যুঞ্জয় নামে পুত্ৰ লাভ কৰিলে; আৰু শ্বেতকেতুৱেও কালৰ পাশৰ পৰা মুক্ত হৈ পুনৰ জীৱন পালে।
Verse 38
क्षीरार्णवाधिपतितामुपमन्युरवाप्तवान् । अंधकोप्यभवद्भृंगी गाणपत्यपदोर्जितः
উপমন্যুৱে ক্ষীৰসাগৰৰ অধিপতিত্ব লাভ কৰিলে; আৰু অন্ধকো ভৃঙ্গী হৈ শিৱগণৰ মাজত উচ্চ পদ অৰ্জন কৰিলে।
Verse 39
जिगाय शार्ङ्गिणं संख्ये दधीचिः शंभुसेवया । प्राजापत्यपदं प्राप दक्षः संशील्य शंकरम्
শম্ভুৰ সেৱাৰ বলত দধীচিয়ে যুদ্ধত শাৰ্ঙ্গধাৰী (বিষ্ণু)ক জয় কৰিলে; আৰু দক্ষে শংকৰক ভক্তিভাৱে সন্মান কৰি প্ৰজাপতি পদ লাভ কৰিলে।
Verse 40
मनोरथपथातीतं यच्च वाचामगोचरम् । गोचरो गोचरीकुर्यात्तत्पदं क्षणतो मृडः
যি অৱস্থা মনোৰথৰ পথৰো অতীত আৰু বাক্যৰ অগোচৰ, সেই পদ মৃদ্ৰ (কৰুণাময় ৰুদ্ৰ) ক্ষণমাত্ৰতে গম্য কৰি তোলে।
Verse 41
अनाराध्य महेशानं सर्वदं सर्वदेहिनाम् । कोपि क्वापि किमप्यत्र न लभेतेति निश्चितम्
সৰ্বদাতা মহেশানক আৰাধনা নকৰিলে—যি সকলো দেহধাৰীক সকলো দান কৰে—এই জগতত কোনোবাই ক’তোৱে একো লাভ নকৰে; ই নিশ্চিত।
Verse 42
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन शंकरं शरणं व्रज । यदिच्छसि प्रियं पुत्रं प्रियसर्वजनीनकम्
সেয়ে সকলো প্ৰচেষ্টাৰে শংকৰৰ শৰণ লোৱা। যদি তুমি সকলো লোকৰ প্ৰিয় এক প্ৰিয় পুত্ৰ কামনা কৰা, তেন্তে তেওঁকেই আশ্ৰয় কৰা।
Verse 43
इति श्रुत्वा वचः पत्न्याः पूर्णभद्रः स यक्षराट् । आराध्य श्रीमहादेवं गीतज्ञो गीतविद्यया
পত্নীৰ বাক্য শুনি যক্ষৰাজ পূৰ্ণভদ্ৰই, স্তোত্ৰ-বিদ্যাত নিপুণ হৈ, শ্ৰী মহাদেৱক ভক্তিভাৱে আৰাধনা কৰিলে।
Verse 44
दिनैः कतिपयैरेव परिपूर्णमनोरथः । पुत्रकाममवापोच्चैस्तस्यां पत्न्यां दृढव्रतः
কেইদিনমানৰ ভিতৰতে তেওঁৰ মনোৰথ পূৰ্ণ হ’ল। দৃঢ় ব্ৰতধাৰী তেওঁ সেই পত্নীৰ দ্বাৰাই পুত্ৰলাভৰ উচ্চ বৰ লাভ কৰিলে।
Verse 45
नादेश्वरं समभ्यर्च्य कैः कैर्नापि स्वचिंतितम् । तस्मात्काश्यां प्रयत्नेन सेव्यो नादेश्वरो नृभिः
নাদেশ্বৰক বিধিমতে পূজা নকৰিলে কোনো লোকৰো নিজে চিন্তা কৰা লক্ষ্য সিদ্ধ নহয়। সেয়ে কাশীত মানুহে প্ৰচেষ্টাৰে নাদেশ্বৰক সেৱা-পূজা কৰিব লাগে।
Verse 46
अंतर्वत्न्यथ कालने तत्पत्नी सुषुवे सुतम् । तस्य नाम पिता चक्रे हरिकेश इति द्विज
যথাসময়ে, গৰ্ভৱতী হৈ থাকোঁতে, তেওঁৰ পত্নীয়ে এক পুত্ৰ জন্ম দিলে। হে দ্বিজ, পিতৃয়ে তাৰ নাম ‘হৰিকেশ’ ৰাখিলে।
Verse 47
प्रीतिदायं ददौ चाथ भूरिपुत्राननेक्षणात् । पूर्णभद्रस्तथागस्त्य हृष्टा कनककुंडला
বহু পুত্ৰৰ মুখ দর্শন কৰি আনন্দিত হৈ পূৰ্ণভদ্ৰে উৎসৱৰ দান দিলে; হে অগস্ত্য, কনককুণ্ডলাও তেনেদৰে হৃষ্ট হ’ল।
Verse 48
बालोऽपि पूर्णचंद्राभ वदनो मदनोपमः । वृद्धिं प्रतिक्षणं प्राप शुक्लपक्ष इवोडुराट्
শিশু অৱস্থাতো তেওঁৰ মুখ পূৰ্ণচন্দ্ৰৰ দৰে দীপ্ত আছিল, আৰু কামদেৱৰ তুল্য মনোহৰ। প্ৰতি ক্ষণে তেওঁ বৃদ্ধি পালে—যেন শুক্লপক্ষত চন্দ্ৰৰ বৃদ্ধি।
Verse 49
यदाष्टवर्षदेशीयो हरिकेशोऽभवच्छिशुः । नित्यं तदाप्रभृत्येवं शिवमेकममन्यत
যেতিয়া হৰিকেশ শিশুটি প্ৰায় আঠ বছৰ বয়সলৈ পালে, তেতিয়াৰ পৰা তেওঁ সদায় কেৱল শিৱকেই একমাত্ৰ আশ্ৰয় আৰু পৰম সত্য বুলি মানিলে।
Verse 50
पांसुक्रीडनसक्तोपि कुर्याल्लिंगं रजोमयम् । शाद्वलैः कोमलतृणैः पूजयेच्च स कौतुकम्
বালিৰে খেলাত আসক্ত থাকিলেও তেওঁ ধূলিৰে লিঙ্গ গঢ়ি ল’লে, আৰু কোমল সেউজ ঘাঁহেৰে তাক পূজা কৰিলে—আনন্দময় উৎসাহেৰে।
Verse 51
आकारयति मित्राणि शिवनाम्नाऽखिलानि सः । चंद्रशेखरभूतेश मृत्युंजय मृडेश्वरः
তেওঁ সদায় বন্ধুসকলক শিৱৰ নামসমূহেৰে মাতিছিল—‘চন্দ্ৰশেখৰ’, ‘ভূতেশ’, ‘মৃত্যুঞ্জয়’, ‘মৃডেশ্বৰ’ আদি।
Verse 52
धूर्जटे खंडपरशो मृडानीश त्रिलोचन । भर्गशंभोपशुपते पिनाकिन्नुग्रशंकर
হে ধূৰ্জটে! হে খণ্ড-পরশু ধাৰী! হে মৃডাণীৰ নাথ, ত্ৰিলোচন! হে ভৰ্গ, হে শম্ভু, হে পশুপতি, পিনাক ধনুৰ্ধৰ—হে উগ্ৰ আৰু মঙ্গলময় শংকৰ!
Verse 53
त्वमंत्यभूषां कुरु काशिवासिनां गले सुनीलां भुजगेंद्र कंकणाम् । भालेसु नेत्रां करिकृत्तिवाससं वामेक्षणालक्षित वामभागाम्
কাশীবাসীৰ অন্তিম আৰু পৰম অলংকাৰ তুমি হওঁক—গাঢ় নীল কণ্ঠধাৰী, ভুজঙ্গেন্দ্ৰক কঙ্কণৰূপে ধাৰণকাৰী, ললাটত নেত্ৰধাৰী, গজচৰ্ম পৰিধানকাৰী, আৰু বামপাশত দেবীৰ বাম দৃষ্টিৰ চিহ্ন বহনকাৰী।
Verse 54
अजिनांबरदिग्वासः स्वर्धुनी क्लिन्नमौलिज । विरूपाक्षाहिनेपथ्य गृणन्नामावलीमिमाम्
অজিনবস্ত্ৰ আৰু দিশাসমূহকেই বস্ত্ৰ কৰি, স্বৰ্গধুনী (গঙ্গা)ৰ জলে ভিজা জটামৌলি ধাৰী; বিৰূপাক্ষ, সৰ্পালংকৃত—এইদৰে এই নামাৱলীৰ মালা গাই জপ কৰিব লাগে।
Verse 55
सवयस्कानिति मुहुः समाह्वयति लालयन् । शब्दग्रहौ न गृह्णीतस्तस्यान्याख्यां हरादृते
লালন কৰি সি বাৰে বাৰে ডাকে, “হে মোৰ সমবয়সী সঙ্গীসকল!” কিন্তু তাৰ দুটা ‘শব্দগ্ৰাহক’ (কাণ) হৰাৰ বাহিৰে আন কোনো নাম ধৰে নোৱাৰে।
Verse 56
पद्भ्यां न पद्यते चान्यदृते भूतेश्वराजिरात् । द्रष्टुं रूपांतरं तस्य वीक्षणेन विचक्षणे
সি নিজৰ ভৰিৰে আন ক’তো নাযায়—ভূতেশ্বৰাৰ আঙণৰ বাহিৰে; আৰু বিচক্ষণ দৃষ্টিৰে সি আন কোনো ৰূপ চাবলৈ সহ্য কৰিব নোৱাৰে।
Verse 57
रसयेत्तस्य रसना हरनामाक्षरामृतम् । शिवांघ्रिकमलामोदाद्घ्राणं नैव जिघृक्षति
তেওঁৰ জিভাই হৰৰ নামৰ অক্ষৰ-অমৃতৰ ৰস আস্বাদন কৰে; আৰু শিৱৰ চৰণ-কামলৰ সুবাসত মত্ত হৈ নাকে আন কোনো সুগন্ধি কামনা নকৰে।
Verse 58
करौ तत्कौतुककरौ मनो मनति नापरम् । शिवसात्कृत्यपेयानि पीयते तेन सद्धिया
তেওঁৰ দুহাত সেই সেৱাতেই আনন্দ পায়; মনেও আন একো নাভাবে। সুস্পষ্ট বুদ্ধিৰে তেওঁ কেৱল সেই পানীয়ই পান কৰে যি প্ৰথমে শিৱলৈ অৰ্পণ হৈ প্ৰসাদ হয়।
Verse 59
भक्ष्यते सर्वभक्ष्याणि त्र्यक्षप्रत्यक्षगान्यपि । सर्वावस्थासु सर्वत्र न स पश्येच्छिवं विना
তেওঁ সকলো ধৰণৰ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিব পাৰে—ত্ৰিনয়ন প্ৰভুৰ সন্মুখতে লাভ হোৱা বস্তুও—তথাপি সকলো অৱস্থাত, সকলো ঠাইতে, শিৱ ব্যতীত তেওঁ একো নেদেখে।
Verse 60
गच्छन्गायन्स्वपंस्तिष्ठञ्च्छयानोऽदन्पिबन्नपि । परितस्त्र्यक्षमैक्षिष्ट नान्यं भावं चिकेति सः
যাওঁতে, গাওঁতে, শোওঁতে, থিয় হৈ থাকোঁতে, শুই থাকোঁতে, খাওঁতে বা পান কৰোঁতে—চাৰিওফালে তেওঁ ত্ৰিনয়ন প্ৰভুকেই দেখে; আন কোনো ভাবক তেওঁ সত্য বুলি নাজানে।
Verse 61
क्षणदासु प्रसुप्तोपि क्व यासीति वदन्मुहुः । क्षणं त्र्यक्ष प्रतीक्षस्व बुध्यतीति स बालकः
ৰাতিৰে টোপনিতো তেওঁ বাৰে বাৰে কয়: “ক’লৈ যোৱা? হে ত্ৰ্যক্ষ, এক মুহূৰ্ত অপেক্ষা কৰা!”—এইদৰে সেই শিশুটি (শিৱতেই) জাগি উঠে।
Verse 62
स्पष्टां चेष्टां विलोक्येति हरिकेशस्य तत्पिता । अशिक्षयत्सुतं सोऽथ गृहकर्मरतो भव
পুত্ৰ হৰিকেশৰ আচৰণ স্পষ্টকৈ দেখি পিতৃয়ে তাক উপদেশ দিলে— “গৃহস্থ ধৰ্মৰ কৰ্মত মনোনিবেশ কৰা।”
Verse 63
एते तुरंगमा वत्स तवैतेऽश्वकिशो रकाः । चित्राणीमानि वासांसि सुदुकूलान्यमूनि च
“বৎস, এইবোৰ তোমাৰ ঘোঁৰা—সুন্দৰ কিশোৰ অশ্ব। আৰু এইবোৰ নানা ৰঙৰ বস্ত্ৰ; ইয়াত উৎকৃষ্ট ৰেশমী বস্ত্ৰো আছে।”
Verse 64
रत्नान्याकरशुद्धानि नानाजातीन्यनेकशः । कुप्यं बहुविधं चैतद्गोधनानि महांति च
“ইয়াত খনিৰ পৰা শুদ্ধ কৰা ৰত্ন আছে—বহু জাতিৰ অগণিত। আৰু নানা প্ৰকাৰৰ মূল্যবান সামগ্ৰী, লগতে বৃহৎ গোধনৰ পালো আছে।”
Verse 65
अमत्राणि महार्हाणि रौप्य कांस्यमयानि च । पणनीयानि वस्तूनि नानादेशोद्भवान्यपि
“ৰূপা আৰু কাঁসৰ তৈয়াৰী অতি মূল্যবান পাত্ৰো আছে; আৰু বাণিজ্যযোগ্য সামগ্ৰীও আছে, যিবোৰ নানা দেশৰ পৰা আহিছে।”
Verse 66
चामराणि विचित्राणि गंधद्रव्याण्यनेकशः । एतान्यन्यानि बहुशस्त्वनेके धान्यराशयः
“বিচিত্ৰ চামৰ-পাখা আছে, আৰু বহু প্ৰকাৰৰ সুগন্ধি দ্ৰব্যো আছে। ইয়াৰ উপৰিও আন বহু বস্তু—আৰু অগণিত ধান্যৰ ঢিপো ঢিপো আছে।”
Verse 67
एतत्त्वदीयं सकलंवस्तुजातं समंततः । अर्थोपार्जनविद्याश्च सर्वाः शिक्षस्व पुत्रक
এই সকলো বস্তু-সম্ভাৰ সকলো দিশে তোমাৰেই। হে পুত্ৰ, ধৰ্মমতে অৰ্থ উপাৰ্জনৰ সকলো বিদ্যা আৰু শাস্ত্ৰ শিক।
Verse 68
चेष्टास्त्यज दरिद्राणां धूलिधूसरिणाममूः । अभ्यस्यविद्याः सकला भोगान्निर्विश्य चोत्तमान्
দৰিদ্ৰৰ ধূলিধূসৰ আৰু নীচ আচৰণ এইবোৰ ত্যাগ কৰা। সকলো বিদ্যা সাধনা কৰি, তাৰ পাছত উত্তম ভোগ উপভোগ কৰা।
Verse 69
तां दशां चरमां प्राप्य भक्तियोगं ततश्चर । असकृच्छिक्षितः पित्रेत्यवमन्य गुरोर्गिरम्
সেই চূড়ান্ত অৱস্থা লাভ কৰি তাৰ পাছত ভক্তিযোগ আচৰণ কৰা। এইদৰে পিতৃৰ পুনঃপুনঃ উপদেশ সত্ত্বেও সি গুৰুৰ বাণী অৱজ্ঞা কৰিলে।
Verse 70
रुष्टदृष्टिं च जनकं कदाचिदवलोक्य सः । निर्जगाम गृहाद्भीतो हरिकेश उदारधीः
এদিন সি পিতৃৰ ক্ৰুদ্ধ দৃষ্টি দেখি; তেতিয়া হৰিকেশ—উদাৰবুদ্ধি হ’লেও—ভয় পাই ঘৰৰ পৰা ওলাই গ’ল।
Verse 71
ततश्चिंतामवापोच्चैर्दिग्भ्रांतिमपि चाप्तवान् । अहो बालिशबुद्धित्वात्कुतस्त्यक्तं गृहं मया
তাৰ পাছত সি গভীৰ চিন্তাত পৰিল আৰু দিশাহীনো হ’ল। “হায়! বালিশ বুদ্ধিৰ বাবে মই কিয় ঘৰ ত্যাগ কৰিলোঁ?”
Verse 72
क्व यामि क्व स्थिते शंभो मम श्रेयो भविष्यति । पित्रा निर्वासितश्चाहं न च वेद्म्यथ किंचन
হে শম্ভু! মই ক’লৈ যাম, ক’ত থাকিম? মোৰ সত্য কল্যাণ কেনেকৈ হ’ব? পিতাই মোক ঘৰৰ পৰা বহিষ্কাৰ কৰিছে, আৰু মই একো নাজানো—এতিয়া কি কৰিম।
Verse 73
इति श्रुतं मया पूर्वं पितुरुत्संगवर्तिना । गदतस्तातपुरतः कस्यचिद्वचनं स्फुटम्
আগতে মই এই কথা শুনিছিলোঁ, যেতিয়া মই পিতাৰ কোলাত আছিলোঁ। পিতাৰ সন্মুখত কোনো এজনৰ স্পষ্ট বাক্য মই শুনিছিলোঁ।
Verse 74
मात्रा पित्रा परित्यक्ता ये त्यक्ता निजबंधुभिः । येषां क्वापि गतिर्नास्ति तेषां वाराणसी गतिः
যিসকলক মাতৃ-পিতৃয়ে ত্যাগ কৰিছে, যিসকলক নিজৰ আত্মীয়ে পৰিত্যাগ কৰিছে, যিসকলৰ ক’তো আশ্ৰয় নাই—তেওঁলোকৰ বাবে বাৰাণসীহে গতি।
Verse 75
जरया परिभूता ये ये व्याधिविकलीकृताः । येषां क्वापि गतिर्नास्ति तेषां वाराणसी गतिः
যিসকলক জৰাই দমন কৰিছে, যিসকল ৰোগে দুৰ্বল-অক্ষম কৰিছে, যিসকলৰ ক’তো আশ্ৰয় নাই—তেওঁলোকৰ বাবে বাৰাণসীহে গতি।
Verse 76
पदे पदे समाक्रांता ये विपद्भिरहर्निशम् । येषां क्वापि गतिर्नास्ति तेषांवाराणसी गतिः
যিসকলক পদে পদে, দিন-ৰাতি, বিপদে আক্রমণ কৰে, যিসকলৰ ক’তো আশ্ৰয় নাই—তেওঁলোকৰ বাবে বাৰাণসীহে গতি।
Verse 77
पापराशिभिराक्रांता ये दारिद्र्य पराजिताः । येषां क्वापि गतिर्नास्ति तेषां वाराणसी गतिः
যিসকল পাপৰাশিেৰে আৱৃত, যিসকল দাৰিদ্ৰ্যত পৰাজিত—যিসকলৰ ক’তো আশ্ৰয় নাই; তেওঁলোকৰ বাবে বাৰাণসীহে গতি।
Verse 78
संसार भयभीताय ये ये बद्धाः कर्मबंधनैः । येषां क्वापि गतिर्नास्ति तेषां वाराणसी गतिः
যিসকল সংসাৰৰ ভয়ত কঁপে, যিসকল কৰ্মবন্ধনৰ শৃংখলাত আবদ্ধ—যিসকলৰ ক’তো আশ্ৰয় নাই; তেওঁলোকৰ বাবে বাৰাণসীহে গতি।
Verse 79
श्रुतिस्मृतिविहीना ये शौचाचारविवर्जिताः । येषां क्वापि गतिर्नास्ति तेषां वाराणसी गतिः
যিসকল শ্ৰুতি-স্মৃতিৰ পথনির্দেশহীন, যিসকল শৌচ আৰু সদাচাৰবিহীন—যিসকলৰ ক’তো আশ্ৰয় নাই; তেওঁলোকৰ বাবে বাৰাণসীহে গতি।
Verse 80
ये च योगपरिभ्रष्टास्तपो दान विवर्जिताः । येषां क्वापि गतिर्नास्ति तेषां वाराणसी गतिः
যিসকল যোগপথৰ পৰা বিচ্যুত, যিসকল তপ আৰু দানবিহীন—যিসকলৰ ক’তো আশ্ৰয় নাই; তেওঁলোকৰ বাবে বাৰাণসীহে গতি।
Verse 81
मध्ये बंधुजने येषामपमानं पदे पदे । तेषामानंददं चैकं शंभोरानंदकाननम्
যিসকলৰ নিজৰেই বন্ধুজনৰ মাজতো পদে পদে অপমান হয়—তেওঁলোকৰ বাবে আনন্দদায়ক একমাত্ৰ স্থান: শম্ভুৰ আনন্দকানন, কাশীৰ আনন্দ-উদ্যান।
Verse 82
आनंदकानने येषां रुचिर्वै वसतां सताम् । विश्वेशानुगृहीतानां तेषामानंदजोदयः
যিসকল সৎজনৰ আনন্দকাননত বাস কৰিবলৈ সত্য ৰুচি আছে আৰু যিসকল বিশ্বেশ্বৰ (বিশ্বৰ প্ৰভু)ৰ অনুগ্ৰহপ্ৰাপ্ত, তেওঁলোকৰ অন্তৰত আধ্যাত্মিক আনন্দৰ নিত্য-বর্ধমান উদয় জাগে।
Verse 83
भर्ज्यते कर्मबीजानि यत्र विश्वेशवह्निना । अतो महाश्मशानं तदगतीनां परा गतिः
সেই ঠাইত বিশ্বেশ্বৰ-অগ্নিয়ে কৰ্মৰ বীজসমূহ দগ্ধ-ভাজি নাশ কৰে; সেয়ে তাক মহাশ্মশান বোলা হয়—যিসকলৰ আন গতি নাই, তেওঁলোকৰ বাবে সৰ্বোচ্চ আশ্ৰয়।
Verse 84
हरिकेशो विचार्येति यातो वाराणसीं पुरीम् । यत्राविमुक्ते जंतूनां त्यजतां पार्थिवीं तनुम्
এইদৰে বিবেচনা কৰি হৰিকেশ বাৰাণসী নগৰী—অবিমুক্ত—লৈ যাত্ৰা কৰিলে; য’ত জীৱসমূহে পাৰ্থিৱ দেহ ত্যাগ কৰোঁতে ক্ষেত্ৰৰ মুক্তিদায়িনী বিধান কাৰ্যকৰী হয়।
Verse 85
पुनर्नो तनुसंबंधस्तनुद्वेषिप्रसादतः । आनंदवनमासाद्य स तपः शरणं गतः
‘তনুদ্বেষী (শিৱ)ৰ কৃপাৰে মোৰ দেহ-বন্ধন পুনৰ নহওক।’ আনন্দবন লাভ কৰি তেওঁ তপস্যাকেই আশ্ৰয় ৰূপে গ্ৰহণ কৰিলে।
Verse 86
अथ कालांतरे शंभुः प्रविश्यानंदकानमम् । पार्वत्यै दर्शयामास निजमाक्रीडकाननम्
তাৰ পাছত কিছু কাল অন্তৰে শম্ভু সেই পৰম আনন্দময় আনন্দকাননত প্ৰৱেশ কৰি পাৰ্বতীক নিজৰ ক্ৰীড়াকানন—দিব্য লীলাবন—দৰ্শন কৰালে।
Verse 87
अमंदामोदमंदारं कोविदारपरिष्कृतम् । चारुचंपकचूताढ्यं प्रोत्फुल्लनवमल्लिकम्
তাত মন্দাৰ গছৰ অবিৰত সুগন্ধি বিয়পি আছিল; কোবিদাৰ ফুলেৰে অলংকৃত, মনোমোহা চম্পক আৰু আমগছেৰে সমৃদ্ধ, আৰু নৱফুলিত মল্লিকা (জুঁই)য়ে উজ্জ্বল হৈ উঠিছিল।
Verse 88
विकसन्मालतीजालं करवीरविराजितम् । प्रस्फुटत्केतकिवनं प्रोद्यत्कुरबकोर्जितम्
ফুলে ভৰা মালতী লতাৰ জাল বিস্তৃত আছিল, কৰবীৰ ফুলেৰে শোভিত; কেতকী-বনৰ কুঁহিপাত ফুটি উজলি উঠিছিল, আৰু উত্থিত কুৰবক ফুলে সেই স্থান সজীৱ কৰি তুলিছিল।
Verse 89
जृंभद्विचकिलामोदं लसत्कंकेलिपल्लवम् । नवमल्लीपरिमलाकृष्टषट्पदनादितम्
ফুটি উঠা অশোক ফুলৰ উন্মুক্ত সুগন্ধে তাত সুবাসিত হৈছিল, তাজা কংকেলী কুঁহিপাতে দীপ্তিমান; আৰু নৱফুলিত মল্লীৰ পৰিমলে আকৃষ্ট মৌমাখিৰ গুঞ্জনে তাত মুখৰিত হৈছিল।
Verse 90
पुष्प्यपुन्नागनिकरं बकुलामोदमोदितम् । मेदस्विपाटलामोद सदामोदित दिङ्मुखम्
তাত ফুলে ভৰা পুন্নাগৰ গুচ্ছ আছিল, বকুলৰ সুবাসে মন আনন্দিত হৈছিল; আৰু পাটলা ফুলৰ ঘন সুগন্ধে যেন দিশাসমূহৰ মুখো সদায় প্ৰসন্ন হৈ উঠিছিল।
Verse 91
बहुशोलंबिरोलंब मालामालितभूतलम् । चलच्चंदनशाखाग्र रममाणपि काकुलम्
বহু দোল খোৱা ঝুলন্ত মালাৰে ভূমি আচ্ছাদিত আছিল; আৰু চন্দন গছৰ ডালৰ আগবোৰ মৃদু দুলনিৰে নাচি উঠাত, সেই স্থান আনন্দময় কোলাহলেৰে সজীৱ যেন লাগিছিল।
Verse 92
गुरुणाऽगुरुणामत्त भद्रजातिविहंगमम् । नागकेसरशाखास्थ शालभंजि विनोदितम्
তেওঁ এক মনোৰম উপবন দেখুৱালে, য’ত সুগন্ধিৰ মত্তত মঙ্গলময় পক্ষীসকল ক্ৰীড়া কৰিছিল; আৰু নাগকেশৰ গছৰ ডালত ভৰ দি থকা শালভঞ্জিকা কন্যাই কৌতুকেৰে দৃশ্যখন মোহিত কৰিছিল।
Verse 93
मेरुतुंग नमेरुस्थच्छायाक्रीडितकिंनरम् । किंनरीमिथुनोद्गीतं गानवच्छुककिंशुकम्
সেই ঠাইত মেরু-সদৃশ উচ্চ শিখৰৰ শীতল ছাঁত কিন্নৰসকলে ক্ৰীড়া কৰিছিল; আৰু কিন্নৰীযুগলৰ মধুৰ সমবেত গীত যেন প্ৰতিধ্বনি কৰি, অশোক/কিংশুক গছবোৰো গাই থকা যেন লাগিছিল।
Verse 94
कदंबानां कदंबेषु गुंजद्रोलंबयुग्मकम् । जितसौवर्णवर्णोच्च कर्णिकारविराजितम्
কদম্ব গছবোৰৰ মাজত গুঞ্জৰিত ভ্ৰমৰযুগল গুচ্ছৰ দৰে ওলমি আছিল; আৰু কৰ্ণিকাৰ ফুলৰ দীপ্ত সুৱৰ্ণ আভাই যেন স্বৰ্ণকেও জয় কৰিছিল।
Verse 95
शालतालतमालाली हिंताली लकुचावृतम् । लसत्सप्तच्छदामोदं खर्जूरीराजिराजितम् । नारिकेल तरुच्छन्न नारंगीरागरंजितम्
সেই উপবন শাল, তাল আৰু তমাল গছৰ শাৰী, লগতে হিংতাল আৰু লকুচ গছেৰে আৱৃত আছিল; ফুটন্ত সপ্তচ্ছদৰ সুবাসে সুগন্ধিত, খর্জুৰীৰ শাৰীৰে অলংকৃত; নাৰিকেল গছে ছাঁ দিছিল আৰু নাৰঙ্গী বাগিচাৰ ৰঙা আভাই তাক অধিক ৰঞ্জিত কৰিছিল।
Verse 96
फलिजंबीरनिकरं मधूकमधुपाकुलम् । शाल्मली शीतलच्छायं पिचुमंद महावनम्
তেওঁ এক মহাবন দেখুৱালে, য’ত ফলধাৰী জম্বু গছৰ ঘন সমাবেশ আছিল; মধূক ফুললৈ আকৃষ্ট ভ্ৰমৰে ভৰপূৰ; শাল্মলী গছে শীতল ছাঁ দিছিল আৰু পিচুমন্দ গছৰ বিস্তৃত বনানীৰে সুশোভিত আছিল।
Verse 97
मधुरामोद दमनच्छन्नं मरुबनोदितम् । लवलीलोललीलाभृन्मंदमारुतलोलितम्
ই দমন গছ-লতাৰে আৱৃত আছিল আৰু মধুৰ সুবাসে ভৰপূৰ; মৰুভূমিৰ উপবন যেন জাগি উঠিছিল, আৰু লৱলী লতাবোৰ কোমল বতাহত ক্ৰীড়াময়ভাৱে দোল খাইছিল।
Verse 98
भिल्ली हल्लीसकप्रीति झिल्लीरावविराविणम् । क्वचित्सरः परिसरक्रीडत्क्रोडकदंबकम्
ই ভিল্লী আৰু হল্লীসক লতাবোৰক আনন্দ দিছিল, ঝিঁঝিঁ পোকাৰ ৰাৱত গুঞ্জৰিত আছিল; আৰু কিছুমান ঠাইত সৰোবৰৰ কাষে কাষে কদম্ব গছৰ গুচ্ছৰ মাজত বৰাহৰ জাক ক্ৰীড়া কৰিছিল।
Verse 99
मरालीगलनालीस्थ बिसासक्तसितच्छदम् । विशोककोकमिथुनक्रीडाक्रेंकारसुंदरम्
তাত হাঁসৰ কাষত পদ্মনালীত আঁকোৰা ধৰি থকা শুভ্ৰ-পাখিৰ চৰাই আছিল; আৰু সৰোবৰটো বিষোক কোক-পক্ষীৰ যুগলৰ ক্ৰীড়াৰে শোভিত, যাৰ মধুৰ ডাক শোকহীনভাৱে প্ৰতিধ্বনিত হৈছিল।
Verse 100
बकशावकसंचारं लक्ष्मणासक्त सारसम् । मत्तबर्हिणसंघुष्टं कपिंजलकुलाकुलम्
ই কণমানি বকুলিৰ চলাচলৰে সজীৱ আছিল; সঙ্গিনীৰ প্ৰতি আসক্ত সাৰসপক্ষীৰে পূৰ্ণ; মত্ত ময়ূৰৰ কোলাহলে গুঞ্জৰিত; আৰু কপিঞ্জল পাখিৰ জাকে জাকে ভিৰ কৰা আছিল।
Verse 110
चंद्रकांतशिलासुप्तकृष्णैणहरितोडुपम् । तरुप्रकीर्णकुसुम जितस्वर्लोकतारकम् । दर्शयन्नित्थमाक्रीडं देव्यै देवोविशद्वनम्
এইদৰে দেৱে দেৱীক সেই ক্ৰীড়া-উপবন দেখুৱালে—চন্দ্ৰকান্ত শিলাৰ ওপৰত সেউজীয়া তৰাৰ দৰে দীপ্তি, যেন ক’লা হৰিণ তাত শুই আছে; গছৰ ফুল চাৰিওফালে ছিটিকি পৰি স্বৰ্গলোকৰ তৰাবোৰকো জয় কৰা জ্যোতিৰে—সেই নিৰ্মল, পবিত্ৰ বন উজ্জ্বল আছিল।
Verse 120
ब्रह्मज्ञानं न विंदंति योगैरेकेन जन्मना । जन्मनैकेन मुच्यंते काश्यामंतकृतो जनाः
যোগসাধনাৰে মানুহে একেটা জন্মতে ব্ৰহ্মজ্ঞান নাপায়; কিন্তু যিসকলৰ অন্ত কাশীত হয়, তেওঁলোকে সেই জন্মতেই মুক্তি লাভ কৰে।
Verse 130
विधाय क्षेत्रसंन्यासं ये वसंतीह मानवाः । जीवन्मुक्तास्तु ते देवि तेषां विघ्नं हराम्यहम्
হে দেবি, এই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰৰ প্ৰতি সংন्यास বিধান কৰি যিসকল ইয়াত বাস কৰে, তেওঁলোক জীৱন্মুক্ত হয়; মই নিজেই তেওঁলোকৰ বিঘ্ন হৰণ কৰোঁ।
Verse 140
सत्वावलंबितप्राणमायुःशेषेणरक्षितम् । निःश्वासोच्छासपवनवृत्तिसूचितजीवितम्
সত্ত্বৰ আশ্ৰয়ে স্থিত প্ৰাণে জীৱন ধাৰিত হয়, কিন্তু ই কেৱল অৱশিষ্ট আয়ুৰ ভাগেৰে ৰক্ষিত; ইয়াৰ স্থিতি কেৱল নিশ্বাস-উচ্ছ্বাসৰ বায়ুগতিৰে সূচিত হয়।
Verse 150
श्रुत्वोदितां तस्य महेश्वरो गिरं मृद्वीकया साम्यमुपेयुषीं मृदु । भक्तस्य धीरस्य महातपोनिधे ददौ वराणां निकर तदा मुदा
তেওঁৰ বাক্য শুনি—আঙুৰৰ দৰে মিঠা আৰু কোমল—মহেশ্বৰ আনন্দিত হ’ল; আৰু সেই ধীৰ ভক্তক, মহাতপৰ নিধানক, প্ৰসন্নচিত্তে বহু বৰ দান কৰিলে।
Verse 160
मद्भक्तियुक्तोपि विना त्वदीयां भक्तिं न काशी वसतिं लभेत । गणेषु देवेषु हि मानवेषु तदग्रमान्यो भव दंडपाणे
মোৰ ভক্ত হ’লেও, তোমাৰ ভক্তি নাথাকিলে কাশীত বাস লাভ নকৰে। সেয়ে, হে দণ্ডপাণি, মোৰ গণসমূহত, দেৱসমূহত আৰু মানুহসমূহতো তুমি অগ্ৰগণ্য আৰু সৰ্বাধিক মান্য হোৱা।
Verse 170
धन्यो यक्षः पूर्णभद्रो धन्या कांचनकुंडला । ययोर्जठरपीठेभूर्दंडपाणे महामते
ধন্য সেই যক্ষ পূৰ্ণভদ্ৰ, ধন্য কাঁচনকুণ্ডলা; হে মহামতি দণ্ডপাণি, যাঁহাৰ উদৰ-পীঠত পৃথিৱী নিজে আশ্ৰয় লয়।
Verse 217
धिगेतत्सौधसौंदर्यं धिगेतद्धनसंचयम् । विनापत्यं प्रियतमे जीवितं च धिगावयोः
ধিক এই সৌধৰ সৌন্দৰ্য, ধিক এই ধনৰ সঞ্চয়; হে প্ৰিয়তম, সন্তান নথকা অৱস্থাত—ধিক আমাৰ জীৱনকো।